Diagnostyka obiektów budowlanych - Leonard Runkiewicz

84.00 zł
67.20 zł (54,60 zł najniższa cena z 30 dni)

Bookmark Settings Fullscreen

Przedmowa

W ostatnich latach wyraźnie wzrosła rola rzeczoznawstwa budowlanego w gospodarce narodowej. Wynika to z dekapitalizacji budownictwa oraz ze zwiększenia zakresu remontów, wzmocnień i modernizacji obiektów budowlanych, stosowania nowoczesnych technik i technologii budowlanych opartych na badaniach naukowych, a także innowacyjnych rozwiązaniach.

W procesach budowlano-inwestycyjnych w wielu krajach zakresy i potencjały tworzenia nowych obiektów ciągle się zmniejszają. Natomiast szacuje się, że zakres remontów, wzmocnień i modernizacji obejmuje dzisiaj blisko 50% całkowitego potencjału budowlanego.

Zarówno w działalności inwestycyjnej przy realizacji nowych obiektów, jak i w działalności eksploatacyjnej, a także remontowo-modernizacyjnej znaczenie rzeczoznawców i specjalistów budowlanych jest bardzo istotne - ze względów technicznych i ekonomicznych.

Ponadto w wyniku analiz stwierdzono, że w ostatnich latach względna procentowa liczba zagrożeń, awarii i katastrof budowlanych zwiększa się w procesach eksploatacyjnych, a zmniejsza w projektowaniu oraz nieznacznie w wykonawstwie.

Coraz większe wymagania właścicieli i użytkowników w stosunku do wszystkich rodzajów budownictwa wymagają także coraz częstszych remontów, modernizacji i wzmocnień starych obiektów budowlanych. Każda taka działalność wymaga przeprowadzania diagnostyk oraz podejmowania decyzji co do zakresu i formy regeneracji obiektów budowlanych.

W wyniku przeprowadzanych diagnostyk obiektów rzeczoznawcy - specjaliści z dziedzin techniki i ekonomik - opracowują optymalne rozwiązania techniczne uwzględniające także aspekty ekonomiczne. Rozwiązania te powinny być oparte na badaniach naukowych, a także powinny spełniać wymagania aktualnych norm i certyfikatów dopuszczających wyroby do stosowania.

Obecnie często ciężar podjęcia decyzji w zakresie techniki i ekonomiki budowlanej należy do sfery rzeczoznawstwa. Wielokrotnie decyzje rzeczoznawców pociągają za sobą ogromne koszty. Dlatego powinny być weryfikowane i akceptowane przez odpowiednie zespoły uznanych fachowców, na przykład przez Rady Naukowo-Techniczne. Kryteria wyboru fachowców do takich gremiów powinny uwzględniać nie tylko liczbę wykonanych opinii technicznych, ale także liczbę dostarczanych środowisku informacji naukowych w zakresie ogólnie rozumianego rzeczoznawstwa budowlanego. Wiąże się to z tym, że bardzo często układy konstrukcyjne, a także potrzeby obiektów pod kątem wzmocnień i modernizacji wymagają wypracowania optymalnych decyzji rzeczoznawców i specjalistów o najwyższych kwalifikacjach.

Szacunkowo ocenia się, że w ostatnich latach liczba opracowań rzeczoznawczych i specjalistycznych zwiększyła się kilkukrotnie.

Przykładami bardzo trudnych oraz kosztownych ocen i decyzji eksperckich w ostatnim czasie są m.in.:

? zmiany fundamentów pod eksploatowanymi obiektami budowlanymi; ? zwiększanie nośności elementów oraz sztywności obiektów budowlanych; ? polepszanie właściwości akustycznych, energooszczędnych i przeciwpożarowych całych obiektów; ? zmniejszanie wpływu drgań na budynki i ludzi w nich przebywających; ? renowacje i wzmacnianie kominów, zbiorników na ciecze, silosów na materiały sypkie, konstrukcji hal przemysłowych, chłodni, estakad, fundamentów pod maszyny itp.; ? głębokie posadowienia w gęstej zabudowie miejskiej; ? nadbudowy i rozbudowy obiektów budowlanych; ? zmiany istniejących układów konstrukcyjnych budowli; ? modernizacje i renowacje budynków zabytkowych; ? renowacje i wzmocnienia konstrukcji częściowo skorodowanych.

Zdarzają się przypadki błędnego wykonywania ekspertyz, ocen i opinii budowlanych, w sposób uproszczony, przez tzw. rzeczoznawców, czyli inżynierów posiadających tylko uprawnienia budowlane (w sferze konstrukcyjnej) lub przez ludzi bez statusu zawodowego (w innych sferach). Do takich przypadków można zaliczyć błędne decyzje o rozbiórkach kominów, stropów, ścian, zbiorników, a także ocen geotechnicznych podłoży budowlanych, fizyki budowli, akustyki, renowacji obiektów zabytkowych, korozji, wzmocnień, organizacji procesów budowlanych, materiałów budowlanych itp. Decyzje te wynikają z niedostatecznego rozeznania właściwych przyczyn zniszczenia, zastosowania nieodpowiednich metod badawczych i analitycznych oraz braku należytej wiedzy naukowej i inżynierskiej.

W monografii podano najważniejsze naukowe problemy, analizy i wnioski ujęte w rozdziały określane zasadami wykonywania ekspertyz, diagnostyk i ocen wybranych typów obiektów budowlanych przedstawiane, przeanalizowane i recenzowane przez Komitet Naukowo-Programowy 15 Konferencji Naukowo-Technicznych "Warsztat Pracy Rzeczoznawcy Budowlanego" organizowanych od 1995 r. przez Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa, Politechnikę Świętokrzyską i Instytut Techniki Budowlanej.

W kolejnych rozdziałach monografii przedstawiono diagnostyki, oceny oraz zasady wykonywania ekspertyz. Są to:

? status Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB, ? oceny ogólne wykonywania ekspertyz konstrukcji budowlanych, ? zasady wykonywania dokumentacji ekspertyz, ? zasady wykonywania ekspertyz konstrukcji stalowych, ? zasady wykonywania ekspertyz konstrukcji żelbetowych, ? zasady wykonywania ekspertyz konstrukcji drewnianych, ? zasady wykonywania ekspertyz konstrukcji murowych, ? zasady wykonywania ekspertyz geotechnicznych budynków w warunkach zabudowy miejskiej, ? zasady wykonywania ekspertyz fundamentów z uwzględnieniem fundamentów głębokich, ? zasady wykonywania ekspertyz konstrukcji przekryć dachowych, ? zasady wykonywania ekspertyz lekkich przegród zewnętrznych, ? zasady wykonywania ekspertyz technicznych budynków żelbetowych z wielkiej płyty, z przykładami ich przebudowy, ? zasady wykonywania ekspertyz obiektów zabytkowych, ? ekspertyzy mykologiczne obiektów budowlanych, ? zasady wykonywania ekspertyz obiektów hydrotechnicznych po powodziach, ? zasady wykonywania audytów energetycznych, ? opinie specjalistyczne w praktyce rzeczoznawcy budowlanego.

Wymienione zasady oceny i opinie są oparte na nowoczesnych metodach badawczych, analitycznych i projektowych, stanowią cenną podstawę do szerszego stosowania ich w działalności budowlanej.

prof. dr hab. inż. Leonard Runkiewicz

Politechnika Warszawska, Instytut Techniki Budowlanej

1.Status Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB

Leonard Runkiewicz1

W celu zwiększenia jakości opinii, ocen i ekspertyz z działalności budowlanej Zarząd Główny Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa (ZG PZITB) uchwalił w 2018 r. nowy Status Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB z zaleceniem jego stosowania. Status obejmuje zasady przyznawania tytułu Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB, wykaz specjalności, nazewnictwo opracowań rzeczoznawczych oraz zasady doskonalenia zawodowego inżynierów w budownictwie.

1. Wstęp

? Uzyskanie tytułu Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB jest potwierdzeniem wysokich kwalifikacji i pozycji zawodowej członka PZITB w specjalnościach podanych w Załączniku nr 1. ? Funkcja Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB jest jednym z rodzajów działalności związkowej związanej z wykonywaniem działalności rzeczoznawczej, opiniodawczej, eksperckiej, doradczej i gospodarczej w budownictwie, której zasady wykonywania regulują odrębne przepisy PZITB. ? Podstawą działania Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych, prowadzonego jako wyodrębniona działalność gospodarcza w ramach PZITB, jest Statut Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa z dnia 6 czerwca 2008 r. ? Rzeczoznawstwo budowlane PZITB jest jednym z możliwych elementów poświadczenia wysokich kwalifikacji i doświadczenia zawodowego kandydata w procesie uzyskiwania rzeczoznawstwa budowlanego nadawanego na podstawie państwowych aktów prawnych obowiązujących w tym zakresie, stosownie do ich uregulowań.

