ROZDZIAŁ I
Ukryci a jednak widoczni
Wieści wędrują szybciej niż ludzie. Pustynny wiatr niesie je nocą, między gwiazdami a ciszą, ślizgając się po murach miast i przeciekając przez usta kupców, którzy nigdy nie śpią do końca. Tak właśnie, niemal niepostrzeżenie, w sercu Palmyry pojawiły się szepty o miejscu, które do niedawna było tylko nazwą rzuconą mimochodem - Khar-Nimura, dolina Trzech Przełęczy.
Z początku zbywano je wzruszeniem ramion. Ale z każdym kolejnym rokiem wieści stawały się bardziej konkretne. Nie były to już tylko opowieści marzycieli ani bajki handlarzy przypraw - to były opisy technologii, które przekraczały oczekiwania.
Mówiono o lśniących odlewach cynowych, których powierzchnię zdobiło cienkie złoto nakładane nie ręką kapłana, lecz rzemieślnika. O stalowych mieczach, których ostrza nie tępiły się po jednym starciu, i o zbrojach, które nie ustępowały tym z kuźni Hetytów ani Armenii. Gdy przyszły informacje o produkcji koksu - tego lekkiego, czarnego jak węgiel drzewny, który rozpalał piece bez dymu, a żelazo zmieniał w "lawę wulkaniczną" - zainteresowanie zamieniło się w pożądanie.
Mówiono nawet o narzędziach, które orały ziemię tak skutecznie, że jedno pole dawało plon, jakiego nie widziano od pokoleń. Lemiesze ze stali, brony z zębami z hartowanych trzpieni, dłuta i siekiery, które nie rdzewiały nawet po miesiącach w wilgoci.
Ale największe poruszenie wywołała wieść o wodzie. Nie o studniach, nie o strumieniach - lecz o kanalizacji, której system sięgał pod same ulice, i o wieży ciśnień, do której prowadził akwedukt - zasilany nie modlitwą, lecz grawitacją i mądrze wykutymi korytami. W mieście położonym na skraju dzikich dolin powstała cywilizacja, która zaczęła wymykać się nawet wyobraźni.
Palmyra słuchała. I wysłała ludzi.
Najpierw pojedynczych szpiegów handlowych, potem ludzi ciekawych świata, aż w końcu - pełną karawanę. Nie dla pokazania bogactwa, ale by wejść w układ, zanim zrobi to ktoś inny.
Karawana
Niebo było jeszcze blade, kiedy na południowym trakcie, w południowej przełęczy, rozszedł się szmer - jakby samo powietrze drżało od kroków wielbłądów i rytmicznego stukotu końskich kopyt. Sam widok murów i bram u wylotu oraz wież strażniczych budził w podróżnych najwyższe uznanie. Karawana z Palmyry zbliżała się do Khar-Nimury drogą brukowaną, nie w błocie i piachu, niosąc ze sobą echa pustynnych wiatrów, zapach mirry i szept dawnych targowisk.
Szlak, którym podążali, nie należał do najłatwiejszych. Początkowo szeroką, piaszczystą drogą wiedli zwierzęta przez doliny rozpalone słońcem, gdzie nawet cienie zdawały się oddychać wolniej. Później wspinali się serpentynami wąskich wąwozów, ścigani przez pierwsze chłody nocy. Trasa wiodła przez skruszałe kamienie opuszczonych posterunków i pod wiatr, który przynosił zapach nadchodzącej zimy - tam, gdzie góry postanowiły mówić surowszym językiem.
Gdy dotarli do bram miasta, dźwięk dzwonków zawieszonych na siodłach wielbłądów odbił się echem od kamiennych murów, niosąc wieść o przybyszach. Przodem jechał jeździec w błękitnym burnusie, ze złotym sygnetem rodowym Palmyry. Za nim sunął orszak: kilkanaście wielbłądów objuczonych tkaninami, skrzyniami i sakwami, a za nimi muły niosące ceramikę i naczynia z południa.
W mieście zawrzało. Wieść rozeszła się prędko: karawana z Palmyry - ta sama, która wędrowała wszędzie, ale nie tu - postanowiła przynieść towary nieznane i opowieści równie cenne jak mirra.
Wśród ładunków znaleziono pachnidła zamknięte w alabastrowych fiolkach, przyprawy o zapachach tak intensywnych, że otwierano je z ostrożnością, jakby były cząstką magii. Były też barwione jedwabie, których wzory naśladowały gwiazdy pustynnego nieba, oraz szkło o tak przejrzystym odcieniu błękitu, że przypominało zamarzniętą wodę. Kupcy nieśli również ozdoby z inkrustowanego drewna, fragmenty bursztynu, lampy z brązu, a także opowieści o burzach piaskowych, o miastach wyłaniających się spod wydm i o gwiazdach, które prowadzą tych, co mają odwagę podążać za nimi w ciemność.
Ale przybyli też z oczekiwaniem - szukali miedzi i żelaza, których brakowało wśród piasków południa. Pragnęli zdobyć skóry grubych zwierząt północy, szczególnie te obrobione w stylu Khar-Nimury - miękkie, trwałe, pachnące dymem z jałowcowych ognisk. Wypatrywali też miodu z górskich pasiek i soli wydobywanej z lokalnych źródeł, a także drewna - ciężkiego, żywicznego, odpornego na zmienność pustynnych nocy.
Kiedy zwiadowcy karawany przekazali wieści o zbliżającej się zimie - ostrzejszej, bardziej nieprzewidywalnej niż zwykle - starszy kupiec, siwobrody Rassan, zadecydował:
- Zostajemy do wiosny.
I nikt się temu nie sprzeciwił.
Zimowy postój
Miasto zareagowało jak ogród po pierwszym deszczu. Karczmy rozjaśniły się światłem, czasem do świtu. Płatnerze, złotnicy i inni otworzyli warsztaty szerzej niż zwykle, a dzieci biegały po ulicach, próbując złapać językiem pierwsze płatki śniegu. Khar-Nimura tętniła nowym rytmem - nie była już tylko przystankiem, ale portem zimowego postoju.
Kiedy śnieg zaczął otulać dachy miasta, a dym z kominów snuł się w dolinie jak ciepła opowieść, przybysze z południa wtopili się w krajobraz. Ich wielbłądy uczyły się znosić zimno pod grubymi derkami, a oni sami - pod płaszczami wymienionymi za przyprawy - zaczynali rozpoznawać smaki północy.
W domach z kamienia i cegły wypalanej w cegielniach rozkwitały nowe relacje. Wieczorami, przy kaflowym piecu lub kominku, kupcy i miejscowi dzielili się nie tylko towarami, ale i snami. Dziwili się, że po wodę nie trzeba chodzić z dzbanem, a dla nieczystości w każdym domu jest zamykany otwór. Zimowy czas, zamiast być okresem zastoju, zamieniał się w sezon powolnego bogacenia się - nie tylko w dobra, ale i w zrozumienie.
Karawana z Palmyry nie była już tylko gościem. Stała się częścią miasta - na jeden sezon, a może na zawsze.
Narodziny porządku
Eiren długo przyglądał się przybyszom z Palmyry. Ich karawana była nie tylko zbiorem towarów, ale i systemem - ruchomym porządkiem, który nosił w sobie zasady dalekie od chaosu. Każdy miał swoją rolę, każdy wiedział, komu odpowiada. Towary przepływały między ludźmi z precyzją dobrze naoliwionej maszyny, a decyzje zapadały szybko i bez zwłoki, pod okiem starszyzny, której głosu nikt nie ważył się zlekceważyć.
