Indygo

Indygo

Pew­nego ranka Law­rence Prit­chard Water­ho­use i reszta orkie­stry stoją na pokła­dzie Nevady, grają hymn naro­dowy i przy­glą­dają się łopo­czą­cej na masz­cie ban­de­rze, gdy nagle ze zdu­mie­niem zauwa­żają, że okrąża ich sto dzie­więć­dzie­siąt nie­zna­jo­mych samo­lo­tów. Nie­które lecą poziomo, tuż nad wodą, inne wysoko, nur­ku­jąc nie­mal pio­nowo w dół. Te dru­gie pędzą tak szybko, że chyba się roz­la­tują -?odpa­dają od nich jakieś ele­menty. Aż żal na to patrzeć -?jakieś wyjąt­kowo nie­udane manewry. Jed­nakże po pew­nym cza­sie piloci wypro­wa­dzają maszyny z samo­bój­czego piko­wa­nia. Czę­ści, które od nich odpa­dły, spa­dają gładko i sen­sow­nie -?nie kręcą się i nie wirują jak jakieś śmieci. Wszę­dzie jest ich pełno. Wydaje się, że mie­rzą pro­sto w cumu­jące okręty. To bar­dzo nie­bez­pieczne -?mogą na kogoś spaść! Law­rence jest wście­kły.

Potem na jed­nym z bar­dziej odle­głych okrę­tów zacho­dzi jakieś krót­ko­trwałe zja­wi­sko. Law­rence patrzy na nie. Jest to pierw­sza eks­plo­zja w jego życiu, sporo czasu zaj­muje mu więc roz­po­zna­nie co to takiego. Umie grać nawet naj­trud­niej­sze kawałki, nie patrząc, a Gwiaź­dzi­sty Sztan­dar jest łatwiej­szy do zagra­nia niż zaśpie­wa­nia.

Spoj­rze­nie jego roz­bie­ga­nych oczu ogni­skuje się nie na miej­scu wybu­chu, lecz na kilku nad­la­tu­ją­cych tuż nad wodą samo­lo­tach. Każdy z nich zrzuca podłużne, cien­kie jajeczko, potem ich stery ogo­nowe wyraź­nie się poru­szają -?prze­la­tują nad nimi. Wscho­dzące słońce świeci pro­sto przez ich kabiny. Law­rence może dosłow­nie spoj­rzeć w oczy jed­nemu z pilo­tów. Zauważa, że jest to azja­tycki dżen­tel­men.

Te ćwi­cze­nia są nad­zwy­czaj reali­styczne -?nawet piloci są odpo­wied­niej rasy, a na okrę­tach nastę­pują pozo­ro­wane eks­plo­zje. Law­rence popiera to z całego serca. Ostat­nio rze­czy­wi­ście straszne tu było roz­przę­że­nie.

Pokła­dem okrętu szar­pie potworny wstrząs. Nogi Law­rence'a ugi­nają się, jakby sko­czył z trzech metrów na beton. A on prze­cież tylko stoi. Bez sensu.

Orkie­stra skoń­czyła hymn naro­dowy i przy­gląda się przed­sta­wie­niu. Wszę­dzie roz­le­gają się syreny i klak­sony, na Neva­dzie, na Ari­zo­nie w sąsied­nim base­nie, w budyn­kach na brzegu. Law­rence nie widzi wcale ognia prze­ciw­lot­ni­czego, nie widzi w powie­trzu żad­nych samo­lo­tów o zna­jo­mych syl­wet­kach. Wciąż tylko wybu­chy. Pod­cho­dzi do relingu i gapi się na Ari­zonę przez kilka metrów otwar­tej wody.

Następny nur­ku­jący samo­lot wypusz­cza pocisk, który leci wprost na pokład Ari­zony, a potem, co dziwne, gdzieś znika. Law­rence mruga i widzi w pokła­dzie otwór ide­al­nie o kształ­cie bomby; postać w kre­skówce War­ner Bro­thers zosta­wia coś takiego za sobą, ucie­ka­jąc w panice przez coś pła­skiego -?ścianę lub sufit. Z dziury bucha ogień, a mikro­se­kundę póź­niej cały pokład wybrzu­sza się, roz­pada i zamie­nia w puch­nącą kulę ognia i czerni. Water­ho­use ma nie­ja­sną świa­do­mość, że bar­dzo szybko leci na niego dużo odłam­ków. Są tak wiel­kie, że czuje się, jakby sam wpa­dał mię­dzy nie. Zamiera. Prze­la­tują nad nim, obok i przez niego. Strasz­liwy hałas prze­wierca mu czaszkę, losowo ude­rzony akord, dyso­nans, lecz nie bez pew­nej sza­lo­nej har­mo­nii. Pomi­nąw­szy war­to­ści muzyczne, jest tak cho­ler­nie gło­śny, że nie­mal go zabija. Law­rence zakrywa uszy dłońmi.

Hałas trwa dalej, wbi­ja­jąc się w bębenki niczym roz­ża­rzone do czer­wo­no­ści igły. Pie­kielne Dzwony. Odwraca się, ucieka, ale hałas podąża za nim. Wokół szyi Law­rence ma sze­roki pas, zszyty w pętlę na wyso­ko­ści kro­cza, gdzie opiera się na nim kie­lich. Na kie­lichu zaś wznosi się środ­kowa belka gloc­ken­spiela, wiszą­cego przed nim jak puklerz w kształ­cie liry, z dyn­da­ją­cymi na koń­cach frędz­lami. Zabawne: jeden z frędzli się pali. Ale z instru­men­tem coś jesz­cze jest nie tak. Trudno mu zoba­czyć co, ponie­waż co chwila coś mu wpada do oczu. Wie tylko, że gloc­ken­spiel połknął gigan­tyczny kwant czy­stej ener­gii i prze­sko­czył w nie­zwy­kle wyso­ko­ener­ge­tyczny stan, ni­gdy dotąd nie­osią­gnięty przez żaden z takich instru­men­tów: palące się, świe­cące, jazgo­czące i pro­mie­niu­jące mon­strum, kometę, archa­nioła, bryłę pło­ną­cej magne­zji przy­cze­pioną pasem do jego kro­cza. Brzę­cząca, wibru­jąca cen­tralna oś prze­ka­zuje ener­gię wprost do jego geni­ta­liów, co w innych warun­kach spo­wo­do­wa­łoby erek­cję.

Przez pewien czas wędruje bez celu po pokła­dzie. Wresz­cie musi komuś pomóc w otwar­ciu luku i zdaje sobie sprawę, że wciąż zaci­ska ręce na uszach, cały czas, z prze­rwami tylko na prze­cie­ra­nie oczu. Kiedy odtyka uszy, dzwo­nie­nie ustaje. Nie sły­szy już samo­lo­tów. Pomy­ślał, że ukryje się pod pokła­dem -?ponie­waż z nieba spa­dają groźne rze­czy, lepiej oddzie­lić się od nich kil­koma solid­nymi, cięż­kimi bla­chami -?ale więk­szość mary­na­rzy ma dokład­nie odwrotny punkt widze­nia. Dowia­duje się, że dostali jedną czy dwiema tak zwa­nymi "tor­pe­dami" i że teraz pró­bują pod­nieść parę. Różni ofi­ce­ro­wie i podofi­ce­ro­wie, czarni i czer­woni od sadzy i krwi, wciąż kie­rują go do nie­zwy­kle pil­nych zadań, któ­rych zupeł­nie nie poj­muje, po czę­ści dla­tego, że wciąż zatyka uszy dłońmi.

Dopiero po pół­go­dzi­nie wpada na pomysł pozby­cia się gloc­ken­spiela, który już tylko prze­szka­dza. Otrzy­mał go od mary­narki wraz z licz­nymi poważ­nymi ostrze­że­niami, doty­czą­cymi kon­se­kwen­cji znisz­cze­nia instru­mentu. Law­rence pamięta o takich rze­czach, odkąd po raz pierw­szy pozwo­lono mu zagrać na orga­nach w West Point. Ale kiedy widzi palącą się i tonącą Ari­zonę, po raz pierw­szy w życiu mówi sobie: "A, pies go trą­cał!", po czym zdej­muje dzwonki z pasa i rzuca na nie ostat­nie spoj­rze­nie -?ma już ni­gdy w życiu nie dotknąć takiego instru­mentu. Zauważa, że i tak nic z niego nie będzie: kilka pły­tek jest zgię­tych. Odwraca go i widzi, że do nie­któ­rych przy­spa­wały się poczer­niałe meta­lowe odłamki. Zwra­ca­jąc uwagę na kie­ru­nek wia­tru, ciska gloc­ken­spiel za burtę mniej wię­cej w stronę Ari­zony. Woj­skowa lira z osmo­lo­nej stali przy­grywa tysiąc­owi mary­na­rzy w dro­dze na spo­czy­nek na dnie portu.

Kiedy znika w pla­mie pło­ną­cej ropy, nad­la­tuje druga fala samo­lo­tów. Wresz­cie odzy­wają się działka prze­ciw­lot­ni­cze i zaczy­nają sypać poci­skami po oto­cze­niu i wysa­dzać budynki miesz­kalne. Po uli­cach bie­gają człe­ko­kształtne pło­mie­nie, ści­gane przez ludzi z kocami.

Przez pozo­stałą część dnia Law­rence Prit­chard Water­ho­use oraz reszta mary­narki pró­buje przejść do porządku dzien­nego nad fak­tem, że wiele sta­lo­wych płasz­czyzn, mają­cych z zało­że­nia oddzie­lać od sie­bie roz­ma­ite sub­stan­cje (np. paliwo i powie­trze), ma dziury i pali się, podob­nie jak wszystko naokoło. Pełno dymu. Pewne ele­menty, które powinny a) leżeć poziomo i b) pod­pie­rać cięż­kie kon­struk­cje, już nie speł­niają tego zada­nia.

Mecha­ni­kom Nevady udaje się pod­nieść parę w kilku kotłach, kapi­tan usi­łuje więc wypro­wa­dzić okręt z portu. Natych­miast staje się celem wście­kłego ataku bom­bow­ców nur­ku­ją­cych, które bar­dzo chęt­nie zato­pi­łyby go w kanale, cał­ko­wi­cie blo­ku­jąc port. Aby temu zapo­biec, kapi­tan kie­ruje w końcu okręt na mie­li­znę. Nie­stety, Nevada, podob­nie jak więk­szość innych okrę­tów wojen­nych, nie jest zapro­jek­to­wana do walki w nie­ru­cho­mej pozy­cji -?dla­tego bom­bowce tra­fiają ją jesz­cze trzy razy. Pora­nek jest zatem pełen wra­żeń. Law­rence stra­cił instru­ment i nie bar­dzo wie, jakie ma obo­wiązki -?spę­dza wię­cej czasu niż powi­nien na obser­wo­wa­niu samo­lo­tów i wybu­chów. Kiedy na pokład jego okrętu z kali­gra­ficzną pre­cy­zją rzuca się fala za falą nip­poń­skich bom­bow­ców, kiedy śmie­tanka ame­ry­kań­skiej floty staje w pło­mie­niach, wybu­cha i tonie, nie­mal nie sta­wia­jąc oporu, staje się dlań jasne, że jego spo­łe­czeń­stwo będzie musiało raz jesz­cze prze­my­śleć pewne sprawy.

W pew­nej chwili parzy sobie o coś dłoń. Na szczę­ście, to prawa ręka - Water­ho­use jest mań­ku­tem. Uświa­da­mia sobie także, że jakiś frag­ment okrętu pró­bo­wał go oskal­po­wać. Bar­dzo lek­kie obra­że­nia, jak na Pearl Har­bor -?nie zaba­wia więc zbyt długo w szpi­talu. Lekarz ostrzega go, że skóra dłoni może się ścią­gnąć i ogra­ni­czyć zakres ruchów. Dla­tego, kiedy nie ma nic innego do roboty, prze­grywa sobie kawałki z Kunst der Fuge Bacha. Więk­szość tych melo­dy­jek zaczyna się bar­dzo pro­sto; można sobie łatwo wyobra­zić, jak w chłodny lip­ski pora­nek stary Johann Seba­stian sie­dzi przed kla­wia­turą -?wycią­gnięte ze dwa reje­stry od fletu blo­ko­wego, lewa ręka na kola­nach, w kącie gruby kali­kant albo dwóch pochyla się nad mie­chami, wszyst­kie nie­szczel­no­ści urzą­dze­nia posa­pują cichutko, a prawa dłoń Johanna prze­mie­rza bez celu wielki manuał, z jego oszu­kań­czą pro­stotą, ude­rza­jąc w spę­kaną i pożół­kłą kość sło­niową na kla­wi­szach, w poszu­ki­wa­niu jakiejś jesz­cze nie­wy­my­ślo­nej melo­dii. Law­rence'owi podoba się to: prawą ręką powta­rza ruchy Johanna; choć dłoń ma zaban­da­żo­waną, kla­wia­turę zastę­puje odwró­coną tacą, a muzykę musi sobie pomru­ki­wać pod nosem. Kiedy się zapa­mię­tuje, jego nogi zaczy­nają poru­szać się tam i z powro­tem, naci­ska­jąc kla­wi­sze pedału. Wtedy skarżą się ranni z łóżek obok.

Po kilku dniach wycho­dzi stam­tąd, w samą porę, by wraz z pozo­sta­łymi muzy­kami z Nevady sta­wić się do nowego, wojen­nego przy­działu. Dla gości zaj­mu­ją­cych się w mary­narce kadrami sta­no­wią nie­złą zagwozdkę. Ci muzycy byli prze­cież (z nip­poń­skiego punktu widze­nia) cał­kiem nie­przy­datni. A teraz, po 7 grud­nia, ich okręt nie jest już na cho­dzie, a więk­szość pogu­biła także swe klar­nety.

Jed­nakże wojna nie polega tylko na łado­wa­niu poci­sków i pocią­ga­niu za spust. Żadna duża insty­tu­cja nie zdoła w sys­te­ma­tyczny spo­sób zabi­jać Nipów, nie wyko­nu­jąc przy tym nie­wia­ry­god­nej ilo­ści roboty papier­ko­wej. Logicz­nie rzecz bio­rąc, goście gra­jący na klar­ne­tach nie będą spe­cjal­nie pogar­dzać taką robotą -?przy­naj­mniej nie bar­dziej niż inni. Zatem Water­ho­use i jego kole­dzy dostają przy­dział do jakiejś biu­ro­wej jed­nostki mary­narki.

Mie­ści się ona w budynku, nie na okrę­cie. Paru mary­na­rzy obśmiewa pomysł pracy w budynku, a Law­rence i kilku innych świe­żych rekru­tów, aby się nie wyróż­niać, przyj­mują ten sam sto­su­nek. Lecz wła­śnie zoba­czyli, co dzieje się z okrę­tem, gdy eks­plo­duje na nim, w nim lub obok niego kil­ka­dzie­siąt kilo­gra­mów sil­nych mate­ria­łów wybu­cho­wych. Czas zmie­nić zda­nie na temat budyn­ków; Law­rence z kole­gami mel­dują się w nowej jed­no­stce z wyso­kim morale.

Ich nowy dowódca nie jest taki miły, a jego sto­su­nek do nich naj­wy­raź­niej podziela cała reszta kadry. Witają ich tu nie­zbyt ser­decz­nie i nie­zbyt chęt­nie. Pra­cow­nicy tego budynku nie tylko nie żywią dla nich podziwu -?a prze­cież sie­dzieli do nie­dawna na praw­dzi­wym okrę­cie, znaj­do­wali się bar­dzo bli­sko wybu­chów, poża­rów itd., i to nie spo­wo­do­wa­nych ruty­no­wymi pomył­kami pod­czas manew­rów, a umyśl­nym dzia­ła­niem nie­przy­ja­ciela -?ale też raczej nie sądzą, żeby Law­rence i jego kole­dzy zasłu­gi­wali na powie­rze­nie im tego nowego zada­nia, cokol­wiek to jest.

Z ponurą miną, na pogra­ni­czu roz­pa­czy, dowódca usa­dza ich byle gdzie. Nie ma wpraw­dzie wystar­cza­ją­cej liczby biu­rek, ale każdy znaj­duje przy­naj­mniej miej­sce sie­dzące przy stole czy ławie. Kadra wyka­zuje w tym dużą pomy­sło­wość. Jasno widać, że sta­rają się jak mogą, by wyko­nać to z pozoru bez­na­dziejne zada­nie.

Potem nastę­puje wykład na temat taj­no­ści. Bar­dzo dogłębny wykład. Robią im testy na umie­jęt­ność popraw­nego wyrzu­ca­nia rze­czy do kosza. Trwa to ogrom­nie długo i jest coraz bar­dziej tajem­ni­cze; nikt nie wyja­śnił im o co cho­dzi. Muzycy, z początku tro­chę wku­rzeni chłod­nym przy­ję­ciem, zaczy­nają snuć domy­sły: w jaką to mia­no­wi­cie ope­ra­cję wła­do­wali się teraz?

Wresz­cie pew­nego ranka zwo­łują ich do sali wykła­do­wej z naj­czyst­szą tablicą, jaką Water­ho­use widział w życiu. Ostat­nie dni zasiały w nim tyle para­noi, że podej­rzewa, że ta czy­stość nie jest przy­pad­kowa: pod­czas wojny nie należy lek­ce­wa­żyć popraw­nego wycie­ra­nia tablicy.

Sadzają ich w małych krze­seł­kach z przy­mo­co­wa­nymi pul­pi­tami. Pul­pity są prze­zna­czone dla pra­wo­ręcz­nych. Law­rence kła­dzie notat­nik na kola­nach, prawą dłoń opiera na pul­pi­cie i zaczyna grać motyw z Kunst der Fuge, krzy­wiąc się i poję­ku­jąc z bólu, gdy popa­rzona skóra na dłoni roz­ciąga się i prze­suwa na kost­kach.

Ktoś sztur­cha go w łokieć. Law­rence otwiera oczy i widzi, że jest jedyną osobą, która nie wstała. Ofi­cer na pokła­dzie. Wstaje, a jego osła­biona noga się ugina. Kiedy w końcu udaje mu się wypro­sto­wać, zauważa, że ofi­cer (o ile to w ogóle ofi­cer) jest bez mun­duru. Kom­plet­nie bez mun­duru. Ma na sobie szla­frok i pali fajkę. Szla­frok jest doszczęt­nie wytarty -?nie w tym sen­sie, jak szpi­talny czy hote­lowy szla­frok, od czę­stego pra­nia. Ten nie był prany od dłuż­szego czasu, ale za to uży­wany był nie­źle. Jest wytarty na łok­ciach, a prawy rękaw jest od spodu cał­kiem szary i lśniący od gra­fitu -?widocz­nie dzie­siątki tysięcy razy prze­su­wał się po papie­rach gęsto zapi­sa­nych mięk­kim ołów­kiem. Mate­riał wygląda na obsy­pany łupie­żem, lecz nie jest to złusz­czona skóra głowy -?płatki są zbyt duże i zbyt geo­me­tryczne: pro­sto­kątne i okrą­głe con­fetti, wycięte odpo­wied­nio z per­fo­ro­wa­nych kart i taśm. Fajka zga­sła wieki temu, a ofi­cer (czy kto­kol­wiek to jest) nawet nie udaje, że się tym prze­jął. Po pro­stu ma w ustach coś do gry­zie­nia i czyni to zaja­dle, niczym żoł­nierz z wojny sece­syj­nej pod­czas ampu­ta­cji nogi. Drugi facet, któ­remu chciało się wyką­pać, ogo­lić i wbić w mun­dur, przed­sta­wia Szla­froka jako koman­dora Szejn-pisze-się-s-c-h-o-e-n, Schoen jed­nak nie zwraca na niego uwagi. Odwraca się tyłem, uka­zu­jąc plecy szla­froka, na poślad­kach prze­tarte do prze­zro­czy­sto­ści, jak dam­ski negliż. Zer­ka­jąc do notesu, wiel­kimi lite­rami pisze na tablicy co nastę­puje:

19 17 17 19 14 20 23 18 19 8 12 16 19 8 3

21 8 25 18 14 18 6 3 18 8 15 18 22 18 11

Gdy na tablicy poja­wia się czwarta czy piąta liczba, Water­ho­use czuje, jak jeżą mu się włosy na karku. Przy trze­ciej gru­pie nie omiesz­kuje zauwa­żyć, że żadna z liczb nie jest więk­sza niż 26 -?tyle liter ma angiel­ski alfa­bet. Serce bije mu szyb­ciej niż wtedy, gdy nip­poń­skie bomby kre­śliły para­bole celu­jące w uzie­mioną Nevadę. Wyciąga z kie­szeni ołó­wek. Nie zna­la­zł­szy pod ręką kartki, wypi­suje liczby od 1 do 26 na pul­pi­cie.

Facet w szla­froku jesz­cze wypi­suje ostat­nie cyfry, a Law­rence jest już w trak­cie licze­nia czę­sto­tli­wo­ści. Koń­czy ją, gdy Szla­frok mówi coś w rodzaju "dla was może to wyglą­dać jak bez­sen­sowny ciąg liczb, ale dla nip­poń­skiego ofi­cera mary­narki może to zna­czyć coś cał­kiem innego". Potem ner­wowo chi­cho­cze, kiwa głową ze smut­kiem, zde­cy­do­wa­nie wysuwa szczękę i wypluwa lita­nię innych nace­cho­wa­nych emo­cjami zwro­tów -?żaden nie wydaje się sto­sowny do przy­to­cze­nia tutaj.

Licze­nie czę­sto­tli­wo­ści polega po pro­stu na pod­su­mo­wa­niu, ile razy dana liczba poja­wia się na tablicy. Wygląda to tak:

Naj­cie­kaw­szy w tym jest fakt, że dzie­sięć sym­boli (1, 2, 4, 5, 6, 9, 10, 13, 24 i 26) w ogóle nie zostało uży­tych. Wia­do­mość zawiera tylko szes­na­ście róż­nych liczb. Zakła­da­jąc, że każda z tych szes­na­stu repre­zen­tuje jedną i tylko jedna literę alfa­betu, wia­do­mość ma (Law­rence sza­cuje w pamięci) 111136315345735680000 moż­li­wych zna­czeń. To zabawna liczba -?zaczyna się od czte­rech jedy­nek, koń­czy czte­rema zerami. Law­rence chi­cho­cze, wyciera nos i leci dalej.

Naj­czę­ściej wystę­puje 18. Pew­nie jest to litera E4. Jeśli pod­stawi E do wia­do­mo­ści wszę­dzie, gdzie widzi 18, to...

Zaraz, zaraz, szcze­rze mówiąc, trzeba będzie prze­pi­sać cały komu­ni­kat, zastę­pu­jąc wszyst­kie osiem­nastki lite­rami E. Zabie­rze to tro­chę czasu. A może zgadł źle i cały wysi­łek na nic? Ale jeśli po pro­stu prze­stawi swój umysł tak, by postrze­gał "18" jako "E" -?ope­ra­cja taka wydaje mu się tro­szeczkę ana­lo­giczna do wci­śnię­cia guzika kom­bi­na­cji w orga­nach - wtedy, patrząc na tablicę, ujrzy oczyma duszy coś takiego:

19 17 17 19 14 20 23 E 19 8 12 16 19 8 3

21 8 25 E 14 E 6 3 E 8 15 E 22 E 11

co ma tylko 101033013995066880000 moż­li­wych zna­czeń. To też zabawna liczba, z tymi jedyn­kami i zerami -?ale ten zbieg oko­licz­no­ści jest zupeł­nie bez zna­cze­nia.