2. Podstawa prawna

Rzeczoznawcy i Specjaliści Budowlani PZITB działają na rzecz oraz w strukturach organizacyjnych PZITB, na podstawie Statutu PZITB, gdzie wśród celów do realizacji przez PZITB wymieniono działalność w zakresie rzeczoznawstwa budowlanego.

3. Wymagania statutowe dla kandydatów na Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych

3.1. Tytuły Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB mogą być nadane członkom Związku z co najmniej 5-letnim nieprzerwanym stażem członkowskim, którzy:

? posiadają obywatelstwo polskie; ? korzystają z praw publicznych; ? posiadają: - dyplomy ukończenia wyższych uczelni technicznych o profilu budowlanym na kierunkach: budownictwo, inżynieria lądowa (dla rzeczoznawców) lub świadectwo ukończenia średniej szkoły technicznej o profilu budowlanym (dla specjalistów); - co najmniej 7 lat praktyki zawodowej w danej, wnioskowanej specjalności dla tytułu Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB; - we wszystkich specjalnościach konstrukcyjnych, wymienionych w Załączniku nr 1, uprawnienia budowlane bez ograniczeń do projektowania lub/i do kierowania robotami budowlanymi upoważniające do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, wydanych na podstawie odpowiednich przepisów prawa krajowego, oraz co najmniej 7 lat praktyki odbytej po ich uzyskaniu; - znaczące osiągnięcia w działalności zawodowej (nie tylko organizacyjnej) jako autorzy opinii, ocen lub asystenci Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych, projektanci, kierownicy robót budowlanych, inspektorzy nadzoru budowlanego; - opinię dwóch niezależnych, wskazanych lub zaakceptowanych przez terenowy Oddział PZITB o odpowiednich specjalnościach, a w przypadku ich braku, Rzeczoznawców Budowlanych o odpowiednich specjalnościach ustanowionych na podstawie przepisów ustawodawstwa krajowego; - dają rękojmię należytego wykonywania obowiązków Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB.

3.2. Zakres budowlanych specjalności rzeczoznawczych PZITB przyznanych kandydatom w toku procedowania ich wniosków jest ustalony odpowiednio do zakresu posiadanych uprawnień budowlanych i specjalizacji.

3.3. Rzeczoznawcy lub Specjaliści Budowlani PZITB w swojej działalności korzystają z autorytetu i wsparcia Związku.

3.4. Tytuły Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB nadaje Zarząd Główny na podstawie rekomendacji Komitetu Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB, po przeprowadzeniu odpowiedniej procedury postępowania i spełnieniu wymagań formalnych i merytorycznych ujętych w niniejszym Statusie i Instrukcji przyznawania tytułu.

3.5. Zarząd Główny PZITB prowadzi Rejestr Rzeczoznawców i Specjalistów Budowlanych PZITB.

3.5. Procedurę ustanawiania Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB określa szczegółowa Instrukcja Ustanowienia Rzeczoznawców i Specjalistów PZITB.

4. Zadania

4.1. Do podstawowych zadań Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB należą opracowywanie - w zakresie nadanej im specjalności - ekspertyz technicznych, opinii oraz orzeczeń dotyczących odpowiednio projektowania, wykonywania i utrzymania obiektów oraz ekonomii w budownictwie. Rodzaje opracowań i ich definicje podano w Załączniku nr 2.

4.2. Zasady, formę i tryb wykonywania opracowań ustala - na wniosek Komitetu Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej - Zarząd Główny PZITB i jego Oddziały, każdy w zakresie swoich uprawnień.

5. Prawa i obowiązki Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych

5.1. Rzeczoznawcy lub Specjaliści budowlani PZITB mają prawo do:

? posługiwania się tytułem Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB w działalności określonej w niniejszym Statusie oraz w Statucie PZITB; ? korzystania z rekomendacji, działalności promocyjnej i pomocy władz Związku; ? korzystania z ochrony prawnej tytułu Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB zapewnianej przez władze Związku.

5.2. Rzeczoznawcy lub Specjaliści Budowlani PZITB mają obowiązek:

? opracowywania (ekspertyzy, opinie, oceny i orzeczenia) wykonywać rzetelnie i odpowiedzialnie, w oparciu na aktualnym stanie wiedzy technicznej i pełnym rozpoznaniu faktów i okoliczności podlegających ocenie, z zastosowaniem wszelkich dostępnych i prawidłowo dobranych technik analitycznych i dowodowych; ? uzyskiwać zweryfikowanie własnych ekspertyz/opracowań przez innych Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB odpowiedniej specjalności lub Rady Techniczne istniejące przy właściwych terenowo Oddziałach PZITB; ? podnosić swoje kwalifikacje zawodowe, według Załącznika nr 3; ? poddawać się terminowej weryfikacji przez organy Związku zgodnie z pkt. 8 niniejszego Statusu.

6. Odpowiedzialność zawodowa

Rzeczoznawcy i Specjaliści Budowlani PZITB ponoszą pełną odpowiedzialność zawodową i finansową za wykonane przez siebie i podpisane (zweryfikowane) opracowania.

Oddziały terenowe PZITB odpowiadają w ramach posiadanej osobowości prawnej za prowadzoną w ich imieniu i na ich rzecz działalność rzeczoznawczą.

7. Zawieszenie i cofanie tytułu

7.1. Zarząd Główny PZITB zawiesza lub cofa - po zasięgnięciu opinii Komitetu Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej - tytuł Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB w przypadku:

? skreślenia z listy członków PZITB; ? dobrowolnego zrzeczenia się tytułu przez osoby zainteresowane; ? braku pozytywnej weryfikacji ważności tytułu na kolejny okres, zgodnie z pkt. 8 niniejszego Statusu; ? utraty uprawnień do wykonania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie; ? postępowania czyniącego szkodę autorytetowi Związku jako ekspertowi zbiorowemu.

7.2. O takim fakcie są informowane osoby zainteresowane, jak również właściwe terenowe Oddziały Związku.

8. Potwierdzenie okresu ważności nadanego tytułu

? Dotychczasowe nadane tytuły Rzeczoznawcy Budowlanego są ważne i podlegają obowiązkowi przedłużania. ? Wydane przez Zarząd Główny legitymacje Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB są co 5 lat przedłużane przez macierzyste Oddziały Związku, jeśli nie wystąpiły okoliczności wymienione w pkt. 7, a rzeczoznawcy uzyskali pozytywne opinie terenowych Oddziałów PZITB w zakresie pkt. 6 niniejszego Statusu. ? W przypadku braku uprawnień w tym zakresie przez oddziały terenowe czynności opiniodawcze przeprowadza Komitet po przedłożeniu kompletu dokumentów przez kandydatów wraz z opiniami Oddziałów.

9. Poszerzenie uprawnień Rzeczoznawców

Zakres uprawnień Rzeczoznawstwa lub Specjalizacji Budowlanej PZITB można rozszerzać zgodnie z regulaminem.

10. Uwagi końcowe

? Status Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB wraz z wykazem specjalności (Zał. 1), Instrukcją Ustanowienia z rodzajami opracowań rzeczoznawczych (Zał. 2) i Zasadami doskonalenia zawodowego (Zał. 3) oraz wzorami druków zostały zatwierdzone Uchwałą ZG PZITB nr 60 z dnia 18 grudnia 2018 r. ? Z dniem podjęcia przez Zarząd Główny PZITB powyższej uchwały tracą moc wszystkie dotychczas obowiązujące dokumenty dotyczące Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB.

1.1. Załącznik 1. Wykaz specjalności rzeczoznawczych PZITB dla Rzeczoznawców i Specjalistów Budowlanych PZITB

1. Wymagania dla Rzeczoznawcy Budowlanego PZITB

Szczegółowe wymagania stawiane Rzeczoznawcy Budowlanemu określono w Statusie Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB.

Kandydaci mogą wnioskować o dane rodzaje specjalności rzeczoznawczych, co do których mają odpowiednio udokumentowane doświadczenie i dorobek zawodowy.

Zakresy przewidziane dla kandydatów ubiegających się o tytuł Rzeczoznawcy Budowlanego PZITB powinny być potwierdzone przez kandydatów posiadaniem wyższego wykształcenia technicznego oraz uprawnień budowlanych bez ograniczeń w odpowiednim zakresie - do projektowania lub/i do kierowania robotami budowlanymi.

Uzyskana specjalność rzeczoznawcza zostanie ograniczona w swym zakresie stosownie do rodzaju i zakresu posiadanych uprawnień budowlanych i wyróżniającego się dorobku zawodowego.