W długie zimowe wieczory, gdy ogień trzaskał w salach rady, Eiren rozmawiał z Rassanem - siwym kupcem, który znał drogę przez piaski i przez ludzi.
- Macie hierarchię, ale nie miecz. Porządek, który nie potrzebuje straży - powiedział królewicz z woli króla Kaela.
- Bo każdy nosi swój interes jak dzban wody na głowie. Gdy się go przechyli, wszyscy mokną - odpowiedział starzec.
Wtedy Eiren pojął, że nadszedł czas, by nadać strukturę rodzącemu się handlowi jego ziem. Przyszłość nie może być tylko plonem przypadku i uprzejmości - musi mieć filary.
Gildia
Wydano więc zarządzenie królewskie: w sali zgromadzeń przy rynku, w obecności miejscowych mistrzów, rzemieślników, kupców z doliny i delegatów z Palmyry, ogłoszono powstanie Gildii Kupieckiej Khar-Nimury. Każdy, kto handlował w obrębie królestwa, mógł do niej przystąpić, lecz tylko zgromadzenie członków miało wybierać spośród siebie przewodnika - głos, który będzie ich reprezentował wobec tronu i prawa.
Wybory odbyły się bez pośpiechu, lecz z namaszczeniem, jak przystało na sprawy przyszłościowe. Spośród kilku kandydatów wyłonił się jeden - Arven Hallisar, syn młynarza z miasta, który zamiast przejąć rodzinny warsztat, przez lata wędrował między dolinami, handlując dorodnym ziarnem pszenicy, tkaninami i ziołami. Miał dar słowa, znał ludzi, a jego ręce znały ciężar beczki i zapach targu. Gdy wystąpił przed zebranych, jego głos był spokojny, lecz nieugięty.
- Nie po to kupiec mierzy drogę dniem i nocą, by na końcu błądzić w ciszy. Gildia będzie głosem.
Rassan z Palmyry słuchał w milczeniu, a potem rzekł:
- U was też się zaczyna. Porządek to nie tylko mury - to słowo, które się wiąże i przetrwa zmianę wiatru.
Wirellan
Tymczasem, w zamku Wirellanu, świat wyglądał zupełnie inaczej. Tam powietrze było pełne śmiechu, sukna i zapachów dojrzałych owoców, mimo że za oknami śnieg zasłaniał ogrody. Meiven, która jeszcze niedawno była cicha jak cień drzewa, teraz stała się sercem przygotowań - jakby z każdym dniem bardziej przejmowała rolę matki, której córki miały stanąć na ślubnym kobiercu.
Od świtu do zmierzchu pochylała się nad wzorami tkanin, rozmawiała z hafciarkami, dobierała zioła do kąpieli i próbowała muzyki, której dźwięk miał towarzyszyć siostrom w ich wielkim dniu.
- Irelle, nie zakładaj tego błękitu. Harimor to kraina kasztanów i wina, nie nieba. Wybierz ciepły odcień - mówiła z troską, głaszcząc siostrę po włosach.
- Ale on kocha ten kolor - odpowiedziała dziewczyna z uśmiechem. - Powiedział, że przypomina mu zapach powietrza, zanim zacznie padać.
Saela była bardziej powściągliwa.
- A jeśli nie będę umiała być panią Serandoru? Tam są inne zwyczaje. Inne kobiety.
- Ty jesteś sobą - odpowiedziała Meiven. - A kobieta, która zna swoją wartość, zawsze zaprowadzi za sobą tradycję, a nie odwrotnie.
Wieczorami siostry siadały razem w komnacie przy świetle lampy z oliwą. Meiven opowiadała o dniach, gdy jeszcze wszystkie były dziećmi, o matce, która śpiewała im pieśni w języku, którego już nikt nie znał, i o tym, jak każda z nich rosła inaczej, ale zawsze blisko serca.
- Teraz rozchodzicie się jak ognie w palenisku. Ale żar zostaje - szeptała, patrząc w ich twarze.
Gdy Eiren przybył do Wirellanu, śnieg pokrywał już dachy, a przygotowania nabrały tempa. Zastał Meiven zmęczoną, ale pełną blasku.
- Zrobiłaś więcej, niż mógłbym prosić - powiedział, dotykając jej dłoni.
- Bo to ich dzień - odpowiedziała. - I może ostatni, w którym są tylko siostrami, zanim staną się żonami i paniami domów.
Skinął głową. Wiedział, że właśnie teraz, w cieniu ślubu i śniegu, powstawało coś równie trwałego jak gildia - więź, która z czasem będzie przewyższać nawet żelazo.
Rozdział II
Zimowe dni mijały rytmicznie jak wahadło, które dla zabawy - a może dla pamięci - wykonał mistrz Herennius. Ciężarek z wypolerowanego mosiądzu niczym tarcza słońca kołysał się nad warsztatem mistrza, a zapadka stukała przy każdym zwrocie jak zmienność losu, którego tryby nie znały snu. Atherius wsłuchiwał się w ten dźwięk z osobliwą uwagą - bo wiedział, że czas spełnienia potajemnej umowy zawartej z arcykapłanem Ishanem nie był już obietnicą, lecz cieniem zbliżającym się po śniegu.
"Klik... klik... klik..." - każde drgnięcie wahadła przybliżało przesilenie. A wraz z nim - cud, którego mechanizm istniał nie w modlitwie, lecz w naturze i oparach rtęci.
Sposób zamiany myśli w znak - tej granicznej chwili, w której wiara styka się z konstrukcją - został już opracowany, przeliczony i w zarysie przetestowany. Pozostało jedno: zwierciadła.
Szukanie sposobu
"Teraz potrzebne są lustra" - wyszeptał do siebie Atherius, wchodząc do przedsionka kuźni. Było tam chłodno, a światło sączyło się przez otwory wentylacyjne jak przez powieki snu. Kamienne ściany tłumiły dźwięk, a w powietrzu wisiał ostry zapach metalu i żaru, który dawno wygasł.
Na stole stały dwa naczynia. Jedno - z cyną, wcześniej przetopioną i starannie oczyszczoną z żużlu. Drugie - gliniana ampułka zawierająca rtęć, przechowywaną jak truciznę i dar jednocześnie. Gdy uchylił korek, srebrzysta ciecz wypłynęła z niej wolno - jak metaliczna rzeka, leniwa, ale pełna zamiaru.
Połączone stworzyły amalgamat: błyszczący, niemy, śmiertelny w oddechu. Atherius, z precyzją i spokojem chirurga, którego jeszcze nie nazwano - zanurzył pędzel z miękkiej sierści górskiej kozy w cieczy i delikatnie nakładał ją na odwrotną stronę szklanej tafli. Ruchy miał płynne, jakby malował własne odbicie na wodzie.
Chwilę później szkło zamieniło się w lustro.
Nie było to jednak zwykłe zwierciadło, jakie można znaleźć w domu zamożnych uczonych. To, co powstało, miało w sobie coś głębszego - ciemne, lśniące, jakby światło nie odbijało się od jego powierzchni, lecz wracało z innego świata. Jak oko otwarte na niebo, ale patrzące w dół.