-?Nauka o two­rze­niu szy­frów nazywa się kryp­to­gra­fią -?powiada koman­dor Schoen -?a nauka o ich łama­niu: kryp­to­ana­lizą. -?Wzdy­cha, widocz­nie wal­cząc z kil­koma sprzecz­nymi emo­cjami, i z rezy­gna­cją zagłę­bia się w ćwi­cze­nie obo­wiąz­kowe: roz­bi­cie tych ter­mi­nów na grec­kie albo łaciń­skie słowa. (Law­rence nie dba o to; w ogóle nie zwraca uwagi, kątem oka zauważa tylko wypi­sane wiel­kimi lite­rami słowo "CRYPTO").

Ten począ­tek, "19 17 17 19" jest dość szcze­gólny. 19, a także 8, to druga naj­częst­sza litera na liście. 17 zaś wystę­puje tylko dwa razy rza­dziej. W angiel­skim raczej nie może być czte­rech samo­gło­sek ani spół­gło­sek z rzędu (no, chyba że to jest po nie­miecku), zatem albo 17 jest samo­gło­ską, a 19 spół­gło­ską, albo na odwrót. Skoro 19 poja­wia się czę­ściej (4 razy), jest bar­dziej praw­do­po­dob­nym kan­dy­da­tem na samo­gło­skę niż 17 (poja­wiające się tylko dwa razy). A naj­częst­szą samo­gło­ską po E jest A, zakła­da­jąc więc że 19 = A, Water­ho­use otrzy­muje:

A 17 17 A 14 20 23 E A 8 12 16 A 8 3

21 8 25 E 14 E 6 3 E 8 15 E 22 E 11

To znów zawęża liczbę kom­bi­na­cji, do led­wie 8419411782922240000. Udało mu się już zre­du­ko­wać dzie­dzinę roz­wią­zań o kilka rzę­dów wiel­ko­ści!

Schoen roz­ga­dał się teraz tak, że aż się spo­cił i nie­mal fizycz­nie rzuca się na histo­ryczny rys KRYP­TO­LO­GII, jak nazywa się nauka będąca połą­cze­niem kryp­to­gra­fii i kryp­to­ana­lizy. Wspo­mina o Angliku nazwi­skiem Wil­kins i księ­dze Cryp­to­no­mi­con, którą dawno temu napi­sał, ale (być może dla­tego, że nie ceni zbyt wysoko inte­li­gen­cji publicz­no­ści) prze­śli­zguje się tylko po tym tema­cie i prze­ska­kuje bez­po­śred­nio do kodu Paula Revere ("jeden" zna­czy "lądem", "dwa" zna­czy "morzem"). Rzuca nawet bran­żowy mate­ma­tyczny żart, że jest to jedno z naj­wcze­śniej­szych prak­tycz­nych zasto­so­wań nota­cji dwój­ko­wej. Law­rence śmieje się służ­bi­ście, przy­cią­ga­jąc pełne wstrętu spoj­rze­nie sie­dzą­cego tuż przed nim sak­so­fo­ni­sty.

Wcze­śniej Schoen wspo­mniał, że wia­do­mość (w tym zmy­ślo­nym sce­na­riu­szu, któ­rego celem jest zain­te­re­so­wa­nie ćwi­cze­niem bandy muzy­ków, któ­rzy zapewne mają mate­ma­tykę w głę­bo­kim powa­ża­niu) jest adre­so­wana do nip­poń­skiego ofi­cera mary­narki. W tym kon­tek­ście Law­rence nie może nie odgad­nąć, że pierw­sze słowo to ATTACK. Zna­czy to, że 17 to T, 14 -?C, a 20 -?K. Pod­sta­wiw­szy te litery, otrzy­muje:

A T T A C K 23 E A 8 12 16 A 8 3

21 8 25 E C E 6 3 E 8 15 E 22 E 11

Reszta jest tak oczy­wi­sta, że nawet nie chce mu się tego pisać. Nie może się powstrzy­mać: zrywa się na równe nogi. Jest tak pod­eks­cy­to­wany, że zapo­mina o zdrę­twia­łych nogach i z wiel­kim rumo­rem zacze­pia o kilka pul­pi­tów naj­bliż­szych sąsia­dów.

-?W czym pro­blem, mary­na­rzu? -?pyta ofi­cer w rogu, jeden z tych, któ­rym chciało się wło­żyć mun­dur.

-?Sir! Wia­do­mość brzmi: "Attack Pearl Har­bor Decem­ber Seven"5, sir! -?krzy­czy Law­rence i siada.

Cały trzę­sie się z pod­nie­ce­nia. Rzą­dzi nim teraz adre­na­lina. Mógłby na miej­scu zadu­sić dwu­dzie­stu zapa­śni­ków sumo.

Koman­dor Schoen jest nie­po­ru­szony, jedy­nie raz, bar­dzo powoli mruga powie­kami. Odwraca się do jed­nego ze swych pod­wład­nych, sto­ją­cego pod ścianą z rękoma zało­żo­nymi do tyłu, i mówi:

-?Zała­tw­cie temu tutaj egzem­plarz Cryp­to­no­mi­conu. I biurko, jak naj­bli­żej eks­presu do kawy. No i, jak już jeste­ście przy tym, to może awan­suj­cie skur­czy­byka.

Ta gadka o awan­sie oka­zuje się albo woj­sko­wym humo­rem, albo też kolej­nym dowo­dem umy­sło­wej nie­sta­bil­no­ści koman­dora Scho­ena. Poza tym żar­tem, przez kolejne dzie­sięć mie­sięcy histo­ria Water­ho­use'a nie jest bar­dziej skom­pli­ko­wana niż histo­ria bomby zrzu­co­nej z nur­ku­ją­cego samo­lotu. Prze­szkody sto­jące mu na dro­dze (prze­bi­cie się przez Cryp­to­no­mi­con, zła­ma­nie Kodu Mete­oro­lo­gicz­nego Nip­poń­skiego Lot­nic­twa, szy­fru maszy­no­wego mary­narki -?Corala, Szy­fru Bez Nazwy 3A Nip­poń­skiej Floty Trans­por­to­wej, szy­fru Mini­ster­stwa Wschod­niej Azji) sta­wiają mniej wię­cej tyle oporu, co kolejne pokłady prze­żar­tej przez kor­niki drew­nia­nej fre­gaty. Po kilku mie­sią­cach wła­ści­wie już pisze nowe roz­działy Cryp­to­no­mi­conu. Mówi się, że to książka, ale to nie­prawda. To raczej kom­pi­la­cja wszyst­kich papie­rów i nota­tek, które w ciągu dwóch lat służby koman­dora Scho­ena w Sta­cji Hypo6 zdry­fo­wały w kąt jego gabi­netu. Jest tam wszystko, co koman­dor wie o łama­niu szy­frów, co równa się wszyst­kiemu, co o łama­niu szy­frów wie­dzą Stany Zjed­no­czone. Gdyby do pokoju dostała się sprzą­taczka i zro­biła tro­chę porządku, Cryp­to­no­mi­con mógłby natych­miast prze­stać ist­nieć. Dla­tego kor­pus ofi­ce­rów Sta­cji Hypo opra­co­wał rygo­ry­styczne pro­ce­dury zabra­nia­jące jakie­go­kol­wiek sprzą­ta­nia w całym skrzy­dle budynku miesz­czą­cym gabi­net koman­dora Scho­ena. Innymi słowy, wie­dzą tyle, by zda­wać sobie sprawę, że Cryp­to­no­mi­con jest nie­zwy­kle ważny, i są na tyle mądrzy, by pod­jąć kroki chro­niące go. Nie­któ­rzy fak­tycz­nie zaglą­dają doń od czasu do czasu, korzy­stają z zawar­tych w nim mądro­ści przy łama­niu nip­poń­skich wia­do­mo­ści, albo nawet całych kryp­to­sys­te­mów. Jed­nakże Water­ho­use jest pierw­szym czło­wie­kiem na tyle dobrym, by (na początku) wska­zać błędy w notat­kach Scho­ena, zło­żyć (zaraz potem) ten stos papie­rów w coś przy­po­mi­na­ją­cego pracę naukową i (w końcu) uzu­peł­niać go wła­snymi mate­ria­łami.

Pew­nego dnia Schoen zabiera go do pod­ziemi i pro­wa­dzi dłu­gim kory­ta­rzem bez okien do strze­żo­nych przez dwóch wiel­kich Myr­mi­do­nów pan­cer­nych drzwi, po to, by ujrzał drugą naj­faj­niej­szą rzecz, jaką mają w Pearl Har­bor -?pokój pełen maszyn firmy Elec­tri­cal Till Cor­po­ra­tion, uży­wa­nych głów­nie do zli­cza­nia czę­sto­tli­wo­ści w prze­chwy­co­nych nip­poń­skich radio­gra­mach.

Naj­bar­dziej nie­zwy­kła maszyna7 Sta­cji Hypo -?i naj­faj­niej­sza rzecz w Pearl Har­bor -?kryje się jesz­cze głę­biej w cze­lu­ściach budynku, w pomiesz­cze­niu, które mogłoby ucho­dzić za ban­kowy skar­biec, gdyby nie było naszpi­ko­wane mate­ria­łami wybu­cho­wymi, umoż­li­wia­ją­cymi znisz­cze­nie zawar­to­ści na wypa­dek total­nego najazdu Nipów.

Ta maszyna, wyko­nana przez koman­dora Scho­ena, służy do łama­nia nip­poń­skiego szy­fru o nazwie Indygo. Na początku roku 1940 Schoen był zapewne zdro­wym na umy­śle i zrów­no­wa­żo­nym mło­dzień­cem, któ­remu na kolana zwa­lono stos kar­tek zapi­sa­nych licz­bami prze­chwy­co­nymi przez sta­cje nasłu­chowe wokół oce­anu (być może, sądzi Water­ho­use, były to Alfa, Bravo, Char­lie itd.). Owe liczby sta­no­wiły w jakiś spo­sób zaszy­fro­wane nip­poń­skie komu­ni­katy -?poszlaki suge­ro­wały, że przez jakąś maszynę. Jed­nakże abso­lut­nie nic nie było wia­domo o tej maszy­nie: czy miała tryby, obro­towe prze­łącz­niki, czy tablice roz­dziel­cze, albo wszyst­kie trzy rze­czy naraz, albo jesz­cze inny mecha­nizm, na który biali ludzie do tej pory nie wpa­dli. Jedyną infor­ma­cją był fakt nada­nia, być może nawet nie­po­praw­nie, owych cyfr. Poza tym, Schoen nie dys­po­no­wał niczym - niczym.

I wtem, w poło­wie 1941 roku, w pod­zie­miach Sta­cji Hypo ist­niała już ta maszyna. Ide­al­nie odszy­fro­wy­wała wszyst­kie komu­ni­katy z Indygo wychwy­cone przez sta­cje nasłu­chu. Była więc dosko­nałą funk­cjo­nalną kopią nip­poń­skiej maszyny szy­fru­ją­cej Indygo, choć Schoen ani żaden inny Ame­ry­ka­nin w życiu nie widział jej na oczy. Skon­stru­ował ją, po pro­stu patrząc na te sąż­ni­ste listy loso­wych liczb i usta­la­jąc pewne rze­czy rozu­mo­wa­niem induk­cyj­nym. Gdzieś po dro­dze wypa­lił się psy­chicz­nie i zaczął cier­pieć na dopa­da­jące go raz na tydzień czy dwa regu­larne depre­sje.

Kiedy Ame­ryka rze­czy­wi­ście wypo­wiada Japo­nii wojnę, Schoen sie­dzi na zwol­nie­niu i szpry­cuje się lekami. Water­ho­use spę­dza z nim wtedy cały wolny czas, ponie­waż jest pewien, że to, co wyda­rzyło się w jego gło­wie, od czasu kiedy dostał sze­regi pozor­nie przy­pad­ko­wych liczb, do chwili, w któ­rej skoń­czył budowę maszyny, jest przy­kła­dem pro­cesu nie­po­li­czal­nego.

Upraw­nie­nia Water­ho­use'a są pod­wyż­szane z grub­sza co mie­siąc, aż wresz­cie osią­gają naj­wyż­szy wyobra­żalny poziom (tak mu się przy­naj­mniej wydaje): Ultra/Magic. Angole nazy­wają Ultra odszy­fro­wane infor­ma­cje z nie­miec­kiej maszyny Enigma. Jan­kesi mówią Magic na infor­ma­cje z szy­fru Indygo. W każ­dym razie teraz Law­rence ogląda stresz­cze­nia doku­men­tów Ultra/Magic -?oprawne tomisz­cza z groź­nymi, na prze­mian czar­nymi i czer­wo­nymi aka­pi­tami na okładce. Para­graf trzeci oznaj­mia:

na pod­sta­wie infor­ma­cji zawar­tych w niniej­szym doku­men­cie nie wolno podej­mo­wać żad­nych dzia­łań przy­no­szą­cych jakie­kol­wiek krót­ko­ter­mi­nowe korzy­ści, jeżeli dzia­ła­nia te mogłyby spo­wo­do­wać ujaw­nie­nie wro­gowi ist­nie­nia tego źró­dła infor­ma­cji.

To chyba jasne, nie? Tyle że Water­ho­use nie jest wcale pewien.

jeżeli dzia­ła­nia te mogłyby spo­wo­do­wać ujaw­nie­nie

Mniej wię­cej wtedy Law­rence poczy­nił pewne spo­strze­że­nie na swój temat. Zauwa­żył, że naj­le­piej pra­cuje mu się, kiedy nie jest napa­lony, czyli dzień lub dwa po eja­ku­la­cji. Zatem w ramach służby Sta­nom Zjed­no­czo­nym zaczął spę­dzać mnó­stwo czasu w bur­de­lach. Wciąż dostaje żołd muzyka, nie stać go więc aż na tyle peł­nych sean­sów, ogra­ni­cza się więc do tak zwa­nych, eufe­mi­stycz­nie, masaży.

...dzia­ła­nia... mogłyby spo­wo­do­wać... ujaw­nie­nie...

Te słowa ucze­piają się go jak try­per. Pod­czas masaży leży na ple­cach, zakry­wa­jąc oczy dłońmi, i mru­czy. Coś go drę­czy. Wie już, że jeśli coś go tak wła­śnie nur­tuje, zwy­kle nie­ba­wem napi­sze nową pracę. Ale naj­pierw musi tro­chę upo­rząd­ko­wać myśli.

Wresz­cie, pod­czas bitwy o Midway, gdy wraz z kole­gami spę­dza dwa­dzie­ścia cztery godziny na dobę mię­dzy maszy­nami ETC, odszy­fro­wu­jąc radio­gramy Yama­moto, mówiąc Nimit­zowi, gdzie dokład­nie znaj­duje się jego flota, wtedy wła­śnie nastę­puje olśnie­nie.

Jakie jest praw­do­po­do­bień­stwo, że Nimitz przy­pad­kowo znaj­dzie tę flotę? Takie wła­śnie pyta­nie musi zada­wać sobie Yama­moto.

To pyta­nie (cie­kawe, co?) z dzie­dziny teo­rii infor­ma­cji.

...dzia­ła­nia...

Cóż to jest dzia­ła­nie? Cokol­wiek. Coś oczy­wi­stego, na przy­kład zbom­bar­do­wa­nie nip­poń­skiej bazy woj­sko­wej. Każdy zgo­dziłby się, że jest to dzia­ła­nie. Ale dzia­ła­nie to rów­nież, na przy­kład, zmiana kursu lot­ni­skowca o pięć stopni -?albo brak takiej zmiany. Albo wyeks­pe­dio­wa­nie pod Midway dokład­nie takich sił, jakich potrzeba do zmiaż­dże­nia nip­poń­skiej floty inwa­zyj­nej. Albo coś dużo mniej dra­ma­tycz­nego, na przy­kład odwo­ła­nie jakiejś ope­ra­cji. W tym sen­sie dzia­ła­niem może być nawet cał­ko­wite niedzia­ła­nie. Wszystko to może być sen­sowną reak­cją jakie­goś dowódcy na infor­ma­cje zawarte w niniej­szym doku­men­cie. Jed­nakże każde z tych posu­nięć może być zauwa­żone przez Nip­poń­czy­ków -?a zatem każde nie­sie dla nich pewną infor­ma­cję. Cie­kawe, jak dobrzy są w eks­tra­ho­wa­niu infor­ma­cji z zaszu­mio­nego prze­kazu? Czy mają swo­ich Scho­enów?

...spo­wo­do­wać...

A gdyby Nipy to zauwa­żyły? Jaki dokład­nie byłby sku­tek? I w jakich oko­licz­no­ściach skut­kiem byłoby ujaw­nie­nie wro­gowi ist­nie­nia tego źró­dła infor­ma­cji?

Gdyby to było dzia­ła­nie, które ni­gdy nie zda­rzy­łoby się, gdyby Ame­ry­ka­nie nie zła­mali Indygo, wów­czas sta­no­wi­łoby to dla Nip­poń­czy­ków dowód, że szyfr został zła­many. Ujaw­ni­łoby się ist­nie­nie źró­dła - maszyny zbu­do­wa­nej przez koman­dora Scho­ena.

Water­ho­use wie­rzy, że Ame­ry­ka­nie nie będą tak głupi. Ale jeśli posu­nię­cia nie będą tak oczy­wi­ste? Co się sta­nie, gdy dane posu­nię­cie będzie jedy­nie mało praw­do­po­dobne w razie nie­zła­ma­nia szy­fru przez Ame­ry­ka­nów? Co będzie, jeśli na dłuż­szą metę Ame­ry­ka­nie będą po pro­stu mieli za dużo szczę­ścia?

I jak dalece można się posu­nąć w takiej grze? Parę obcią­żo­nych kości, która za każ­dym razem daje sie­dem, można wykryć po kilku rzu­tach. Trud­niej wykryć parę, która daje sie­dem tylko o jeden pro­cent czę­ściej niż "uczciwa" para kości -?trzeba by wyko­nać znacz­nie wię­cej rzu­tów, by prze­ciw­ni­kowi cokol­wiek udo­wod­nić.

Jeżeli Nipy wciąż będą wpa­dać w zasadzki -?jeżeli ich zasadzki ni­gdy nie będą się uda­wać -?jeśli ich statki han­dlowe będą tra­fiać czę­ściej niż wynika z praw­do­po­do­bień­stwa na ame­ry­kań­skie okręty pod­wodne -?ile czasu upły­nie, zanim się domy­ślą?

Water­ho­use wciąż pisze o tym arty­kuły i nęka nimi ludzi. Wtem, pew­nego dnia, otrzy­muje cał­kiem nowe roz­kazy.

Roz­kazy przy­cho­dzą zaszy­fro­wane, w gru­pach po pięć liter wyglą­da­ją­cych na losowe, wydru­ko­wane na błę­kit­nej bibułce, zastrze­żo­nej dla ści­śle taj­nych depesz. W Waszyng­to­nie zaszy­fro­wano je przy uży­ciu jed­no­ra­zo­wego klu­cza; metoda jest wolna i pra­co­chłonna, ale -?teo­re­tycz­nie -?nie do zła­ma­nia. Water­ho­use wie o tym, ponie­waż jest jedną z dwóch osób w Pearl Har­bor mają­cych upraw­nie­nia, by ją zde­szy­fro­wać. Druga to koman­dor Schoen, który jest dzi­siaj na pro­chach uspo­ka­ja­ją­cych. Ofi­cer dyżurny otwiera odpo­wiedni sejf i daje mu dzi­siej­szy klucz jed­no­ra­zowy -?arkusz papieru w kratkę zapeł­niony piąt­ko­wymi gru­pami liczb. Liczby te wylo­so­wały waszyng­toń­skie sekre­tarki, tasu­jąc karty lub wycią­ga­jąc kartki z kape­lu­sza. Sta­no­wią czy­sty szum. Jeden egzem­plarz czy­stego szumu znaj­duje się w rękach Water­ho­use'a, a dru­giego używa osoba, która zaszy­fro­wała tę wia­do­mość w Waszyng­to­nie.

Water­ho­use zabiera się do pracy, odej­mu­jąc szum od tek­stu zaszy­fro­wa­nego, by otrzy­mać tekst jawny. Naj­pierw zauważa, że wia­do­mość ma cał­kiem nową klasę: nie Ści­śle Tajne, nawet nie Ultra, tylko ultra mega.

Roz­kaz brzmi: "Po dokład­nym znisz­cze­niu tej wia­do­mo­ści, Law­rence Prit­chard Water­ho­use ma udać się do Anglii, do Lon­dynu, naj­szyb­szym dostęp­nym środ­kiem trans­portu. Udo­stęp­nia mu się wszyst­kie okręty, pociągi, samo­loty, a nawet łodzie pod­wodne. Choć przy­na­leży do mary­narki, zosta­nie zaopa­trzony w drugi mun­dur -?mun­dur armii -?na wypa­dek gdyby to miało upro­ścić sprawę".

W żad­nym razie nie wolno mu dopu­ścić do sytu­acji, w któ­rej mógłby zostać prze­chwy­cony przez wroga. W pew­nym sen­sie zatem, dla Law­rence'a Prit­charda Water­ho­use'a wojna się nagle skoń­czyła.

Potomstwo Onana

Potom­stwo Onana

W gru­bych ścia­nach i sufi­tach hotelu kryje się plą­ta­nina rur gru­bo­ści tunelu pod kana­łem La Man­che, olbrzy­mich i nie­zmie­rzo­nych jak Inter­net. Wydają stłu­mione dźwięki, suge­ru­jące, że gdzieś w cze­lu­ściach hotelu miesz­czą się hamow­nie sil­ni­ków odrzu­to­wych, kuź­nie z epoki żelaza, wynędz­niali więź­nio­wie pobrzę­ku­jący łań­cu­chami i gniazda wiją­cych się węży. Randy wie, że sys­tem nie działa w obiegu zamknię­tym -?to zna­czy, łączy się gdzieś z atmos­ferą -?ponie­waż z zewnątrz docho­dzą sła­biut­kie zapa­chy ulicy. Oce­nia, że prze­do­sta­nie się do pokoju zabiera im godzinę. Mieszka tu od kilku tygo­dni i zapa­chy te sta­no­wią dlań olfak­to­ryczny budzik. Zasy­pia przy woni die­slow­skich spa­lin, ponie­waż prze­pisy dro­gowe w Manili sta­no­wią, że kon­te­ne­rowce mogą być roz­ła­do­wy­wane tylko w nocy.

Manila jest poło­żona nad cie­płą i nie­ru­chomą zatoką -?nie­skoń­czo­nym maga­zy­nem wil­goci, a ponie­waż powie­trze jest cięż­kie, nie­przej­rzy­ste i gorące jak szklanka mleka pro­sto od krowy, kiedy wstaje słońce, zaczyna się żarzyć. Wtedy pieją pułki i dywi­zje wal­czą­cych kogu­tów, uwię­zione w pro­wi­zo­rycz­nych klat­kach na każ­dym dachu, bal­ko­nie i podwórku. Budzą się ludzie i zaczy­nają palić w pie­cach. Randy'ego budzi zapach węglo­wego dymu.

Randy Water­ho­use jest w nie naj­gor­szej kon­dy­cji fizycz­nej. Jego lekarz powta­rza mu rytu­al­nie, że powi­nien zrzu­cić dzie­sięć kilo­gra­mów, ale nie bar­dzo wia­domo skąd te kilo­gramy mia­łyby pocho­dzić -?nie ma ani fałd tłusz­czu, ani mię­śnia piw­nego. Pew­nie są równo roz­ło­żone po jego becz­ko­wa­tym kor­pu­sie. Przy­naj­mniej tak sobie mówi co dzień rano, sta­jąc przez lustrem wiel­ko­ści tablicy rekla­mo­wej, w jakie jest wypo­sa­żony apar­ta­ment. W dom Randy'ego i Char­lene w Kali­for­nii luster pra­wie nie ma; dla­tego zdą­żył zapo­mnieć, jak wygląda. Teraz widzi, że stał się ata­wi­stycz­nie wło­chaty, a prze­ty­kana siwymi wło­sami broda poły­skuje.