Wykaz specjalności Rzeczoznawców Budowlanych PZITB podano w tabeli Z.1.

2. Wymagania dla Specjalisty Budowlanego PZITB

Szczegółowe wymagania i status Specjalisty Budowlanego PZITB określono w Statusie Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB.

Kandydaci mogą wnioskować o dane zakresy specjalizacji, co do których mają odpowiednio udokumentowane doświadczenie i dorobek zawodowy.

Zakresy przewidziane dla kandydatów ubiegających się o tytuł Specjalisty Budowlanego PZITB powinny być potwierdzone przez kandydatów posiadaniem wyższego wykształcenia technicznego z odpowiednią praktyką lub średniego wykształcenia technicznego z ograniczeniami w odpowiednim zakresie - do projektowania lub/i do kierowania robotami budowlanymi.

Specjalności przewidziane dla kandydatów ubiegających się o tytuł Specjalisty Budowlanego PZITB wymagają potwierdzenia przez kandydata posiadania co najmniej wyższego wykształcenia technicznego z 5-letnią praktyką lub średniego wykształcenia technicznego z co najmniej 7-letnim doświadczeniem zawodowym w danej specjalności zawodowej.

Uzyskane specjalności mogą zostać ograniczone do określonego rodzaju robót budowlanych i wykończeniowych, w których kandydaci mają wyróżniający się dorobek zawodowy.

Wykaz tytułów Specjalistów Budowlanych PZITB podano w tabeli Z.1.

Tabela Z.1. Zakresy specjalności w obszarze działania Rzeczoznawcy lub Specjalisty budowlanego PZITB

Numer

specjalności

Zakres specjalności rzeczoznawczej

Rzeczoznawca Budowlany

PZITB

Specjalista Budowlany

PZITB

Technologie i materiały budowlane - właściwości i stosowanie

Budownictwo ogólne

2.1

Konstrukcje i ustroje budowlane

2.2

Roboty ogólnobudowlane i wykończeniowe

Konstrukcje betonowe

3.1

Konstrukcje w budownictwie kubaturowym

3.2

Konstrukcje inżynierskie

Konstrukcje metalowe

4.1

Konstrukcje w budownictwie kubaturowym

4.2

Konstrukcje inżynierskie

Konstrukcje drewniane

5.1

Konstrukcje w budownictwie kubaturowym

5.2

Konstrukcje inżynierskie

Geotechnika i fundamentowanie

6.1

Badania podłoża - wytyczne posadowienia budowli

6.2

Fundamentowanie specjalne: pale, studnie, kesony, grodzie, wibroflotacja i inne

Posadowienia i zabezpieczenia obiektów budowlanych na terenach działań górniczych

Obiekty budowlane i konstrukcje poddane obciążeniom dynamicznym

Izolowanie i zabezpieczanie obiektów budowlanych

9.1

Izolacje wodochronne

9.2

Izolacje termiczne

9.3

Zabezpieczanie przed korozją

9.4

Zabezpieczanie obiektów budowlanych przed czynnikami biologicznymi

9.5

Akustyka budowlana, izolowanie i zabezpieczanie przed hałasem i drganiami

Organizacja i ocena procesu inwestycyjnego

Ekonomika, ceny, kosztorysowanie

Ochrona przeciwpożarowa elementów i obiektów budowlanych

Ekologia obiektów budowlanych

Budownictwo zabytkowe

Specjalności konstrukcyjne, × - punkty: 2.1, 3, 4, 5, 6.2, 7, 8, 12, 14.

1.2. Załącznik 2. Rodzaje opracowań rzeczoznawczych

W diagnostyce budowlanej najczęściej są stosowane cztery rodzaje rzeczoznawczych opracowań technicznych: ocena techniczna, opinia techniczna, orzeczenie techniczne i ekspertyza techniczna, które należy zdefiniować w poniższy sposób.

? Ocena techniczna - opracowanie dotyczące określonych zdarzeń, zjawisk lub procesów bez podawania przyczyn, ale z oceną zagrożeń i stanu elementów, konstrukcji lub całego obiektu, wykonywane na podstawie tych samych zasad co sporządzanie projektów budowlanych. Oznacza to, że oceny techniczne powinny być opracowywane przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia budowlane lub specjalistyczne. ? Opinia techniczna - opracowanie dotyczące określonych rozwiązań projektowych, zdarzeń lub zjawisk z procesu projektowania, realizacji lub użytkowania. Może ona również zawierać opinie rozwiązań materiałowych i nakładów finansowych. Określa, analizuje i interpretuje stan projektowy, a w niektórych elementach odnosi się do stanu rzeczywistego obiektu budowlanego. Opracowanie ma umożliwić sformułowanie wniosków stanowiących odpowiedź na postawione przez zamawiającego pytanie w zakresie dalszych zamierzeń w stosunku do opiniowanego obiektu. Do jej wykonania wykorzystuje się wiedzę powszechnie dostępną, z pogłębioną analizą techniczno-ekonomiczną. Oznacza to, że opinie techniczne powinny być również opracowywane przez osoby posiadające uprawnienia budowlane lub specjalistyczne. ? Orzeczenie techniczne - opracowanie zawierające ocenę rozwiązań technicznych i ekonomicznych, zjawisk i zdarzeń zachodzących w procesie projektowania, realizacji oraz użytkowania obiektu budowlanego. Może ono również obejmować ocenę poszczególnych elementów konstrukcyjnych, elementów ogólnobudowlanych, rozwiązań technologicznych i materiałowych, a także nakładów finansowych. W przypadku wystąpienia niekorzystnych zdarzeń lub zjawisk określa ono przyczyny ich powstania oraz formułuje ocenę końcową. Orzeczenia techniczne powinny być opracowywane przez osoby posiadające uprawnienia budowlane lub specjalistyczne. Orzeczenie techniczne to termin zarezerwowany dla oceny, w której rozstrzygane są sprawy sporne oraz oceny o charakterze sprawdzenia lub weryfikacji. ? Ekspertyza techniczna - opracowanie zawierające dokumentację i ocenę zjawisk, zdarzeń i procesów zachodzących w czasie realizacji lub użytkowania obiektu budowlanego, którego zadaniem jest określenie aktualnego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części po zaistnieniu okoliczności wywołujących powstanie przemieszczeń, zarysowań, zniszczeń, pęknięć, nadmiernych ugięć itp. Na ogół obejmuje ona inwentaryzację uszkodzeń elementów konstrukcyjnych i elementów ogólnobudowlanych, badania podłoża gruntowego, badania kontrolne podstawowych materiałów konstrukcyjnych, badania mechaniczno-strukturalne wbudowanych materiałów. Zawiera ona także sprawdzającą analizę statyczną elementów i ustrojów konstrukcyjnych, ocenę rozwiązań technologicznych w poszczególnych fazach realizacji obiektów, określa i podaje główne przyczyny uszkodzeń i zniszczeń. Proponuje zalecenia i wariantowe sposoby napraw i wzmocnień uszkodzonych elementów obiektów oraz formułuje wnioski końcowe.

Istotnym rozgraniczeniem między oceną i opinią techniczną a ekspertyzą techniczną jest to, że wykorzystanie tych pierwszych jest oparte na spodziewanym (projektowym) stanie elementów i konstrukcji, ekspertyzy zaś - na rzeczywistym stanie materiałowo-konstrukcyjnym analizowanego obiektu. Do wykonywania ekspertyzy budowlanej jest wymagane specjalistyczne przygotowanie zawodowe oraz odpowiednia wiedza teoretyczna, w szczególności dotycząca zachowania się materiałów, elementów i konstrukcji w czasie oraz w stanach krytycznych (tab. Z.2).

Tabela Z.2. Zakres opracowań technicznych i wymagania dotyczące osób je wykonujących

Nazwa opracowania technicznego

(naukowo-technicznego)

Zakres opracowania technicznego

(naukowo-technicznego)

Wymagania dotyczące wykonawcy opracowania

Opinia

ocena zagrożeń i stanu elementów, konstrukcji lub całego obiektu

uprawnienia budowlane lub specjalistyczne

Ocena

ocena stanu bez podania przyczyn

uprawnienia budowlane lub specjalistyczne

Orzeczenie

ocena stanu z określeniem przyczyn

uprawnienia budowlane lub specjalistyczne

Ekspertyza

ocena stanu z określeniem przyczyn i środków zaradczych

rzeczoznawca budowlany

Oceny, opinie, orzeczenia i ekspertyzy zajmujące się ww. zagadnieniami w sposób naukowy są także nazywane opracowaniami naukowo-technicznymi.