Tafle - każda z nich uważnie obejrzana, polerowana i dopasowywana - umieszczano w specjalnie przygotowanych ramach. Ołowiane pasy oplatały szkło szczelnie, lecz giętko, niczym palce obejmujące płomień. Były ciężkie, ale dające się ustawić precyzyjnie - jakby same miały zrozumieć kierunek, z którego nadejdzie świętość.
Gdy ostatnie zwierciadło zastygało w swoim ołowianym gnieździe, Atherius poczuł chłód przesączać się przez palce. Nie od zimy - lecz od świadomości, że właśnie stworzył coś, co przekraczało rzemiosło.
Zwierciadła zawieziono w ciszy do Khar-Nimury. Tam, w cieniu Świątyni Słońca, czekały już rusztowania pod miejscami mocowań, z ustawionymi kątami padania promieni. Cała konstrukcja została stworzona z myślą o jednym dniu - przesileniu zimowym - gdy słońce wstaje najniżej w roku, a cień ustępuje logice, pierwszy promień pada dokładnie tam, gdzie kończyła się wiara, a zaczynała precyzja.
Światło miało przebyć ścieżkę przez ustawione zwierciadła, skupić się przez soczewkę okrągłą, wypukłą, tygodniami polerowaną zimowymi wieczorami i trafić na knot zanurzony w wonnym oleju mirrowym. Ogień miał się zapalić - bez dotknięcia ludzkiej dłoni, bez kapłana, bez iskierek z krzesiwa.
Nie każdy cud rodził się wśród pieśni i woni kadzideł. Niektóre wykuwały się w milczeniu - tam, gdzie ciepło ognia było bardziej precyzyjne niż święte, a ręce nie składały się do modlitwy, lecz do pracy. Arcykapłan Ishan wiedział o tym dobrze. Dlatego miał do dyspozycji nie tylko Atheriusa - mistrza światła i odbicia - lecz także Herenniusa, którego myśl miała kształt, wagę i funkcję.
Maszyna
Herennius pracował nad formą nietypową - naczyniem zamkniętym, które miało przechowywać to, co umykało palcom: parę. Nie była to czara ani misa. Nie dzban ani dzbanek. To była kula - gładka, pozornie doskonała, jakby odcięta od ciała samego słońca. Miała przetrwać wrzenie i ciśnienie, przekształcając wodę w coś, co mogło unieść ciężar, poruszyć kamień lub udowodnić, że dym nie musi być tylko zjawiskiem, lecz siłą.
Pracę zaczął od blachy. Miedź, czerwona i lśniąca, została rozklepana do grubości dwóch ziarnek jęczmienia. Nie była to praca szybka - każdy młot, każde uderzenie wymagało czucia, jakby mistrz uderzał nie w metal, lecz w równowagę świata. Na formach drewnianych i kamiennych powstały elementy: dwanaście pięciokątów i dwadzieścia sześciokątów. Ich brzegi ponacinano w ząbki - drobne jak liście ostu - po czym poodginano je niczym palce gotowe do uścisku.
Każdy element składano ze starannością godną budowniczego świątyni. Zęby jednego pasowały w wcięcia drugiego, lecz składano je tak, by nachodziły na miedzianą blachę naprzemiennie, tworząc wzajemne zazębienie. Kiedy całość zaczęła przypominać zamkniętą geometrię, nadeszła pora spoiwa.
Srebro z dodatkiem ołowiu - miękkie, giętkie, lecz odporne - stopiono, aż błysnęło białym światłem, jakby topniał sam księżyc. Topnik sporządzono z boraksu i soli. Delikatny pędzel z końskiego włosia zanurzał się w nim z czułością, a potem sunął po styku metalu, zostawiając ślad, który miał wytrzymać nie tylko wodę i ciśnienie, ale też próbę czasu.
Gdy wszystkie elementy były gotowe, umieszczono je na ruszcie. Ogień z węgla drzewnego - nie gwałtowny, lecz równy i rozważny - podgrzewał całość od spodu. Herennius, w grubych rękawicach, jak kapłan przy ołtarzu, podawał lut w sztyfcie. Spoiwo, srebrno-ołowiowe, spływało powoli wzdłuż szwów, wypełniając szczeliny, stapiając osobne części w jedną, zwartą całość.
Kula ostygła zawieszona na miedzianych hakach. Wisiała w ciszy, jakby nabierała świadomości swojego przeznaczenia. Kiedy zgasły ostatnie iskry, zdjęto ją z rusztu i przystąpiono do końcowych prac. Zgrubienia przeszlifowano delikatnie, aż metal zaczął odbijać światło nie jak zwierciadło, lecz jak skóra żywego ciała. Potem zanurzono ją w kąpieli z wina i popiołu - starożytnej miksturze oczyszczenia i połysku.
To, co powstało, było więcej niż naczyniem. Było ideą zamkniętą w miedzi - szczelną jak skorupa orzecha, gotową przechować cenną ciecz i przemienić ją w siłę. Na górze umieszczono rurkę miedzianą - ujście dla pary. U spodu zaś konstrukcja miała łączyć się z naczyniem, w którym gotować się miała woda. Proste w wyglądzie, a jednak pełne napięcia.
Herennius spojrzał na swoje dzieło i skinął głową. Nie powiedział nic. Nie musiał. Każdy łuk, każda linia, każdy lutowany styk mówił jedno: oto narzędzie, które może poruszyć więcej niż mechanizm. Może poruszyć świat.
Kilka dni później, gdy śnieg przestał już być nowiną, a jedynie cichym towarzyszem poranków, mistrz Herennius rozpoczął pracę nad kolejnym dziełem - takim, które miało nie tylko poruszać materię, lecz i zadziwiać myślą samych kapłanów. Tym razem nie chodziło o światło, lecz o siłę. O ruch, który nie pochodzi z mięśni, ale z oddechu pary.
Koncepcja była prosta jak opowieść pasterska, ale jej wykonanie wymagało kunsztu większego niż to, co skrywały kuźnie Velkary. Miał powstać pojemnik - cylinder z ruchomym tłokiem - zdolny sprężać powietrze i wypychać ciecz z siłą większą niż ręka najtęższego z ludzi.
Herennius zaczął od arkusza miedzianej blachy. Wyciął z niej równy pas, a potem, z pomocą formy z twardego drewna, uformował idealny walec. Krawędzie zlutowano srebrno-ołowiowym spoiwem - tym samym sposobem, co przy kulistym zbiorniku - tworząc szczelny, długi korpus. Na dolnej stronie przylutowano denko - płaskie, wykonane z grubszej blachy, wzmocnione od zewnątrz żeberkami. Do denka doprowadzono rurkę, przez którą pod ciśnieniem, z impetem, wlatywała para - gorąca, dzika, jakby sama chciała wyrwać się spod ziemi, niczym podczas wybuchu wulkanu. Rurka została wyprowadzona z wcześniej wykonanej kuli.
Wnętrze cylindra nie mogło być zwykłym pustkowiem. Zamontowano tam prowadnice - cienkie miedziane paski, ustawione równolegle, niczym linie na dłoni, po których miał się ślizgać tłok. Sam tłok odlano z brązu - ciężki, idealnie dopasowany do średnicy cylindra, zamocowany na przegubie ze sworzniem, który łączył go z ramieniem mechanizmu. Ramię to, raz poruszone, miało unosić lub opuszczać ciężką zapadkę. Tę samą, która otwierała i zamykała wrota Świątyni Słońca - nie ręką człowieka, lecz wolą ognia zaklętą w parze.
