? Copyright by Magdalena Róża Skoczewska, 2026
? Copyright by Wydawnictwo Poligraf, 2026
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Żaden fragment tekstu nie może być publikowany ani reprodukowany bez pisemnej zgody wydawcy i autorki.
Skład i łamanie: Aleksandra Mikołajko, Wojciech Ławski
Grafiki i projekt okładki: Marta Janik, www.martajanik.com.
Artystka wykorzystała w pracy obraz Jana Vermeera Dziewczyna czytająca list znajdujący się w domenie publicznej.
Opieka redakcyjna: Klaudia Dróżdż
Korekta: Dominika Ładycka
Konwersja do EPUB/MOBI: InkPad.pl
Książka wydana w Systemie Wydawniczym Fortunet?
www.fortunet.eu
ISBN 978-83-8308-887-7
Wydawnictwo Poligraf
ul. Młyńska 38
55-093 Brzezia Łąka
tel. 71-344-56-35
www.WydawnictwoPoligraf.pl
Gdy porzuciłam ambitną drogę,
zakwitły ziemniaki.
Nic nadzwyczajnego.
Brzuch przestał być wciągnięty na pokaz.
Nie każde wątpliwości musiały być rozstrzygnięte.
Mądrość wszystkiego dookoła była radością.
Wprowadzenie
Wraz z moimi osobistymi próbami powrotu do bliskości z rytmem natury powstał podział książki na cztery pory roku. Dodałam jeden rozdział z ćwiczeniami pogłębiającymi pojęcie różnorodności, która – w moim odczuciu – spaja wszystko inne. Część zawartych tu ćwiczeń ukazywała się wcześniej na łamach magazynu "Przekrój" w latach 2021–2024 i ten kwartalny podział został zachowany. Znajdziesz tu także dodatkowe rozdziały o miłości i otwartości oraz apteczkę.
Czym jest esencja, nie licząc tej herbacianej? To stan głębi, w którym wszystko staje się jednością. Niezmienna bądź nieustannie zmienna – zależy od perspektywy. Można powiedzieć, że jest różnokolorowa, a żaden z kolorów nie dominuje nad innym. Niektórzy psychologowie nazwaliby ją podświadomością, inni – przedświadomym procesem poznawczym. W psychologii procesu to niedualistyczny poziom rzeczywistości, trudny do uchwycenia słowami, obecny w każdym z nas. Objawia się czasem jak ruch dostrzegalny kątem oka lub wtedy, kiedy mówimy: "Coś mnie tknęło". To również dziwne poczucie spokoju mimo szalejącej wokół burzy.
Mam nadzieję, że esencję można nie tylko zauważyć, ale też odczuć, pogłębić i doświadczyć jej dzięki ćwiczeniom zawartym w tej książce. Przez dwadzieścia lat pracy psychoterapeutycznej i warsztatowej nad tymi narzędziami obserwuję, że jest to możliwe – poruszające, wzbogacające, wszechobecne, choć nie zawsze nazywane wprost. Nie oznacza to, że łatwo dostępne dla wszystkich.
Jak powiedział C.G. Jung: "Rozumienie jest trudne, dlatego większość ludzi ocenia". Mam nadzieję, że ćwiczenia, które trzymasz w rękach, pomogą ci lepiej zrozumieć siebie i świat; przynajmniej na tyle, że to zrozumienie stanie się łatwiejsze niż ocenianie – albo chociaż będzie wyborem, który podejmiesz częściej. Jestem za ułatwianiem sobie życia; bywa ono wystarczająco trudne. Praktyka uważności, według mnie, nie ma być ani ciężarem, ani obowiązkiem. Ma być komfortowa, ciekawa, odkrywcza i tak osobista, jak to tylko możliwe. Każdy z nas pracuje tu z sobą samym – ze swoim bagażem, ograniczeniami i zasobami, bez nakładania szablonów na przeżycia, które są niepowtarzalne.
Kluczowym słowem w tej książce jest "praktykowanie". To, co tu przeczytasz, nie zmieni wiele, jeśli nie stanie się żywym doświadczeniem. Nie wystarczy czytać – trzeba pozwolić sobie poczuć i zastosować to w praktyce. Nie przeczytaj więc tej książki. Przeżyj ją.
Uważam, że jedną z najważniejszych życiowych umiejętności jest dostrzeganie różnorodności. Bez niej stajemy się dyktatorami – wobec siebie i innych. Otwierając się na różne sposoby myślenia i działania, sięgamy po pełnię możliwości naszego umysłu. Zamykając się w lęku z kolei, ograniczamy się do automatyzmów i pozbawiamy zdolności do poszukiwania twórczych rozwiązań. Fiksacja na jednej idei, sposobie widzenia, reagowania oddala nas od wolności. Niezależnie od tego, jak bardzo właściwa wydaje się droga, na którą w danym momencie się decydujemy, zawsze powinniśmy dopuszczać możliwość innego wyboru. Jeśli nie pozostajemy otwarci na różnorodność, nasze postrzeganie świata się zawęża i prowadzi do powstawania kolejnych złudzeń. A im bardziej się łudzimy, tym mniej jesteśmy wolni. Taki rodzaj zniewolenia powoduje, że przysparzamy cierpienia sobie i światu.