1.3. Załącznik 3. Zasady doskonalenia zawodowego Rzeczoznawców i Specjalistów Budowlanych PZITB

Zasady doskonalenia zawodowego służą do utrzymania wysokiego poziomu Rzeczoznawców i Specjalistów Budowlanych oraz do przedłużania ważności legitymacji tytułu Rzeczoznawców i Specjalistów Budowlanych PZITB.

1. Rzeczoznawcy lub Specjaliści Budowlani PZITB mają obowiązek, o którym mowa w Statusie PZITB, podnosić swoje kwalifikacje przez:

1.1. Udział, jako słuchacze lub wykładowcy, w doskonaleniu zawodowym organizowanym przez PZITB.

1.2. Udział, jako słuchacze lub wykładowcy, w e-learningowym doskonaleniu zawodowym organizowanym przez PZITB.

1.3. Udział, jako słuchacze lub wykładowcy, w doskonaleniu zawodowym organizowanym przez inne instytucje.

1.4. Udział, jako słuchacze lub autorzy referatu, w konferencjach naukowo-technicznych.

1.5. Prenumeratę czasopism naukowych lub technicznych.

1.6. Publikowanie artykułów, w szczególności w czasopismach naukowych lub technicznych.

1.7. Inne formy doskonalenia zawodowego zaakceptowane przez ZG PZITB.

2. W celu wypełnienia obowiązku udziału w doskonaleniu zawodowym Rzeczoznawcy lub Specjaliści Budowlani PZITB powinni uzyskać co najmniej 24 punkty szkoleniowe w ciągu każdych kolejnych 5 lat.

3. Punktacje za doskonalenie zawodowe:

3.1. Za udział w każdej z form doskonalenia zawodowego, wymienionych w pkt. 1, Rzeczoznawcy lub Specjaliści Budowlani PZITB otrzymują liczby punktów szkoleniowych określone w pkt. 3.2.

3.2. Rzeczoznawcy lub Specjaliści PZITB otrzymują następujące liczby punktów za udziały w doskonaleniach zawodowych:

a) 3 punkty jako słuchacze lub 8 punktów jako wykładowcy za jednotematyczne szkolenie w doskonaleniu zawodowym wymienionym w pkt. 1.1;

b) 3 punkty jako słuchacze lub 10 punktów jako wykładowcy za przygotowanie jednotematycznego szkolenia zawodowego wymienionego w pkt. 1.2;

c) 2 punkty jako słuchacze lub 6 punktów jako wykładowcy za przygotowanie jednotematycznego szkolenia w doskonaleniach zawodowych wymienionych w pkt. 1.3;

d) 2 punkty jako słuchacze lub 4 punkty za referaty i wystąpienie prezentacyjne łącznie w doskonaleniach zawodowych wymienionych w pkt. 1.4;

e) 4 punkty za każdą roczną prenumeratę, wymienioną w pkt. 1.5, czasopism naukowych lub technicznych np. Inżynieria i Budownictwo, Przegląd Budowlany;

f) 2 punkty za każdą roczną prenumeratę, wymienioną w pkt. 1.5, czasopism naukowych lub technicznych rekomendowanych przez ZG PZITB, czyli Materiały Budowlane, Budownictwo i Prawo, Ochrona przed korozją oraz Builder;

(w całym Cyklu Doskonalenia Zawodowego liczba punktów za tę formę doskonalenia (określoną w pkt. a)-f)) może wynosić co najwyżej 10 punktów);

g) 8 punktów za publikację wymienioną w pkt. 1.6 lub 1.4 za każdą publikację w prasie powszechnej;

h) 12 punktów za wypromowanie w okresie cyklu szkoleniowego asystenta, który uzyskał stowarzyszeniowy tytuł Rzeczoznawcy Budowlanego PZITB;

i) 16 punktów za opracowanie wytycznych lub opracowań książkowych dotyczących technicznych lub prawnych aspektów warsztatu pracy inżyniera, Specjalisty lub Rzeczoznawcy Budowlanego.

3.3. Członkowie danego Oddziału PZITB mają prawo uczestniczyć w doskonaleniu zawodowym organizowanym przez inne oddziały na takich samych zasadach jak członkowie tego oddziału.

3.4. Doskonalenia zawodowe odbyte w krajach członkowskich Unii Europejskiej uważa się za równoznaczne z wypełnianiem obowiązku doskonalenia zawodowego, jeżeli odpowiadają one jednej z form doskonalenia wymienionych w pkt.1.

4. W celu udokumentowania wypełniania obowiązku wymienionym w pkt. 2:

4.1. Rzeczoznawcy lub Specjaliści Budowlani PZITB składają w PZITB zaświadczenia zawierające informacje o doskonaleniu zawodowym wymienionym w pkt. 1.1, 1.3, 1.4 i 1.7 oraz dowody publikacji wymienione w pkt. 1.6.

4.2. Biuro PZITB prowadzi rejestr punktów za formy doskonalenia zawodowego wymienione w pkt. 6.1 oraz w pkt. 1.2, 1.5 i 1.6.

5. PZITB może w drodze uchwały:

5.1. W szczególnie uzasadnionych przypadkach zmniejszyć, na wnioski Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB, wymaganą liczbę punktów wymienionych w pkt. 2, a w szczególności w razie: choroby trwającej co najmniej 6 miesięcy, pobytu za granicą trwającego co najmniej 6 miesięcy w okresie Cyklu Doskonalenia Zawodowego.

5.2. Zaliczyć jako równoznaczne z wypełnieniem obowiązku doskonalenia zawodowego doskonalenie odbyte w jednej z form przewidzianych w pkt. 1 w innym kraju niż kraj członkowski Unii Europejskiej, a także doskonalenia zawodowe odbyte w krajach członkowskich Unii Europejskiej w innej formie niż przewidziana w pkt. 1.

5.3. Uznać punktację, wymienioną w pkt. 3, jako elementy znaczącego dorobku zawodowego przy ubieganiu się m.in. o: tytuł Rzeczoznawcy Budowlanego, specjalizację, kolejne uprawnienia, dopłatę do konferencji naukowo-technicznych i technicznych.

1.4. Załącznik 4. Instrukcja Ustanawiania Rzeczoznawców i Specjalistów Budowlanych PZITB

1. Zasady ogólne

1.1. Wnioski członków PZITB ubiegających się o nadanie tytułów Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB rozpatruje Komitet Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB.

1.2. Wnioski powinny mieć pozytywną opinię Oddziałowych Komisji Kwalifikacyjnych ds. Rzeczoznawstwa i Specjalizacji Budowlanej oraz Zarządów Oddziałów.

1.3. Komitet Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB rozpatruje nadanie jedynie tych specjalności rzeczoznawczych, które zostały zawnioskowane w opinii Oddziałowych Komisji Kwalifikacyjnych ds. Rzeczoznawstwa i Specjalizacji Budowlanej.

2. Wymagania kwalifikacyjne

O nadanie tytułu Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB mogą się ubiegać członkowie Związku z co najmniej 5-letnim stażem członkowskim w PZITB, którzy:

a) mają obywatelstwo polskie;

b) korzystają w pełni z praw publicznych;

c) mają dyplomy wyższych szkół technicznych o profilu budowlanym na kierunku: budownictwo, inżynieria lądowa dla tytułu Rzeczoznawcy Budowlanego lub świadectwa ukończenia średnich szkół technicznych o profilu budowlanym na kierunku budownictwa dla tytułu Specjalisty Budowlanego;

d) mają uprawnienia budowlane bez ograniczeń do projektowania lub/i do kierowania robotami budowlanymi upoważniające do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie, wydane na podstawie odpowiednich przepisów (Zał. 1),

e) mają co najmniej 7 lat praktyki zawodowej, po uzyskaniu uprawnień budowlanych, w danej, wnioskowanej przez kandydatów, specjalności rzeczoznawczej dla tytułu Rzeczoznawcy Budowlanego PZITB lub do tytułu Specjalisty Budowlanego PZITB;

f) mają znaczące osiągnięcia w działalności zawodowej (nie administracyjnej) jako autorzy opinii, ocen lub asystenci rzeczoznawców budowlanych, a także jako projektanci, kierownicy robót budowlanych lub inspektorzy nadzoru budowlanego;

g) w przypadku specjalności nr 11 - "Ekonomika, ceny, kosztorysowanie" mogą się ubiegać również technicy budowlani legitymujący się co najmniej 10-letnią ukierunkowaną praktyką zawodową, a ponadto ukończonymi kursami doszkalającymi i znacznymi osiągnięciami zawodowymi w wymienionej specjalności.