Aby zapewnić szczelność, zastosowano coś, co znał tylko ten, kto pracował i z metalem, i ze skórą. Szeroki pas z koziej skóry, wygotowany w wodzie z popiołem i nasycony oliwą, był jak dusza zamknięta w mięśniu. Miękki, lepki, elastyczny - idealnie wciskany wokół tłoka, nie przepuszczał ani pary, ani powietrza.
Gdy wszystko było gotowe, u góry cylindra zamontowano jeszcze jedną rurkę - prostą, lecz z wycięciem w miejscu, przez które przechodził tłok. Gdy tłok odsłaniał otwór, para ulatywała przez rurkę z gwizdem przypominającym piszczałkę pasterską - ale nie po to, by wydać melodię, lecz by ryknąć. Nisko, przeraźliwie i głęboko - niczym lew obudzony z długiego snu.
Całą konstrukcję osadzono na solidnym, drewnianym statywie, a wokół obudowano ją kamieniem - jakby to było nie urządzenie, lecz skarb. Tak właśnie w cieniu świątyni powstała maszyna, która nie prosiła o siłę - lecz ją tworzyła.
Test
Koniec zimy zbliżał się soplami na dachach i wodą sączącą się spod zasp - niemym sygnałem, że wszystko, co ukryte, zacznie wkrótce wychodzić na światło dnia. Ale zanim to nastąpi, swoje dzieło musiał domknąć Calen.
Świątynia była pusta i głucha, jakby wstrzymała oddech. Urządzenia automatyki, które z takim trudem stworzono i osadzono, teraz oczekiwały na ostatni akt. Sprężyna, naprężona jak nerw u człowieka na krawędzi, czekała tylko na impuls - na to jedno uderzenie tłoka, który pod wpływem pary miał wznieść się i pchnąć ramię. Gdy ciśnienie opadnie, sprężyna powróci - i uruchomi mechanizm zamykania, domykając wrota z siłą przypominającą ślepy gniew.
Przekładnie wielokrążków, wspomagających ciężarków, liny prowadzące, mocowania i hamulce - wszystko było już ustawione. Siła nie mogła przekroczyć siły sprężyny. To była ich bariera. Ale nie wszystko mogła wykonać maszyna. Pierwszy ruch należał do ludzi, podniesienie ciężarków - uruchomienie, zatrzaśnięcie zapadki, podanie ognia. Resztę miał już uczynić "cud".
Soczewka nie musiała jeszcze zapalać oliwnego ognia pod kulą ciśnieniową, bo trzeba by czekać na promień słońca. Na polecenie Ishana, który niespodziewanie zstąpił do komory jak ciężka chmura przed burzą, ogień rozpalono ręcznie. Rękoma mistrzów. Rękoma, które drżały bardziej z obawy przed nim niż przed zawodem technicznym.
- Róbcie, co trzeba - burknął, nawet nie patrząc im w oczy. - I żadnych wymówek. Żadnych opóźnień. Inaczej... - nie dokończył. Nie musiał. W jego głosie brzmiała stal, której nie trzeba było kuć.
Arcykapłan Ishan nie znał pojęcia cierpliwości. Był jak spiżowa pieczęć - twardy, zimny, nieprzejednany. Każde jego słowo miało w sobie coś z uderzenia - nie miecza, lecz ubłoconego buta. Patrzył na mistrzów jak na narzędzia, które śmiały się zaciąć.
Calen czuł ten wzrok na karku, gdy razem z Herennim uzupełniali smar w piastach osi wrót i sprawdzali pewność mocowania sprężyny. Co będzie, jeśli zawiedzie? Jeśli ciśnienie uderzy zbyt słabo albo ramię nie poruszy zapadki? Co, jeśli ta cudowna konstrukcja okaże się tylko snem? Wtedy nie będzie drugiej szansy. Ishan nie uznawał błędów - tylko winnych.
Próba miała się odbyć potajemnie. W dniu, w którym cała uwaga mieszkańców skupiona była na podwójnych zaślubinach w dalekim księstwie Wirellanu.. Opustoszałe otoczenie Świątyni Słońca dodawało cień tajemniczości. Nikt nie widział drżących dłoni Calena, gdy dotykał wrót.
Ale nic nie zadziałało.
Cisza po próbie była gorsza niż ból złamanego zęba. Arcykapłan stał przez dłuższą chwilę w milczeniu. Potem jego głos był jak szarpnięcie łańcuchem:
- Nieudacznicy. Cała ta wasza mechanika to stek bzdur i dymu. Gdyby to zależało ode mnie, już dziś poszlibyście na ruszt razem z tym żelastwem.
Herennius spuścił wzrok. Calen zacisnął dłonie na skórzanym fartuchu. Nie wiedzieli, co boli bardziej - zawód czy upokorzenie. Ich dzieło, nad którym czuwali miesiącami, okazało się śmieszne w oczach człowieka, który nie znał nawet różnicy między smarem a olejem.
Ale jeszcze nie wszystko było stracone.
Ostatnia próba
Następnego ranka, przy świetle bladego świtu, gdy koguty jeszcze spały, mistrzowie powrócili. Poprawili obciążenie. Drobna zmiana w balansie przeciwwag - wystarczyła. Ramię zadziałało jak poprzednio. Para uderzyła. Zapadka spadła jak topór kata - a ramię wrót drgnęło z szumem wielokrążków i ruchem powietrza z otwierających się wrót. I wtedy... z rury jak z pasterskiej olbrzymiej piszczałki wydobył się dźwięk. Nie syk, nie gwizd. Coś głębszego. Ryk. Niski, przeszywający, toczącym się echem jak podziemny grzmot - niemal jak tamten dzień, gdy zadrżała ziemia.
Psy na dziedzińcu zawyły. Nikt dorosły nie zapytał o źródło hałasu.
Ishan, słysząc potwierdzenie sukcesu, nie powiedział słowa. Tylko odwrócił się na pięcie.
Zapłatę - tę drugą część, tę większą - obiecał dopiero po przesileniu. Po cudzie, który lud miał zobaczyć. I po którym rzemieślnicy mieli zniknąć - jak iskra po zdmuchnięciu ognia.
Rozdział III
Zamek Wirellanu tego dnia oddychał światłem.
Rześki wiaterek, stępujący od strony gór, śpieszył się ku wiośnie, a słońce, wciąż nieśmiałe przy końcu zimy, złociło wieże i mury, jakby samo chciało poświadczyć wyjątkowość chwili. Dziedziniec tętnił dźwiękiem fletu i lutni, a pod wielkimi namiotami rozłożonymi w ogrodach rozbrzmiewały rozmowy i śmiech, przeplatane stukotem naczyń i wołaniem służby. Księżna Seriane, matrona silna i pełna godności, witała gości w sali zwanej Białą Komnatą - rozświetlonej mlecznym alabastrem sprowadzonym z dalekiego Pashnu.
Nowy układ sił
Na uroczystość zjechali możni z całego królestwa, ale też goście z dalekiej Palmyry - wysocy, ciemnocy kupcy w jedwabiach lśniących jak łuska ryby, których obecność podkreślała, że Wirellan nie był już tylko granicznym księstwem, lecz miejscem, w którym przecinają się szlaki przyszłości.