Codzien­nie pró­buje się spro­wo­ko­wać do zgo­le­nia brody. W tro­pi­kach naj­le­piej wysta­wiać na powie­trze jak naj­wię­cej skóry, by chło­dził ją pot.

Pew­nego razu, kiedy podej­mo­wali obia­dem Aviego z rodziną, Randy, pró­bu­jąc wyja­śnić ich wza­jemną rela­cję w biz­ne­sie, powie­dział: "Ja jestem brodą, a Avi to gar­ni­tur". Char­lene nie trzeba było wię­cej. Nie­dawno skoń­czyła uczoną roz­prawę dekon­stru­ującą brody. Celo­wała w szcze­gól­no­ści w bro­da­tych pół­noc­no­ka­li­for­nij­skich infor­ma­ty­ków. We wstę­pie do pracy niby to roz­pra­wiła się z poglą­dem, że brody są bar­dziej "natu­ralne" czy też łatwiej­sze w utrzy­ma­niu niż gładko ogo­lona twarz - dokład­niej, zamie­ściła sta­ty­stykę wypro­du­ko­waną przez dział badaw­czo-roz­wo­jowy Gil­lette, porów­nu­jącą ilość czasu spę­dza­nego w łazience przez bro­da­tych i bez­bro­dych męż­czyzn i dowo­dzącą, że róż­nica w cza­sie nie jest sta­ty­stycz­nie zna­cząca. Randy miał kilka obiek­cji co do rze­tel­no­ści tych danych, Char­lene nie miała żad­nych. "To wbrew intu­icji" -?zamknęła spór.

Śpie­szyła się, by przejść do sedna dys­ku­sji. Poje­chała do San Fran­ci­sco i wydała kil­ka­set dolców na por­no­gra­fię w klu­biku dla fety­szy­stów gole­nia. Przez kilka tygo­dni Randy, wra­ca­jąc wie­czo­rem do domu, nie­odmien­nie zasta­wał ją przed tele­wi­zo­rem, z miską popcornu i dyk­ta­fo­nem, oglą­da­jącą nagra­nie brzy­twy prze­su­wa­ją­cej się po mokrym, namy­dlo­nym ciele. Nagrała też parę sąż­ni­stych wywia­dów z praw­dzi­wymi fety­szy­stami gole­nia, któ­rzy deta­licz­nie opi­sali, jakie uczu­cie nago­ści i bez­bron­no­ści daje im ta czyn­ność i jak ich pod­nieca, zwłasz­cza gdy świeżo ogo­lone czę­ści ciała są bite lub chło­stane. Opra­co­wała też szcze­gó­łowe porów­na­nie iko­no­gra­fii z por­noli dla fety­szy­stów gole­nia z rekla­mami maszy­nek i kre­mów nada­wa­nymi w publicz­nej tele­wi­zji w prze­rwach meczów. Udo­wod­niła, że są one nie­mal nie do odróż­nie­nia (tam, gdzie kupuje się ową por­no­gra­fię, można kupić także pirac­kie nagra­nia reklam akce­so­riów do gole­nia).

Wycią­gnęła raporty na temat zaro­stu wśród róż­nych ludz­kich ras. India­nie nie hodo­wali bród, Azjaci pra­wie nie, Afry­ka­nie to szcze­gólny przy­pa­dek, ponie­waż codzienne gole­nie bar­dzo podraż­nia im skórę. Napi­sała więc: "Moż­li­wość hodo­wa­nia z wyboru obfi­tych, peł­nych bród wydaje się przy­wi­le­jem przy­zna­nym przez naturę wyłącz­nie bia­łym męż­czy­znom".

Gdy Randy tra­fił na to zda­nie, w jego gło­wie włą­czyły się dzwonki alar­mowe, klak­sony i czer­wone świa­tła.

"Jed­nakże to twier­dze­nie pod­pada pod kate­go­rię zwod­ni­czych. "Natura" to poję­cie uwa­run­ko­wane spo­łecz­nie, nie zaś obiek­tywna rze­czy­wi­stość [tu mnó­stwo przy­pi­sów]. W przy­padku "natury" pozwa­la­ją­cej na pełny zarost pew­nej szcze­gól­nej mniej­szo­ści -?bia­łym męż­czy­znom z pół­noc­nej Europy - jest to podwój­nie praw­dziwe. W stre­fie kli­ma­tycz­nej, w któ­rej wyewo­lu­ował homo sapiens, zarost na twa­rzy nie miał więk­szego zna­cze­nia prak­tycz­nego. Wykształ­ce­nie pod­ga­tunku, w któ­rym samce posia­dają gęste brody, było odpo­wie­dzią ewo­lu­cji na chłodny kli­mat. I to nie kli­mat pod­bił w "natu­ralny" spo­sób tereny zamiesz­ki­wane przez pra­czło­wieka -?to ludzie opa­no­wali tereny o takim kli­ma­cie. Ta geo­gra­ficzna trans­gre­sja była zda­rze­niem li tylko spo­łeczno-kul­tu­ro­wym, przeto wyni­ka­jące z niej cechy przy­sto­so­waw­cze należy umie­ścić w tej samej kate­go­rii -?w tym rów­nież wykształ­ce­nie zaro­stu na twa­rzy".

Char­lene przy­to­czyła wyniki wła­snej ankiety, w któ­rej zba­dała opi­nię kil­ku­set kobiet. Dokład­nie wszyst­kie stwier­dziły, że wolą męż­czyzn gładko ogo­lo­nych niż szcze­ci­nia­stych lub bro­da­tych. W skró­cie, wyka­zała, że posia­da­nie brody jest jesz­cze jed­nym ele­men­tem mocno sko­re­lo­wa­nym z poglą­dami sek­si­stow­skimi i rasi­stow­skimi, a także z emo­cjo­nalną nie­do­stęp­no­ścią, na którą tak czę­sto uskar­żają się part­nerki bia­łych męż­czyzn, zwłasz­cza tych zaj­mu­ją­cych się tech­no­lo­gią.

"Gra­nica pomię­dzy oso­bo­wo­ścią a oto­cze­niem jest spo­łeczną kon­wen­cją. W kul­tu­rach Zachodu uważa się ją za ostrą i wyraźną. Broda jest zewnętrz­nym sym­bo­lem tejże gra­nicy i zara­zem spo­so­bem stwa­rza­nia dystansu. Zgo­le­nie brody (czy też innego zaro­stu na ciele) ma sym­bo­licz­nie likwi­do­wać ową zaiste cenną gra­nicę oddzie­la­jącą czło­wieka od innych".

I tak dalej. Recen­zenci, ujrzaw­szy pracę, wpa­dli nie­mal w eks­tazę i natych­miast skie­ro­wali ją do publi­ka­cji w poważ­nym mię­dzy­na­ro­do­wym piśmie. Kilka wybra­nych zagad­nień Char­lene poru­szy na kon­fe­ren­cji "Wojna jako tekst" w refe­ra­cie: "Nie­ogo­le­nie jako znak w fil­mach o II woj­nie świa­to­wej". Dzięki pracy o bro­dach trzy reno­mo­wane uni­wer­sy­tety wal­czą o prawo zatrud­nie­nia Char­lene.

Randy nie chce prze­pro­wa­dzać się na Wschod­nie Wybrzeże. Co gor­sza, ma brodę; kiedy wycho­dzi z Char­lene, jest to uzna­wane za potwor­nie nie­wła­ściwe. Pro­po­no­wał jej, że napi­sze oświad­cze­nie dla prasy, zawia­da­mia­jące, że resztę ciała goli codzien­nie. Nie roz­śmie­szyło jej to. Dopiero w poło­wie drogi przez Ocean Spo­kojny zro­zu­miał, że wszyst­kie jej poczy­na­nia były skom­pli­ko­wa­nym pro­roc­twem zagłady ich związku.

Teraz zasta­na­wia się nad zgo­le­niem brody. Mógłby też od razu zabrać się za włosy na czaszce i tor­sie.

Randy wyro­bił sobie nawyk ener­gicz­nego spa­ce­ro­wa­nia. Według stan­dar­dów cie­le­snych faszy­stów, ple­nią­cych się w Kali­for­nii i Seat­tle, to tylko nie­znacz­nie lep­sze niż, powiedzmy, sie­dze­nie przed tele­wi­zo­rem, odpa­la­nie jed­nego papie­rosa bez fil­tra od dru­giego i zaże­ra­nie się smal­cem. On jed­nak cho­dził na spa­cery z upo­rem, sys­te­ma­tycz­nie, gdy jego kole­dzy zapi­sy­wali się na naj­now­sze, naj­mod­niej­sze ćwi­cze­nia i zaraz je rzu­cali. Czuje z tego powodu dumę i nie zre­zy­gnuje ze spa­ce­rów tylko dla­tego, że aku­rat mieszka w Manili.

Tylko ten cho­lerny upał. Dobrze byłoby nie mieć wło­sów.

Z feral­nego Pierw­szego Szturmu na Biz­nes Randy wyniósł tylko dwie korzy­ści. Po pierw­sze, odstra­szył go sku­tecz­nie od wcho­dze­nia w jaki­kol­wiek inte­res, jeżeli nie ma o nim jakiego takiego poję­cia. Po dru­gie, na wiele lat zaprzy­jaź­nił się z Avim, swym daw­nym part­ne­rem od gier, który wyka­zał się uczci­wo­ścią i poczu­ciem humoru.

Za pod­po­wie­dzią swego adwo­kata (w tym momen­cie będą­cego także jed­nym z poważ­niej­szych wie­rzy­cieli) Randy ogło­sił ban­kruc­two i prze­pro­wa­dził się z Char­lene do środ­ko­wej Kali­for­nii. Ona zro­biła dok­to­rat i wylą­do­wała na jed­nym z Trzech Braci w roli adiunkta. Randy zapi­sał się do innego z Braci, chcąc zro­bić magi­ste­rium z astro­no­mii. Stał się dyplo­man­tem, a dyplo­manci nie mieli uczyć się cze­go­kol­wiek, lecz ulżyć mia­no­wa­nym pro­fe­so­rom w upier­dli­wych zada­niach, takich jak naucza­nie i pro­wa­dze­nie badań.

Mie­siąc potem Randy pomógł jed­nemu z dyplo­man­tów roz­wią­zać jakiś try­wialny pro­blem z kom­pu­te­rem. Nie minął tydzień, gdy wezwał go dzie­kan wydziału astro­no­mii i powie­dział:

-?A więc to ty jesteś tym guru od Uniksa.

Wów­czas Randy był na tyle głupi, że mu to pochle­biło; powi­nien zro­zu­mieć jak zło­wro­gie to słowa.

Trzy lata póź­niej opusz­czał Wydział Astro­no­mii bez dyplomu, nie mogąc pochwa­lić się niczym oprócz sze­ściu­set dola­rów na kon­cie i nie­sa­mo­witą wie­dzą na temat sys­temu Unix. Póź­niej miał obli­czyć, że przy obo­wią­zu­ją­cych obec­nie staw­kach dla pro­gra­mi­stów Wydział wycią­gnął zeń jakieś ćwierć miliona dola­rów, dając w zamian nie­całe dwa­dzie­ścia tysięcy. Jedyna pocie­cha w tym, że ta wie­dza nie wyda­wała się już tak bez­u­ży­teczna. Astro­no­mia stała się bar­dzo sie­ciową dys­cy­pliną: można było ste­ro­wać tele­sko­pem na innym kon­ty­nen­cie, albo i na orbi­cie, po pro­stu wkle­pu­jąc pole­ce­nia z kla­wia­tury, obrazy z nich zaś oglą­dało się na moni­to­rze.

Teraz Randy wie­dział wszystko o sie­ciach. Parę lat temu nic by mu z tego nie przy­szło. Nastała jed­nak epoka apli­ka­cji sie­cio­wych, zara­nie World Wide Web. Nie mógł tra­fić lepiej.

Tym­cza­sem Avi prze­niósł się do San Fran­ci­sco i zało­żył nową firmę, mającą wydo­być gry role-play­ing z getta mania­ków i skie­ro­wać do maso­wego odbiorcy. Zatrud­nił Randy'ego jako głów­nego spe­cja­li­stę od tech­no­lo­gii. Randy pró­bo­wał zwer­bo­wać Che­stera, ale ten już pra­co­wał w fir­mie software'owej w Seat­tle. Wyna­leźli więc faceta, który robił coś w kilku kon­cer­nach od gier wideo, potem jesz­cze kilku gości od sprzętu i tele­ko­mu­ni­ka­cji, po czym zbu­do­wali dzia­ła­jący pro­to­typ gry. Z tym na przy­nętę udali się do Hol­ly­wood i zna­leźli chęt­nego do wyło­że­nia około dzie­się­ciu milio­nów dola­rów. Wyna­jęli biuro w Gil­roy, zapchali je po sufit sta­cjami gra­ficz­nymi, zatrud­nili stado zdol­nych pro­gra­mi­stów, kilku gra­fi­ków i zabrali się do pracy.

Sześć mie­sięcy wymie­niano ich wśród wscho­dzą­cych gwiazd Doliny Krze­mo­wej, a nie­duża foto­gra­fia Randy'ego poja­wiła się w maga­zy­nie "Time" -?w arty­kule o Sili­wood, czyli zacie­śnia­ją­cej się współ­pracy mię­dzy Doliną Krze­mową a Hol­ly­wood. Rok póź­niej firma padła i nakryła się nogami.

Była to nie­warta opo­wie­ści przy­długa histo­ria. We wcze­snych latach 90. mądrość ludowa gło­siła, że guru od tech­no­lo­gii z pół­noc­nej Kali­for­nii połą­czą siły z kre­atyw­nymi mózgami połu­dnio­wej, two­rząc w poło­wie drogi zupeł­nie nową jakość. Pogląd ten miał źró­dła w naiw­nym postrze­ga­niu Hol­ly­wood. Hol­ly­wood to zale­d­wie wyspe­cja­li­zo­wany bank -?kon­sor­cjum wiel­kich finan­so­wych kor­po­ra­cji, wynaj­mu­jące talenty, nie­mal zawsze za stałą stawkę, i pole­ca­jące im stwo­rze­nie pro­duktu, a potem sprze­da­jące ten pro­dukt aż do bólu, na całym świe­cie, we wszyst­kich wyobra­żal­nych mediach. Celem jest zna­le­zie­nie pro­duktu, który zara­białby pie­nią­dze do końca świata, jesz­cze długo po tym, jak talent został spła­cony i ode­słany do domu. Casa­blanca, na przy­kład, wciąż zapeł­niała fotele, dzie­siątki lat po tym, jak Bogart został spła­cony i umarł na papie­rosy.

A kom­pu­te­rowcy z Doliny Krze­mo­wej byli, z punktu widze­nia Hol­ly­wood, szcze­gól­nie naiwną formą talentu. Kiedy więc wyna­la­zek osią­gnął pewien punkt kry­tyczny -?punkt, w któ­rym można go było z sowi­tym zyskiem odsprze­dać nip­poń­skiemu kon­cer­nowi elek­tro­nicz­nemu -?inwe­sto­rzy bły­ska­wicz­nie zadali cios. Z pew­no­ścią musiał być z pie­ty­zmem zapla­no­wany. Randy'emu i pozo­sta­łym dano wybór: albo odcho­dzą z firmy i zacho­wują udziały, wciąż sporo warte, albo zostają -?w tym wypadku będą sabo­to­wani przez piątą kolumnę, która zin­fil­tro­wała już klu­czowe sta­no­wi­ska. Jed­no­cze­śnie będą ich ata­ko­wać praw­nicy, żąda­jący ich głów, za to, że firma ponosi klę­skę za klę­ską.

Nie­któ­rzy z zało­ży­cieli zostali, w cha­rak­te­rze dwor­skich eunu­chów. Więk­szość ode­szła i sprze­dała akcje, ponie­waż wyraź­nie było widać, że ich kursy polecą już tylko w dół. Trans­fer tech­no­lo­gii do Japo­nii wypa­tro­szył firmę, a pusta sko­rupa z cza­sem wyschła i się roz­pa­dła.

Nawet dzi­siaj, tamte pomy­sły wypły­wają w naj­dziw­niej­szych miej­scach, na przy­kład w rekla­mach nowych kon­sol do gier. Randy zawsze się wtedy wzdryga. Kiedy wszystko zaczęło się pie­przyć, Nip­poń­czycy chcieli go zatrud­nić; zaro­bił nawet jakieś pie­nią­dze, lata­jąc tam na tydzień czy mie­siąc jako kon­sul­tant. Jed­nakże ich pro­gra­mi­ści nie umieli poskła­dać nowej tech­no­lo­gii do kupy; ni­gdy więc nie wyko­rzy­stała swego poten­cjału.

Na tym Randy zakoń­czył swój Drugi Szturm na Biz­nes. Wycią­gnął z niego kil­ka­set tysięcy dola­rów, z czego więk­szość wła­do­wał we współ­dzie­lony z Char­lene dom. Nie chciał posia­dać tak wiel­kiej ilo­ści płyn­nych pie­nię­dzy, nie ufał sobie; zamro­że­nie ich w ten spo­sób dało mu poczu­cie bez­pie­czeń­stwa -?jak powrót na wła­sną połowę boiska w jakiejś sza­lo­nej, bru­tal­nej grze zespo­ło­wej.

Kolejne lata spę­dził w Trzech Bra­ciach, admi­ni­stru­jąc ich sys­te­mem kom­pu­te­ro­wym. Nie zara­biał wiele, ale też zanadto się nie stre­so­wał.

Randy co rusz mówił ludziom, bez zło­ści, że są gówno warci. Przy pisa­niu pro­gra­mów tylko tak można było coś wskó­rać. Nikt nie brał tego do sie­bie.

Banda Char­lene zde­cy­do­wa­nie brała to do sie­bie. Jed­nakże nie iry­to­wało ich samo stwier­dze­nie, że nie mają racji, lecz nie­jawne zało­że­nie, że kto­kol­wiek mógłby w ogóle mieć lub nie mieć racji w jakiej­kol­wiek spra­wie. W Ów Wie­czór -?wie­czór z owym zna­czą­cym tele­fo­nem od Aviego - Randy uczy­nił to co zwy­kle, to zna­czy prze­stał udzie­lać się w roz­mo­wie. W sen­sie tol­kie­now­skim -?nie endo­kry­no­lo­gicz­nym czy rodem z Kró­lewny Śnieżki -?Randy jest kra­sno­lu­dem8. Kra­sno­ludy Tol­kiena to krępe, mil­kliwe, lekko obda­rzone magią postaci, przez więk­szość czasu prze­by­wa­jące w mroku, wyku­wa­jące cudowne przed­mioty, na przy­kład pier­ście­nie. To bar­dzo pomo­gło Randy'emu w zacho­wa­niu rów­no­wagi umy­sło­wej przez wszyst­kie te lata -?myślał o sobie jako o kra­sno­lu­dzie, który zawie­sił na kołku topór wojenny i udał się na wycieczkę do Shire, gdzie ota­czało go towa­rzy­stwo roz­dy­sku­to­wa­nych hob­bi­tów (tzn. przy­ja­ciół Char­lene). Zda­wał sobie dosko­nale sprawę, że gdyby utknął na uczelni, trak­to­wałby ich słowa jako wielce zna­czące. Ale tam, skąd przy­cho­dził, od dawna nikt ich poważ­nie nie brał. Zatem Randy po pro­stu wyco­fy­wał się z roz­mowy, popi­jał wino, spo­glą­dał na ocean i bar­dzo się sta­rał nie robić nic osten­ta­cyj­nego -?nie krę­cić głową ani nie prze­wra­cać oczyma.

A potem wykluł się temat Super­au­to­strady Infor­ma­cyj­nej. Randy poczuł, jak twa­rze zwra­cają się ku niemu jak reflek­tory, pro­mie­niu­jąc nań nie­mal odczu­wal­nym cie­płem.

Parę rze­czy do powie­dze­nia na temat Super­au­to­strady Infor­ma­cyj­nej miał dok­tor G.E.B. Kivi­stik, około pięć­dzie­się­cio­letni wykła­dowca z Yale. Wła­śnie przy­le­ciał z jakie­goś miej­sca, któ­rego nazwa robiła nie­sa­mo­wite wra­że­nie, kiedy robił dygre­sje, spe­cjal­nie by wymie­nić ją po raz kolejny. Nazwi­sko miał fiń­skie, był jed­nak tak bry­tyj­ski, jak tylko może być niebry­tyj­ski anglo­fil. Ofi­cjal­nie przy­je­chał na kon­fe­ren­cję "Wojna jako tekst". Naprawdę przy­je­chał zre­kru­to­wać Char­lene, a naprawdę naprawdę -?rżnąć ją, jak podej­rze­wał Randy. To podej­rze­nie zresztą pew­nie było fał­szywe, ale pod­po­wiada nam, jaki pogięty miał w tam­tym momen­cie tok myśle­nia. Dok­tor G.E.B. Kivi­stik co rusz poja­wiał się w tele­wi­zji. Dok­tor G.E.B Kivi­stik wydał parę ksią­żek. W skró­cie, dok­tor G.E.B Kivi­stik pro­mo­wał swoje poglądy zde­cy­do­wa­nego prze­ciw­nika Super­au­to­strady Infor­ma­cyj­nej w takiej ilo­ści czasu ante­no­wego, któ­rej nie dostałby nawet czło­wiek oskar­żony o wysa­dze­nie w powie­trze przed­szkola.

Kra­sno­lud bawiący w Shire praw­do­po­dob­nie cho­dziłby na wiele przy­jęć zapeł­nio­nych nud­nymi, nadę­tymi hob­bi­tami. Gada­łyby coś wła­śnie w tym stylu. On trak­to­wałby to jako roz­rywkę, wie­dząc, że w każ­dej chwili może wró­cić do świata rze­czy­wi­stego, o wiele więk­szego i bar­dziej skom­pli­ko­wa­nego, niż wyobra­żają sobie hob­bity, zasiec kilka trolli i przy­po­mnieć sobie, co się w życiu liczy naprawdę.

To wła­śnie powta­rzał sobie Randy. Jed­nakże Owego Wie­czoru to nie zadzia­łało. Po czę­ści dla­tego, że Kivi­stik był zbyt rze­czy­wi­sty i zbyt wielki jak na hob­bita. I w real­nym świe­cie pew­nie był bar­dziej wpły­wowy niż Randy. Po czę­ści zaś, ponie­waż inny mał­żo­nek ciała peda­go­gicz­nego - Jon, sym­pa­tyczny, nie­szko­dliwy maniak kom­pu­te­rowy -?posta­no­wił zmie­rzyć się z jed­nym z twier­dzeń Kivi­stika i został za swoje sta­ra­nia z uśmie­chem odstrze­lony. W powie­trzu czuło się krew.

Zwią­zek Randy'ego z Char­lene zepsuł się, bo Randy chciał mieć dzieci. Dzieci rodzą pro­blemy. Char­lene, podob­nie jak więk­szość jej przy­ja­ciół, uni­kała pro­ble­mów. Pro­blemy to róż­nice zdań. Róż­nice zdań zaś są formą kon­fliktu. Kon­flikt, roz­gry­wany otwar­cie i publicz­nie, jest męskim spo­so­bem inte­rak­cji spo­łecz­nej -?fun­da­men­tem spo­łe­czeń­stwa patriar­chal­nego, które spro­wa­dziło na ludz­kość stan­dar­dową lita­nię strasz­li­wych kata­strof. Nie­mniej, Randy zde­cy­do­wał podejść do Kivi­stika na spo­sób patriar­chalny.

