[1] Sywasz - Morze Zgniłe - system płytkowodnych zatok na północno-wschodnim wybrzeżu Krymu. Te słonowodne akweny, oddzielone są od morza Azowskiego długą Mierzeją Arabacką. Długość całego akwenu aż do ujścia na Morze Azowskie to około 200 km, zaś szerokość zatok i połączonych ze sobą płytkich jezior jest rzędu 0,5 do nawet 35 km. Akweny Sywaszu są płytkie bo nie przekraczają 3,5 metra. Woda jest mocno zasolona, a brzegi zarośnięte i bagniste.
[2] Mierzeja Arabacka - piaszczysta mierzeja oddzielająca Sywasz od morza Azowskiego. Długość 112 km, a szerokość od kilku do nawet 270 km.
[3] Barial-Assak - turecka nazwa Morza Azowskiego.
[4] Morjak - ukr. Żeglarz.
[5] Falkonet - pol. sokolik - małe działko okrętowe (rodzaj kolubryny), które używane było w walce abordażowej lub do rażenia przeciwnika na małych odległościach. Miotało kule albo siekańce o wadze od 1 do 3 funtów. Długa lufa umieszczona była na ruchomych widełkach, przytwierdzonych do pokładu lub burty. Na kozackiej czajce montowano z reguły od 2 do nawet 6 falkonetów.
[6] Witryło - ukr. Żagiel.
[7] Geniczeska - Cieśnina Geniczeska, łącząca Sywasz z Morzem Azowskim przy końcu mierzei Arabackiej. Cieśnina mierzy około 1 km szerokości, a obecnie jej żeglowna szerokość nie przekracza 80 - 180 metrów. Dawniej, nim opadły wody Morza Azowskiego, cieśnina Genicze była szersza i miała nawet do 1 km szerokości.
[8] Sążeń - tu, sążeń rosyjski który w XVII wieku mierzył około 2,13 m. Dzielił się na 3 arszyny.
[9] Korok - ukr. Korek.
[10] Półtorak - Srebrna moneta bita za czasów Zygmunta III Wazy o wartości półtora grosza.
[11] Abu Abdallah Gabir ibn Hajjan ibn Abdallah as-Sufi - Mistrz arabskiej alchemii, zwany Gerberem. Postać historyczna. Zmarł w 815 ne. Twórca wielu traktatów i teorii alchemicznych.
[12] Teje - Kolejne wcielenie egipskiej bogini Hathor. Żona faraona Amenhotepa III. Nie pochodziła z królewskiego rodu. Inteligentna kobieta, sprytna, a co za tym idzie - doskonały dyplomata. Była niskiego wzrostu - zaledwie 145 cm. Do dzisiaj nie odkryto jej grobu i ciała.
[1] Delia - Element męskiego ubioru szlachty. Rodzaj rozpiętego płaszcza z wełny, narzucanego na ramiona. Często wykańczanego przy kołnierzu futrem. W odróżnieniu od kontusza, delia nie była przepasywana.
[2] Kozak rejestrowy - Kozacy objęci tzw "rejestrem" tworzyli część sił zbrojnych Rzeczypospolitej i dlatego byli pod jurysdykcją hetmana wielkiego koronnego. Takiego statusu nie mieli zwykli kozacy zaporoscy "nierejestrowi" - siczowi, których styl życia i byt nie był czasem lepszy niż tatarskich koczowników.
[3] Towsta Guska - ukr. Gruba Gęś.
[4] Okun - ukr. Okoń.
[5] Zelenyj Piwnik - ukr. Zielony Kogut.
[6] Pogonje - ros. Pogoń.
[7] Triera - Starożytny, grecki i bardzo zwrotny, jednomasztowy okręt bojowy. Triera posiadała około 170 wioseł w dwóch lub trzech rzędach na burcie. Dziób statku uzbrojony był w potężny okuty taran, którym atakowano, niszcząc burty wrogich łodzi. Niski okręt był trudny do przechwycenia i odporny na boczne podmuchy wiatru.
[8] Bobr - ukr. Bóbr.
[9] Kibinimater - dawniej - w cholerę, w diabły.