Dwie pary młode, już po zaślubinach, wchodziły dostojnym krokiem w mury zamku. Dziewczęta - Irelle i Saelia - córki tej samej krwi, ale o sercach tak różnych, jak różne są rzeki płynące ku morzu, opierały się na ramionach swych wybranków.
Irelle, starsza, spokojna i rozważna, miała w oczach światło nauki i pytania, których jeszcze nie umiała zadać. W bieli z haftem złotego drzewa wyglądała jak postać z legend o dawnych królowych. Obok niej szedł Ralven, młodzieniec znakomitej postury, dziedzic Harimoru - ziemi kasztanów i wina.
Saelia, starsza i może dlatego niecierpliwa jak wiatr z południa, tryskała radością. Jej szata, zdobiona srebrnym haftem przypominającym fale rzeki Seravy, unosiła się przy każdym kroku. U jej boku - Miran, z Serandoru, krainy dolin i łąk, o urodzie ostrej jak jego miecz, lecz sercu, które biło tylko dla niej.
W sali panowała cisza, gdy królewicz Eiren wszedł powoli na podwyższenie. Miał na sobie ceremonialny płaszcz w barwach królewskich - głęboki błękit z haftem Słońca, symbolu domu Kael-Narima. Stał prosto, z dłonią opartą o miecz - nie dla groźby, lecz jako znak trwania w prawie. Głos miał spokojny, ale niosący się echem po sali:
- W imieniu mego ojca, króla Kael-Narima, i zgodnie z wolą ludu, który zamieszkuje te ziemie, nadaję tytuł księstwa krainie Harimoru.
Ralvenie z rodu Vel-Ardin - od dziś ty i twoi potomkowie będziecie władać tymi ziemiami jako książę, w pokoju i sprawiedliwości.
Nastąpiła chwila ciszy, którą przerwał szmer pokłonów.
- Tak samo - kontynuował Eiren - Serandor, kraina nad rzeką Seravą, otrzymuje godność księstwa.
Miranie, synu Esthera, ty staniesz na jego czele jako książę - nie mieczem, lecz mądrością, nie siłą, lecz przymierzem.
Goście powstali z miejsc, a wiwaty rozlały się jak fala. Wino lało się do kielichów, a stoły ugięły się pod ciężarem pieczonych ptaków, wędzonych ryb i świeżych owoców, przywiezionych mimo zimy z cieplejszych ogrodów południa. Na dziedzińcu rozpalono ogniska. Tańce trwały do późnej nocy, a księżna Seriane, obserwując dwoje wnuków - synów Eirena i Meiven - w wirze radości, czuła w sobie spokój, jakiego nie znała od lat.
Nikt wtedy nie wiedział - ani Irelle, ani Saelia, ani nawet Eiren - że w cieniu świątyni, pod ziemią, w Khar-Nimurze, arcykapłan Ishan czyta właśnie gliniane tabliczki z dawnych czasów, obmyślając plan, który miał zachwiać tym wszystkim, co właśnie rozkwitało.
Ale tego dnia - tego dnia światło należało do nich.
Wyjazd karawany
Karawana ruszyłaby o świcie, gdyby nie poranna krzątanina zapominalskich, zaspanych i rozmarzonych przewodników.
Na dziedzińcu Khar-Nimury, pomiędzy Świątynią Słońca, karczmą, pałacem po przeciwnej stronie a wzgórzem z wieżą ciśnień, gdzie kończył się akwedukt, ruch trwał od świtu. Konie siodłano, sprawdzano uprzęże, dociągano liny, kontrolowano piasty kół, by nie miały zbyt dużego luzu, i smarowano je obficie. Drewniane wozy skrzypiały cicho pod ciężarem ładunku, jakby wzdychały na myśl o drodze przed sobą. Rumaki - para przy każdym wozie - poruszały się niespokojnie, czując w powietrzu napięcie i niepokój, które towarzyszyły każdemu rozstaniu.
To, co przywieźli, choć cenne, nie pokrywało nawet dziesiątej części tego, co wywozili. Wyroby z warsztatów Velkary i Rewennaru: misternie rzeźbione przedmioty, naczynia z miedzianej blachy, rolki barwnych lnianych tkanin, cynowe figurki pokryte złotem, kolorowe kafle i cegła ognioodporna - a przede wszystkim: narzędzia i broń z żelaza oraz pług ze stalowym lemieszem, których wartość liczono już nie tylko w złocie, ale i w wpływach oraz przysługach.
Kupili dwa nowe wozy - solidne, długie, z żelaznymi osiami i obręczami na dębowych kołach, których szprychy lśniły świeżym olejem. Każdy z nich mógł pomieścić więcej niż cztery juki wielbłądów. Wyroby mistrzów zapakowano starannie w skrzynie okute brązowymi odlewami - dla bezpieczeństwa, ale i jako znak kunsztu. Wśród nich znalazł się również dzban bielutkiej, drobno zmielonej mąki od Wirellanu, starannie zabezpieczony przed wilgocią, jakby to nie był pokarm, lecz dar dla królów. Obok niego - dzban wina z Harimoru, ciemnego, ciężkiego, pachnącego słońcem i beczką dębową.
Na czele stał kierownik karawany - brodaty, w płaszczu z haftem Palmyry, z ręką opartą na biodrze i spojrzeniem wbitym w linię horyzontu. Ale czegoś w tym spojrzeniu brakowało. A może - kogoś.
Zastaw
Bo w Khar-Nimurze pozostał jego syn.
Nie z przymusu, nie wbrew woli - lecz w ramach układu, o którym nikt nie mówił wprost. Młody mistrz, specjalista od wonności, którego ręce potrafiły wydobyć z olejków więcej niż niejeden poeta ze słów, miał pozostać w królestwie jako znak przyszłego sojuszu - jako żywa obietnica powrotu. Eiren obiecał mu miejsce w ogrodach pałacowych - osobny warsztat, gdzie rośliny sprowadzane z południa miały spotkać się z tajemnicami Wschodu. Mówiono, że został jako zastaw - ale tylko ci, którzy widzieli jego oczy, wiedzieli, że zostawał również z własnej woli.
Gdy ruszyli w stronę przełęczy, słychać było tylko stukot kopyt i terkot kół po bruku. Tłum, który zebrał się, by pożegnać karawanę, milczał - jakby każde słowo mogło zakłócić równowagę tego momentu. A potem ruszyli - powoli, ale pewnie. Jakby każdy obrót koła miał znaczenie, jakby każdy krok konia, osła czy wielbłąda zapisywał się w kronice tego poranka.
Za nimi pozostawało królestwo, które zaczynało rosnąć nie tylko w siłę, ale i w wpływy. Przed nimi - droga. Kurz, słońce, granice, cła i ryzyko. Ale też zysk. I przyszłość, której nie dało się jeszcze przewidzieć.
W powietrzu unosił się zapach zwierząt, skóry, świeżo smarowanych osi i wiosennej bryzy od gór. Karawana odjechała - ale zostawiła po sobie coś więcej niż ślady kół. Zostawiła więź.
I nadzieję, że powróci.