Zdarza się, że jedno zdanie usłyszane od kogoś staje się dla nas prawdą absolutną. Zapominamy wtedy, że jesteśmy czymś więcej niż cudzą opinią. Skrajne formy tej zasady prowadzą do ekstremizmów, takich jak terroryzm, w codzienności zaś objawia się ona znacznie subtelniej – w wewnętrznym przymusie, by coś "musiało być" takie, a nie inne. Na tej samej osi znajdują się wszystkie wewnętrzne mechanizmy, które nas ograniczają, blokują, zniekształcają rzeczywistość, ranią nas samych i otoczenie. Otwartość jest na to lekarstwem. Chodzi o to, by być jak woda – miękka, elastyczna, mądra w swojej zmienności.
Esencja to różnorodność w jedności. Jak zdrowa tożsamość człowieka – otwarta na świat, a jednocześnie zakorzeniona w tym, kim naprawdę jesteśmy. Jedność i różnorodność się nie wykluczają, przeciwnie – dopełniają. Gdy jedna z nich dominuje, łatwo się zagubić. Doświadcza tego ktoś, kto traci poczucie swojego "ja" i już nie wie, kim jest. Może do tego również doprowadzić zbytnia otwartość, kiedy osoba nie stawia zdrowych granic i pozwala na wszystko, również na to, co ją krzywdzi. Odpowiedzią na to zagubienie – zarówno tożsamościowe, jak i egzystencjalne – jest uważność polegająca na ciągłym pytaniu samego siebie: jak się mam? jak się czuję z tym, co się dzieje? jak chcę się zachować, biorąc pod uwagę całą swoją wiedzę, świadomość i poczucie etyki? Uważność to nie panaceum, tylko praktyczne narzędzie, dzięki któremu możemy naprawdę przeżyć życie, a nie przemknąć przez nie. Istotą tej praktyki jest obecność – bez względu na to, co się wydarza.
Każde doświadczenie – piękne czy bolesne – jest ludzkie. Eksplorowanie go nie oznacza od razu działania. Śmiało, z ciekawością, bez oceniania zgłębiaj wszystko, co zechcesz, nawet to, co wydaje się zbyt piękne albo zbyt trudne. Dopiero potem możesz się zastanowić, czy coś z tego warto wprowadzić w życie. Nie chodzi o przyjmowanie wszystkiego bezrefleksyjnie, lecz o świadomy wybór, najlepiej podejmowany w oparciu o to, co wychodzi poza dualizm dobra i zła. Istnieją granice, których nie należy przekraczać – jak przemoc, którą uważam za uniwersalne zło. A jednak nawet tutaj trzeba umieć rozróżnić, kiedy obrona własna jest stawianiem granicy, a kiedy ich przekroczeniem. To zawsze jest temat do rozmowy. Chodzi o to, by nie uciekać w proste podziały na dobro i zło, lecz uczyć się obserwować. Poznawać siebie. Praktykować uważność na to, co obecne – w ciele, w emocjach, w snach, w relacjach, w świecie. Wierzę, że taka obserwacja i poszerzanie świadomości prowadzą w stronę właściwej dla nas drogi.
Wszystkie ćwiczenia w tej książce inspirowane są pracą wewnętrzną używaną w metodzie psychologii zorientowanej na proces, w moim autorskim rozumieniu. Z wdzięcznością myślę tu o Arnoldzie Mindellu, moim nauczycielu i terapeucie, oraz światowej klasy psychoterapeutkach i psychoterapeutach rozwijających i praktykujących tę metodę, takich jak Amy Mindell, Ingrid Rose, Julie Diamond, Jan Dworkin, Kate Jobe, Joe Goodbread, Max Schupbach i wielu innych. Inspiracją był dla mnie również nurt mindfulness, czyli psychologia uważności. Łącząc te dwie ścieżki – psychologię procesu i mindfulness – stworzyłam zestaw ćwiczeń, który w moim odczuciu jest czymś więcej niż sumą swoich części. Towarzyszyła mi w tym przyroda i sztuka: taniec, literatura, malarstwo, muzyka, kino. Dla każdego ta przestrzeń może wyglądać inaczej, ale dobrze jest ją mieć – miejsce, z którego czerpiesz. Bo życie potrzebuje równowagi między dawaniem a braniem.