[10] Odin czowen - ukr. Jedna łódź.
[11] Azak - obecnie, miasto w delcie Donu o nazwie Azow. W pobliżu Azowa istniała kolonia starożytnego i potężnego królestwa besporańskiego - Tanais. Jedno z ważniejszych centrów handlowych Greków, Meotów, Scytów i Sarmatów. Twierdza Azak i cały ten rejon, przechodziły przez wieki swojego istnienia pod władanie różnych państw i ludów, by w końcu w XVIII wieku zostać podbite i przyłączone do Rosji.
[12] Yösei - mitologia japońska. Według mitologii, yösei to wróżka albo stworzenie z zachodnich krain.
[13] Satori - mitologia japońska. Satori, to stworzenie, które potrafi czytać w ludzkich myślach. Tu - yösei satori wróżka, która czyta w myślach.
[14] Malleus Maleficarum - łac. "Młot na czarownice" - wydany w XV wieku podręcznik dla łowców czarownic.
[15] Kucuk-Kumru - tur. Mały Gołąb.
[16] Adapa - w mitologii babilońskiej, mędrzec stworzony przez boga Ea. Adapa miał sprawować funkcję kapłana w mieście Eridu oraz nadzorować pracę ludzi - śmiertelników. Przypisywano mu wynalezienie mowy oraz stworzenie podwalin dla ludzkiej cywilizacji. Adapa nie otrzymał jedynie daru nieśmiertelności, jaką mieli jego stwórcy. W mojej powieści, inaczej niż w babilońskiej mitologii, mędrzec przyjął dar boga Anu, czyli - wieczne życie, ale przez to utracił pamięć.
[17] Chalidż-e Fars - pers. Obecnie - Zatoka Perska
[18] Lewanter - silny wiatr wiejący z kierunku Morza Śródziemnego. Najczęściej w kierunku Oceanu Atlantyckiego, ale może też pojawić się nad Morzem Czarnym i Azowskim. Niesie duże ilości opadów i wilgoci.
[1] Keriç - język tatarski, obecnie - Kercz. Najstarsze miasto na półwyspie krymskim, leżące nad cieśniną Kerczeńską. Stolica starożytnego Królestwa Bosporańskiego. W X wieku n.e. nazywane przez Słowian - Korczew. W wieku XV Korczew znalazł się pod panowaniem Imperium Osmańskiego. W Kerczu jest wiele pradawnych ruin i kurhanów oraz potężna XVII wieczna turecka twierdza Jenikale. Miasto bardzo ciekawe i barwne historycznie.
[2] Kalmius - dawna kozacka nazwa osady na miejscu której w późniejszych latach powstało miasto Mariupol. Duża warownia i obóz, skąd dokonywano wypadów zbrojnych, tzw chadzek w rejony ujścia Donu.
[3] Azak - dawniej była to potężna twierdza turecka, której ruiny znajdują się obecnie w mieście Azow. (35 km od Rostowa nad Donem). Na przełomie XVI i XVII wieku warownia została na krótko zdobyta przez Kozaków, zarówno dońskich, jak i zaporoskich. Miejsce w którym skupiało się wiele kultur. Mieli tam nawet osadę sprowadzeni w XIV wieku, kupcy genueńscy, którzy nazwali swoje małe miasto - La Tene.
[4] Pułkownikowi chodziło zapewne o oddziały kozaków dońskich, na tereny których coraz bardziej zapuszczała się zaporoska rota z pułku Świętego Pantaleona. Mimo braterstwa, między kozaczyzną zaporoską a dońską zdarzały się czasem różne zatargi - jak to w rodzinie.
[5] Królestwo Bosporańskie - starożytne państwo powstałe około VI wieku p.n.e. a położone we wschodniej części Krymu, na Półwyspie Tamań oraz na wybrzeżu Morza Azowskiego, ciągnące się aż do ujścia rzeki Don. Było to pierwsze państwo w którym różnorodna etnicznie ludność przyjęła język i kulturę grecką. (Za Wikipedią)
[6] Szłom - szyszak, hełm typu otwartego.
[7] Drożyć się - brać zbyt drogo za coś.
[8] Suk - arabskie targowisko.