3. Składanie wniosków

3.1. Członkowie PZITB ubiegający się o nadanie tytułów Rzeczoznawców Budowlanych PZITB składają stosowne wnioski do Zarządów macierzystych Oddziałów PZITB.

3.2. Wnioski powinny zawierać:

a) podania adresowane do macierzystych Oddziałów PZITB w sprawie przyznania tytułu Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB;

b) kwestionariusz kwalifikacyjny według wzoru stanowiącego załącznik do niniejszej instrukcji,

c) życiorys kandydata;

d) szczegółowy przebieg pracy zawodowej ze szczególnym uwzględnieniem wyróżniających się osiągnięć kandydata;

e) uwierzytelnione według pkt. 3 odpisy lub kserokopie dyplomu ukończenia wyższej szkoły technicznej na kierunku budownictwo dla tytułu Rzeczoznawcy Budowlanego PZITB lub co najmniej szkoły średniej technicznej na kierunku budownictwo dla tytułu Specjalisty Budowlanego PZITB;

f) uwierzytelnione według pkt. 3 odpisy lub kserokopie uprawnień budowlanych dla tytułu Rzeczoznawcy Budowlanego PZITB;

g) zaświadczenia stwierdzające posiadanie wymaganej kierunkowej praktyki zawodowej lub odpowiadającej jej działalności potwierdzającej wyróżniające się kwalifikacje i doświadczenie kandydatów, obejmujące minimum 7-letni okres pracy w danej specjalności, po uzyskaniu uprawnień budowlanych (w pozycjach konstrukcyjnych wymienionych w Zał. 1) - w uzasadnionych przypadkach mogą to być zaświadczenia Oddziału;

h) oświadczenia kandydatów o korzystaniu z pełni praw publicznych;

i) zaświadczenie o niekaralności wydane przez Krajowy Rejestr Karny;

j) referencje (opinie) dwóch Rzeczoznawców Budowlanych lub Specjalistów Budowanych PZITB o odpowiednich specjalnościach, którzy zostali wskazani lub zaakceptowani przez macierzysty Oddział PZITB kandydata (wg załączonego wzoru);

k) przyrzeczenia kandydatów do tytułu Rzeczoznawcy lub Specjalisty Budowlanego PZITB (wg załączonego wzoru);

l) dowody wpłaty (w łącznej wysokości określonej wg Uchwały nr 18/2017 ZG PZITB z dnia 14 marca 2017 r.) do kasy macierzystego Oddziału PZITB;

m) inne dokumenty według uznania kandydata (poświadczające jego doświadczenie zawodowe, odbyte szkolenie uzupełniające, działalność publikacyjną, stopnie i tytuły naukowe i inne).

3.3. Odpisy lub kserokopie dokumentów mogą być uwierzytelnione przez macierzyste Zarządy Oddziałów PZITB, z imienną pieczątką osób dokonujących uwierzytelnienia.

4. Rozpatrywanie wniosków

4.1. Oddziałowe Komisje Kwalifikacyjne ds. Rzeczoznawstwa Budowlanego przeprowadzają weryfikację otrzymanych dokumentacji, a w szczególności:

a) sprawdzają kompletność złożonych wniosków pod względem formalnym;

b) podają staż i charakteryzują działalność kandydata w PZITB i innych organizacjach technicznych;

c) załączają opinie innych stowarzyszeń technicznych, gdy postulowana przez kandydatów specjalność rzeczoznawcza wiąże się z działalnością tych stowarzyszeń;

d) sporządzają pisemną opinię wniosku w postaci protokołów Oddziałowych Komisji ds. Rzeczoznawstwa Budowlanego, w których:

? jednoznacznie określają swoją opinię zawodową o kandydacie, ? ustosunkowują się do wnioskowanych przez kandydatów specjalności techniczno-budowlanych.

4.2. Rozpatrzone pozytywnie wnioski kandydatów na Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB, Zarządów Oddziałów przesyłają do Komitetu Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB działającego przy Zarządzie Głównym Związku wraz z:

a) protokołami oddziałowych ocen kwalifikacyjnych,

b) dowodami wpłat do macierzystego Zarządu Oddziału PZITB ustalonych kwot za postępowanie kwalifikacyjne.

4.3. Komitet Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB każdy napływający wniosek spełniający ww. kryteria kompletności rozpatruje na posiedzeniach plenarnych, z uwzględnieniem dwóch pisemnych recenzji każdego wniosku opracowanych przez Rzeczoznawców lub Specjalistów Budowlanych PZITB - członków Komitetu Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB o odpowiedniej specjalności. Osoby recenzujące dany wniosek wskazuje prezydium Komitetu.

4.4. Przedstawiciele Zarządów Oddziałów, z których wnioski są rozpatrywane, mają prawo brać udział w posiedzeniach Komitetu Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB z głosem stanowiącym.

4.5. O terminach posiedzenia macierzyste Oddziały kandydatów powinny być powiadomione z 7-dniowym wyprzedzeniem.

4.6. Postanowienia Komitetu są podejmowane w głosowaniu jawnym, bezwzględną większością głosów, na plenarnych posiedzeniach, w obecności Przewodniczącego lub Wiceprzewodniczącego i co najmniej połowy członków.

4.7. Każda osoba uprawniona do głosowania może zgłosić wniosek o głosowanie tajne; wniosek taki jest przyjmowany jako obowiązujący.

4.8. Wnioski pozytywnie zaopiniowane są przedkładane do zatwierdzenia przez Zarząd Główny PZITB.

4.9. Lista nowo ustanowionych Rzeczoznawców i Specjalistów Budowlanych PZITB jest publikowana w czasopiśmie PZITB, niezależnie od powiadomienia właściwych Zarządów Oddziałów.

5. Ustalenia końcowe

5.1. Legitymacje nowo ustanowionym Rzeczoznawcom lub/i Specjalistom Budowlanym PZITB powinny być wręczone na uroczystym zebraniu Zarządów Oddziałów. Legitymacje ważne są przez 5 lat.

5.2. Przedłużenia ważności legitymacji dokonują upoważnione Oddziały lub Komitet Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB na wniosek zainteresowanego, po przedstawieniu charakterystyki swojej działalności rzeczoznawczej, dokształcenia się w nowych technikach, technologiach i metodach ocen oraz ogólnym doskonaleniu i samokształceniu zawodowym (Zał. 3).

5.3. Rejestr nadanych tytułów Rzeczoznawcy Budowlanego PZITB jest prowadzony centralnie przez biuro ZG PZITB, niezależnie od rejestrów prowadzonych przez Oddziały terenowe.

5.4. Zażalenia na działalność Oddziałowych Komisji Kwalifikacyjnych rozpatruje Komitet Rzeczoznawstwa Budowlanego i Specjalizacji Zawodowej PZITB, a na działalność Komitetu - Prezydium ZG PZITB na wniosek przedstawiciela ZG nadzorującego pracę tej jednostki organizacyjnej.

5.5. Inne ustalenia wynikają ze Statusu Rzeczoznawcy i Specjalisty Budowlanego PZITB przyjętego uchwałą ZG PZITB.

2.Zasady ogólne wykonywania ekspertyz konstrukcji budowlanych

Leonard Runkiewicz2

Jan Sieczkowski3

2.1. Wstęp

Pojęcie ekspertyza konstrukcji budowlanej jest dość szerokie i obejmuje, w powszechnym rozumieniu, wszelkiego rodzaju opracowania dotyczące zarówno projektu konstrukcji, jak i obiektu istniejącego.

Do opiniowania projektów korzysta się z tych samych zasad co do ich opracowywania, można więc tę działalność traktować jako odmianę projektowania. Natomiast przygotowanie opracowań dotyczących konstrukcji istniejących jest oparte na innych przesłankach wnioskowania o konstrukcji. Jest to więc działalność inżynierska wymagająca innego rodzaju przygotowania teoretycznego i dużej wiedzy praktycznej.

Ekspertyzy budowlane są opracowaniami zazwyczaj składającymi się z trzech podstawowych części:

? określenia rzeczywistego stanu konstrukcji - wymiarów, zastosowanych materiałów, oddziaływań na konstrukcję, stanu konstrukcji (zarysowań, odkształceń itp.); ? ustalenia przyczyn występujących zjawisk; przyczyny te powinny być racjonalnie uzasadnione, na przykład przez wykonanie odpowiednich analiz i obliczeń, przeprowadzenie stosownych badań, a także wykorzystanie wiedzy z tej dziedziny; ? wniosków dotyczących bezpieczeństwa wznoszenia lub użytkowania obiektu zwykle wraz z zaleceniami usunięcia uszkodzeń, wzmocnienia konstrukcji itp.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że jednoznaczne i kompletne określenie rzeczywistego stanu istniejącej konstrukcji jest często niemożliwe, gdyż:

? przyczyną uszkodzeń rzadko jest tylko jedno zjawisko, ? stopień odwzorowania rzeczywistości przez przyjęcie uproszczonego schematu obliczeniowego może być przedmiotem dyskusji, ? obserwowane zjawisko niekiedy w ogóle nie daje się określić obliczeniowo.

