1Zmiany fizjologiczne dotyczące skóry w okresie ciąży

Ciąża jest szczególnym okresem, w którym dochodzi do modyfikacji wielu procesów metabolicznych, immunologicznych, a przede wszystkim hormonalnych, umożliwiających odpowiedni wzrost i rozwój płodu oraz rozpoczęcie akcji porodowej. Modyfikacje te są także przyczyną licznych zmian w obrębie skóry i błony śluzowej jamy ustnej, z których większość nie wpływa na przebieg ciąży i ma charakter fizjologiczny.

Zmiany w pigmentacji

Jedną z najbardziej charakterystycznych zmian fizjologicznych w ciąży jest hiperpigmentacja skóry, wynikająca z podwyższonego stężenia hormonu stymulującego melanocyty (MSH - melanocyte-stimulating hormone), w tym także estrogenów i progesteronu. Hiperpigmentacja o różnym stopniu nasilenia obserwowana jest u około 90% ciężarnych. Ściemnieniu ulegają przede wszystkim:

? kresa biała, która nosi wówczas nazwę kresy czarnej (linea negra, linea fusca) (ryc. 1.1 i 1.2),

? brodawki sutkowe (m.in. pojawia się dodatkowa ciemna obwódka określana jako wtórna otoczka brodawki sutkowej - secondary areola) (ryc. 1.3),

? okolica anogenitalna.

U ciężarnych hiperpigmentacja może pojawić się także w miejscach narażonych na częste pocieranie, tj. w okolicach pach, pachwin i na wewnętrznej powierzchni ud. Zmiany hiperpigmentacyjne zdecydowanie częściej obserwowane są u kobiet o ciemniejszych fototypach.

Nierzadko u ciężarnych (w 50-70% przypadków) występuje także ostuda (melasma, chloasma) nazywana potocznie "maską ciążową", pojawiająca się zwykle w II trymestrze ciąży. W tym przypadku hiperpigmentacja lokalizuje się na twarzy i ma charakter rozlany i nieregularny.

Rozróżniamy trzy typy ostudy:

? centralny, w którym zmiany obecne są na policzkach, czole, nad górną wargą, nosie i brodzie,

? jarzmowy, w którym zmiany ograniczone są do policzków i nosa,

? żuchwowy, w którym zmiany lokalizują się w okolicach kątów żuchwy.

Do wystąpienia ostudy predysponują czynniki genetyczne oraz ekspozycja na światło słoneczne. Zdecydowanie częściej ostuda pojawia się u ciężarnych o ciemniejszym kolorze skóry. W rzadkich przypadkach może wystąpić na przedramionach lub w innych miejscach eksponowanych na światło słoneczne. Aby uniknąć jej pojawienia się, a następnie pogłębiania, zaleca się stosowanie kremów z filtrem UV (ultraviolet) wysokiej wartości. Ostuda ma tendencję do wycofywania się w pierwszym roku po porodzie. W przypadku utrzymywania się zmian można rozważyć odpowiednie leczenie, przede wszystkim z zastosowaniem kwasu azelainowego oraz pochodnych hydrochinonu.

Rycina 1.1.

Przykład hiperpigmentacji kresy białej, tzw. kresa czarna (linea negra, linea fusca).

Rycina 1.2.

Przykład hiperpigmentacji okolicy okołopępkowej i kresy białej, tzw. kresa czarna (linea negra, linea fusca).

Rycina 1.3.

Wzmożona pigmentacja brodawki sutkowej wraz z widoczną dodatkową ciemną obwódką na obwodzie określaną mianem wtórnej otoczki brodawki sutkowej (secondary areola).

Na szczególną uwagę w czasie ciąży zasługują zmiany, które mogą się pojawiać w obrębie istniejących już znamion barwnikowych. Znamiona barwnikowe w miejscach narażonych na szczególne rozciąganie (brzuch, piersi) mogą również proporcjonalnie się powiększać. Jeśli jednak zmiana ich wielkości nie ma związku z rozciągnięciem powłok ciała, które może wynikać także z przyrostu masy ciała lub obrzęków, powinno to wzbudzić czujność pod kątem onkologicznym. Na chwilę obecną brak jest przekonujących wyników badań, które wskazywałyby na pojawianie się fizjologicznego ściemnienia istniejących znamion barwnikowych w okresie ciąży. Hormony mające wpływ na proces melanogenezy w ciąży, według dostępnych danych, wydają się nie wywierać wpływu na melanocyty w znamionach barwnikowych. Znamiona z cechami atypii w dermoskopii powinny być wycinane i nie należy odraczać takiego postępowania z uwagi na ciążę. Czerniak (melanoma malignum) jest jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych w tym okresie. Zdania na temat jego gorszego rokowania w czasie ciąży są podzielone, choć z uwagi na zwiększoną w tym stanie limfangiogenezę zwiększa się potencjał nowotworu do tworzenia przerzutów i dlatego tak istotne jest jego wczesne diagnozowanie.

W ciąży fizjologicznemu ściemnieniu mogą ulegać istniejące blizny, plamy soczewicowate (lentigo) i piegi. W rzadkich przypadkach można zaobserwować uogólnioną melanozę. Zmiany hiperpigmentacyjne zwykle mają tendencję do ustępowania po porodzie, choć nie zawsze wycofują się do stanu sprzed ciąży.