Rozdział 3
Reusch był wrażliwy na piękno architektury. Uważał, że co prawda Warszawa to nie Paryż, ale dla niego miała swój niezaprzeczalny urok. I ciekawą historię. Jego biuro znajdowało się w Pałacu Brühla, przy Weiden Strasse8, w pobliżu Sächsischer Garten9. W budynku tym miał swoją siedzibę gubernator dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa Ludwig Fischer. Ten rokokowy pałac był jedną z najpiękniejszych budowli w Warszawie. Powstał w połowie siedemnastego wieku dla Jerzego Ossolińskiego. Sto lat później kupił go hrabia Henryk Brühl, minister króla Augusta III Sasa. Pałac był wiele razy przebudowywany i remontowany. W 1787 roku pracami remontowymi kierował sam Dominik Merlini, słynny architekt królewski.
Zanim rozlokowali się w nim Niemcy, na przestrzeni ostatnich dwustu lat mieściły się tu: ambasady rosyjska i francuska, rezydencja wielkiego księcia Konstantego, siedziba Centralnego Biura Telegraficznego, a wreszcie Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. Gubernator Fischer zajmował teraz gabinet, który wcześniej należał do polskiego ministra spraw zagranicznych Józefa Becka. Reusch uważał, że to ironia historii. Bo to właśnie Beck wygłosił w 1939 roku słynne na całą Europę przemówienie obrazujące polski charakter. "Przemówienie będące gwoździem do polskiej trumny" - śmiał się w myślach Reusch, wchodząc po schodach Pałacu Brühla. Fragmenty przemówienia znał na pamięć.
"Pokój jest rzeczą cenną i pożądaną - mówił Beck piątego września w polskim Sejmie. - Nasza generacja, skrwawiona w wojnach, na pewno na okres pokoju zasługuje. Ale pokój, jak prawie wszystkie sprawy tego świata, ma swoją cenę, wysoką, ale wymierną. My w Polsce nie znamy pojęcia pokoju za wszelką cenę. Jest jedna tylko rzecz w życiu ludzi, narodów i państw, która jest bezcenna. Tą rzeczą jest honor". "Honor? Czy dzisiaj ktoś kieruje się jeszcze honorem?" - pomyślał.
Dzień zaczął się koszmarnie. Ansgar Reusch siedział w swoim biurze, zmęczony po nieprzespanej nocy, podczas której cztery razy wstawał na lampkę koniaku. Niestety, żadna z nich nie pomogła zasnąć. Planował objazd po obiektach sportowych i przygotowanie raportu dotyczącego ich stanu, kiedy na jego biurku zadzwonił telefon. Czuł przez skórę, że nie będzie to przyjemna pogawędka o sukcesach niemieckiego futbolu.
- Dlaczego, zeznając podczas śledztwa w sprawie morderstwa Standartenführera Franka Ottona Bauera, powiedział pan, że w dniu zabójstwa spędził noc w domu publicznym baronowej von Heidelberg?
SS-Standartenführer Heinrich Kuetzel, nowy szef SD i Policji Bezpieczeństwa na dystrykt warszawski Generalnego Gubernatorstwa, nie bawił się w czułe powitania.
- Nie rozumiem, o czym pan mówi, Herr Standartenführer - spokojnie odparł Reusch.
- Nie rozumie pan po niemiecku czy nie rozumie pan pytania?
- Powiedziałem prawdę, Herr Standartenführer.
- Jak to jest więc możliwe, że świadek widział pana wychodzącego z tej willi przy Nordsüd Allee10 o godzinie pierwszej w nocy?
- Polak? Czy ten świadek to Polak? Bo jeśli tak, to mogę mieć zeznania pięciu innych Polaków.
- Bzdura, Reusch! Wyszedł pan o pierwszej w nocy z tego burdelu? Tylko bez kłamstw!
- Nie. Byłem tam do rana, o czym zaświadczyła panna Monique.