Wszystko to powoduje, że do sformułowania wniosków wykorzystuje się doświadczenia wynikające z zachowania się podobnych obiektów oraz wiedzę o zachowaniu się materiałów w konstrukcji. Istotne jest także doświadczenie eksperta dotyczące zależności przyczyna-skutek, umiejętności określenia rzeczywistego rozkładu sił w konstrukcji, a niekiedy wręcz intuicyjnych umiejętności, których nabycie wymaga odpowiedniej wiedzy i doświadczenia oraz wyspecjalizowania w rozwiązywaniu określonego typu zagadnień [1-23].

Poza umiejętnościami technicznymi eksperci powinni mieć pewne cechy psychiczne i zdolności. Do najważniejszych z nich zalicza się:

? krytycyzm - niezbędny zarówno przy zbieraniu materiałów dotyczących aktualnego stanu konstrukcji, a w szczególności jej zachowania się w czasie, co najczęściej można określić na podstawie wypowiedzi użytkowników obiektów, świadków awarii itp., jak również przy interpretowaniu dostępnych dokumentów; ? obiektywizm - minimalizujący niebezpieczeństwo zasugerowania się pewnymi zjawiskami, co prowadzi do przeceniania jednych i niedoceniania innych czynników wpływających na analizowane zjawiska; ? umiejętność samokontroli - wnioski ekspertyz są wynikiem rozumowania, powinny być logiczne, jasno sformułowane i dostatecznie uzasadnione; końcowym etapem pracy nad ekspertyzą powinna być krytyczna analiza wniosków i stwierdzeń pod kątem tego, czy uwzględniają one wszystkie stwierdzone zjawiska, czy są dostatecznie uzasadnione, a także czy nie ma błędów, niejasności i sprzeczności w tekście; ? umiejętność podejmowania decyzji - podstawowym celem orzeczenia jest jednoznaczna odpowiedź na postawione pytania; mimo wnikliwej analizy zebranych danych udzielenie odpowiedzi jest związane z podjęciem pewnego ryzyka, które zależy od stopnia dokładności określenia i przeanalizowania stanu rzeczywistego konstrukcji oraz od skutków związanych z niespełnieniem się przewidywań zawartych w ekspertyzie; niekiedy autorzy ekspertyz starają się - przez odpowiednie zapisy oraz ograniczanie wniosków - odsunąć od siebie konieczność podjęcia decyzji i związanego z nią ryzyka; ? bezstronność - ekspert powinien szczególnie starannie określić zarówno główne, jak i drugorzędne czynniki wpływające na analizowane zjawisko, aby nawet bezwiednie nie podać jednostronnego naświetlenia zagadnienia.

W rozdziale przedstawiono metodykę wykonywania ekspertyz istniejących konstrukcji w budownictwie powszechnym - zasady ich diagnostyki oraz ocen stanu bezpieczeństwa - zgodnie z wymaganiami Ustawy Prawo budowlane [P1], zawartymi w art. 5, ust. 1, p. l. W artykule tym stwierdzono, że: "obiekty budowlane jako całość oraz ich poszczególne części, wraz ze związanymi z nimi urządzeniami budowlanymi, należy, biorąc pod uwagę przewidywane okresy użytkowania, projektować i budować w sposób zgodny z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając:

1) spełnienie podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych określonych w załączniku I do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011...([P3]), dotyczących:

a) nośności i stateczności konstrukcji;

b) bezpieczeństwa pożarowego;

c) higieny, zdrowia i środowiska;

d) bezpieczeństwa użytkowania i dostępności obiektów;

e) ochrony przed hałasem;

f) oszczędności energii i izolacyjności cieplnej;

g) zrównoważonego wykorzystania zasobów naturalnych.".

Przedstawiona w pracy metodyka jest przeznaczona dla ośrodków diagnostycznych, inżynierów i rzeczoznawców wykonujących badania i oceniających w ramach ekspertyz stany techniczne istniejących konstrukcji budowlanych.

Rodzaje opracowań technicznych stosowanych w diagnostyce (ocena techniczna, opinia techniczna, orzeczenie techniczne i ekspertyza techniczna) są zdefiniowane i szerzej omówione w rozdziale 1 [13].

2.2. Terminy i definicje

awaria budowlana - stan uniemożliwiający lub ograniczający użytkowanie obiektu budowlanego w wyniku uszkodzenia jego elementów lub zepsucia się urządzeń technicznych [21]

katastrofa budowlana - niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań, elementów urządzeń formujących, ścianek szczelnych i obudowy wykopów;

katastrofą budowlaną nie jest:

? uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do naprawy lub wymiany ? uszkodzenie lub zniszczenie urządzeń budowlanych związanych z obiektem budowlanym ? awaria instalacji [P1-P4]

naprawa bieżąca - okresowy remont elementów obiektu budowlanego, który ma na celu zapobieganie skutkom zużycia tych elementów i utrzymanie obiektu we właściwym stanie technicznym [P4]

naprawa główna - remont polegający na wymianie co najmniej jednego elementu obiektu budowlanego [P4]

niezawodność - zdolność konstrukcji lub elementu konstrukcji do spełnienia określonych wymagań, łącznie z uwzględnieniem projektowego okresu użytkowania, na który została zaprojektowana; niezawodność wyraża się zwykle miarami probabilistycznymi i obejmuje nośność, użytkowalność i trwałość konstrukcji [N1-N35]

odbudowa - odtworzenie (budowa) obiektu budowlanego w całości lub części, w miejscu i o wymiarach obiektu zniszczonego lub uszkodzonego, przy zastosowaniu takich samych lub innych wyrobów budowlanych niż użyto w stanie pierwotnym

przebudowa - wykonywanie robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów, jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość lub liczba kondygnacji [P1]

remont - wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym [P1]; remont obejmujący prace o koszcie nieprzekraczającym 20% wartości obiektu jest traktowany jako remont bieżący, a obejmujący prace o koszcie przekraczającym 60% wartości obiektu - jako remont kapitalny

trwałość - zdolność obiektu budowlanego lub jego części do pełnienia żądanych funkcji przez określony czas w warunkach oddziaływania czynników przewidywanych w okresie użytkowania [N34]

uszkodzenie - utrata zdolności obiektu budowlanego lub jego części do pełnienia wymaganych funkcji [N34]

utrzymanie - łączenie działań technicznych i związanych z nimi działań administracyjnych podejmowanych w okresie użytkowania w celu utrzymania obiektu budowlanego lub jego części w stanie, w którym mogą one spełniać żądane funkcje [N34]

2.3. Bezpieczeństwo istniejących konstrukcji budowlanych

Bezpieczeństwo konstrukcji jest jednym z podstawowych wymagań stawianych konstrukcjom budowlanym, określonych w Ustawie Prawo budowlane (art. 5, ust. 1, p. la) [P1]. W zależności od stopnia spełnienia wymagania bezpieczeństwa konstrukcji podczas użytkowania obiektu stwierdza się - w wyniku przeprowadzenia jego diagnostyki - mniejszy lub większy stopień bezpieczeństwa konstrukcji. Diagnostykę należy rozumieć jako tok postępowania zmierzający do postawienia diagnozy.

Konieczność przeprowadzenia diagnostyk obiektów w trakcie ich użytkowania występuje również w przypadku pojawienia się nieprzewidzianych oddziaływań wynikających z:

? innych zachowań podłoża niż przyjęto w projekcie pierwotnym (nierównomierne osiadanie podłoża, działalność górnicza, głębokie wykopy w pobliżu obiektu itp.); ? wystąpienia zjawisk świadczących o uszkodzeniach konstrukcji, na przykład rysy, nadmierne przemieszczenia lub odkształcenia wymagające oceny stanu bezpieczeństwa konstrukcji; ? zmian sposobu użytkowania obiektów budowlanych zwykle związanych ze zmianą wielkości i rodzaju obciążeń; ? rozbudów lub nadbudów zwykle związanych ze zmianą działających obciążeń, a niekiedy ze zmianą przestrzennej pracy konstrukcji; ? uszkodzeń spowodowanych działaniem obciążeń wyjątkowych (pożary, wybuchy, huragany, powodzie itp.); ? korozyjnego oddziaływania środowiska; ? zanieczyszczeń materiałów konstrukcji; ? uwzględnienia zawilgocenia obiektów.