Rozdział VII
Nastąpił czas intensywnego wysiłku, nikt nie miał odwagi udawać pracy, po tym gdy zobaczyli siłę władzy króla po rebelii. Odbudowywano zniszczenia i rozpoczynano nowe budowy zgodnie z wolą króla Eirena, który osobiście postanowił wyznaczyć miejsce dla amfiteatru. Za ogrodami pałacowymi był nieduży pagórek z wystającą skała i drobniejszymi skałkami obok. Wszystko zasłaniał zagajnik leśny przed którym było pełno kolczystych krzewów.
Tu będzie miejsce kształtowania umysłów - pomyślał i spojrzał w niebo jakby rzucał wyzwanie bogom. Zanim uderzył pierwszy kilof, zanim rozległ się śpiew młotów, ziemia musiała przemówić. W zamierzchłych czasach nie budowano niczego w pośpiechu - zwłaszcza miejsc, które miały służyć nie tylko rozrywce, lecz i pamięci, opowieści i osądowi historii.
Najpierw przyszli mędrcy i kartografowie, ci co najczęściej byli przy jego ojcu. - z gromą i chorobatem, ze zwojami pokreślonymi liniami i tabliczkami z gliny gotowej do przyjęcia znaków. Krążyli po wybranym wzgórzu niczym kapłani nowego porządku, stąpając uważnie, nasłuchując echa kroków, mierząc cień i obserwując, jak słońce układa się na kamieniach. Wiedzieli, że miejsce mówi - jeśli ktoś potrafi słuchać.
Potem pojawili się budowniczowie. Nie tylko ci od kamienia, lecz i od drewna, dźwigni, lin i krążków. Przyszli także strażnicy królewscy, bo nie każda ręka była mile widziana. I przyszli oni - trzej pomocnicy arcykapłana Ishana: Herennius, Arthenius i Calen. Nie w kajdanach na nogach, lecz w pętach strachu - wydobytego z widoku spadającej głowy ich niedawnego pana.
- Tu - powiedział mistrz ciesielski, kładąc rękę na nagrzanym głazie. - Tu będzie serce. Sklepienie głosu. Tak wyznaczyli ludzie króla. Tu postawiono gromę. Był to centralny pionowy słup osadzony na statywie, gdyż wbicie więcej niż na łokieć było niemożliwe. Na jego szczycie zamocowano czteroramienny krzyżak. Z końca ramion krzyżaka zwisały cztery sznurki obciążone ciężarkami ołowianymi w kształcie zaostrzonej sopli lodu.
Rozpoczęło się oczyszczanie terenu. Wycinka krzewów i małych drzew, w górnej części usuwanie ziemi, a potem i skał do wyznaczonego poziomu. Poniżej w miejscu sceny usuwanie wielkich kamieni, które przez stulecia leżały nietknięte. Niektóre głazy nie dały się ruszyć siłą mięśni - wtedy używano klinów drewnianych, które moczono wodą, aż rozsadziły kamień jak pękające jajo.
Codziennie przybywały wozy z narzędziami, wapieniem i piaskowcem z gór za Velkarą. Cegielnie pracowały nawet w nocy. Wykopano dodatkowe doły do lasowania wapna. Wydobywano popiół wulkaniczny potrzebny do zaprawy i do produkcji cegły. Trakt pomiędzy Velkarą a Khar-Nimurą tętnił kopytami koni i obręczami kół oraz klekotał piastami wozów.
Król Eiren osobiście przysłał insygnia budowy - rzeźbiony znicz z brązu, który miał stanąć pośrodku sceny, oraz tablicę z napisem:
"Nie dla chwały władców. Dla pamięci pokoleń."
To miało być wyryte w kamieniu przy wejściu.
Strach, który buduje
Zanim ruszyła właściwa budowa, przez trzy dni palono kadzidła na wzgórzu. Nie dla bogów - ale dla ludzi. Dym unosił się powoli, otaczając miejsce cienką mgłą wspomnień i nadziei.
Kiedy na końcu ustawiono paliki wyznaczające półkolisty obrys widowni, Herennius spojrzał w dal i powiedział cicho, do nikogo konkretnie:
- Tu się zacznie coś więcej niż kamień. Tu będą żyły słowa.
A wtedy strażnik stojący obok otarł pot odpowiedzialności z czoła i rozluźnił rękę na kuszy.
Zaledwie kilka księżyców minęło od chwili, gdy ich "cud" w Świątyni Słońca roztrzaskał się jak naczynie z cienkiej gliny - pozłacane z wierzchu, lecz puste w środku. Teraz Horonnius, Artherius i Calen nie spoglądali już z lękiem na cień, który kiedyś rzucili na królewskie oblicze. Patrzyli ku przyszłości, czując, jak pod palcami znów ożywa ten dreszcz - nie oszustwa, lecz wynalazku. Czegoś prawdziwego, co mogło służyć ludziom, a nie ich zwodzić.
Zaczęli od serca, jak zawsze zaczyna się to, co ma żyć. W zboczu wzgórza, gdzie twarda skała przechodziła w glinę, wybrali miejsce na pomieszczenia techniczne. Wykuwali cierpliwie wraz z innymi buntownikami, dzieląc dni między pot a ciszę, która mówiła więcej niż słowa. Powstała wąska galeria - najpierw do odprowadzania wody, lecz ukryta w niej była jeszcze jedna myśl. Myśl o przejściu, którym można uciec. Lub wrócić, gdy nadejdzie czas. Obudowali całość wypaloną cegłą - jeszcze ciepłą, pamiętającą piec, jak ziemia po burzy - i zamknęli łukowym sklepieniem, niczym dłonią zasłaniając tajemnicę.
Gdy ściany pomieszczenia pięły się ku światłu, nad nimi inni zaczęli żłobić tarasy. Siedziska dla widzów rosły jak kolejne rzędy winorośli - ciasno i regularnie. W końcu miało tu zasiąść wiele oczu, wiele ust i wiele westchnień - publiczność, która sama miała stać się częścią przedstawienia.
W cieniu tej pracy trzej wspólnicy zbierali myśli jak rozrzucone narzędzia. Horonnius - najbardziej milczący - rysował kredą po deskach, mierzył odległości wzrokiem, jakby przeliczał je na oddechy. Artherius, z sercem kuglarza, zastanawiał się nie czy coś można pokazać, ale jak, by każdy widz poczuł bicie serca sceny. A Calen - ten, który znał się na dźwiękach i wiatrach - pochylił się nad piszczałkami z dawnego "cudu", i zamiast je zapomnieć, wyjął z nich naukę.
- Niech przemówią - rzekł Calen, patrząc na nich z iskrą w oczach. - Ale nie parą. Parze już nie ufam. Niech mówi powietrze z ziemi, miechy jak oddechy świata.
Zbudowali osiem piszczałek - prostych, lecz mistrzowsko nastrojonych. Każda miała przycisk, który można było wcisnąć, by odezwała się tonem czystym jak pierwszy śpiew o poranku. To była oktawa - ich pierwsza muzyczna modlitwa ku radości, nie ku iluzji. Pod sceną umieścili system dźwigni i przeciwwag, który nie tylko unosił platformę z aktorami, ale mógł poruszać ją płynnie, bez szarpnięć - jakby sama ziemia niosła opowieść.
- Teraz - szepnął Horonnius, gdy pierwsze powietrze zaszumiało w piszczałkach - teraz, gdy widz usiądzie w cieniu, a dźwięk uniesie się ponad kamienie... poczuje, że przyszło coś więcej niż widowisko. Przyszło zrozumienie.