-?Ile slum­sów trzeba będzie zrów­nać z zie­mią, żeby zbu­do­wać Super­au­to­stradę Infor­ma­cyjną? -?zasta­na­wiał się Kivi­stik.

Na tę głę­boką myśl wszy­scy przy stole z namy­słem poki­wali gło­wami.

Jon wier­cił się w krze­śle, jakby Kivi­stik wła­śnie wrzu­cił mu kostkę lodu za koł­nierz.

-?Co to zna­czy? -?zapy­tał. Uśmie­chał się przy tym, usi­łu­jąc nie być kon­flik­to­gen­nym, patriar­chal­nym hege­mo­ni­stą.

W odpo­wie­dzi Kivi­stik uniósł brwi i rozej­rzał się po sali, jakby chciał powie­dzieć: "Kto tu zapro­sił tego cie­niasa?". Jon pró­bo­wał uciec przed skut­kami swego tak­tycz­nego błędu: Randy nato­miast zamknął oczy i sta­rał się nie wzdry­gać. Jon jesz­cze się nie uro­dził, kiedy Kivi­stik już spar­rin­go­wał z naprawdę bystrymi prze­ciw­ni­kami.

-?Nic nie trzeba rów­nać z zie­mią. Naprawdę nic -?oświad­czył więc.

-?No dobrze, ujmę to zatem w ten spo­sób -?odparł szla­chet­nie Kivi­stik. Nie miał nic prze­ciwko spłasz­cza­niu swych tez na uży­tek osób pokroju Jona. -?Ile wjaz­dów połą­czy świa­towe getta z Super­au­to­stradą Infor­ma­cyjną?

No, teraz wyra­ził się jaśniej, pomy­śleli wszy­scy. Punkt dla cie­bie, Geb! Nikt już nie spoj­rzał na Jona, pariasa dys­ku­sji. Jon bez­rad­nie patrzył na Randy'ego, bła­ga­jąc o pomoc.

Jon był hob­bi­tem, który sporo czasu spę­dził poza Shire, wie­dział więc, że Randy jest kra­sno­lu­dem. A teraz zamie­rzał spie­przyć mu życie, nawo­łu­jąc, by wsko­czył na stół, odrzu­cił pele­rynę i dobył obu­ręcz­nego topora.

Usta Randy'ego poru­szyły się, zanim zdą­żył się zasta­no­wić:

-?Super­au­to­strada to tylko taka poje­bana meta­fora! Daj­cie sobie z tym spo­kój!

Zapa­dła cisza. Wszy­scy obecni wzdry­gnęli się uni­sono. Teraz kola­cja już ofi­cjal­nie ule­gła kata­stro­fie. Mogli tylko chwy­cić się za kostki, wetknąć głowy mię­dzy kolana i cze­kać aż wrak się zatrzyma.

-?To nic nie wyja­śnia -?rzekł Kivi­stik. -?Wszystko jest meta­forą. Słowo "wide­lec" jest meta­forą tego przed­miotu. -?Uniósł wide­lec. -?Każde rozu­mo­wa­nie dys­kur­sywne opiera się na meta­fo­rach.

-?Nie ma uspra­wie­dli­wie­nia na uży­wa­nie błęd­nych meta­for.

-?Błęd­nych? Błęd­nych? Kto decy­duje co jest błędne? -?zapy­tał Kivi­stik, robiąc swą naj­lep­szą minę: sapią­cego dyplo­manta o opuch­nię­tych powie­kach.

Po sali prze­bie­gło kilka chi­cho­tów: parę osób roz­pacz­li­wie chciało roz­ła­do­wać napię­cie.

Randy wie­dział, dokąd to zmie­rza. Kivi­stik się­gnął po tra­dy­cyj­nego aka­de­mic­kiego asa w ręka­wie: wszystko jest względne, to tylko różne punkty widze­nia. Goście zaczęli już wda­wać się w drobne roz­mówki z sąsia­dami, gdy wypa­lił nagle:

-?Kto decy­duje, co jest błędne? Ja.

Nawet Kivi­stik się zde­ner­wo­wał. Nie wie­dział, czy Randy żar­tuje, czy nie.

-?Słu­cham?

Randy nie śpie­szył się z wyja­śnie­niem. Sko­rzy­stał z oka­zji: roz­wa­lił się w fotelu i pocią­gnął łyk wina. Miał świetny humor.

-?Widzi pan -?powie­dział -?czy­ta­łem pana książkę. Widzia­łem pana w tele­wi­zji. Sły­sza­łem co mówił pan dzi­siaj. Oso­bi­ście prze­pi­sy­wa­łem listę pana tytu­łów i publi­ka­cji, kiedy przy­go­to­wy­wa­łem mate­riały dla prasy. Stąd wiem, że nie ma pan odpo­wied­nich kwa­li­fi­ka­cji, by wygła­szać opi­nie o spra­wach tech­nicz­nych.

-?Och jej. -?Kivi­stik udał zmie­sza­nie. -?Nie wie­dzia­łem, że trzeba mieć kwa­li­fi­ka­cje.

-?To chyba jasne. Jeśli o jakiejś spra­wie nie ma pan poję­cia, pana zda­nie jest kom­plet­nie bez­war­to­ściowe. Kiedy jestem chory, nie radzę się hydrau­lika. Idę do leka­rza. I tak samo, jeśli mam pyta­nia doty­czące Inter­netu, pytam o zda­nie ludzi, któ­rzy się na tym znają.

-?Cie­kawe, że wy wszy­scy tech­no­kraci tak jeste­ście za tym Inter­ne­tem. - rzu­cił pogod­nie Kivi­stik, pro­wo­ku­jąc śmie­chy.

-?Wła­śnie wypo­wie­dział pan zda­nie, które jest łatwą do wyka­za­nia nie­prawdą. -?odparł kul­tu­ral­nie Randy. -?Wielu eks­per­tów od Inter­netu napi­sało książki, w któ­rych ostro go kry­ty­kują. I sen­sow­nie to uza­sad­niają.

Kivi­stik zaczy­nał się wku­rzać. Wypa­ro­wał zeń cały dystans.

-?Zatem wróćmy do początku: Super­au­to­strada Infor­ma­cyjna jest błęd­nym okre­śle­niem, bo ja tak twier­dzę. Na Ziemi jest może z tysiąc ludzi, któ­rzy się orien­tują w tema­cie Inter­netu tak dobrze jak ja. Więk­szość znam oso­bi­ście. Nikt z nich nie bie­rze tej meta­fory poważ­nie. Quod erat demon­stran­dum.

-?Ach, teraz rozu­miem -?powie­dział z zaciętą miną Kivi­stik. Zna­lazł lukę. -?A więc mamy pole­gać na tech­no­kra­tach, któ­rzy podyk­tują nam, co mamy myśleć, i jak mamy myśleć o tej tech­no­lo­gii.

Wyraz pozo­sta­łych twa­rzy świad­czył o tym, że to decy­du­jący, finalny cios.

-?Nie bar­dzo wiem, kto to taki, tech­no­krata -?rzekł Randy. -?Czyż ja jestem tech­no­kratą? Jestem face­tem, który zszedł do księ­garni, kupił sobie kilka ksią­żek o TCP/IP, czyli pod­sta­wo­wym pro­to­kole inter­ne­to­wym i prze­czy­tał je. Potem zasia­dłem do kom­pu­tera, co teraz może zro­bić każdy, i bawi­łem się nim kilka lat, aż wresz­cie teraz wiem o tym wszystko. Czyżby to czy­niło mnie tech­no­kratą?

-?Zanim kupi­łeś tę książkę, już nale­ża­łeś do tech­no­kra­tycz­nej elity - odparł Kivi­stik. -?Zdol­ność czy­ta­nia ze zro­zu­mie­niem tech­nicz­nego tek­stu jest przy­wi­le­jem. Przy­wi­le­jem nada­wa­nym przez wykształ­ce­nie, dostępne jedy­nie człon­kom eli­tar­nej kasty. Ich wła­śnie rozu­miem pod poję­ciem tech­no­kra­tów.

-?Uczy­łem się w pań­stwo­wej szkole -?powie­dział Randy. -?A potem na sta­no­wym uni­wer­sy­te­cie. A potem uczy­łem się sam.

Wtrą­ciła się Char­lene. Od początku dys­ku­sji rzu­cała mu gniewne spoj­rze­nia, on zaś ją igno­ro­wał. Teraz mu się odpłaci.

-?A twoi rodzice? -?zapy­tała chłodno.

Randy powstrzy­mał wes­tchnie­nie. Zro­bił głę­boki wdech.

-?Ojciec jest inży­nie­rem. Uczy w sta­no­wym col­lege'u.

-?A jego ojciec?

-?Był mate­ma­ty­kiem.

Char­lene unio­sła brwi. Wszy­scy pozo­stali rów­nież. Sprawa zamknięta.

-?Sta­now­czo sprze­ci­wiam się szu­flad­ko­wa­niu mnie, ety­kie­to­wa­niu i wtła­cza­niu w ste­reo­typ tech­no­kraty -?powie­dział Randy, umyśl­nie korzy­sta­jąc ze słow­nic­twa osób trak­to­wa­nych opre­syw­nie; może była to próba pobi­cia towa­rzy­stwa ich wła­sną bro­nią, naj­pew­niej jed­nak (jak myśli, leżąc w łóżku w Manili, o trze­ciej nad ranem) nie­po­wstrzy­my­walna zło­śli­wość.

Nie­któ­rzy przy stole nagle spoj­rzeli nań trzeźwo: ety­kieta naka­zy­wała współ­czuć oso­bom w opre­sji. Inni dła­wili się z wście­kło­ści, sły­sząc, jak te słowa wygła­sza oczy­wi­sty i osą­dzony już biały męski tech­no­krata.

-?Nikt w mojej rodzi­nie ni­gdy nie miał ani wła­dzy ani pie­nię­dzy -?dodał.

-?Sądzę, że Char­lene cho­dzi o coś innego -?powie­dział Tomasz, jeden z ich gości. Przy­je­chał z Pragi, z żoną Niną. Posta­no­wił, że będzie roz­jemcą. Prze­rwał, by rzu­cić Char­lene cie­płe spoj­rze­nie. -?Dla­tego że mia­łeś szczę­ście pocho­dzić z wykształ­co­nej rodziny, jesteś człon­kiem uprzy­wi­le­jo­wa­nej elity. Nie jesteś tego świa­domy -?ale człon­ko­wie uprzy­wi­le­jo­wa­nych elit rzadko są świa­domi wła­snych przy­wi­le­jów.

Randy dokoń­czył myśl:

-?Chyba że poja­wią się ludzie tacy jak ty i wyja­śnią im, jakimi są głup­cami, żeby nie powie­dzieć: moral­nymi ban­kru­tami.

-?Wła­śnie ta fał­szywa toż­sa­mość, o któ­rej wspo­mniał Tomasz, powo­duje, że zamknięte elity wła­dzy są takie zamknięte.

-?No, ja nie czuję się spe­cjal­nie zamknięty -?powie­dział Randy. - Haro­wa­łem jak osioł, żeby osią­gnąć to, co osią­gną­łem.

-?Wielu ludzi ciężko pra­cuje przez całe życie i nie osiąga nic -?rzu­cił ktoś oskar­ży­ciel­sko. Uwaga! Zaczęły się strzały.

-?No cóż, przy­kro mi bar­dzo, że nie mia­łem tego szczę­ścia, by nie osią­gnąć nic -?odparł Randy, teraz już tro­chę roz­draż­niony -?ale dowie­dzia­łem się, że jeśli ciężko pra­cu­jesz, kształ­cisz się i zasta­na­wiasz nad tym i owym, możesz w tym spo­łe­czeń­stwie żyć.

-?Ale to pro­sto z jakichś dzie­więt­na­sto­wiecz­nych opo­wia­stek Hora­tio Algera! -?wypa­lił Tomasz.

-?No i co z tego? Jeśli idea jest stara, to koniecz­nie od razu musi być zła? -?zapy­tał Randy.

Na koń­cach stołu ufor­mo­wały się już grupy sztur­mowe kel­ne­rów. Uzbro­jeni w tale­rze z daniami, zer­kali po sobie, pró­bu­jąc usta­lić, czy dałoby się prze­rwać potyczkę i podać jedze­nie. Jeden z nich nagro­dził Randy'ego wigwa­mem uło­żo­nym z kawał­ków pra­wie suro­wego tuń­czyka. Wtedy kon­trolę nad dys­ku­sją prze­jął ele­ment nasta­wiony pro­kon­sen­su­sowo i anty­kon­fron­ta­cyj­nie, roz­bi­ja­jąc ją na kil­ka­na­ście żywio­łowo zga­dza­ją­cych się ze sobą małych gru­pek. Jon rzu­cił Randy'emu wil­gotne spoj­rze­nie, jakby pytał: "Tobie też to dobrze zro­biło?". Char­lene zaja­dle go igno­ro­wała. Dostała się w jedną grupkę kon­sen­su­sową z Toma­szem. Jego dziew­czyna, Nina, pró­bo­wała pochwy­cić spoj­rze­nie Randy'ego; on jed­nak uni­kał jej wzroku, oba­wia­jąc się że chce go obda­rzyć ogni­stym, zapra­sza­ją­cym spoj­rze­niem. Po pro­stu pra­gnął tylko wresz­cie stąd wyjść. Dzie­sięć minut póź­niej zadzwo­nił jego pager i wyświe­tlił numer Aviego.

Pożar

Pożar

Ame­ry­kań­ska baza w Cavite nad Zatoką Manil­ską, pod­pa­lona przez Nipów, pali się cał­kiem ele­gancko. Bobby Sha­ftoe i reszta Czwar­tej Dywi­zji mogą się jej dobrze przyj­rzeć, kiedy prze­pły­wają obok, ucie­ka­jąc w nocy -?jak zło­dzieje. Bobby ni­gdy się bar­dziej nie wsty­dził. Inni mari­nes też. Nipy wylą­do­wały już na Mala­jach i zmie­rzają w stronę Sin­ga­puru jak ucie­ka­jący pociąg, oble­gają Guam i Wake i Hong­kong i Bóg wie co jesz­cze; powinno być jasne, że Fili­piny będą następne. Przy­dałby się więc tam z pułk zapra­wio­nych w boju chiń­skich mari­nes.

Tyle że MacAr­thur chyba myśli, że obroni Luzon sam, sto­jąc na murach Intra­mu­ros z col­tem .45. Dla­tego odpły­wają. Nie mają poję­cia dokąd. Więk­szość wola­łaby wylą­do­wać na pla­żach Nip­ponu niźli zostać tutaj -?na tere­nie nale­żą­cym do armii, a nie mary­narki.

Kiedy zaczęła się wojna, Bobby Sha­ftoe naj­pierw odsta­wił Glory na łono rodziny.

Alta­mi­ro­wie miesz­kają w Malate, kilka mil na połu­dnie od Intra­mu­ros i nie­da­leko miej­sca, gdzie Sha­ftoe wła­śnie spę­dził owe pół godzinki sam na sam z Glory. Mia­sto osza­lało, zdo­by­cie dorożki jest nie­moż­liwe. Żoł­nie­rze, mari­nes i mary­na­rze wypa­dają z barów, klu­bów noc­nych i potań­có­wek, rekwi­ru­jąc pojazdy gru­pami po cztery czy sześć -?obłęd, cał­kiem jak w sobot­nią noc w Szan­ghaju -?jak gdyby wojna toczyła się tuż obok. W końcu Sha­ftoe musi zanieść Glory do domu, ponie­waż jej buty nie nadają się do poko­ny­wa­nia dużych odle­gło­ści.

Rodzina Alta­mi­rów jest tak olbrzy­mia, że mogłaby sama sta­no­wić grupę etniczną. I pra­wie wszy­scy miesz­kają w tym samym domu, a wła­ści­wie to w jed­nym pokoju. Parę razy Glory pró­bo­wała wytłu­ma­czyć Bobby'emu owe koli­ga­cje. Sha­ftoe'ów też jest sporo -?więk­szość w Ten­nes­see -?ale ich drzewo gene­alo­giczne zmie­ści­łoby się na tam­borku do wyszy­wa­nia. Rodzina Sha­ftoe jest wobec Alta­mi­rów jak poje­dyn­cza, osa­mot­niona sadzonka wobec dżun­gli. Fili­piń­skie rody są gigan­tyczne i kato­lic­kie, a ponadto połą­czone ze sobą rela­cjami ojciec chrzestny -?chrze­śniak, jak zwie­sza­ją­cymi się od gałęzi do gałęzi lia­nami. Glory, gdy ją o to popro­sić, chęt­nie, a nawet z rado­ścią będzie opo­wia­dać o koli­ga­cjach rodu Alta­mira, przez sześć godzin non stop -?i będzie to zale­d­wie ogólny zarys tematu. Mózg Sha­ftoe'a zawsze wyłą­cza się po pierw­szych trzy­dzie­stu sekun­dach.

Pro­wa­dzi ją do domu. Nawet gdy pań­stwo nie jest w sta­nie wojny z Cesar­stwem Nip­ponu, panuje tam roz­pacz­liwy roz­gar­diasz. Pomimo to, poja­wie­nie się Glory, w chwilę po wybu­chu wojny, w dodatku w ramio­nach żoł­nie­rza ame­ry­kań­skiej pie­choty mor­skiej, robi na rodzi­nie takie wra­że­nie, jak mate­ria­li­zu­jący się pośrodku salonu Jezus Chry­stus z Matką Boską na ramie­niu. Kobiety w śred­nim wieku padają na kolana, jakby ktoś wpu­ścił do domu gaz musz­tar­dowy. Lecz one chcą tylko zakrzyk­nąć "Alle­luja!". Glory zręcz­nie staje na nogi w swych wyso­kich obca­sach; spły­wa­jące strugi łez badają regu­lar­ność jej policz­ków. Obca­ło­wuje rodzinkę. Choć jest trze­cia nad ranem, żadne dziecko nie śpi. Sha­ftoe spo­gląda na plu­ton chłop­ców w wieku mniej wię­cej od trzech do dzie­się­ciu lat, uzbro­jony w drew­niane sza­ble i kara­biny. Wszy­scy w osłu­pie­niu gapią się na niego i jego szy­kowny mun­dur: każ­demu mógłby spo­koj­nie wetknąć w roz­dzia­wione usta piłkę base­bal­lową. Kątem oka spo­strzega kobietę w śred­nim wieku, spo­krew­nioną z Glory jaki­miś nie­sa­mo­wi­cie skom­pli­ko­wa­nymi wię­zami. Już ma na policzku ślady szminki Glory, a teraz zmie­rza ku niemu kur­sem na zde­rze­nie, twardo i sta­now­czo pra­gnąc go uca­ło­wać. Bobby wie, że musi się stąd natych­miast wydo­stać albo utknie tu na zawsze. Dla­tego igno­ruje ciotkę i odwza­jem­nia­jąc spoj­rze­nie zdu­mio­nych chło­pa­ków, staje na bacz­ność i per­fek­cyj­nie salu­tuje.

Dzieci odsa­lu­to­wują, nie­równo, ale zuchwale. Bobby obraca się na pię­cie i wyma­sze­ro­wuje z pokoju, jak tnący powie­trze bagnet. Myśli, że jutro, kiedy tro­chę się uspo­koi, znów pojawi się w Malate i złoży wizytę Glory i rodzi­nie Alta­mira.

Ni­gdy wię­cej jej nie ujrzy.

Mel­duje się z powro­tem na okrę­cie i już nie dostaje prze­pu­stek na ląd. Udaje mu się jed­nak poga­dać z wujem Jac­kiem, który prze­pływa obok moto­rówką; czasu wystar­cza na wykrzy­cze­nie do sie­bie paru zdań. Wuj Jack jest ostat­nim manil­skim Sha­ftoe -?tę gałąź zapo­cząt­ko­wał Nim­rod Sha­ftoe, zacią­gnąw­szy się do Ochot­ni­ków z Ten­nes­see. Gdzieś pod Quin­gua obe­rwał kulkę w ramię od rebe­lianc­kiego fili­piń­skiego strzelca. Kuru­jąc się w szpi­talu w Manili, Mań­kut -?tak bowiem zwano Nim­roda -?stwier­dził, że podoba mu się męstwo tych Fili­piń­czy­ków: spe­cjal­nie po to, by ich zabi­jać, trzeba było wyna­leźć nową klasę absur­dal­nie potęż­nej broni pod­ręcz­nej -?colta .45. Ale nie tylko: podo­bają mu się także oczy ich kobiet. Dowie­dziaw­szy się, że siła nabyw­cza jego renty inwa­lidz­kiej będzie tu dość pokaźna, zaraz zwol­nił się ze służby. Zało­żył nad brze­giem rzeki Pasig firmę eks­por­tową, oże­nił się z pół-Hisz­panką i spło­dził syna (Jacka) i dwie córki. Córki wylą­do­wały w Sta­nach, w górach stanu Ten­nes­see -?kolebce rodu Sha­ftoe, odkąd w XVII wieku wydo­stał się z pańsz­czyź­nia­nych tara­pa­tów. Jack został w Manili i odzie­dzi­czył rodzinny inte­res, choć na zawsze pozo­stał kawa­le­rem. Jak na Fili­piny, dochody ma pokaźne. Zawsze był dzi­wacz­nym połą­cze­niem rubasz­nego kupca mor­skiego i uper­fu­mo­wa­nego dan­dysa. Jego part­ne­rem w inte­resach jest pan Pascual: dla­tego zna go Bobby; dzięki niemu po raz pierw­szy spo­tkał Glory.

Gdy Bobby Sha­ftoe powta­rza ostat­nie plotki, twarz wuja Jacka się zapada. Nikt tutaj nie chce sobie uświa­do­mić, że będą ich oku­po­wać Nipy. Powi­nien odpo­wie­dzieć: "Cho­lera, to ja stąd spie­przam. Przy­ślę ci pocz­tówkę z Austra­lii". Mimo to mówi: "Za kilka dni znowu cię odwie­dzę".

Bobby gry­zie się w język i nie mówi, że jest prze­cież żoł­nie­rzem pie­choty mor­skiej, kwa­te­ruje na okrę­cie, jest wojna, a mari­nes na okrę­tach w cza­sie wojny nie zwy­kli bawić dłu­żej w jed­nym miej­scu. Stoi, mil­czy i przy­gląda się, jak wuj odpływa w swej małej łódeczce, co chwila odwra­ca­jąc się i macha­jąc ele­gancką panamą. Kole­dzy przy­glądają mu się z roz­ba­wie­niem, ale i podzi­wem. Na nabrzeżu panuje sza­leń­cza krzą­ta­nina - wszystko co woj­skowe, a nie wbe­to­no­wane w zie­mię, jest łado­wane na okręty i wysy­łane na Bata'an albo Cor­re­gi­dor. Wuj Jack, wypro­sto­wany, w swym kre­mo­wym gar­ni­tu­rze i pana­mie, spraw­nie lawi­ruje wśród ciżby łodzi. Bobby patrzy za nim. W końcu znika za zakrę­tem, u ujścia rzeki Pasig. Bobby wie, że jest zapewne ostat­nim z rodu Sha­ftoe, który widział wuja Jacka żywego.