[9] Aramejski - Język z grupy semickiej, używany na Bliwskim Wschodzie od II stulecie p.n.e. do czasów dzisiejszych.
[1] Chlamida - typowy męski ubiór starożytnej Grecji. Rodzaj krótkiego płaszcza z jednego płatu materiału, zapinany na broszę. Chlamidę nakładano na chiton lub gołe ciało.
[2] Or Quapi - turecka i tatarska nazwa krymskiej twierdzy i miasta Perekop.
[3] Dobre Miasto - Eridu. Sumeryjskie starożytne miasto w południowej Mezopotamii. Obecnie prowadzone są tam wykopaliska na stanowisku o nazwie: Abu Szahrajn w Iraku.
[4] Zela - miejsce bitwy w 47 roku p.n.e. w której król Pontu Farnakes II został pokonany przez wojska rzymskie pod dowództwem Juliusza Cezara. To po tej bitwie Juliusz Cezar w liście do przyjaciela po raz pierwszy użył słów: veni, vidi, vici - przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem.
[5] Iruka! Mizu no nakaniha iruka ga imasu! - jap. Delfiny! W wodzie są delfiny!
[6] Sążeń - dawna miara długości. Około 1,7 metra.
[7] Hoplon, aspis - duża okrągła tarcza używana przez greckich piechurów.
[8] Falanga - szyk bojowy ciężkozbrojnych greckich piechurów zwanych od okrągłych tarcz - hoplitami.
[9] Kalmius - osada kozaków dońskich - obecnie miasto Mariupol.
[1] Amol - miasto na perskim, a obecnie irańskim, wybrzeżu Morza Kaspijskiego. Obecnie niewielka osada bez znaczenia. Amol był wielokrotnie niszczony przez trzęsienia ziemi.
[2] Sarmacja - dawna nazwa geograficzna, której często używano do określenia miejsca występowania ludów żyjących na północ od Morza Czarnego i Kaspijskiego. Zachodnią granicą położenia starożytnej Sarmacji była Wisła, a wschodnią Don.
[3] Khula-khud - płaski lub szpiczasty hełm żołnierzy perskich. Na czubku miał szpic podobny do grotu strzały lub włóczni. A po bokach czaszy dwa lub nawet trzy uchwyty na ptasie pióra. Hełm miał dokoła przypiętą żaluzję - kolczą siatkę, która zwisała aż do ramion, chroniąc kark i boki szyi. Od przodu do khula-khuda mocowano ruchomy nosal o różnych kształtach, który często był na tyle szeroki, że chronił też policzki żołnierza. Często do nosala była mocowana oczkowa żaluzja.
[4] Sin - dawna arabska nazwa Chin Cesarskich.
[5] Galabija - tradycyjna męska szata arabska.
[6] Szamszir - tradycyjna szabla perska. Mocno wygięty miecz zwany "ogonem lwa" - co w perskim znaczy właśnie szamszir. Wąska głownia bez pióra. Wykonana ze stali damasceńskiej. Rękojeść z jelcem bogato zdobiona. Najczęściej głowica rękojeści zakrzywiona w dół.
[7] Darja-je Chazar - perska nazwa Morza Kaspijskiego
[8] Karawanseraj - dom zajezdny dla karawan lub miejsce postoju karawany z pomieszczeniami dla podróżnych i zwierząt. Często znajdowały się tam też miejsca magazynowe do przechowywania przewożonych towarów, a nie rzadko, karawanseraje pełniły też funkcje obronne dla podróżujących z karawanami.
[9] Saddavarzeh - obecnie Qumis - miasto w dawnej Persji leżące na południe od Morza Kaspijskiego. Przez Qumis przechodziła trasa karawan idących Jedwabnym Szlakiem.
[10] Merv, Merw - nazywane też Aleksandrią Margiańską, starożytne miasto na trasie Jedwabnego Szlaku. W XII wieku jedno z największych miast ówczesnego świata. Upadło po zdobyciu przez Mongołów. Obecnie rejon wykopalisk na terenie Turkmenistanu.
[11] Barbari - tradycyjny chleb perski o owalnym kształcie, obficie posypanych sezamem.