Nie budowali już dla podziwu. Budowali dla harmonii - dźwięku, ruchu i myśli, które nie chcą zwodzić, lecz opowiadać prawdę.
I choć wiedzieli, że sztuka może być pięknym kłamstwem, postanowili, że ich scena będzie śpiewać prawdę - nawet jeśli opowie ją przez szept maski i podniesienie kurtyny z ciężkiego materiału - dzieła tkaczek.
Następnym elementem był półokrągły plac dla chóru i sztuki cyrkowej, zwrócony łukiem ku widowni. Wokół niego wybudowano murek z zielonej, szklistej cegły, specjalnie wypalonej bez kantów. Dół wykończono mozaiką imitującą słońce z promieniami, w odcieniach od złota po biel.
Tak zakończyła się pierwsza część budowy, gdy karawana z Palmyry znowu przybyła, a nad górami zawisło przeczucie zimy.
Tymczasem inne budowy, nakazane przez króla Eirena, ledwie co wypełzły fundamentami ponad ziemię - pierwszeństwo miał amfiteatr. I słusznie, jak sądzili niektórzy, bo nic nie łączy ludu mocniej niż wspólne milczenie wobec sztuki.
Rozdział IX
Tego roku przywiozła nie tylko towary - przyprawy, szlachetne kamienie, nici i wonności - lecz coś rzadszego: sześciu artystów kamienia, których dłonie znały tajemnice światłocienia i wyczuwania duszy w skale. Pochodzili z rodzin, które od pokoleń żyły cieniem dłut, opowieściami o lwie na kolumnie, o bogach ukrytych w ornamentach świątyń.
Gdy dotarli na miejsce budowy, oczom ich ukazało się dzieło już nie skromne, lecz śmiałe - amfiteatr o półkolistym układzie, wzniesiony na skraju miasta jak pieśń wypowiedziana kamieniem. Tu, gdzie winien być jeszcze chaos drewna i lin, stały już kolumny z piaskowca, równe i spokojne jak szereg strażników. Nad nimi spinały się łuki ze szkliwionej cegły, mieniące się zielenią i złotem niczym pawie ogony.
Między kolumnami na dolnym poziomie znajdowało się coś zgoła nieklasycznego - przejście targowe, przeznaczone na dni świąt i przedstawień. W te dni miało tu pachnieć figami i gruszkami, w koszach leżeć świeże daktyle, suszone migdały w miodzie i kruche ciastka obtoczone w płatkach róży. Było też miejsce dla złotnika z Velkary. Podcienie łuków nie powinny tłumić śmiechu, nawoływań i muzyki między przedstawieniami.
Wyżej, pomiędzy tymi samymi kolumnami, lecz już na piętrze, czekały puste nisze na rzeźby - jeszcze niezapełnione, jak księga bez słów. Tu miał osiąść ich kunszt: figury tancerzy, alegorie pór roku, sceny ze starych mitów i baśnie wyrzeźbione w białym wapieniu. Nad całością rozpościerał się dach z miedzianej blachy, ułożony misternie jak łuska rybia, aż lśnił w słońcu jak tarcza. Z jego brzegów biegły odpływy, także z miedzi, które prowadziły wodę opadową do głównego kanału.
Rzeźbiarze stali w ciszy dłuższą chwilę. Spodziewali się być pierwszymi, spodziewali się pustki, której ich dłonie nadadzą formę. Tymczasem przybyli do miejsca, które już oddychało. Początkowo poczuli cień zwątpienia - czy są jeszcze potrzebni, skoro budowla już mówi, zanim ich dłuto dotknie kamienia?
Ale potem jeden z nich, najstarszy, podszedł do kolumny, dotknął jej powierzchni i uśmiechnął się.
- To miejsce woła nie o uzupełnienie, ale o dokończenie. Kamień mówi, lecz jeszcze nie śpiewa.
Kamień, który przemawia
I wtedy postanowili, że nie będą po prostu pracować - oni zatańczą w kamieniu. Każda rzeźba miała być opowieścią, a każdy cień pod łukiem miał nosić ślad ich kunsztu. To nie miała być dekoracja, lecz wspólny język dwóch światów: Khar-Nimury i Palmyry - wyryty w wapieniu i piaskowcu, a czytelny nawet dla tych, którzy nie znają ani jednej litery.
Trzy przełęcze dzieliły krainę od reszty świata. Dwie z nich nikły wśród lasów, ledwie dostrzegalne spod koron świerków i sosen, znane tylko myśliwym, przemytnikom i ludziom, którzy od dawna unikali spojrzeń władzy. Trzecia jednak - szeroka, utwardzona kamieniem, biegła ku dolinom Palmyry, otwierając trakt do trzech księstw podległych Koronie. Nią właśnie sunęły wozy kupieckie, listy, wieści i poselstwa. Była jak tętnica wiodąca krew do serca królewskich ziem.
Podczas narady w wieży zamku w Vrellanie - przy okazji odwiedzin matki królowej, gdzie zebrały się także jej trzy córki - zrodziła się myśl o przyszłości. Miran, młody książę poddany króla, mówił:
- Na południowy zachód od naszych granic leżą ziemie, które dawniej należały do rodu Tarlenów. Po upadku ich linii ród wygasł, a ludzie rozproszyli się. Dziś to dzikie pola, pełne traw i opuszczonych osad, gdzie tylko wiatr pamięta imiona dawnych gospodarzy.
Książę Ralven, również młody poddany króla i bardziej zapalczywy, dodał:
- Na północnym wschodzie jest pustkowie - ani dobre ziemie, ani zbyt słabe, by były bezużyteczne. Ale mój ojciec mówił, że pod nimi kryją się pokłady żelaza. Kto je posiądzie, ten wykuje przyszłość.
Obaj patrzyli na Eirena z cichym napięciem. Król milczał długą chwilę, patrząc na mapę rozciągniętą na stole. Potem powiedział tylko:
- Czas, by te ziemie zaczęły mówić głosem Korony.
Rozdział X
I tak ogłosił wyprawę - nie wojenną, lecz objazd królewski - to była nowa forma prezentowania władzy. W drogę wyruszył w zbroi paradnej wraz z Miranem i Ralvenem. Towarzyszyli mu także doradcy, skryba, kilku jeźdźców do specjalnych zadań, oraz straż złożona z dziesięciu wybranych wojowników. To miała być podróż oka, nie miecza.
Wędrował po włościach, odwiedzając osady, w których nigdy nie widziano króla. Nocował w chatach i karczmach, słuchał skarg i pochwał, oglądał młyny i brody. Obiecał budować mosty i bite drogi, sprawdzał zapasy i obyczaje. W księstwie Virellanu podziwiał łany pszenicy i dorodne sady dzięki dawnej pomysłowości - szczepienia młodych drzewek.
Wśród ludzi rósł szacunek, bo nie przyszedł z żądaniem, lecz z obecnością. Starszyzna dziękowała za ochronę, młodzi za możliwość służby, a kobiety śpiewały pieśni, które niosły się przez wzgórza niczym echo lepszych czasów.