Pomimo wszyst­kich tych ostrze­żeń jest zasko­czony, gdy odbi­jają: już po kilku dniach wojny, w środku nocy, bez żad­nych poże­gnal­nych cere­mo­nii. W Manili praw­do­po­dob­nie roi się od nip­poń­skich szpie­gów, a Nipom nic nie spra­wi­łoby więk­szej przy­jem­no­ści niż zato­pie­nie trans­por­towca wypeł­nio­nego doświad­czo­nymi żoł­nie­rzami pie­choty mor­skiej.

Manila znika w mroku. Świa­do­mość, że od tam­tej nocy nie widział Glory, świ­druje go jak roz­ża­rzone, wol­no­obro­towe wier­tło den­ty­styczne. Cie­kaw jest, co tam u niej. Może kiedy wojna tro­chę się uspo­koi, a linie frontu ustat­kują, wykom­bi­nuje coś, żeby sta­cjo­no­wać wła­śnie w tej czę­ści świata. MacAr­thur to stary twar­dziel i nie da się Nipom tak łatwo. A nawet jeśli odda Fili­piny, FDR nie pozwoli wro­gom cie­szyć się nimi zbyt długo. Przy odro­bi­nie szczę­ścia, Bobby już za sześć mie­sięcy będzie masze­ro­wał Taft Ave­nue w Manili, w galo­wym mun­du­rze, może z jedną czy dwiema nie­groź­nymi ranami wojen­nymi. Defi­lada doj­dzie do ulicy zamiesz­ka­nej, na prze­strzeni jakiejś mili, wyłącz­nie przez rodzinę Alta­mi­rów. Mniej wię­cej w poło­wie drogi tłum roz­stąpi się i wybie­gnie z niego Glory. Rzuci mu się w ramiona i obsy­pie poca­łun­kami. Zanie­sie ją na rękach po scho­dach jakie­goś ład­nego kościółka, gdzie już będzie cze­kał wyszcze­rzony ksiądz w bia­łej komży... Wyśniony obraz roz­pływa się w poma­rań­czo­wej łunie sto­ją­cej nad ame­ry­kań­ską bazą w Cavite. Pali się już cały dzień. Wła­śnie wyle­ciał w powie­trze kolejny zbior­nik paliwa. Z odle­gło­ści wielu mil czuć żar. Bobby Sha­ftoe sie­dzi na pokła­dzie, uzbro­jony w kami­zelkę ratun­kową, na wypa­dek gdyby ich stor­pe­do­wano. Przy bla­sku pożaru spo­gląda na długi sze­reg wpa­trzo­nych w ogień mari­nes w kami­zel­kach. Na ich spo­co­nych, znu­żo­nych twa­rzach maluje się zdu­mie­nie.

Manila leży zale­d­wie o pół godziny rejsu, ale rów­nie dobrze mogłoby to być milion mil.

Bobby wspo­mina Nan­kin i to, co Nipy zro­biły tam z kobie­tami.

Dawno, dawno temu, było sobie mia­sto. Zwało się Manila. Miesz­kała tam jedna dziew­czyna. Jej twarz i imię naj­le­piej zapo­mnieć. Bobby Sha­ftoe zaczyna zapo­mi­nać naj­szyb­ciej, jak umie.

Pieszy

Pie­szy

"Sza­nuj pie­szego" -?mówią znaki dro­gowe w Manili. Gdy tylko Randy je ujrzał, wie­dział, że będzie miał kło­poty.

Przez pierw­sze tygo­dnie w Manili jego praca pole­gała na cho­dze­niu pie­szo. Łaził po całym mie­ście z odbior­ni­kiem GPS w ręku, zapi­su­jąc dłu­go­ści i sze­ro­ko­ści geo­gra­ficzne. W hotelu szy­fro­wał te dane i mej­lo­wał do Aviego. Sta­wały się inte­lek­tu­al­nymi akty­wami firmy Epi­phyte -?ich kapi­ta­łem.

Teraz, gdy już zała­twili sobie praw­dziwe biuro, Randy z upo­rem maniaka dra­łuje do niego na pie­chotę. Wie, że gdy pierw­szy raz weź­mie tak­sówkę, już ni­gdy nie będzie cho­dził.

sza­nuj pie­szego -?mówią tablice, ale kie­rowcy, tubylcy i całe oto­cze­nie kie­rują się zwy­cza­jami; sama topo­gra­fia miej­sca sprzy­się­gła się, by trak­to­wać pie­szego z nie­chę­cią, na którą zasłu­guje. Randy byłby trak­to­wany z więk­szym sza­cun­kiem, gdyby ska­kał do pracy na szczu­dle ze sprę­żyną, a na gło­wie miał cza­peczkę ze śmi­gieł­kiem. Co dzień rano boye pytają go, czy chce tak­sówkę, i pra­wie mdleją, gdy odpo­wiada, że nie. Co dzień rano oparci o swe wozy tak­sów­ka­rze wołają za nim: "Taxi? Taxi?", a kiedy odma­wia, wymie­niają po tagal­sku kąśliwe uwagi i ryczą ze śmie­chu.

Na wypa­dek, gdyby jesz­cze nie chwy­cił alu­zji, nad Rizal Park prze­la­tuje nowiutki czer­wono-biały heli­kop­ter, okręca się raz czy dwa, jak pies mosz­czący lego­wi­sko, i ląduje wśród drzew pal­mo­wych przed samym hote­lem.

Randy przy­zwy­czaił się, że idzie do Intra­mu­ros na skróty, przez Rizal Park. Nie jest to jed­nak naj­krót­sza droga. Naj­krót­sza wie­dzie przez zie­mię niczyją, olbrzy­mie, nie­bez­pieczne skrzy­żo­wa­nie, obra­mo­wane lepian­kami bez­dom­nych (nie­bez­pie­czeń­stwo sta­no­wią samo­chody, a nie bez­domni). Z dru­giej strony, idąc przez park, cały czas trzeba się opę­dzać od dzi­wek. Ale Randy już się nauczył. Dla nich to nie do pomy­śle­nia, by facet, któ­rego stać na hotel Manila, z wła­snej woli cho­dził na pie­chotę, uznały go więc za wariata i zre­zy­gno­wały. Prze­niósł się w domenę rze­czy irra­cjo­nal­nych, nad któ­rymi prze­cho­dzi się do porządku dzien­nego: a na Fili­pi­nach jest takich nie­skoń­cze­nie wiele.

Nie miał poję­cia, czemu tu tak śmier­dzi, dopóki nie tra­fił na wielką, ide­al­nie pro­sto­kątną dziurę w chod­niku i nie wpa­trzył się w pły­nącą pod spodem rzekę ście­ków. Chod­niki to tylko pokrywy na kana­łach ście­ko­wych. Dostęp do otchłani zapew­niają beto­nowe płyty z żela­znymi uchami do pod­no­sze­nia. Włó­czę­dzy przy­cze­piają do nich dru­ciane uprzęże, żeby je unieść. Powstaje wtedy publiczna toa­leta. Czę­sto mają wyryte ini­cjały, nazwę bry­gady lub znak gra­ficzny czło­wieka, który je wypro­du­ko­wał -?ich umie­jęt­no­ści i przy­wią­za­nie do detalu są różne, ale esprit de corps mają wysoki.

Do Intra­mu­ros pro­wa­dzi tylko kilka bram. Randy musi prze­trzy­mać napa­stli­wość doroż­ka­rzy -?nie­któ­rzy z nich nie mają nic lep­szego do roboty niż jechać za nim przez kwa­drans, pomru­ku­jąc: "Sir? Sir? Taxi? Taxi?". Zwłasz­cza jeden z nich jest naj­bar­dziej zatwar­dzia­łym kapi­ta­li­stą, jakiego Randy kie­dy­kol­wiek widział. Za każ­dym razem, gdy jedzie rów­no­le­gle z nim, z brzu­cha konia dobywa się stru­mień moczu, z sykiem i parą strze­la­jący w bruk. Na nogawki spodni Randy'ego tra­fiają maleń­kie komety uryny. Zawsze nosi dłu­gie spodnie, nawet w naj­więk­szy upał.

Intra­mu­ros jest oko­licą dziw­nie cichą i opu­sto­szałą. Głów­nie dla­tego, że pod­czas wojny zostało zruj­no­wane i nie "odruj­no­wano" go do tej pory. Domi­nują tu poła­cie chwa­stów, co bar­dzo dziw­nie wygląda w samym cen­trum wiel­kiego, zatło­czo­nego mia­sta.

Kilka mil na połu­dnie, w stronę lot­ni­ska, pomię­dzy ład­nymi przed­mie­ściami, leży Makati. Logicz­nie rzecz bio­rąc, firma Epi­phyte powinna ulo­ko­wać się wła­śnie tam. W każ­dym kwar­tale stoi tam kilka olbrzy­mich, pię­cio­gwiazd­ko­wych hoteli, czy­stych i ład­nych wyso­kich biu­row­ców oraz nowo­cze­snych apar­ta­men­tow­ców. Jed­nakże Avi, ze swym zbo­czo­nym gustem do nie­ru­cho­mo­ści, zde­cy­do­wał się poświę­cić to wszystko na rzecz cze­goś, co opi­sał przez tele­fon jako "cha­rak­ter".

-?Nie lubię wynaj­mo­wać ani kupo­wać nie­ru­cho­mo­ści, kiedy ich ceny są w szczy­cie -?powie­dział.

Zro­zu­mieć motywy Aviego to jak obrać cebulę jedną chiń­ską pałeczką. Randy wie, że kryje się za tym wię­cej: może winien jest jakąś przy­sługę tutej­szemu wła­ści­cie­lowi biur do wyna­ję­cia. A może prze­czy­tał porad­nik jakie­goś guru od zarzą­dza­nia, który radzi mło­dym przed­się­bior­com zanu­rzyć się głę­boko w miej­sco­wej kul­tu­rze. Choć Avi ni­gdy nie prze­pa­dał za guru. Naj­now­sza teo­ria Randy'ego mówi, że motyw ma coś wspól­nego z gra­nicą widocz­no­ści, sze­ro­ko­ścią i dłu­go­ścią geo­gra­ficzną.

Cza­sem Randy prze­cha­dza się po murze. Przy Calle Vic­to­ria, gdzie przed wojną miał kwa­terę główną MacAr­thur, jest sze­roki jak czte­ro­pa­smowa ulica. Kochan­ko­wie mosz­czą się w tra­pe­zo­idal­nych strzel­ni­cach, dys­kret­nie osła­nia­jąc się para­sol­kami. Poni­żej i na lewo znaj­duje się fosa, sze­roka na jeden czy dwa kwar­tały i na ogół wyschnięta. Bez­domni pobu­do­wali w niej swe lepianki. Tam, gdzie wciąż stoi woda, kopią w poszu­ki­wa­niu błot­nych kra­bów i roz­cią­gają pomię­dzy fio­le­to­wymi i lilio­wymi kwia­tami lotosu zaim­pro­wi­zo­wane sieci.

Po pra­wej stro­nie ma Intra­mu­ros. Z cha­otycz­nego rumo­wi­ska potrza­ska­nego kamie­nia wystaje kilka budyn­ków. Wszę­dzie są roz­rzu­cone na wpół pogrze­bane w ziemi czę­ści hisz­pań­skich dział. Gru­zo­wi­ska zasie­dlają bez­domni i roślin­ność z dżun­gli. Ich drągi do susze­nia pra­nia i anteny tele­wi­zyjne wszyst­kie są oble­pione tro­pi­kal­nymi pną­czami i pro­wi­zo­rycz­nymi prze­wo­dami elek­trycz­nymi. Słupy elek­tryczne ster­czą w powie­trze pod dziw­nymi kątami, jak czy­ha­jące na drwali pnie w spa­lo­nym lesie, nie­mal cał­kiem zasło­nięte szkla­nymi bąblami licz­ni­ków prądu.

Co kil­ka­na­ście metrów, zupeł­nie bez powodu, pali się kupa śmieci.

Kiedy mija kate­drę, goni go banda dzie­cia­ków, żało­śnie jęcząc o pie­nią­dze, dopóki nie wetknie im gar­ści pesos. Wtedy roz­pro­mie­niają się, a cza­sem obda­rzają go pogod­nym "Dzię­kuję" z ide­al­nym akcen­tem wprost z ame­ry­kań­skiego super­mar­ketu. Manil­scy żebracy chyba nie trak­tują swej pracy zbyt poważ­nie, ponie­waż nawet ich zain­fe­ko­wał grzy­bek iro­nii - wyglą­dają, jakby stale powstrzy­my­wali uśmiech, nie mogąc uwie­rzyć, że robią coś tak bez­na­dziej­nego i sta­ro­świec­kiego.

Nie zdają sobie sprawy, że on pra­cuje. To dobrze.

Pomy­sły przy­cho­dzą Randy'emu do głowy szyb­ciej niż znaj­duje dla nich zasto­so­wa­nie. Pierw­sze trzy­dzie­ści lat życia spę­dził w pościgu za pomy­słem, który w danej chwili wyda­wał się pocią­ga­jący, porzu­ca­jąc go natych­miast, gdy poja­wiał się lep­szy.

Teraz znów pra­cuje dla firmy i czuje się tro­chę zobo­wią­zany wyko­rzy­sty­wać swój czas pro­duk­tyw­nie. Pomy­sły przy­cho­dzą mu do głowy rów­nie czę­sto jak przed­tem, ale nie może spusz­czać piłki z oka. Jeśli dany kon­cept nie ma nic wspól­nego z Epi­phyte, musi go szybko zano­to­wać i zapo­mnieć. Jeśli zaś ma, przed zanur­ko­wa­niem w niego musi wziąć na wstrzy­ma­nie i pomy­śleć: czy ktoś już na to wpadł? Może taką tech­no­lo­gię można sobie po pro­stu kupić? A może podzle­cić pro­gra­mi­ście w Sta­nach na umowę-zle­ce­nie?

Idzie powoli, tro­chę dla­tego że w prze­ciw­nym razie mógłby dostać zawału i paść mar­twy do rynsz­toka. Mógłby także wpaść do ście­ków przez któ­rąś ze zdję­tych pokryw albo dotknąć dzi­kich prze­wo­dów pod napię­ciem, które dyn­dają nad głową jak cier­pliwe żmije. Stałe zagro­że­nie pora­że­niem prą­dem od góry i uto­nię­ciem w gów­nie od dołu spra­wia, że roz­gląda się we wszyst­kie strony. Ni­gdy nie czuł się bar­dziej uwię­ziony pomię­dzy kapry­śnym i nie­bez­piecz­nym nie­bem a pie­kiel­nym pod­zie­miem. Ten kraj, choć w stu pro­cen­tach kato­licki, jest rów­nie prze­siąk­nięty reli­gią jak Indie.

Na pół­noc­nym krańcu Intra­mu­ros znaj­duje się nie­wielka dziel­nica biu­rowa, wci­śnięta mię­dzy kate­drę manil­ską a Fort San­tiago, wznie­siony przez Hisz­pa­nów, by strzegł ujścia rzeki Pasig. Można poznać, że to dziel­nica biu­rowa -?po dru­tach tele­fo­nicz­nych. Podob­nie jak w innych Roz­wi­ja­ją­cych się Azja­tyc­kich Gospo­dar­kach, trudno powie­dzieć, czy kable są pirac­kie, czy po pro­stu wyjąt­kowo nie­chluj­nie zain­sta­lo­wane. Sta­no­wią stu­dium ilu­stru­jące, dla­czego inkre­men­ta­lizm to błędna kon­cep­cja. W nie­któ­rych miej­scach wiązki są tak grube, że Randy chyba nie objąłby ich obiema rękami. Ich cię­żar i naprę­że­nie zaczy­nają wygi­nać słupy tele­fo­niczne, zwłasz­cza na zakrę­tach, kiedy idą wokół naroż­nika i dzia­łają na słup z siłą o zwro­cie po prze­kąt­nej.

Wszyst­kie budynki mają kon­struk­cję naj­tań­szą z moż­li­wych: beton wyle­wany w drew­nia­nych sza­lun­kach, na siat­kach z ręcz­nie gię­tych prę­tów zbro­je­nio­wych. Są kloc­ko­wate, szare i niczym się od sie­bie nie róż­nią. Na oko­licę rzuca cień kilka znacz­nie wyż­szych biu­row­ców, dwu­dzie­sto- czy trzy­dzie­sto­pię­tro­wych, sto­ją­cych nie­opo­dal przy wiel­kim skrzy­żo­wa­niu. W ich powy­bi­ja­nych oknach hulają stada pta­ków i wiatr. Zostały poważ­nie znisz­czone przez trzę­sie­nie ziemi w latach 80. i do tej pory nie przy­wró­cono ich do ładu.

Mija restau­ra­cję, przed którą stoi przy­sa­dzi­sta beto­nowa szopa z oknami prze­sło­nię­tymi poczer­nia­łymi sta­lo­wymi kra­tami. Zardze­wiałe rury dopro­wa­dzają powie­trze do zain­sta­lo­wa­nego w środku gene­ra­tora spa­li­no­wego. zawsze mamy prąd -?dum­nie gło­szą wyma­lo­wane za pomocą sza­blonu napisy. Dalej jest powo­jenny czte­ro­pię­trowy budy­nek, wyróż­nia­jący się szcze­gól­nie grubą wiązką kabli tele­fo­nicz­nych. Do drzwi ma przy­krę­cone logo banku. Przed nim uko­śny par­king. Dwa miej­sca przed samym wej­ściem są zasta­wione ręcz­nie nama­lo­wa­nymi tablicz­kami: zare­zer­wo­wane -?ban­ko­wóz oraz zare­zer­wo­wane -?dyrek­tor banku. Kilku straż­ni­ków ści­ska grube pisto­le­towe kolby krót­kich strzelb, jak akce­so­ria figu­rek komik­so­wych super­bo­ha­te­rów. Jeden z nich stoi w kulo­od­por­nej budce z napi­sem: pro­szę zosta­wić broń u straż­nika.

Randy wymie­nia z nim ski­nie­nia głowy i zmie­rza do holu budynku, gdzie jest rów­nie gorąco jak na zewnątrz. Mija bank, igno­ru­jąc zawodne windy, i prze­cho­dzi przez sta­lowe drzwi wio­dące do wąskiej, stu­dzien­nej klatki scho­do­wej. Dziś jest tu ciemno. Elek­tryka budynku to łata­nina -?kilka róż­nych koeg­zy­stu­ją­cych sys­te­mów, ste­ro­wa­nych róż­nymi szaf­kami roz­dziel­czymi, nie­które zasi­lane gene­ra­to­rami, a inne nie. Dla­tego zaniki napię­cia zaczy­nają się i koń­czą eta­pami. Gdzieś u wierz­chołka klatki scho­do­wej ćwier­kają ptaszki, idąc o lep­sze z docho­dzą­cym z zewnątrz wyciem alar­mów samo­cho­do­wych.

Epi­phyte wynaj­muje naj­wyż­sze pię­tro budynku, choć Randy jest na razie jedyną pra­cu­jącą tu osobą. Otwiera klu­czami dzie­sięć spu­stów. Dzięki Bogu, kli­ma­ty­za­cja cały czas dzia­łała. Warto było wydać forsę na wła­sny gene­ra­tor prą­do­twór­czy. Wyłą­cza sys­temy alar­mowe, idzie do lodówki i wyciąga dwie litrowe butelki wody. Ma taką prak­tyczną zasadę: po spa­ce­rze pije wodę, dopóki znów nie zachce mu się sikać. Wtedy może się zasta­no­wić nad innymi czyn­no­ściami.

Jest zbyt spo­cony, by usiąść. Musi się ruszać, żeby jego ciało opły­wało suche, zimne powie­trze. Wytrząsa z brody kro­ple potu i orbi­tuje po pod­ło­dze, wyglą­da­jąc przez okna, spraw­dza­jąc gra­nice widocz­no­ści. Wyciąga ze spodni saszetkę z bali­stycz­nego nylonu, niech powisi na pasku, tak by skóra pod nią też mogła ode­tchnąć. W środku jest pasz­port, dzie­wi­cza karta kre­dy­towa, dzie­sięć nowiut­kich stu­do­la­ró­wek i dys­kietka z 4096-bito­wym klu­czem do szy­fru.

Na pół­nocy widzi poro­śnięte zie­le­nią wały obronne fortu San­tiago, gdzie tru­dzą się falangi nip­poń­skich tury­stów, reje­stru­jąc z kry­mi­no­lo­giczną pre­cy­zją swe ucie­chy. Dalej, rzeka Pasig, dła­wiąca się kożu­chem śmieci. Za rzeką widać gęstą zabu­dowę Quiapo: wie­lo­pię­trowe apar­ta­men­towce i biu­rowce zwień­czone ozdob­nymi nazwami firm i tale­rzami anten sate­li­tar­nych.

Randy jesz­cze nie chce się zatrzy­mać, cho­dzi więc po biu­rze w kółko. Intra­mu­ros ota­cza pier­ścień zie­leni -?nie­gdy­siej­sza fosa. Chwilę temu szedł jej zachod­nim brze­giem. Wschodni wypeł­niają cięż­kie neo­kla­sy­cy­styczne budynki miesz­czące roz­ma­ite mini­ster­stwa. Urząd Poczty i Tele­ko­mu­ni­ka­cji jest poło­żony nad brze­giem Pasig, tam gdzie z zakrętu rzeki pro­mie­ni­ście roz­cho­dzą się trzy mosty. Pośród wiel­kich budowli po dru­giej stro­nie, w Quiapo i przy­le­głym do niego San Miguel, widać także inne olbrzy­mie insty­tu­cje: dwo­rzec kole­jowy, stare wię­zie­nie, wiele uczelni i, dalej, w górę rzeki, pałac Mala­ca­nang.

A po tej stro­nie, na pierw­szym pla­nie znaj­duje się Intra­mu­ros (kate­dry i kościoły oto­czone uśpioną zie­mią), potem insty­tu­cje pań­stwowe, szkoły i uczel­nie, a dalej wyglą­da­jące na nie­skoń­czone kłę­bo­wi­sko zady­mio­nego mia­sta. Wiele mil na połu­dnie maja­czy dziel­nica biu­rowa Makati, zbu­do­wana wokół skrzy­żo­wa­nia dwóch wiel­kich szos, prze­ci­na­ją­cych się pod kątem ostrym, tak samo jak poło­żone jesz­cze dalej na połu­dnie pasy star­towe lot­ni­ska NAIA. Obok Makati osia­dło szma­rag­dowe mia­steczko wiel­kich willi roz­miesz­czo­nych pośrodku potęż­nych traw­ni­ków: tu miesz­kają amba­sa­do­ro­wie i pre­zesi firm. Idąc dalej, zgod­nie z ruchem wska­zó­wek zegara, może zoba­czyć zmie­rza­jący od nabrzeża wprost ku niemu Roxas Boule­vard, wyróż­nia­jący się szpa­le­rem wyso­kich drzew pal­mo­wych. W zatoce tło­czą się potężne statki han­dlowe, wypeł­nia­jąc ją jak spła­wiane kłody drewna. Port kon­te­ne­rowy jest tuż poni­żej, na zachód: siatka maga­zy­nów na polde­rze, wyglą­da­ją­cym mniej wię­cej tak równo i natu­ral­nie, jak płyta wió­rowa.

Spo­glą­da­jąc na zachód, ponad kon­te­ne­rami i dźwi­gami, z tru­dem dostrzega górzy­stą syl­wetkę odle­głego o jakieś sześć­dzie­siąt kilo­me­trów Pół­wy­spu Bata'an. Podą­ża­jąc wzro­kiem na połu­dnie wzdłuż tego czar­nego kształtu - czyli idąc po śla­dach Nip­poń­czy­ków z roku 1942 -?może nie­mal odróż­nić bryłę leżącą u jego połu­dnio­wego krańca. To musi być Cor­re­gi­dor. Widać go po raz pierw­szy. Zapewne powie­trze jest dziś wyjąt­kowo przej­rzy­ste.