- Panna Monika, bo to zwykłe polskie ścierwo, a nie żadna Monique, zniknęła. A to oznacza, że pana alibi również.
- Naprawdę? - zdziwił się Reusch. - A myślałem, że to Francuzka. Słowo honoru! Była taka przekonująca.
- Bez głupich żartów, Reusch.
- Zaraz, Herr Standartenführer. O ile mi wiadomo, panna Monika złożyła zeznania na piśmie.
- Nie graj ze mną, Reusch, oj, nie graj - syknął Kuetzel. - Bo ja ci tę grę wybiję z głowy.
- Coś jeszcze, Herr Standartenführer? - zapytał spokojnym głosem Reusch, choć w środku kipiał z wściekłości. - Bo mam pewne obowiązki do wykonania.
Nie usłyszał odpowiedzi. Standartenführer się rozłączył. Reusch cisnął słuchawką na widełki. Był wściekły. Przeczuwał, że koniec zbliża się wielkimi krokami. Jego koniec, koniec Rzeszy, koniec wojny, koniec Wehrmachtu.
"Czy mój czas już nadszedł? Nie wiadomo, ale trzeba działać. Trzeba walczyć do ostatniej chwili. Do ostatniego żołnierza. Do ostatniego pocisku". Reusch się zamyślił. "Spokojnie. Kuetzel nic na mnie nie ma, skoro tylko dzwoni i się wścieka. Gdyby coś wiedział, przysłałby po mnie kilku gestapowców albo kazał przyjechać na Strasse der Polizei11".
Podniósł słuchawkę.
- Koeppke, łącz mnie z Pawiakiem.
- Ale... - Asystent Reuscha się zawahał.
- Z komendantem Frühwirthem! Szybko.
***
Po czterdziestu minutach wjeżdżał w bramę przy ulicy Dzielnej, a na siedzeniu pasażera leżała czarna skórzana teczka. Więzienie śledcze, popularnie nazywane Pawiakiem, zostało wybudowane w latach trzydziestych XIX wieku, zgodnie z projektem Henryka Marconiego, polskiego architekta włoskiego pochodzenia. Tego samego, który stworzył w Warszawie Hotel Europejski, Pałac Zamoyskiego przy Nowym Świecie, Pałac Paca-Radziwiłłów przy Miodowej czy kościół Wszystkich Świętych. Pawiak szybko stał się więzieniem politycznym dla Polaków walczących o niepodległość z rosyjskim zaborcą. Po pokonaniu Polski w 1939 roku więzienie było wykorzystywane przez Niemców. Od marca 1940 roku Pawiak był więzieniem śledczym Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa dystryktu warszawskiego.
Kompleks składał się z kilku budynków, położonych na obszarze półtora hektara między ulicą Pawią a Dzielną. Oddział kobiet zorganizowano w dawnym szpitalu wojskowym, oddział męski mieścił się w głównym budynku. Był to ogromny, czterokondygnacyjny gmach, długi na sto pięćdziesiąt i szeroki na dwanaście metrów. Na parterze, oprócz pokojów przesłuchań, cel oddziału pierwszego i drugiego, wartowni ukraińskich i niemieckich, ulokowano kancelarię przyjęć więźniów, kancelarię zastępcy komendanta oraz pokoje oberwachmajstrów. Na pierwszym piętrze, podobnie jak niżej, mieściły się cele, wartownie, pokoje oberwachmajstrów i pokoje przesłuchań, a ponadto poczekalnia dla nowo aresztowanych bądź wywożonych na przesłuchania, kancelaria główna oraz pokój zastępcy komendanta Engelberta Frühwirtha. W budynku głównym mieściły się także magazyny broni, trupiarnia i fryzjernia personelu.
Okna gabinetu Frühwirtha wychodziły na ulicę Dzielną, a dokładnie na bramę, domki wartowników i piękny, rozłożysty wiąz szypułkowy. Od ulicy Dzielnej więzienie otaczał wysoki mur.