Dalej droga wiodła do księstwa Mirana, gdzie spotkał hodowców, oraz wytwórców sera i mlecznych napojów. Doradca Odran stwierdza, że tu powinna powstać stadnina królewskich koni. Eiren się z tym zgodził i kazał Miranowi dopilnować budowy i hodowli dla dobra wszystkich - dla wojska. Następnie książę Miran poprowadził orszak w stronę "ziemi niczyjej" gdzie pozostały tylko kamienne fundamenty po kominach dawnych chat. Kilka rodzin żyło w odosobnieniu, uprawiając ziemię i broniąc się przed wilkami. Przyjęli króla jak zjawię - z niedowierzaniem, lecz bez lęku. Kilku mężczyzn podjęło rozmowy o daninę i służbę, inni pytali o podatki, lecz większość zgodziła się, gdy Eiren zapewnił, że najpierw zbuduje drogę, dwa mosty, a dopiero potem poprosi o daninę i wskaże zarządcę.
Kraina Ralvena były inna - tu, na południowych wzgórzach rosły w rzędach winorośle, a dalej oliwki. Tym razem książę Ralven nie czekając na słowo doradcy poprosił o wsparcie budowy tłoczni oliwy i wielkiej piwnica winna, przy której miały powstać beczki z lokalnego dębu. Ralven również skierował orszak w sąsiednią krainę - bogatą w kamień i rudy metali. Ludzie tam milczeli długo, lecz po wspólnej wieczerzy nieopodal wieży granicznej, starszy rodu w nie zgrabnym ukłonie w stronę króla - rzekł:
- Żelazo dla króla, ochrona dla nas. - Nie chcemy wojny, tylko szacunku.
- Szacunek będzie wam dany, jeśli wy go okażecie tym, co przyjdą po was - odpowiedział Eiren.
Jedna tylko osada - najdalsza, położona za wzgórzami i mglistym jeziorem - odrzuciła propozycję. Ich starsza kobieta, zwana Ciernią, powiedziała:
- Królowie przychodzą i odchodzą. My żyjemy tu od pokoleń, odkąd słońce wschodziło nad tymi wzgórzami. Co nam po twojej ochronie, skoro nie dotrzesz tu, gdy znowu spadnie horda z gór? Nie wierzymy w twoją siłę, bo nigdy jej nie widzieliśmy.
Król nie uniósł się gniewem. Zostawił im tylko znak - proporzec królewski z wyhaftowanym słońcem na błękicie.
- Kiedy nadejdzie potrzeba - przyślijcie z tym gońca. Wtedy przyjdę, nie z mową, lecz z ogniem.
Wrócił po czterech tygodniach, inną drogą - przez drugą przełęcz, inną drogą - bardziej jak ścieżką myśliwych... zmieniony - nie władzą, lecz zrozumieniem. Królestwo powiększyło się, ale nie tylko ziemią. Teraz nosiło więcej głosów, serc i nadziei.
Po przespaniu nocy z siebie zadowolony jeszcze w komnacie sypialnej zawołał skrybę. Zapisuj - wskazał gestem.
Głos ludu
Oprócz już zapisanych nakazów z wyprawy - nakazuję wybudować drogę łączącą obie przełęcze po zewnętrznej stronie gór - nie gorszą jak wcześniejsze. W trzech nowych krainach postawić warownie w dogodnym miejscu a w każdej ma być po piętnaście wojów - połowa z kuszami. Będzie też jeden prawdziwy most i na jutro niech przybędą ci trzej od świątynnego "cudu", bo teraz zbudują cud, który nie podzieli, lecz połączy.
O świcie powietrze w dolinie było jeszcze rześkie, przesycone zapachem rosy i dymu snującego się z mieszczańskich kominów. Na bocznym dziedzińcu pałacu królewskiego, oddzielonym kolumnadą od ogrodów, Eiren zrzucił płaszcz i sięgnął po miecz. Nie trenował jak król, który chce się pokazać, ale jak żołnierz, który wie, że tylko codzienna dyscyplina pozwala utrzymać ciało i umysł w stanie gotowości. Każdy ruch był powtórzeniem czegoś, co mógłby kiedyś wykonać naprawdę - nie pokazem, lecz pamięcią krwi. Po ćwiczeniach z mieczem dobył krótkiego topora i przeszedł do cięższych technik walki w zwarciu. Jego oddech przyspieszył, skóra lśniła od potu, ale postawa pozostała wyprostowana. Na bokach dziedzińca stali gwardziści, obserwując króla z nieudawaną dumą.
Pokuta
Właśnie wtedy, eskortowani przez sześciu żołnierzy, weszli trzej mistrzowie - Herennius, Arthennius i Calen. Ich dłonie były skute lekkimi, ale widocznymi kajdanami, a na twarzach malowała się mieszanina pokory i czujności. Wszyscy trzej dobrze wiedzieli, że ich obecność tutaj to nie tylko szansa, ale i próba. Oskarżeni o współpracę z arcykapłanem Ishanem, zawisali nad przepaścią, a królewski cień mógł ich albo podnieść, albo strącić.
Eiren powoli odłożył broń. Sięgnął po lniany ręcznik, otarł twarz, po czym skinął głową.
- Podejdźcie.
Zrobili to ostrożnie, każdy krok ważąc jak słowo w obliczu sądu. Wasze umysły zrobiły wiele dla amfiteatru, lecz nie dość dla królestwa.
- Nie wzywam was po to, by was sądzić. To już zrobiliście sami, gdy pracowaliście dla oszustwa ludu, przystępując do knowań arcykapłana Ishana. Ale wasze ręce wciąż mają wartość, a wasze umysły - potrzebę zadośćuczynienia. Dziś jest dzień, by to zrobić.
Zatrzymał się przy wczorajszym szkicu kreślonym w piasku pod pergolą. Były tam linie wzgórza, zaznaczony nurt szerokiej rzeki i miejsce, gdzie most powinien powstać - zwężenie między dwoma klifami, które mogło skrócić drogę do krain potrzebujących królewskiej opieki i do przychylnych księstw - trzy dni szybciej niż dotąd
- Nie mam gotowego rozkazu - ciągnął Eiren spokojnie. - Mam potrzebę, a wy macie wiedzę. Potrzebuję mostu, który połączy brzegi bez zdrady kamienia. I wiem już, że bliskość kopalni granitu, odkryta dzięki wyprawom księcia Ralvena, może być kluczem.
Spojrzał na Calena.
- Ty znasz właściwości skał. Czy z tego granitu da się wyciosać przęsła? Czy most może być również warownią i miejscem poboru myta?
Calen skinął głową.
- Da się, panie. Ale trzeba je obrabiać już przy wyrobisku. Przenoszenie takich bloków bez szkód... to wyzwanie. Potrzebna będzie platforma i windy do podnoszenia.
- A więc ją zbudujecie - odparł Eiren sucho. - Z pomocą moich i tych co burzyli mój pałac. Ale jeśli most runie - zgadnij, kto runie razem z nim.
Zwrócił się teraz do Arthenniusa i Herenniusa.
- Potrzebuję konstrukcji odpornej na napór wód i czasu. I potrzebuję wiedzieć, czy służycie mojemu królestwu, czy tylko własnym przekonaniom. To nie jest suchy rozkaz. To wybór. Wrócicie do lochu albo staniecie się częścią czegoś większego niż wasze nazwiska.
Na moment zapadła cisza. Wiatr poruszył rozwieszone proporce. Dopiero wtedy Herennius, najstarszy z nich, lekko się skłonił.
- Zbudujemy most, królu. Nie z obowiązku. Ale z nadziei.
Eiren uniósł brwi.