Na powierzch­nię jego roz­to­pio­nego mózgu wypływa odła­mek jakiejś histo­rycz­nej cie­ka­wostki. Galeon z Aca­pulco. Ogni­sko sygna­łowe na Cor­re­gi­do­rze.

Wystu­kuje numer komórki Aviego. Ten odbiera tele­fon, gdzieś w wiel­kim świe­cie. Sądząc po odgło­sach, sie­dzi w tak­sówce, w jakimś kraju, w któ­rym trą­bie­nie jest wciąż nie­zby­wal­nym pra­wem czło­wieka.

-?Co tam, Randy? Coś ci przy­szło do głowy?

-?Gra­nice widocz­no­ści -?odpo­wiada Randy.

-?Uch! -?sapie Avi, jakby dostał w żołą­dek piłką lekar­ską. -?Domy­śli­łeś się!

Guadalcanal

Guadal­ca­nal

Krew i oddech nie wypeł­niają już ciał sztur­mow­ców marine. Cię­żar ekwi­punku wci­ska ich w piach. Przy­śpie­sza­jąca fala zaczęła ich zasy­py­wać osa­dem; strugi krwi jak komety roz­pły­wają się w oce­anie -?czer­wone powi­talne dywany dla patro­lu­ją­cych linię brze­gową reki­nów. Tylko jeden z nich to wielki jasz­czur, ale kształt wszyst­kie mają podobny: gruby pośrodku i opły­wowy na wygła­dzo­nych przez fale koń­cach.

Przez zatoczkę pły­nie mały kon­wój nip­poń­skich łodzi, holu­ją­cych barki zała­do­wane sta­lo­wymi becz­kami z zaopa­trze­niem. Sha­ftoe i jego plu­ton powinni teraz walić do nich z moź­dzie­rzy. Kiedy poja­wiają się ame­ry­kań­skie samo­loty i dają im w dupę, Nipy wyrzu­cają beczki za burtę i ucie­kają. Mają nadzieję, że przy­naj­mniej część z nich fale wyrzucą na Guadal­ca­nal.

Dla Bobby'ego Sha­ftoe wojna się skoń­czyła, i to nie pierw­szy i nie ostatni raz. Łazi wśród ciał swego plu­tonu. Fale ude­rzają go w kolana, roz­le­wa­jąc się w lata­jące dywany piany i wodo­ro­stów, zupeł­nie jakby grunt odpły­wał mu spod nóg. Dla­tego cią­gle się zata­cza i pada.

Wresz­cie dociera do zwłok sani­ta­riu­sza i pozba­wia go wszyst­kich pakun­ków z czer­wo­nym krzy­żem. Odwraca się ple­cami do nip­poń­skiego kon­woju i spo­gląda na opa­da­jący ku morzu stok. Rów­nie dobrze mógłby to być Mount Eve­rest widziany z dol­nego obozu. Sha­ftoe posta­na­wia pod­jąć wyzwa­nie, na łok­ciach i kola­nach. Co chwila wielka fala pokle­puje go po tyłku, wpływa orga­zmicz­nie mię­dzy nogi i obmywa mu twarz. To przy­jemne; dzięki niej nie prze­wraca się twa­rzą w piach i nie zasy­pia poza gra­nicą przy­pływu.

Następne kilka dni to garstka migaw­ko­wych foto­gra­fii, wciąż na nowo taso­wa­nych i roz­da­wa­nych: zalana wodą plaża, pozy­cje tru­pów zna­czone zatrzy­mu­ją­cymi się na nich falami. Pusta plaża. Znów zalana wodą. Plaża usiana czar­nymi brył­kami, jak pla­ste­rek bab­ci­nej droż­dżówki z rodzyn­kami. Na wpół zagrze­bana w pia­sku fiolka mor­finy. Małe czarne ludziki, na ogół nagie, cho­dzące po plaży pod­czas odpływu i obszu­ku­jące zwłoki.

Ej, cze­kaj­cie no! Sha­ftoe jakoś wstaje, uno­sząc swego spring­fielda. Dżun­gla nie chce go puścić; leżał tu tyle czasu, że wokół nóg zdą­żyły mu wyro­snąć pną­cza. Kiedy wstaje, cią­gnąc za sobą łodygi, jak ozdo­biona taśmami z dale­ko­pi­sów plat­forma na para­dzie, słońce zalewa go cie­płym lep­kim syro­pem prze­czysz­cza­ją­cym. Widzi, jak zie­mia leci ku niemu. Pada­jąc, obraca się -?spo­strze­ga­jąc wiel­kiego faceta z kara­bi­nem -?a potem wci­ska twarz w piach. Pod czaszką ma ryk oce­anu: owa­cja na sto­jąco od aniel­skiej publicz­no­ści; wszy­scy oni kie­dyś umarli, więc umieją poznać dobrą śmierć.

Drobne dło­nie prze­ta­czają go na wznak. Jedno oko ma zakle­jone pia­skiem. Dru­gim widzi sto­ją­cego nad nim wiel­kiego faceta z kara­bi­nem wspar­tym na ramie­niu. Ma rudą brodę, dzięki czemu jest mniej praw­do­po­dobne, że to nip­poń­ski żoł­nierz. Więc kto?

Rusza się jak lekarz, a modli jak ksiądz -?bo po łaci­nie. Siwe włosy ścięte tuż przy opa­lo­nej skó­rze. Sha­ftoe szuka na jego ubra­niu jakichś dys­tynk­cji. Ma nadzieję zoba­czyć Sem­per Fide­lis9 lecz czyta: Socie­tas Eru­di­to­rum oraz Ignoti et quasi occulti.

-?Ignoti et... tego... co to, kurwa, zna­czy? -?pyta.

-?Nie­znane i ukryte, mniej wię­cej -?odpo­wiada facet. Ma dziwny akcent, tro­chę austra­lij­ski, a tro­chę nie­miecki. Teraz z kolei on spraw­dza dys­tynk­cje Sha­ftoe'a. -?Co to jest Raiders? Jakaś nowa for­ma­cja?

-?Tak jak mari­nes, tylko bar­dziej -?mówi Sha­ftoe.

Brzmi to jak bufo­nada. I tro­chę tak jest. Jed­nakże ta uwaga zawiera sporą dozę iro­nii: mun­dur ma uty­tłany w pia­chu; w tym momen­cie histo­rii marine Sha­ftoe nie jest po pro­stu twar­dzie­lem -?jest twar­dzie­lem, który utknął gdzieś na zadu­piu (Guadal­ca­nal), bez pro­wiantu i broni (jak wytłu­ma­czy każdy marine, na sku­tek pod­stęp­nej kola­bo­ra­cji gene­rała MacAr­thura z Nipami), musi radzić sobie sam, kle­cić jakąś broń z tego, co pod ręką, w dodatku otu­ma­niony cho­robą i lekami mają­cymi ją łago­dzić. A w każ­dym z tych zna­czeń Marine Raider jest (według Sha­ftoe'a) taki jak marine, tylko bar­dziej.

-?A ty jesteś jakimś koman­do­sem czy coś takiego? -?pyta Sha­ftoe, prze­ry­wa­jąc rudemu jego mam­ro­ta­nie.

-?Nie. Miesz­kam w górach.

-?Ach, tak? A tutaj co robisz, Rudy?

-?Obser­wuję. I nadaję przez radio, szy­frem. -?Rudy znów zaczyna coś mru­czeć.

-?Do kogo niby gadasz?

-?Teraz po łaci­nie czy przez radio?

-?Chyba jedno i dru­gie.

-?Przez radio nadaję do dobrych ludzi.

-?A kto to jest?

-?Długa histo­ria. Jeśli prze­ży­jesz, może zapo­znam cię z nimi -?odpo­wiada Rudy.

-?A teraz, po łaci­nie?

-?Roz­ma­wiam z Bogiem. Ostat­nie namasz­cze­nie, na wypa­dek gdy­byś nie prze­żył.

To przy­po­mina mu o pozo­sta­łych. Już wie, dla­czego zde­cy­do­wał się na ten sza­leń­czy krok.

-?Ej! Cze­kaj! -?Pró­buje usiąść. To jest nie­moż­liwe, więc tylko się wije. -?Te kutasy okra­dają zwłoki!

Wzrok nie chce się zogni­sko­wać. Jedno oko trzeba oczy­ścić z pia­sku.

W końcu spoj­rze­nie ogni­skuje się cał­kiem dobrze. To, co wyglą­dało na roz­rzu­cone po plaży meta­lowe beczki, oka­zuje się meta­lo­wymi becz­kami roz­rzu­co­nymi po plaży. Tubylcy wycią­gają je z grzą­skiego pia­sku, kopiąc rękoma, po psiemu, i toczą je do dżun­gli.

Sha­ftoe traci świa­do­mość.

Kiedy się budzi, na plaży stoi rząd krzyży -?zwią­za­nych pną­czami żer­dzi, ozdo­bio­nych leśnymi kwia­tami. Rudy wbija je kolbą kara­binu. Nie ma ani beczek, ani tubyl­ców. Sha­ftoe chce mor­finy. Mówi o tym Rudemu.

-?Wydaje ci się, że już jej potrze­bu­jesz? Po pro­stu pocze­kaj -?odpo­wiada Rudy.

Rzuca kara­bin tubyl­cowi, pod­cho­dzi do Sha­ftoe'a i chwy­tem stra­żac­kim zarzuca go na ramię. Sha­ftoe wrzesz­czy. Kiedy zanu­rzają się w dżun­glę, nad gło­wami prze­la­tuje im kilka myśliw­ców Zero.

-?Nazy­wam się Enoch Root -?mówi Rudy -?ale mów mi "bra­cie".

Galeon

Galeon

Pew­nego dnia Randy Water­ho­use zrywa się skoro świt, bie­rze długi gorący prysz­nic, roz­siada się przed lustrem w apar­ta­men­cie i goli twarz, zaci­na­jąc się do krwi. Zasta­na­wiał się, czy nie powie­rzyć tego zada­nia spe­cja­li­ście -?fry­zje­rowi na dole -?ale ponie­waż jego twarz będzie widoczna po raz pierw­szy od dzie­się­ciu lat, chce być pierw­szą osobą, która ją ujrzy. Mocno bije mu serce, czę­ściowo z pier­wot­nego lęku przed ostrzem, tro­chę zaś z cie­ka­wo­ści. Przy­po­mina to scenę ze sta­ro­świec­kich fil­mów -?kiedy to z twa­rzy pacjenta zdej­muje się wresz­cie ban­daże i pod­sta­wia mu lusterko.

Randy, spo­glą­da­jąc na swą nową twarz, ma przede wszyst­kim silne déja vu: jakby ostat­nie dzie­sięć lat było tylko snem, a teraz może prze­żyć je jesz­cze raz.

Potem zaczyna dostrze­gać sub­telne zmiany, które zaszły od momentu ostat­niego wysta­wie­nia twa­rzy na świa­tło i powie­trze. Jest lekko zasko­czony, że nie wszyst­kie są zmia­nami na gor­sze. Ni­gdy nie uwa­żał się za spe­cjal­nie przy­stoj­nego, ni­gdy też nie dbał o urodę. Lecz pokrwa­wiona fizjo­no­mia w lustrze wygląda chyba lepiej niż ta, która znik­nęła pod szcze­ciną dekadę temu. Jest to twarz doro­słego.

Minął tydzień od czasu, kiedy z Avim przed­ło­żyli cały plan wyso­kim urzęd­ni­kom z UPT: Urzędu Pocz­towo-Tele­ko­mu­ni­ka­cyj­nego. UPT to nazwa pospo­lita, którą spe­cja­li­ści od tele­ko­mów przy­le­piają, jak żółtą kar­teczkę, na zaj­mu­ją­cej się tą branżą insty­tu­cji pań­stwo­wej, w każ­dym kraju, który aku­rat odwie­dzają w tym tygo­dniu. W rze­czy­wi­sto­ści, na Fili­pi­nach nazywa się to jakoś ina­czej.

Ame­ry­ka­nie wpro­wa­dzili Fili­piny w XX wiek, a przy­naj­mniej im w tym pomo­gli: skon­stru­owali machinę rządu cen­tral­nego. Gigan­tyczne neo­kla­sy­cy­styczne budynki, mocno przy­po­mi­na­jące Dys­trykt Colum­bia, oka­lają luź­nym pier­ście­niem Intra­mu­ros. Miesz­czą roz­ma­ite czę­ści tej machiny. W jed­nym z nich, tro­chę na połu­dnie od Pasig, znaj­duje się główna sie­dziba UPT.

Randy i Avi są na miej­scu za wcze­śnie, ponie­waż Randy, przy­zwy­cza­jony do manil­skich kor­ków, nalega, by zare­zer­wo­wali sobie godzinę na dojazd. Ale kor­ków, jak na złość, pra­wie nie ma -?zostaje im do zabi­cia całe dwa­dzie­ścia minut. Idą wzdłuż ściany biu­rowca, a potem przez tra­wia­stą gro­blę. Avi celuje pal­cem w budy­nek Epi­phyte, po pro­stu upew­nia­jąc się, że nic nie prze­sła­nia widocz­no­ści. Randy już to widzi i po pro­stu stoi ze sple­cio­nymi rękami, patrząc na rzekę. Jest zupeł­nie zakryta uno­szą­cymi się na wodzie śmie­ciami: tro­chę szcząt­ków roślin, lecz w więk­szo­ści stare mate­race, poduszki, kawałki pla­stiku, płaty sty­ro­pianu, a przede wszyst­kim torby rekla­mówki we wszyst­kich kolo­rach. Woda ma kon­sy­sten­cję rzy­gów.

Avi marsz­czy nos.

-?Co to?

Randy węszy i czuje, mię­dzy innymi, palony pla­stik. Wska­zuje w dół rzeki.

-?To obo­zo­wi­sko bez­dom­nych. Wyła­wiają z wody pla­stiki na opał.

-?Kilka tygo­dni temu byłem w Mek­syku -?mówi Avi. -?Tam są pla­sti­kowe lasy!

-?To zna­czy?

-?Po zawietrz­nej stro­nie mia­sta drzewa odce­dzają z powie­trza pla­sti­kowe torebki. Całe są nimi oble­pione. Potem umie­rają, bo do liści nie docho­dzi świa­tło i powie­trze. Ale wciąż stoją, zakryte kolo­ro­wymi, trze­po­czą­cymi pla­sti­ko­wymi strzę­pami.

Randy strząsa z sie­bie ble­zer i pod­wija rękawy; Avi jakby nie zauwa­żał upału.

-?A więc to jest Fort San­tiago -?mówi Avi i rusza ku niemu.

-?Sły­sza­łeś o nim? -?pyta Randy. Idzie za nim i wzdy­cha. Powie­trze jest tak gorące, że kiedy wypusz­czasz je z płuc, czu­jesz, że ochło­dziło się o kilka stopni.

-?Było na wideo. -?Avi wyciąga kasetę i obraca nią.

-?A, no tak.

Nie­ba­wem stają przed bramą fortu, strze­żoną przez dwóch straż­ni­ków, wyrzeź­bio­nych z poro­wa­tego wul­ka­nicz­nego tufu. To Hisz­pa­nie, z hala­bar­dami, w heł­mach kon­kwi­sta­do­rów. Stoją tutaj od pię­ciu wie­ków, wygła­dzeni do poły­sku przez setki tysięcy tro­pi­kal­nych burz.

Avi ma krót­szą per­spek­tywę cza­sową -?widzi tylko kra­tery po poci­skach, znie­kształ­ca­jące żoł­nie­rzy bar­dziej niż upływ czasu i wody. Wtyka w nie palce, jak nie­wierny Tomasz. Potem robi krok w tył i zaczyna mam­ro­tać coś po hebraj­sku. Przez bramę wycho­dzi spa­ce­ro­wym kro­kiem para nie­miec­kich tury­stów z kucy­kami, w rusty­kal­nych san­da­łach.

-?Mamy pięć minut -?przy­po­mina Randy.

-?No dobra, póź­niej tu wró­cimy.

Char­lene miała tro­chę racji. Z nie­wi­docz­nych, bez­bo­le­snych ranek na twa­rzy i szyi Randy'ego jesz­cze przez jakiś kwa­drans sączy się krew. Chwilę przed­tem pędziła przez jego naczy­nia krwio­no­śne lub prze­są­czała się przez czę­ści mózgu, które czy­nią go świa­domą istotą. Teraz wydo­bywa się na świa­tło dzienne: może wycią­gnąć rękę i ją wytrzeć. Gra­nica pomię­dzy Ran­dym a oto­cze­niem została znisz­czona.

Wyciąga tubę cięż­kiego wodo­od­por­nego fil­tra prze­ciw­sło­necz­nego i sma­ruje nim twarz, ręce, ramiona, a także mały frag­ment na czubku głowy, gdzie rzedną mu włosy. Potem wkłada spodnie khaki, buty żeglar­skie, luźną baweł­nianą koszulę oraz pas z saszetką miesz­czącą odbior­nik GPS i kilka innych nie­zbęd­nych rze­czy, jak zwój papieru toa­le­to­wego i jed­no­ra­zowy apa­rat foto­gra­ficzny. Ciska klu­cze na kon­tuar recep­cji, obsługa kła­nia się i szcze­rzy zęby. Jego meta­mor­foza wpra­wiła ich w zachwyt. A może cho­dzi o buty -?pierw­szy raz ma na sobie skó­rzane buty, i to do pół łydki; zawsze myślał, że nadają się tylko dla szpa­nu­ją­cych ucznia­ków, ale dzi­siaj naprawdę mogą mu się przy­dać. Boye przy­go­to­wują się do otwar­cia drzwi, Randy jed­nak skręca na tyły hotelu, mija basen i idzie wzdłuż pal­mo­wego szpa­leru do kamien­nej porę­czy nad nabrze­żem. Poni­żej leży hote­lowa przy­stań, wycho­dząca na małą zatoczkę otwie­ra­jącą się na Zatokę Manil­ską.

Nie widzi swo­jej łodzi, czeka więc chwilę przy balu­stra­dzie. Prze­ciw­le­gły brzeg zatoczki jest dostępny z Rizal Parku. Na ław­kach wyle­guje się kilku żyla­stych fili­piń­skich włó­czę­gów. Gapią się na niego. W dole, pod falo­chro­nem, star­szy facet ubrany tylko w bok­serki stoi po kolana w wodzie. Trzyma zaostrzony kij, wpa­tru­jąc się z kocią cier­pli­wo­ścią w falu­jącą powierzch­nię. Czarny heli­kop­ter zata­cza powolne kręgi na tle cukro­wo­bia­łego nieba, prze­chy­la­jąc się na boki. To Huey, jesz­cze z wojny wiet­nam­skiej, z łomo­cą­cym łup-łup-łup sil­ni­kiem, posy­ku­jący jak prze­śli­zgu­jący się nad głową gad.

Z uno­szą­cych się nad zatoką opa­rów mate­ria­li­zuje się łódź, zwal­nia i zmie­rza ku przy­stani, pcha­jąc przed sobą falę, jak zmarszczkę na gru­bym dywa­nie. Na dzio­bie stoi wysoka, szczu­pła kobieta, żywy galion. Trzyma zwój gru­bej liny.

Wiel­kie tale­rze anten sate­li­tar­nych na dachu sie­dziby UPT są wyce­lo­wane pra­wie w zenit. Wyglą­dają jak poidła dla pta­ków. To dla­tego, że Manila jest tak bli­sko rów­nika. Na kamien­nych ścia­nach biu­rowca z zaszpa­chlo­wa­nych po woj­nie dziur po poci­skach i odłam­kach odłu­puje się gips. Okienne kli­ma­ty­za­tory zain­sta­lo­wane pośrodku romań­skich łuków kapią wodą na wapienne balu­strady, które stop­niowo ero­dują. Wapień poczer­niał od jakie­goś orga­nicz­nego nalotu; zryły go także sys­temy korze­niowe małych rośli­nek; praw­do­po­dob­nie wysiały się z nasion prze­nie­sio­nych w guanie pta­ków, które zbie­rają się tutaj by napić się i zażyć kąpieli -?powietrzni bez­domni.

W wyło­żo­nej boaze­rią sali kon­fe­ren­cyj­nej czeka dwa­na­ście osób dzie­lą­cych się równo na sie­dzące przy stole grube ryby i pod­pie­ra­ją­cych ściany pachoł­ków. Kiedy wcho­dzą Randy i Avi, nastę­puje wiel­kie zamie­sza­nie, pełne ści­ska­nych dłoni i poda­wa­nych wizy­tó­wek. Wszyst­kie imiona i nazwi­ska prze­my­kają przez umysł Randy'ego jak ponad­dźwię­kowy myśli­wiec mija­jący rzę­cho­wate sys­temy obrony prze­ciw­lot­ni­czej jakie­goś pań­stwa z Trze­ciego Świata. Zostaje mu tylko kupka wizy­tó­wek. Układa je na swoim frag­men­cie stołu, jak pod­sta­rzały dzi­wak sta­wia­jący pasjansa na tacy ze śnia­da­niem. Avi oczy­wi­ście już wszyst­kich zna -?z więk­szo­ścią jest naj­wy­raź­niej po imie­niu, zna imiona, wiek dzieci, hobby, grupy krwi, wie, na co chro­nicz­nie cho­rują, jakie książki czy­tają i na jakich bywają impre­zach. Wszy­scy są tym zachwy­ceni i dla­tego, dzięki Bogu, igno­rują Randy'ego.

Z szóstki waż­nych osób w tej sali trzy to Fili­piń­czycy w śred­nim wieku. Jeden to wysoki ofi­cjel z UPT. Drugi -?pre­zes Fili­Tela, nowej, szybko roz­wi­ja­ją­cej się firmy tele­ko­mu­ni­ka­cyj­nej, pró­bu­ją­cej kon­ku­ro­wać z odwiecz­nym mono­po­li­stą. Trzeci -?wicepre­zes firmy 24 Jam, sieci obej­mu­ją­cej pra­wie połowę wszyst­kich skle­pów spo­żyw­czych na Fili­pi­nach i jesz­cze tro­chę w Male­zji. Randy z trud­no­ścią ich odróż­nia, ale, przy­słu­chu­jąc się ich roz­mo­wom z Avim i sto­su­jąc induk­cję, wkrótce jest w sta­nie dopa­so­wać twa­rze do wizy­tó­wek.

Pozo­stała trójka to pro­sta sprawa: dwoje Ame­ry­ka­nów i Nip­poń­czyk. Ame­ry­kanka ma na sobie lawen­dowe rybaczki pasu­jące kolo­rem do ele­ganc­kiego kostiu­miku ze spód­nicą i lakieru na paznok­ciach. Wygląda, jakby wyszła pro­sto z tele­za­ku­pów, gdzie rekla­mo­wała sztuczne paznok­cie albo domowy zestaw do trwa­łej ondu­la­cji. Według wizy­tówki, nazywa się Mary Ann Car­son i podobno jest wice­pre­ze­sem firmy avcla -?Asia Ven­ture Capi­tal Los Ange­les; Randy nie­ja­sno przy­po­mina sobie, że to firma inwe­stu­jąca w Roz­wi­ja­jące się Azja­tyc­kie Gospo­darki. Ame­ry­ka­nin, blon­dyn, ze swą wielką szczęką wygląda para­mi­li­tar­nie: czujny, zdy­scy­pli­no­wany, opa­no­wany -?Char­lene i jej banda orze­kliby, że to agre­sja, któ­rej pod­ło­żem są ukryte poważne zabu­rze­nia umy­słowe. Repre­zen­tuje Port Wol­no­cłowy Zatoka Subic. Nip­poń­czyk jest zarzą­dza­ją­cym wice­pre­ze­sem filii absur­dal­nie olbrzy­miego kon­cernu pro­du­ku­ją­cego elek­tro­nikę. Ma pra­wie metr osiem­dzie­siąt wzro­stu, drobne ciało, wielką głowę w kształ­cie odwró­co­nej gruszki bery, gęste szpa­ko­wate włosy i szkła w dru­cia­nych opraw­kach. Czę­sto się uśmie­cha i ema­nuje nie­zbitą pew­no­ścią sie­bie osoby, która wykuła na pamięć dwa tysiące stron ency­klo­pe­dii biz­ne­so­wego savoir-vivre'u.