Przy obliczeniowym sprawdzaniu bezpieczeństwa konstrukcji zakłada się, że konstrukcja została wykonana prawidłowo, zgodnie z wymaganiami postawionymi w projekcie oraz w odnośnych Polskich Normach projektowania i wykonywania konstrukcji. W normach tych bezpieczeństwo konstrukcji jest określane według teorii stanów granicznych, metodą rozdzielonych współczynników bezpieczeństwa. Oznacza to konieczność sprawdzenia nieprzekroczenia, w określonych warunkach i zamierzonym czasie użytkowania obiektów, stanów granicznych nośności i użytkowalności.

Eksperci korygują lub uzupełniają przesłanki projektowe odpowiednio do badań, obserwacji oraz własnych doświadczeń. Często bowiem bezpieczeństwo projektowanych konstrukcji budowlanych odbiega od bezpieczeństwa rzeczywistych konstrukcji istniejących, które są określone zachowaniem się konstrukcji w rzeczywistych warunkach użytkowania.

Zbliżenie poziomu bezpieczeństwa eksploatowanych konstrukcji do poziomu założonego w projekcie wymaga dokładnego określenia:

? wartości obciążeń stałych G i zmiennych Q, które mogą występować w zamierzonym okresie użytkowania obiektów; ? wartości wytrzymałości materiałów i innych właściwości, z uwzględnieniem warunków wykonania i użytkowania obiektów, a także warunków należytej trwałości konstrukcji; ? ogólnych uwarunkowań, a w przyszłości również metod wyznaczenia normowych niezawodności konstrukcji, możliwie dobrze aproksymujących niezawodność rzeczywistą na poziomie akceptowanym przez inwestorów, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności wykonania i użytkowania obiektów.

Oceny bezpieczeństwa istniejących konstrukcji odbiegające od reguł normowych powinny być uzasadnione metodami naukowymi.

Zagrożenia bezpieczeństwa konstrukcji mogą być spowodowane wieloma przyczynami, do których można zaliczyć zarówno błędy popełniane podczas ich projektowania, wykonywania i eksploatacji, jak i pojawieniem się oddziaływań nieprzewidzianych - z uwagi na rodzaj lub intensywność - w pierwotnym projekcie obiektu budowlanego. Zagrożenia te można więc podzielić na dwie kategorie:

? kategoria I - niewynikające ze zdarzeń losowych, takich jak błędy projektowe, wadliwe wykonanie, wadliwa eksploatacja, zły stan techniczny, błędy w trakcie rozbiórki; ? kategoria II - wynikające z przyczyn losowych, takich jak: - działania sił natury - silne wiatry, trąby powietrzne, powodzie, podtopienia, obfite śniegi, gradobicia, uderzenia piorunów; - przemieszczenia pionowe gruntu wynikające z innego zachowania się podłoża niż zakładano w projekcie (nierównomierne osiadanie gruntu, działalność górnicza wyrażająca się innymi efektami niż przewidywano przy opracowywaniu projektów); - głębokie wykopy w pobliżu obiektów budowlanych zmieniające warunki ich posadowienia; - nieprzewidziane pierwotnie roboty podziemne w pobliżu obiektu (np. budowa metra, sieci kanalizacyjnych); - wybuchy gazu w obiekcie lub w najbliższym sąsiedztwie; - uderzenia przez pojazdy.

Przy ocenach bezpieczeństwa istniejących konstrukcji niezbędne są określenia właściwości materiałów użytych do ich wykonania w celu ustalenia parametrów wytrzymałościowych i dokonania obliczeniowej oceny bezpieczeństwa obiektów.

2.4. Diagnostyka techniczna istniejących konstrukcji budowlanych

2.4.1. Zagadnienia ogólne

Diagnostyka istniejących konstrukcji budowlanych jest jednym z najważniejszych i najtrudniejszych zagadnień budownictwa. Rozwiązywanie problemów występujących podczas diagnoz konstrukcji eksploatowanych jest często trudniejsze od projektowania nowych konstrukcji i zwykle wymaga udziału specjalistów z różnych dziedzin techniki. Specjaliści zajmujący się diagnostyką powinni, oprócz wiedzy i doświadczenia w swojej dziedzinie, posiadać także pewne cechy psychiczne i osobowe, w tym rzetelność, dokładność, sumienność, krytycyzm, obiektywizm, umiejętność samokontroli i podejmowania decyzji oraz bezstronność [1-11].

Podczas przeprowadzania diagnostyk istniejących konstrukcji budowlanych zaleca się stosowanie nowoczesnych metod badawczych i analitycznych pozwalających na dokładniejsze oceny ich właściwości użytkowych.

W zależności od cech obiektów budowlanych i liczby diagnozowanych parametrów stawia się diagnozy mniej lub bardziej kompleksowe. Ze względu na cele i zakresy ocen stosuje się diagnozy proste jednoparametrowe oraz diagnozy wieloparametrowe, ukierunkowane na różne właściwości użytkowe istniejących obiektów budowlanych.

W praktyce najczęściej występują diagnozy wieloparametrowe, wymagające stosowania skomplikowanych badań, pomiarów, obserwacji oraz opracowań analitycznych, często zbliżonych do badań naukowych.

2.4.2. Rodzaje diagnostyk istniejących konstrukcji budowlanych

Wyróżnia się trzy rodzaje diagnostyk istniejących obiektów budowlanych:

? okresowe - przeglądy techniczne, ? doraźne - po stwierdzeniu występowania istotnych nieprawidłowości, ? docelowe - w związku z planowanymi przebudowami, rozbudowami lub modernizacjami obiektów.

Diagnostyka okresowa jest związana z wykonywaniem przeglądów technicznych, które powinny stanowić jeden z podstawowych warunków prawidłowej eksploatacji obiektów zgodnie z wymaganiami Ustawy Prawo budowlane. Przestrzeganie harmonogramu przeglądów technicznych oraz ich realizacja należą do obowiązków użytkownika (zarządcy); mogą być one wykonywane siłami własnymi lub przez utworzone w tym celu zespoły specjalistów (rzeczoznawców).

Diagnostyka doraźna jest wykonywana po stwierdzeniu, zwykle w wyniku przeprowadzonych ocen okresowych, uszkodzeń konstrukcji lub innych istotnych nieprawidłowości dotyczących zarówno elementów, jak i całych obiektów. Potrzebę przeprowadzenia tego rodzaju diagnostyki powinni sygnalizować użytkownicy obiektów lub nadzór techniczny, a także mogą one wynikać z ocen dokonanych w ramach przeglądów technicznych lub ocen państwowego nadzoru budowlanego.

Diagnostyka docelowa jest najczęściej związana z ocenami możliwości i warunków przeprowadzania planowanych zmian lub modernizacji konstrukcyjno-budowlanych oraz technologicznych obiektów, a także z ich rozbiórką.

Diagnostyki doraźną i docelową istniejących konstrukcji budowlanych wykonuje się najczęściej z powodu:

? występujących uszkodzeń lub lokalnych zniszczeń konstrukcji; ? planowanych zmian sposobu użytkowania lub przedłużenia planowanego okresu eksploatacji; ? pogorszenia się stanów technicznych konstrukcji na skutek eksploatacji, czynników środowiskowych lub obciążeń wyjątkowych (np. pożary, wstrząsy, wybuchy, huragany); ? planowanych modernizacji lub innych zmian, podczas których będą wymienione lub wbudowane nowe elementy konstrukcyjne obok już istniejących układów konstrukcyjnych przenoszących obciążenia, a także z powodu planowanych rozbiórek; ? obniżonych poziomów bezpieczeństwa istniejących konstrukcji na skutek na przykład wstrząsów parasejsmicznych, zalania wodą, pożaru; ? wymagań nadzoru budowlanego, firm ubezpieczeniowych, właścicieli, zarządców itp.

Diagnostyki doraźne lub docelowe, które wymagają przeprowadzania badań technicznych, analiz i ocen zgodnie z wiedzą, doświadczeniem i przyjętymi zasadami, mogą przeprowadzać zespoły specjalistów lub uprawnieni rzeczoznawcy.

W zależności od specyfiki poszczególnych przypadków oceny (diagnozy) można realizować jednoetapowo lub dwuetapowo.