- Ans! Jak się cieszę, że cię widzę! - SS-Oberscharführer Engelbert Frühwirth, zastępca komendanta, rozłożył szeroko ręce i wyściskał przyjaciela.
- Z wzajemnością - uśmiechnął się Ans. - Szyneczka smakowała?
- No masz! - Frühwirth aż zagwizdał. - Delicje!
- A figi?
- Niebo w gębie!
- Szwajcarska czekolada?
- Boska!
- Francuski koniak?
- Palce lizać! Dawno się tak nie objadłem, Ans. Bardzo ci dziękuję. Twój tato ma nieograniczone możliwości, nieprawdaż?
Reusch machnął ręką.
- Drobiazg. Jak coś trzeba, wal do mnie jak w dym.
- Ma się rozumieć, przyjacielu. - SS-Oberscharführer uśmiechnął się i dodał: - W czym mogę ci pomóc?
Major westchnął.
- Powiem wprost. Potrzebuję trzech Polaków. Na już.
- Ale... coś więcej powiedz. Kogo? Na co? W jakim stanie?
- Będę z tobą szczery, Engelbert, i mam nadzieję, że tego nie pożałuję - Reusch uśmiechnął się do przyjaciela.
- Możesz mi zaufać. Wiesz o tym. - Frühwirth puścił do niego oko.
- Prowadzę śledztwo. Nieważne, o co chodzi. - Ansgar machnął ręką. - Ale wiesz, Engi, Fischer bez przerwy zawraca mi dupę swoimi pomysłami. Regaty, turniej tenisowy, kajaki. Nie zgadniesz, co ostatnio wymyślił.
- No...? - Frühwirth się zaciekawił.
- Pokaz mody, Engi! Pokaz mody! Mam sprowadzić jakieś modelki z Wiednia.
- Z Wiednia? - ożywił się Frühwirth. - Przecież ja jestem z Wiednia! Mam kontakty.
- No tak! Popatrz, kompletnie wyleciało mi z głowy. Wiesz, chodzi o tę austriacką gwiazdę z tej rewii... no, nawet nie pamiętam, jak to cholerstwo się nazywa. Mam na to dodatkowy budżet, wiesz.
- Ależ ja ci we wszystkim pomogę, Ans! - Frühwirth poczerwieniał z podniecenia. - Ja mam takie kontakty, że...
- Świetnie. To słuchaj. Potem się zajmiemy tym Wiedniem, dobra? Tu masz... - Ans wyjął ze skórzanej teczki grubą kopertę i położył na biurku. - Tu masz zaliczkę. Jak ci dam znać, to zaczniesz działać w Wiedniu. To na wstępne koszty. Sprowadzić z Wiednia osiem tancerek to nie takie proste.
- Osiem? - Oczy Frühwirtha się rozszerzyły.
- Tak. Ale spokojnie, Engi, mamy czas.
SS-Oberscharführer Frühwirth zajrzał do koperty. Kiedy jego oczom ukazał się gruby plik banknotów, omal nie zemdlał z wrażenia.
- A wracając do tych Polaków, to chodzi mi o to, Engi, że po prostu potrzebuję ze trzech podejrzanych. I tyle.
Reusch popatrzył SS-Oberscharführerowi prosto w oczy.
- No co ja będę szukał, latał po Warszawie, wysyłał ludzi, skoro i tak te śmiecie pójdą zaraz na rozwałkę.
SS-Oberscharführer pokręcił głową.
- Ans, przyznaj! Ty to się nie lubisz przepracowywać, co?
- Engi! Pokaz mody! Czy ja mam czas łapać bandytów? A skoro wy i tak to robicie, to dlaczego sobie nie pomóc?
- No pewnie, że trzeba sobie pomagać! Jakżeby inaczej, Ans! Jasna sprawa!
Engelbert Frühwirth schował kopertę do szuflady.