Avi dłuż­szy czas pró­buje puścić nagra­nie, które w tym momen­cie sta­nowi jakieś sie­dem­dzie­siąt pięć pro­cent akty­wów firmy Epi­phyte. Zamó­wił je w świeżo zało­żo­nej fir­mie od mul­ti­me­diów w San Fran­ci­sco -?ten kon­trakt to sto pro­cent jej tego­rocz­nych przy­cho­dów. "Tort kru­szy się, gdy go kroić zbyt cienko" -?mawia Avi.

Zaczyna się od ukra­dzio­nego z zapo­mnia­nego filmu tele­wi­zyj­nego uję­cia hisz­pań­skiego gale­onu, pru­ją­cego przez pełne morze. Napis: "Morze Połu­dnio­wo­chiń­skie, A.D. 1699". Pier­wotna mono­fo­niczna ścieżka dźwię­kowa została pod­krę­cona i prze­pusz­czona przez Dolby. Teraz robi wra­że­nie.

("Połowa inwe­sto­rów z avcla inte­re­suje się żeglar­stwem" -?wyja­śnił Avi).

Cię­cie na (wypro­du­ko­wane przez firmę mul­ti­me­dialną i gładko wmon­to­wane) uję­cie brud­nego i wyczer­pa­nego mary­na­rza w bocia­nim gnieź­dzie, patrzą­cego przez mosiężną lunetę i wykrzy­ku­ją­cego po hisz­pań­sku:

-?Zie­mia, zie­mia!

Cię­cie. Kapi­tan gale­onu, ogo­rzały, bro­daty, wybiega z kajuty, by z Keat­sow­skim dzi­kim ocze­ki­wa­niem wpa­trzeć się w hory­zont.

-?Cor­re­gi­dor! -?wykrzy­kuje.

Cię­cie. Kamienna wieża na szczy­cie zie­lo­nej tro­pi­kal­nej wyspy. Straż­nik zauważa (kom­pu­te­rowo wkle­jony) galeon na hory­zon­cie. Zwija ręce w trąbkę i woła po hisz­pań­sku:

-?Galeon! Galeon! Roz­pal­cie ogień!

("Rodzina pre­zesa UPT sie­dzi w lokal­nej histo­rii" -?powie­dział Avi. "To oni pro­wa­dzą Muzeum Fili­pin").

Hisz­pa­nie (naprawdę mek­sy­kań­scy akto­rzy) z rado­snym okrzy­kiem ciskają pło­nące głow­nie na wielki stos suchego drewna, z któ­rego wyra­sta potężny pło­mień. Wystar­czyłby, żeby w mgnie­niu oka upiec wołu.

Cię­cie. Blanki fortu San­tiago (pierw­szy plan: rzeź­biony sty­ro­pian; tło: cyfrowo wyge­ne­ro­wany kra­jo­braz). Kolejny kon­kwi­sta­dor zauważa ogień na hory­zon­cie.

-?Mira! El gal­leon! -?krzy­czy.

Cię­cie. Kilka ujęć miesz­kań­ców Manili śpie­szą­cych na nabrzeże, by podzi­wiać ogień sygna­łowy. Wśród nich, augu­stia­nin zaci­ska­jący owi­nięte różań­cem dło­nie i wykrzy­ku­jący coś kościelną łaciną. ("Rodzina pro­wa­dząca Fili­Tela ufun­do­wała kaplicę w manil­skiej kate­drze"). Oraz ele­gancka rodzina chiń­skich kup­ców, roz­ła­do­wu­jąca bele jedwa­biu z dżonki ("24 Jam, ta sieć skle­pów spo­żyw­czych, jest wła­sno­ścią chiń­skich mie­szań­ców").

Odzywa się nar­ra­tor, głę­bo­kim, auto­ry­ta­tyw­nym gło­sem. Mówi po angiel­sku z fili­piń­skim akcen­tem. ("Ten aktor jest bra­tem ojca chrzest­nego wnuka pre­zesa UPT"). Pod spodem poka­zują się napisy po tagal­sku. ("Goście z UPT są bar­dzo wraż­liwi na punk­cie swo­jego języka").

-?W epoce świet­no­ści impe­rium hisz­pań­skiego galeon z Aca­pulco zawsze był tu wyda­rze­niem roku. Wyła­do­wany sre­brem z boga­tych ame­ry­kań­skich złóż - pła­cił nim za azja­tyc­kie jedwa­bie i korze­nie. To sre­bro uczy­niło Fili­piny źró­dłem bogac­twa dla całej Azji. Przy­by­cie gale­onu obwiesz­czało świa­tło z Cor­re­gi­doru, wysepki u wrót Zatoki Manil­skiej.

Cię­cie (naresz­cie!) z roz­świe­tlo­nych chci­wo­ścią twa­rzy miesz­kań­ców Manili na trój­wy­mia­rową gra­fikę przed­sta­wia­jącą Zatokę, Pół­wy­sep Bata'an i wysepki u jego czubka, a wśród nich Cor­re­gi­dor. Kamera prze­la­tuje przez zatokę i robi zoom na Cor­re­gi­dor, gdzie pło­nie sztuczny, źle wyko­nany ogień. Pro­mień żół­tego świa­tła, jak strzał z fazera w Star Treku, leci nad wodą. Kamera śle­dzi go. Ude­rza w ścianę Fortu San­tiago.

-?Sygnały ogniowe to pro­sta tech­no­lo­gia, znana już sta­ro­żyt­nym. W języku nowo­cze­snej nauki to świa­tło jest formą pro­mie­nio­wa­nia elek­tro­ma­gne­tycz­nego, roz­cho­dzą­cego się w linii pro­stej, przez Zatokę Manil­ską, nio­są­cego poje­dyn­czy bit infor­ma­cji. Lecz w epoce ską­pej infor­ma­cji ów jeden bit był dla miesz­kań­ców Manili wszyst­kim.

Leci muzyka funky. Cię­cie. Pano­rama dzi­siej­szej, ruchli­wej Manili. Cen­tra han­dlowe i luk­su­sowe hotele w Makati. Fabryki elek­tro­niczne, ucznio­wie przed moni­to­rami kom­pu­te­rów. Tale­rze sate­li­tarne. Roz­ła­du­nek stat­ków w wiel­kim wol­no­cło­wym por­cie nad Zatoką Subic. Mnó­stwo, mnó­stwo uśmie­chów i unie­sio­nych kciu­ków.

-?Dzi­siej­sze Fili­piny są obie­cu­ją­cym eko­no­micz­nym dynamo. Gdy gospo­darka się roz­wija, zwięk­sza się także głód infor­ma­cji -?nie poje­dyn­czych bitów, ale setek miliar­dów bitów. Jed­nakże tech­no­lo­gia ich prze­sy­ła­nia nie zmie­niła się aż tak bar­dzo.

Znów trój­wy­mia­rowa ani­ma­cja Zatoki. Tym razem, zamiast ogni­ska, w naj­wyż­szym punk­cie Cor­re­gi­doru stoi wieża, a na niej tuba anteny mikro­fa­lo­wej, strze­la­jąc w stronę sto­licy neo­nowo-błę­kit­nymi sinu­so­idal­nymi falami.

-?Pro­mie­nio­wa­nie elek­tro­ma­gne­tyczne -?tutaj są to mikro­fale -?roz­cho­dzą się po liniach pro­stych, do gra­nicy widocz­no­ści i pozwa­lają szybko trans­mi­to­wać ogromne ilo­ści infor­ma­cji. Nowo­cze­sne tech­no­lo­gie szy­fru­jące zabez­pie­czają sygnał przed ewen­tu­al­nym pod­słu­cha­niem.

Cię­cie. Znów galeon i straż­nik.

-?Daw­niej, poło­że­nie Cor­re­gi­doru, u wej­ścia do Zatoki, czy­niło go natu­ral­nym punk­tem obser­wa­cyj­nym -?miej­scem, gdzie zbie­rano infor­ma­cje o nad­pły­wa­ją­cych stat­kach.

Cię­cie na barkę w zatoczce, wypusz­cza­jącą za burtę gruby, nasmo­ło­wany kabel; uwi­ja­jący się nur­ko­wie ze sznu­rami kuli­stych, poma­rań­czo­wych boi.

-?Dzi­siaj loka­li­za­cja Cor­re­gi­doru czyni go ide­al­nym miej­scem do uło­że­nia głę­bi­no­wych kabli świa­tło­wo­do­wych. Pły­nące nimi infor­ma­cje -?z Taj­wanu, Hong­kongu, Male­zji, Nip­ponu i Sta­nów Zjed­no­czo­nych -?mogą być prze­słane linią mikro­fa­lową bez­po­śred­nio do cen­trum Manili. Z szyb­ko­ścią świa­tła!

Kolejna gra­fika 3D. Tym razem kom­pu­te­rowo wymo­de­lo­wana pano­rama Manili. Randy zna ją na pamięć, ponie­waż to on, łażąc po mie­ście z odbior­ni­kiem GPS, zebrał dane do tego cho­ler­stwa. Stru­mień bitów z Cor­re­gi­doru leci pro­sto przez Zatokę i tra­fia w dzie­siątkę -?antenę na dachu zwy­czaj­nie wyglą­da­ją­cego, czte­ro­pię­tro­wego biu­rowca pomię­dzy kate­drą a For­tem San­tiago. To sie­dziba firmy Epi­phyte; na ante­nie wid­nieje jej dys­kretne logo i nazwa. Potem inne anteny retrans­mi­tują infor­ma­cję do budynku UPT i po oko­licy: do dra­pa­czy chmur z Makati, insty­tu­cji rzą­do­wych w Quezon City i bazy lot­nic­twa woj­sko­wego na połu­dnie od mia­sta.

Boye hote­lowi prze­rzu­cają na łódź wyście­łany dywa­nem trap. Kiedy scho­dzi po nim Randy, kobieta wyciąga do niego dłoń. Randy wita się z nią.

-?Randy Water­ho­use.

Ona chwyta go za rękę i wciąga na pokład -?nie tyle w geście powi­tal­nym, ile chro­niąc go przed wpad­nię­ciem do wody.

-?Cześć. Amy Sha­ftoe. Witamy na glo­rii.

-?Słu­cham?

-?Glory. Ta dżonka nazywa się Glory -?wyja­śnia. Mówi bar­dzo wyraź­nie, jakby poro­zu­mie­wała się przez szu­miącą krót­ko­fa­lówkę. - Wła­ści­wie to Glory IV -?cią­gnie. Ma akcent ze środ­ko­wego Zachodu, odro­binę nosowy, jak z Połu­dnia, tro­szeczkę też fili­piń­ski.

Gdyby spo­tkało się ją na ulicy jakie­goś ame­ry­kań­skiego mia­steczka, można by nie zauwa­żyć śla­dów azja­tyc­kiego pocho­dze­nia w jej oczach. Ma ciem­no­kasz­ta­nowe włosy z pasem­kami od słońca, dłu­gie w sam raz, by dało się je zwią­zać w koń­ski ogon -?nie dłuż­sze.

-?Sekundkę -?mówi. Wtyka głowę do ste­rówki i mówi coś do pilota, w mie­sza­ni­nie angiel­skiego i tagal­skiego.

Pilot kiwa głową, roz­gląda się i mani­pu­luje ste­rami. Fagasi zaczy­nają wcią­gać trap.

-?Hej -?odzywa się spo­koj­nie Amy i rzuca każ­demu z nich paczkę marl­boro.

Łapią je w powie­trzu, szcze­rzą zęby i dzię­kują. Glory IV zaczyna odbi­jać od kei.

Przez kilka minut Amy kręci się po pokła­dzie, jakby spraw­dzała w pamięci kolejne ele­menty z listy. Randy nali­czył, oprócz niej i pilota, jesz­cze czte­rech człon­ków załogi -?dwóch bia­łych i dwóch Fili­piń­czy­ków. Dłu­bią coś przy sil­ni­kach i sprzę­cie do nur­ko­wa­nia; Randy, pomimo wielu kul­tu­ro­wych i tech­no­lo­gicz­nych barier, odga­duje, że spraw­dzają, czy nie ma błę­dów. Amy mija go kilka razy. Unika jego wzroku. To nie z nie­śmia­ło­ści. Jej mowa ciała jest czy­telna: "Dobrze wiem, że męż­czyźni gapią się na każdą kobietę, jaka przy­pad­kiem znaj­dzie się w oko­licy, mając nadzieję, że jej fizyczne piękno, włosy, strój, zapach czy maki­jaż spra­wią im przy­jem­ność. Będę to grzecz­nie i cier­pli­wie zno­sić, dopóki ci nie przej­dzie". Amy ma dłu­gie, szczu­płe nogi i ręce, nosi popla­mione farbą dżinsy, koszulkę bez ręka­wów i wypa­sione san­dały. Po łodzi poru­sza się swo­bod­nie. W końcu pod­cho­dzi do niego, przez chwilę patrzy mu w oczy, a potem, jakby znu­dzona, odwraca wzrok.

-?Dzięki za prze­jażdżkę.

-?Nie ma sprawy.

-?Głu­pio mi, że nie dałem napiwku tym faga­som na przy­stani. Mogę ci to jakoś wyna­gro­dzić?

-?Możesz mi to wyna­gro­dzić infor­ma­cją -?natych­miast odpo­wiada Amy, wycią­ga­jąc rękę i dra­piąc się po karku. Łokieć wysta­wia w powie­trze. Randy zauważa pod pachą mniej wię­cej mie­sięczne owło­sie­nie, potem zerka na wysta­jący spod koszulki tatuaż. -?W końcu pra­cu­jesz w branży infor­ma­tycz­nej, nie?

Obser­wuje go, z nadzieją, że poj­mie alu­zję i się roze­śmieje, a przy­naj­mniej uśmiech­nie. On jed­nak jest zbyt zato­piony w myślach, by to wyła­pać. Amy znów odwraca wzrok, teraz z sar­do­niczną miną -?"nie rozu­miesz mnie, Randy, to cał­kiem nor­malne, wcale się nie prze­ję­łam". Przy­po­mina mu kilka zna­jo­mych les­bi­jek, zrów­no­wa­żo­nych, pra­cu­ją­cych fizycz­nie. Kaso­wały pod każ­dym wzglę­dem wiel­ko­miej­skie lesby z ich kotami i nar­tami bie­gów­kami.

Pro­wa­dzi go do kli­ma­ty­zo­wa­nej kajuty z mnó­stwem okien i eks­pre­sem do kawy. Boaze­ria z imi­ta­cji drewna wygląda jak w pod­miej­skiej sute­re­nie. Na ścia­nach jest pełno opraw­nych w ramki ofi­cjal­nych doku­men­tów - licen­cji, reje­stra­cji, a także czarno-bia­łych zdjęć przed­sta­wia­ją­cych ludzi i łodzie. Pach­nie kawą, mydłem i ole­jem. Jest też przy­wią­zany gumo­wymi linami radio­ma­gne­to­fon i pudło po butach pełne kom­pak­tów, prze­waż­nie albu­mów ame­ry­kań­skich alter­na­tyw­nych pio­sen­ka­rek-kom­po­zy­to­rek, tych nie­zro­zu­mia­nych przez nikogo, inte­li­gent­nych, ale uczu­cio­wych, boga­cą­cych się na sprze­daży muzyki kon­su­men­tom, któ­rzy rozu­mieją, jak to jest być nie­zro­zu­mia­nym10. Amy nalewa dwa kubki kawy, sta­wia je na przy­śru­bo­wa­nym do pod­łogi stole, grze­bie w cia­snych kie­sze­niach dżin­sów, dobywa wodo­od­porny pla­sti­kowy port­fel, wyciąga dwie wizy­tówki i pstryka je po stole do Randy'ego. Chyba to ją bawi -?na jej ustach poja­wia się mały, pry­watny uśmiech, zni­ka­jąc, gdy tylko spo­strzega go Randy. Na wizy­tów­kach wid­nieje logo Sem­per Marine Servi­ces i nazwi­sko: Ame­rica Sha­ftoe.

-?Masz na imię Ame­rica? -?pyta Randy.

Amy ze znu­dze­niem wygląda przez okno. Oba­wia się, że uczepi się tego tematu.

-?No.

-?Gdzie cho­dzi­łaś do szkoły?

Wydaje się zafa­scy­no­wana wido­kiem za oknem: jak okiem się­gnąć, wiel­kie frach­towce roz­siane po Zatoce Manil­skiej. Randy wnio­skuje, że obser­wa­cja wiel­kich, pordze­wia­łych kadłu­bów jest cie­kaw­sza niż roz­mowa z nim.

-?To jak, powiesz mi, o co tu cho­dzi? -?pyta nagle Amy. Odwraca się doń twa­rzą, unosi kubek do ust i patrzy Randy'emu pro­sto w oczy.

Randy nie wie co powie­dzieć. Takie pyta­nie, zada­wane przez nią, Ame­ricę Sha­ftoe, nale­ża­łoby uznać za bez­czel­ność. Jej firma, Sem­per Marine Servi­ces, jest pod­wy­ko­nawcą na naj­niż­szym pozio­mie wir­tu­al­nej kor­po­ra­cji Aviego -?jed­nym z tuzina ewen­tu­al­nych kom­ple­tów nur­ków i łodzi do wyna­ję­cia -?a więc to tro­chę tak, jakby inda­go­wał cię dozorca albo szo­fer.

Jest nie­zwy­kłą, inte­li­gentną osobą i jest śliczna -?wbrew wła­snym sta­ra­niom. Jako inte­re­su­jąca kobieta, w dodatku Ame­ry­kanka, domaga się wyż­szego sta­tusu. Randy pró­buje zacho­wać ostroż­ność:

-?Czymś się nie­po­ko­isz?

Amy odwraca wzrok, z obawą że wyra­ziła się nie­wła­ści­wie.

-?Niczym szcze­gól­nym -?wyja­śnia. -?Po pro­stu jestem cie­kaw­ska. Lubię, jak się mi opo­wiada. Nur­ko­wie zawsze sia­dają sobie i opo­wiadają różne rze­czy.

Randy sior­bie kawę. Ame­rica cią­gnie:

-?W tej branży ni­gdy nie wiesz, kto da ci następną fuchę. Nie­któ­rzy mają naprawdę dziwne powody, żeby robić coś pod wodą, i to mnie wła­śnie inte­re­suje. Bo to fajne! -?zamyka kwe­stię, jakby to fak­tycz­nie był jedyny powód.

Randy ma to za wysoce pro­fe­sjo­nalną ściemę. Posta­na­wia, że sprzeda Amy tylko wia­do­mo­ści z biu­le­tynu dla prasy.

-?Wszy­scy Fili­piń­czycy miesz­kają w Manili. Tam są potrzebne infor­ma­cje. Jest drobny kło­pot z ich dostar­cze­niem, bo ze wszyst­kich stron są góry, a z przodu Zatoka Manil­ska. Ukła­da­nie w niej kabli jest kosz­ma­rem...

Kiwa głową. Oczy­wi­ście, od dawna to wie. Randy wci­ska prze­wi­ja­nie w przód.

-?Świet­nie nadaje się Cor­re­gi­dor. Z niego można strze­lić w pro­stej linii łącze mikro­fa­lowe, przez zatokę, do cen­trum Manili.

-?Czyli że ty prze­dłu­żasz kabel idący z pół­noc­nego Luzonu do Zatoki Subic aż na Cor­re­gi­dor?

-?Hm... dwie uwagi -?mówi Randy i odcze­kuje, aż odpo­wiedź zgro­ma­dzi mu się w bufo­rze wyj­ścio­wym. -?Po pierw­sze, uwa­żaj z zaim­kami. Co zna­czy: "ty"? Pra­cuję dla firmy Epi­phyte, którą od pod­staw zapro­jek­to­wa­li­śmy tak, żeby dzia­łała nie sama dla sie­bie, lecz jako ele­ment wir­tu­al­nej kor­po­ra­cji, tak jakby...

-?Wiem co to takiego "epi­fit" -?prze­rywa mu Amy. -?A po dru­gie?

-?No dobra. -?Randy jest nieco zbity z tropu. -?Dwa: mamy nadzieję, że prze­dłu­że­nie kabla pół­noc­no­lu­zoń­skiego to dopiero pierw­sze z kilku łączy. Z cza­sem chcemy na Cor­re­gi­dor dopro­wa­dzić wię­cej kabli.

W gło­wie Amy zaczy­nają się krę­cić try­biki. Prze­sła­nie jest jasne: jeśli dobrze wyko­nają pierw­sze zada­nie, Sem­per Marine może pod­ła­pać kolejne zle­ce­nia.

-?W tym przy­padku prace reali­zuje kon­sor­cjum skła­da­jące się z nas, Fili­Tela, 24 Jam i wiel­kiego nip­poń­skiego kon­cernu elek­tro­nicz­nego.

-?A co ma do tego 24 Jam? Prze­cież to sieć mar­ke­tów.

-?Oni są punk­tami sprze­daży deta­licz­nej pro­duktu firmy Epi­phyte.

-?Czyli czego?

-?Pino­gra­mów. -?Randy gry­zie się w język; już miał jej powie­dzieć, że ta nazwa jest zastrze­żona.

-?Pino­gra­mów?

-?To działa tak. Jesteś Emi­gra­cyj­nym Pra­cow­ni­kiem Kon­trak­to­wym. Zanim wyje­dziesz do Ara­bii Sau­dyj­skiej, Sin­ga­puru, Seat­tle, gdzie bądź, kupu­jesz od nas lub wypo­ży­czasz takie urzą­dzonko. Wiel­ko­ści małej książki. Sie­dzi tam kamera wideo o wymia­rach naparstka, ekra­nik i dużo, dużo kości pamięci. Te czę­ści są tu spro­wa­dzane zewsząd -?dostar­czamy je do wol­no­cło­wego portu nad Subic i mon­tu­jemy w nip­poń­skiej fabryce. Całe ustroj­stwo kosz­tuje więc tyle co nic. W każ­dym razie, zabie­rasz je ze sobą. Jak masz ochotę nagrać coś dla rodziny, włą­czasz to, celu­jesz kamerą w sie­bie i fil­mu­jesz. Taka wide­opocz­tówka. Nagra­nie ląduje w pamięci. Jest bar­dzo mocno skom­pre­so­wane. Potem pod­łą­czasz urzą­dzonko do linii tele­fo­nicz­nej i pozwa­lasz mu odpra­wić czary.

-?Jakie czary? Że wysyła wideo przez tele­fon?

-?Wła­śnie.

-?Prze­cież już sporo czasu ludzie bawią się wide­ote­le­fo­nami?