Jednoetapową ocenę stanu technicznego istniejącej konstrukcji budowlanej można realizować w normalnym trybie postępowania, niewymuszonym wyjątkowo złym stanem technicznym konstrukcji lub koniecznością podjęcia szybkiej decyzji w związku z planowanymi modernizacjami lub innymi czynnościami administracyjno-technicznymi, w tym rozbiórką. Jednoetapowa ocena obejmuje następujące czynności wykonywane kolejno:

? wizja lokalna - ustalenie przedmiotu, celu i zakresu oceny istniejących konstrukcji; ? programy pomiarów, badań i analiz - ustalenie przedmiotów, zakresów i metod; ? analizy dokumentacji i warunków użytkowania istniejących konstrukcji wraz z oceną agresywności środowiska; ? badania materiałów i elementów in situ: - badania wytrzymałościowe, - badania fizyczne, - badania chemiczne, - badania geodezyjne, - badania geotechniczne, - badania radiologiczne, - badania specjalne; ? badania laboratoryjne pobranych próbek; ? badania cieplno-wilgotnościowe przegród; ? analizy stanów granicznych nośności i użytkowalności konstrukcji; ? oceny zachowania się elementów i konstrukcji; ? wnioski dotyczące jakości materiałów i elementów istniejących konstrukcji oraz dalszego ich użytkowania; ? zalecenia dotyczące napraw, wzmocnień i modernizacji obiektów.

Dwuetapową ocenę stanów technicznych konstrukcji budowlanych powinno się przeprowadzać głównie w przypadkach występowania potrzeby podejmowania decyzji dotyczących doraźnego wzmocnienia lub zabezpieczenia konstrukcji, wynikających z wyjątkowo złego stanu technicznego obiektów, a także w celu ukierunkowania dalszych działań, na przykład przy rozbiórkach. Te systemy ocen mogą być również przydatne wtedy, kiedy konieczne jest podjęcie szybkiej decyzji o możliwości adaptacji konstrukcji podczas negocjacji dotyczącej zmiany funkcji obiektu lub istotnych zmian technologicznych i organizacyjnych, w tym rozbiórki.

Dwuetapowe oceny obejmują następujące czynności wykonywane kolejno:

? etap I: - wizja lokalna - inwentaryzacja wstępna, - badania ogólne i szacunkowe oceny materiałów, - szacunkowa analiza stanu konstrukcji, - ocena wstępna wraz z doraźnymi zaleceniami i programem badań do analizy szczegółowej; ? etap II: - szczegółowe analizy dokumentacji i warunków użytkowania wraz z oceną agresywności środowiska, - badania i analizy materiałów, elementów, przegród, konstrukcji - jak w ocenie jednoetapowej, - oceny ostateczne zachowania się elementów i konstrukcji, - wnioski dotyczące jakości materiałów i elementów konstrukcji oraz dalszego ich użytkowania, - zalecenia dotyczące napraw, wzmocnień i modernizacji obiektów.

Bezpieczeństwo eksploatowanych konstrukcji budowlanych może być, w zależności od wymagań, określone dla:

? stałych, odpowiadających normalnym warunkom użytkowania; ? przejściowych, odpowiadających warunkom występującym w czasie remontów, modernizacji, wzmacniania lub rozbiórki; ? wyjątkowych, odpowiadających warunkom losowym (wypadkowym) nieujętych normami, na przykład: pożary, uderzenia, wichury, zalania, wybuchy.

2.5. Ogólna metodyka diagnostyk istniejących konstrukcji budowlanych

Zasady oceny bezpieczeństwa istniejących konstrukcji budowlanych powinny być analogiczne jak konstrukcji projektowanych. Przy diagnozie użytkowanych konstrukcji budowlanych, wykazujących uszkodzenia lub zniszczenia oraz planowanych do modernizacji lub zmian eksploatacyjnych, stare normy ważne w okresie projektowania konstrukcji mogą być wykorzystywane jedynie jako dokumenty informacyjne.

Diagnozom mogą być poddane, w zależności od potrzeb, całe konstrukcje albo tylko ich wybrane fragmenty, szczególnie elementy konstrukcyjne, które zostały uszkodzone lub które zostaną objęte zmianami konstrukcyjnymi, modernizacjami, zmianami użytkowania lub wyburzeniem.

Oceny bezpieczeństwa mogą dotyczyć też innych elementów lub fragmentów konstrukcji, w stosunku do których istnieją podejrzenia, że zostały dla nich obniżone wymagane poziomy bezpieczeństwa użytkowania.

Poziomy bezpieczeństwa eksploatowanych konstrukcji lub elementów, określone podczas diagnoz, powinny być co najmniej równe poziomom bezpieczeństwa konstrukcji lub elementów projektowanych z uwzględnieniem stopnia ich zużycia.

W badaniach konstrukcji lub elementów składowych tych konstrukcji należy uwzględniać rzeczywiste stany i rzeczywiste warunki ich pracy.

Wybór metod i technik diagnostycznych należy dostosować do warunków i stanów technicznych diagnozowanych konstrukcji. Szczególnie polecane są metody nieniszczące i seminieniszczące. W wyjątkowych sytuacjach można stosować obciążenia próbne.

Wyniki badań powinny być dostatecznie dokładne i uwzględniać parametry rozkładu wartości badanych właściwości materiałów i elementów w konstrukcjach.

Powinny one ustalać wartości, które pozwolą na charakterystykę stanów technicznych elementów w konstrukcji. Opisy badań technicznych powinny zawierać informacje o prawdopodobieństwie wykrycia usterek (jeśli wystąpiły) i o dokładności wyników badania.

Wybór metody badań zależy od warunków i stanów technicznych istniejących konstrukcji. Zastosowane metody powinny zapewniać wymaganą dokładność wyników badań i umożliwiać wykonanie oceny statystycznej (diagnozy) konstrukcji z dokładnością określoną odpowiednimi normami lub warunkami technicznymi.

W ramach diagnostyk konstrukcji obiektów budowlanych powinny być wykonane następujące prace i czynności:

? wizje lokalne, ? analizy dokumentacji technicznych, ? badania terenowe in situ, ? badania laboratoryjne, ? analizy stanów granicznych nośności i użytkowalności oraz rozbiórek, ? inne analizy i obliczenia (np. cieplno-wilgotnościowe, dynamiczne) konstrukcji.

Dane wyjściowe do oceny konstrukcji powinny obejmować:

? informacje ogólne o całości obiektów, ? opisy funkcji i przeznaczenia obiektów, ? wymiary zewnętrzne, powierzchnie i kubatury obiektów, ? opisy konstrukcji nośnych obiektów, ? warunki gruntowo-wodne podłoża budowlanego, ? warunki i przebieg eksploatacji obiektów, ? zagrożenia, awarie, dokonane remonty i modernizacje obiektów.

Wizje lokalne i badania wizualne istniejących konstrukcji budowlanych, zarówno eksploatowanych, jak i wyłączonych z użytkowania, powinny być poprzedzone analizami dostępnych dokumentacji technicznych i innych dokumentów, do których zalicza się m.in.:

? projekty budowlane (projekty wykonawcze) oraz inne dostępne projekty przeprowadzonych wcześniej remontów, modernizacji lub adaptacji; ? dzienniki budowy, książki obiektów, opinie, orzeczenia i ekspertyzy; ? informacje uzyskane od użytkowników, zarządców obiektów, wykonawców robót budowlanych itp.

Podczas wizji lokalnych oraz badania obiektów należy również zwracać uwagę na czynniki, które aktualnie nie mają bezpośredniego wpływu na bieżące oceny stanów granicznych nośności lub użytkowalności istniejących konstrukcji budowlanych, ale pośrednio, w dłuższym okresie mogą w istotny sposób wpływać na bezpieczeństwo. Przykładami takich czynników są:

? agresywne środowiska; ? niewłaściwe zabezpieczenia przeciwwilgociowe, cieplne, dynamiczne itp.; ? uszkodzenia wypraw, okładzin, izolacji, połączeń itp.; ? sąsiadujące istniejące lub projektowane obiekty (np. źródła drgań, wykopy); ? zagrożenie pożarowe; ? inne nieprawidłowości.

Dla bezpieczeństwa istniejących konstrukcji budowlanych bardzo istotne jest to, aby oceny były dokonywane na podstawie aktualnych (rzeczywistych) danych, obejmujących:

? wymiary elementów i konstrukcji; ? właściwości i cechy materiałów konstrukcyjnych - betonów (wytrzymałość, jednorodność) i stali zbrojeniowych (wytrzymałość, rozmieszczenie, otulenie betonem), stali konstrukcyjnych, drewna i murów; ? obciążenia i ich charaktery (stałe, zmienne, wyjątkowe); ? parametry podłoża gruntowego; ? modele (schematy) pracy konstrukcji w różnych fazach; ? lokalizacje i zakresy uszkodzeń lokalnych; ? odkształcenia elementów i konstrukcji; ? możliwości powstania katastrof postępujących; ? warunki i sposób rozbiórki.