- Na kiedy ich chcesz?
- Na teraz. Zaraz. Z aktami. Wiesz... z dobrymi aktami. Żeby mi pasowały pod zabójstwo wysokiego oficera Wehrmachtu.
- Śledztwo Abwehry?
- Tak - przyznał Reusch, wzruszając ramionami.
- Załatwione. Będę miał dobrych kandydatów. Ale dwóch.
- Może być dwóch. Aha... no i zostaną zastrzeleni podczas próby ucieczki.
- Dobra. Ale to już bierzesz na siebie. Jak wyjadą poza bramy Pawiaka, mnie już nie interesują.
- Oficjalne pismo w sprawie tych dwóch będziesz miał na biurku jutro rano. Oczywiście z dzisiejszą datą. Pasuje?
- Idealnie. Czekaj. - Frühwirth wstał. - Zaraz przyniosę ci akta.
- Aha, jeszcze tak dla formalności... - Reusch wyjął z kieszeni kartkę i położył przed Frühwirthem. - Pokwituj mi tę kasę. Po imprezie zniszczę kwit, ale wiesz, że lubię mieć porządek w dokumentach.
***
Czarny Mercedes W136 jechał Litzmannstadtstrasse12. Tuż za nim podążał granatowy Opel Kadett. Reusch skręcił w prawo, w ulicę Płocką, a potem w lewo, w Forststrasse13. Po jakimś czasie skręcił ponownie i zatrzymał samochód przed bramą niewielkiej, zaniedbanej kamienicy. Za nim stanął Opel. Na widok parkujących samochodów nieliczni przechodnie błyskawicznie poznikali w czeluściach bram. Reusch wysiadł z wozu i ruszył w kierunku drugiego auta.
- Dawać ich! - krzyknął do siedzących w środku funkcjonariuszy. Mężczyźni szybko wysiedli z Opla, trzymając dwóch więźniów w pokrwawionych łachmanach.
- Polskie ścierwo - rzucił Reusch i splunął jednemu z mężczyzn w twarz. - Nadajecie się tylko pod ścianę. Tchórze!
Reusch się rozejrzał. Ulica była pusta.
- Dadzą radę iść? - zapytał Niemiec.
- Parę kroków zrobią - burknął kierowca Opla, podtrzymując jednego z więźniów.
Reusch przyjrzał się Polakom. Twarze mieli zakrwawione i opuchnięte od wielogodzinnego bicia. Wyższy, lekko rudawy, z zajęczą wargą, miał ewidentnie złamany nos. Drugi, drobny blondyn, miał rozbity łuk brwiowy i twarz pokrytą skrzepami krwi. Do uszu majora dobiegał ich świszczący oddech. Blondyn miał prawdopodobnie złamaną nogę, widać było, że ledwo stoi, starając się nie opierać na niej ciężaru ciała.
- Do bramy - rzucił Reusch.
Ekipa ruszyła w stronę, którą wskazał oficer.
- Nie wy! Oni sami! Schnell! - warknął i wyjął pistolet z kabury. - Gdyby kto pytał, to próbowali uciekać. No, dalej! Jazda!
Puścili Polaków, którzy wspierając się na sobie, pokuśtykali przed Reuschem do bramy. Kiedy zniknęli w głębi kamienicy, funkcjonariusze przypalili sobie po papierosie. Po chwili usłyszeli cztery strzały. Reusch wyszedł z bramy wolnym krokiem, chowając pistolet do kabury. Podszedł do nich i rzucił:
- Dziękuję za współpracę, przyjaciele. Już wkrótce oczyścimy miasto z tego ścierwa. Heil Hitler!
Wsiedli do swoich samochodów. Opel ruszył pierwszy. Zanim Reusch odjechał w stronę Pałacu Brühla, upewnił się, że funkcjonariusze są daleko. Na fotelu pasażera leżały dwie teczki osobowe. Grube. "Idealni podejrzani" - pomyślał.