-?Róż­nica polega na naszym opro­gra­mo­wa­niu. Nie pró­bu­jemy prze­sy­łać obrazu w cza­sie rze­czy­wi­stym, to byłoby za dro­gie. Zapi­su­jemy dane na naszych ser­we­rach i wyko­rzy­stu­jemy czas poza szczy­tem, kiedy ruch w sieci jest mały. Wtedy prze­py­chamy dane przez kable. To wycho­dzi taniej. W końcu lądują w naszym biu­rze w Intra­mu­ros. Stam­tąd tech­no­lo­gią bez­prze­wo­dową możemy je prze­słać do skle­pów 24 Jam w całej Manili. Do ode­bra­nia wystar­cza mała okrą­gła antenka na dachu, deko­der i zwy­czajny magne­to­wid pod ladą. Tutaj Pino­gram nagrywa się na zwy­kłą kasetę wideo. Kiedy mama wpada do skle­piku po jajka albo tata po papie­rosy, skle­pi­karz mówi: "O, dzi­siaj przy­szedł do was Pino­gram", i daje im kasetę. Mogą ją zabrać do domu i obej­rzeć nowiny od syna z zagra­nicy. A kiedy się nacie­szą, przy­no­szą kasetę z powro­tem do 24 Jam.

Mniej wię­cej w poło­wie tej gadki Amy łapie o co cho­dzi, znów wbija wzrok w okno i zaczyna języ­kiem wydo­by­wać kawa­łek jedze­nia spo­mię­dzy zębów. Robi to z tak­tow­nie zamknię­tymi ustami; mimo to wydaje się tym zajęta bar­dziej niż wykła­dem na temat Pino­gra­mów.

Randy'ego para­li­żuje nie­sa­mo­wity, sza­lony strach, że ją znu­dzi. Nie zauro­czyła go -?według niego jest jakieś pięć­dzie­siąt pro­cent praw­do­po­do­bień­stwa, że jest les­bijką -?a on wie swoje. Jest tak otwarta i pro­sto­li­nijna, że czuje, że w nagrodę powi­nien wszystko jej powie­dzieć.

Dla­tego wła­śnie nie cierpi biz­nesu. Zawsze chce wszyst­kim wszystko powie­dzieć. Chce się z ludźmi zaprzy­jaź­niać.

-?Niech zgadnę -?mówi Amy. -?Ty jesteś gościem od opro­gra­mo­wa­nia.

-?Tak -?przy­znaje Randy, przy­bie­ra­jąc postawę z lekka obronną -?ale opro­gra­mo­wa­nie to jedyna cie­kawa rzecz w tym całym przed­się­wzię­ciu. Reszta to tło­cze­nie tablic reje­stra­cyj­nych.

To tro­chę ją pobu­dza.

-?Tło­cze­nie tablic?

-?Tak mówimy z moim wspól­ni­kiem. W każ­dym pro­jek­cie jest coś twór­czego - trzeba opra­co­wać nową tech­no­lo­gię, albo coś takiego. Cała reszta - dzie­więć­dzie­siąt dzie­więć pro­cent -?to pod­pi­sy­wa­nie umów, pozy­ski­wa­nie kapi­tału, cho­dze­nie na spo­tka­nia, dział mar­ke­tingu i sprze­daży. To wła­śnie nazy­wamy tło­cze­niem tablic.

Kiwa głową, wyglą­da­jąc przez okno. Randy już pra­wie ma jej powie­dzieć, że Pino­gramy mają zapew­nić im odpo­wied­nie przy­chody, tak żeby mogli przejść do czę­ści dru­giej biz­ne­splanu. To na pewno wynio­słoby go tro­chę ponad nud­nego pro­gra­mi­stę. Lecz Amy mocno dmu­cha na kawę w fili­żance, jakby gasiła świeczkę, i mówi:

-?Okay. Dzięki. Chyba się opła­cało zain­we­sto­wać trzy paczki fajek.

Koszmar

Kosz­mar

Bobby Sha­ftoe stał się kone­se­rem kosz­ma­rów. Wła­śnie kata­pul­to­wał się jak pilot pło­ną­cego samo­lotu z jed­nego kosz­maru w drugi, jesz­cze lep­szy - nie­po­ko­jąco pozba­wiony dosłow­no­ści, bez żad­nych olbrzy­mich jasz­czu­rów.

Zaczyna się od uczu­cia gorąca na twa­rzy. Kiedy weź­mie się wystar­cza­jącą ilość paliwa, by 50-tysięcz­nik mógł prze­pły­nąć Pacy­fik z pręd­ko­ścią 25 węzłów, wleje to do jed­nego zbior­nika, a potem przy­lecą Nipy i pod­palą go w kilka sekund, a ty sto­isz na tyle bli­sko, by widzieć jak trium­fal­nie szcze­rzą zęby, to wtedy możesz na twa­rzy poczuć gorąco.

Bobby Sha­ftoe otwiera oczy. Spo­dziewa się, że w ten spo­sób pod­nie­sie kur­tynę naj­lep­szego z kosz­ma­rów -?gwoź­dzia pro­gramu. Może będzie to finał jego ulu­bio­nego, pod tytu­łem Bom­bowce tor­pe­dowe z pół­noc­nego wschodu albo zaska­ku­jący począ­tek Nalotu żół­tych ludzi XVII.

Ale chyba nie puścili ścieżki dźwię­ko­wej. Jest cicho jak w zasadzce. Sie­dzi na szpi­tal­nym łóżku, oto­czony plu­to­nem egze­ku­cyj­nym gorą­cych jupi­te­rów, które unie­moż­li­wiają zoba­cze­nie cze­go­kol­wiek. Sha­ftoe mruga i sku­pia się na wiszą­cym w powie­trzu obłoku papie­ro­so­wego dymu, przy­po­mi­na­ją­cym parę roz­la­nej ben­zyny w tro­pi­kach. Pach­nie nie­źle.

Koło jego łóżka sie­dzi młody czło­wiek. Bobby widzi tylko asy­me­tryczną aure­olę tam, gdzie świa­tło odbija się od jego natłusz­czo­nej fry­zury na man­do­linę. Oraz czer­wony ognik papie­rosa. Przy­glą­da­jąc się uważ­niej, może wyło­wić zarysy mun­duru. Nie jest to mun­dur pie­choty mor­skiej. Na jego ramio­nach poły­skują galony porucz­nika; zza podwój­nych drzwi bły­ska świa­tło.

-?Chcesz jesz­cze papie­rosa? -?pyta porucz­nik. Głos ma szorstki, ale dziw­nie deli­katny.

Sha­ftoe spo­gląda na wła­sną dłoń i widzi wetknięty mię­dzy palce cen­ty­me­trowy nie­do­pa­łek lucky strike'a.

-?Pro­szę o trud­niej­sze pyta­nie -?wykrztu­sza z tru­dem. Głos ma niski i nie­wy­raźny, jakby pły­nął z gra­mo­fonu, który zaraz trzeba będzie nakrę­cić.

Nie­do­pa­łek jest wymie­niany na nowego papie­rosa. Sha­ftoe unosi go do ust. Na ręce ma ban­daże, a pod nimi wyczuwa poważne rany, usi­łu­jące pora­zić go bólem. Coś jed­nak blo­kuje te sygnały.

Aha, mor­fina. Nie taki zły ten kosz­mar, skoro jest w nim mor­fina, prawda?

-?Gotowy? -?pyta głos.

-?Sir, pro­szę o trud­niej­sze pyta­nie!

-?Już to mówi­łeś.

-?Sir, jeśli pyta pan marine, czy chce następ­nego papie­rosa, albo czy jest gotowy, odpo­wiedź jest jedna!

-?To mi się podoba! -?mówi głos. -?Kamera.

Gdzieś w ciem­no­ści, poza fir­ma­men­tem jupi­te­rów, odzywa się ter­kot.

-?Jest kamera -?odpo­wiada głos.

Coś wiel­kiego opada ku niemu. Sha­ftoe roz­płasz­cza się na łóżku: to coś wygląda dokład­nie jak te zło­wro­gie jajeczka skła­dane w powie­trzu przez nip­poń­skie bom­bowce nur­ku­jące. Zatrzy­muje się nagle i zawisa tuż przed nim.

-?Dźwięk -?odzywa się inny głos.

Sha­ftoe przy­gląda się bacz­niej i widzi, że to nie bomba, tylko zawie­szony na tyczce wielki mikro­fon w kształ­cie poci­sku.

Porucz­nik z uli­zaną fry­zurą pochyla się, instynk­tow­nie wcho­dząc w świa­tło, jak podróż­nik w mroźną zimową noc.

To ten gość z fil­mów, jak-mu-tam, no...

Ronald Reagan trzyma na kola­nach plik fiszek. Wyciąga nową.

-?Jako naj­młod­szy Ame­ry­ka­nin odzna­czony jed­no­cze­śnie Krzy­żem Mary­narki i Srebrną Gwiazdą, jaką radę dał­byś innym mło­dym żoł­nie­rzom pie­choty mor­skiej wysy­ła­nym na Guadal­ca­nal?

Sha­ftoe nie musi się namy­ślać. Te wspo­mnie­nia są rów­nie świeże, jak jede­na­sty kosz­mar z ostat­niej nocy: dzie­się­ciu walecz­nych Nipów w fil­mie Samo­bój­czy szturm.

-?Naj­pierw zabi­jać tego z mie­czem.

-?Aha. -?Reagan unosi swe nawo­sko­wane i pocie­nio­wane brwi, potrzą­sa­jąc nad Bob­bym koafiurą. -?Rrrr­ra­cja, celu­jesz w nich, bo to ofi­ce­ro­wie, prawda?

-?Nie, palan­cie! -?krzy­czy Sha­ftoe. -?Trzeba ich zabić, bo mają te pier­do­lone mie­cze! Ktoś kie­dyś leciał na cie­bie i wyma­chi­wał takim, kurwa, mie­czem?

Reagan się wyco­fuje. Jest prze­ra­żony; mimo że przez okno wla­tuje chłodna bryza od zatoki, roz­pusz­cza mu się pod­kład.

Chciałby odwró­cić się na pię­cie, wró­cić do Hol­ly­wood i szybko dopaść jakąś akto­reczkę. Ale tkwi w Oakland i robi wywiad z boha­te­rem wojen­nym. Kart­kuje fiszki. Odrzuca dwa­dzie­ścia z rzędu. Sha­ftoe się nie śpie­szy - zdaje mu się, że będzie leżał na wznak w tym szpi­tal­nym łóżku do końca życia. Jed­nym dłu­gim wde­chem spo­piela pół papie­rosa, trzyma dym w płu­cach, pusz­cza kółko.

Kiedy wal­czyli w nocy, wiel­kie działa okrę­towe wypusz­czały kółka łatwo­pal­nego gazu. Nie grube obwa­rzanki, lecz cien­kie, krę­cące się jak lassa. Ciało Sha­ftoe'a jest nasy­cone mor­finą. Powieki opa­dają mu jak lawiny, chro­niąc podraż­nione reflek­to­rami i dymem papie­ro­so­wym gałki oczne. On i jego plu­ton ucie­kają przed przy­pły­wem, pró­bu­jąc omi­nąć nabrzeżne umoc­nie­nia. Są w sztur­mo­wej pie­cho­cie mor­skiej i od dwóch tygo­dni polo­wali na pewną nip­poń­ską jed­nostkę na Guadal­ca­nal. W końcu pocięli ich na pla­sterki. A skoro są w oko­licy, dostali roz­kaz prze­do­sta­nia się w pewien punkt przy­lądka, skąd będą mogli ostrze­lać moź­dzie­rzami nad­pły­wa­jący Eks­pres Tokio. Głup­ko­wata i lek­ko­myślna tak­tyka -?nie na darmo nazywa się Ope­ra­cja Sznu­rówka, w końcu jest to od początku do końca par­ty­zancka impro­wi­za­cja. Mają opóź­nie­nie, bo ta garstka Nipów jest wyjąt­kowo uparta: orga­ni­zuje zasadzki za każ­dym zwa­lo­nym drze­wem, wali do nich jak do kaczek, gdy tylko wysy­pią się na otwartą plażę...

Coś wil­got­nego ude­rza go w czoło: to maki­ja­ży­sta czymś go sma­ruje. Sha­ftoe z powro­tem ląduje w kosz­ma­rze z jasz­czu­rem.

-?Mówi­łem ci o jasz­czu­rze? -?pyta.

-?Kilka razy -?odpo­wiada roz­mówca. -?No, jesz­cze tylko minutkę. -?Ronald Reagan ści­ska w pal­cach nową kartę, pró­bu­jąc teraz cze­goś tro­chę spo­koj­niej­szego: -?A co robi­li­ście z towa­rzy­szami broni wie­czo­rem, po dniu wypeł­nio­nym walką?

-?Spy­cha­li­śmy bul­do­że­rami zwłoki Nipów na kupę -?mówi Sha­ftoe -?a potem pod­pa­la­li­śmy. A potem szli­śmy na plażę ze sło­ikiem bim­bru i przy­glą­da­li­śmy się, jak tor­pedy zata­piają nasze okręty.

Reagan się krzywi.

-?Cię­cie! -?odzywa się cicho, ale roz­ka­zu­jąco.

Ter­kot kamery ustaje.

-?No i jak wypa­dłem? -?pyta Bobby, kiedy z twa­rzy zeskro­bują mu maki­jaż, a reszta ekipy pakuje sprzęt.

Wyłą­czono już reflek­tory, przez okna wpada świa­tło dzienne pół­noc­nej Kali­for­nii. Cała scena jest tak praw­dziwa, jakby wcale nie była kosz­ma­rem.

-?Świet­nie. -?Reagan nie patrzy mu w oczy. -?Nie­sa­mo­wi­cie pod­nie­siesz morale naszych żoł­nie­rzy. -?Zapala papie­rosa. -?Możesz już iść spać.

-?E? -?odzywa się Sha­ftoe. -?Prze­cież cały czas spa­łem, nie?

Wycho­dząc ze szpi­tala, czuje się znacz­nie lepiej. Dostaje kilka tygo­dni urlopu. Udaje się pro­sto na dwo­rzec w Oakland i łapie naj­bliż­szy pociąg do Chi­cago. Pasa­że­ro­wie roz­po­znają go ze zdjęć w gaze­tach, sta­wiają mu drinki i pozują z nim do foto­gra­fii. Godzi­nami gapi się w okno na mija­jącą go Ame­rykę -?wszystko jest czy­ste i wspa­niałe. Może i są w tym kraju dzi­kie ostępy, pusz­cze, nawet niedź­wie­dzie griz­zly i kugu­ary, ale wszystko jest roz­gra­ni­czone, a reguły (nie baw się z niedź­wie­dziąt­kami, w nocy wie­szaj jedze­nie na gałęzi) są znane i spi­sane w Pod­ręcz­niku Skauta. Na tych pacy­ficz­nych wyspach jest za dużo żywych stwo­rzeń; wszyst­kie one cią­gle się poże­rają i są poże­rane, a gdy tylko posta­wisz wśród nich stopę, od razu sam w tym uczest­ni­czysz. Już kil­ku­dniowa jazda tym pocią­giem (stopy w czy­stych bia­łych baweł­nia­nych skar­pet­kach, nie­ob­gry­zane żyw­cem przez nic) znacz­nie oczysz­cza mu głowę. Tylko raz, no, może dwa lub trzy, ma potrzebę zamknąć się w kiblu i strze­lić w żyłę mor­finę.

Kiedy zamyka oczy, widzi się na Guadal­ca­nal.

Roz­chla­pu­jąc wodę ucieka przed przy­pły­wem wokół ostat­niego umoc­nie­nia. Na plażę wta­czają się wiel­kie fale, łapią jego ludzi i ciskają nimi o skały. Wresz­cie skrę­cają za róg i widzą zatoczkę: drobne wycię­cie w linii brze­go­wej Guadal­ca­nal. Sto metrów nanie­sio­nych przez fale osa­dów, osło­nię­tych wyso­kim kli­fem. Jeśli przy­pływ ma ich nie zmyć, muszą poko­nać te bagna i osią­gnąć pod­nóże urwi­ska...

Sha­ftoe'owie pocho­dzą z gór Ten­nes­see i zaj­mują się mię­dzy innymi gór­nic­twem. Mniej wię­cej wtedy, gdy Nim­rod Sha­ftoe poje­chał na Fili­piny, kilku jego braci prze­pro­wa­dziło się do zachod­niego Wiscon­sin do pracy w kopal­niach oło­wiu. Jeden z nich -?dzia­dek Bobby'ego -?awan­so­wał na szty­gara. Cza­sem jeź­dził do Oco­no­mo­woc, w odwie­dziny do wła­ści­ciela kopalni, który miał letni domek nad jed­nym z jezior. Wypły­wali łódką na szczu­paki. Czę­sto spo­ty­kali także sąsia­dów wła­ści­ciela kopalni - posia­da­czy ban­ków i bro­wa­rów. Tak oto Sha­ftoe'owie prze­nie­śli się do Oco­no­mo­woc i z gór­ni­ków prze­obra­zili się w prze­wod­ni­ków węd­ka­rzy i myśli­wych. Rodzina skru­pu­lat­nie pie­lę­gno­wała swój regio­nalny akcent i pewne inne tra­dy­cje -?jak służba woj­skowa. Jedna z jego sióstr i dwaj bra­cia wciąż miesz­kają z rodzi­cami, a dwóch star­szych braci jest w armii. I nie Bobby pierw­szy dosłu­żył się Srebr­nej Gwiazdy, choć pierw­szy dostał Krzyż.

Bobby składa wizytę dru­ży­nie skau­tów. Zostaje mar­szał­kiem miej­skiej parady. Poza tym, przez dwa tygo­dnie nie­mal nie rusza się z domu. Cza­sem wycho­dzi na podwórko i gra w berka z młod­szymi braćmi. Pomaga tacie zre­pe­ro­wać prze­gniły pomost. Cią­gle odwie­dzają go kole­dzy i kole­żanki ze szkoły, a Bobby uczy się tej rze­czy, którą znali wszy­scy jego wujo­wie i dziad­ko­wie: ni­gdy nie opo­wiada się z deta­lami o tym, co się działo na woj­nie. Nikt nie ma ochoty słu­chać, jak ostrzem bagnetu wydłu­by­wa­łeś sobie z nogi zęby trzo­nowe kolegi. Wszyst­kie te dzie­ciaki wydają mu się teraz idio­tami i przy­głu­pami. Jedyną osobą, któ­rej towa­rzy­stwo znosi dobrze, jest pra­dzia­dek Sha­ftoe; ma dzie­więć­dzie­siąt cztery lata, ale umysł jak żyleta. Był w Peters­burg, kiedy Burn­side zde­to­no­wał minę zako­paną pod liniami Kon­fe­de­ra­tów, a potem wysłał swych ludzi na szturm do leja, gdzie zostali wyrżnięci. Oczy­wi­ście ni­gdy o tym nie wspo­mina, podob­nie jak Bobby ni­gdy nie opo­wiada o jasz­czu­rze.

Nie­ba­wem urlop się koń­czy, nastę­puje wiel­kie poże­gna­nie na dworcu w Mil­wau­kee, Bobby ści­ska mamę i sio­strę, wymie­nia uścisk dłoni z tatą, braćmi i odjeż­dża.

Nie ma poję­cia co go czeka. Wie tylko, że awan­so­wał na sier­żanta i został prze­nie­siony ze swej poprzed­niej jed­nostki (nic dziw­nego, z plu­tonu oca­lał tylko on) do jakiejś for­ma­cji mari­nes w Waszyng­to­nie, o któ­rej ni­gdy nie sły­szał.

W Waszyng­to­nie wpraw­dzie wiele się dzieje, ale kiedy Bobby ostatni raz czy­tał gazetę, nie toczyły się tam żadne walki, oczy­wi­ste więc, że nie dosta­nie przy­działu do jed­nostki fron­to­wej. W końcu swoje już zro­bił, zabił wię­cej Nipów niż na niego przy­pa­dało, dostał medale i był ranny. Ponie­waż do pracy biu­ro­wej nie ma odpo­wied­niego wykształ­ce­nia, spo­dziewa się, że będzie jeź­dził po kraju w cha­rak­te­rze boha­tera wojen­nego, pod­no­sząc morale i opo­wia­da­jąc mło­dym chło­pa­kom pier­doły, żeby zacią­gnęli się do Kor­pusu.

Mel­duje się, zgod­nie z roz­ka­zem, w kosza­rach mari­nes w Waszyng­to­nie. To naj­star­sza sie­dziba Kor­pusu, cały kwar­tał w poło­wie drogi mię­dzy Kapi­to­lem a por­tem mary­narki, zie­lony czwo­ro­kąt, po któ­rym masze­ruje orkie­stra dęta, a kom­pa­nia defi­la­dowa ćwi­czy musz­trę. Pra­wie spo­dziewa się ujrzeć wiel­kie, stra­te­giczne maga­zyny pełne szczo­te­czek do zębów do mycia pod­łóg.

W gabi­ne­cie sie­dzi dwóch mari­nes: major, jego nowy nomi­nalny dowódca, oraz puł­kow­nik, który wygląda i zacho­wuje się tak, jakby się tu uro­dził. Jest zszo­ko­wany, że dwóch ofi­ce­rów takiej rangi wita tutaj jego, skrom­nego sier­żanta. Może to Krzyż Mary­narki zwró­cił ich uwagę? Ale oni prze­cież mają wła­sne Krzyże -?i to po dwa albo trzy.

Major przed­sta­wia puł­kow­nika w taki spo­sób, że Sha­ftoe'owi nie wyja­śnia to nic a nic. Puł­kow­nik pra­wie się nie odzywa; ma tylko obser­wo­wać. Major dłuż­szą chwilę kart­kuje jakieś wypi­sane na maszy­nie papiery.

-?Piszą tutaj, że jesteś gung-ho.

-?Tak jest, sir!

-?Co to, do cho­lery, zna­czy?

-?Sir, to jest chiń­skie słowo! Jest tam taki komu­ni­sta, nazywa się Mao i ma swoją armię. Raz czy dwa napa­rza­li­śmy się z nimi, sir. Gung-ho to ichni okrzyk wojenny, to zna­czy "wszy­scy razem" albo jakoś tak, no i kiedy już doło­ży­li­śmy im, to ukra­dli­śmy ten okrzyk, sir!

-?Czy masz na myśli, Sha­ftoe, że zazja­cia­łeś, tak jak inni chiń­scy mari­nes?

-?Sir, jest wręcz prze­ciw­nie! Myślę, że to będzie w doku­men­tach!

-?Tak sądzisz? -?pyta major. -?Mamy tu inte­re­su­jący raport z wywiadu do kro­niki fil­mo­wej, który prze­pro­wa­dził z tobą pewien żoł­nierz11, porucz­nik Reagan.

-?Sir! Marine prze­pra­sza za swoje nie­od­po­wied­nie zacho­wa­nie pod­czas tego wywiadu, sir! Marine pohań­bił sie­bie i cały Kor­pus, sir!

-?Chcesz się uspra­wie­dli­wić? Byłeś ranny. W szoku pobi­tew­nym. Naćpany lekami. Chory na mala­rię.

-?Sir! Nie ma żad­nego uspra­wie­dli­wie­nia!

Major i puł­kow­nik kiwają do sie­bie apro­bu­jąco gło­wami.

Te odzywki "Sir! Tak jest, sir!", brzmiące zapewne jak pier­doły w uszach każ­dego roz­sąd­nego cywila, dla Sha­ftoe'a i ofi­ce­rów mają głę­boki sens. Sha­ftoe, jak inni, na początku miał pro­blemy z woj­skową ety­kietą. Tro­chę nią nasiąk­nął, dora­sta­jąc w rodzi­nie woj­sko­wych, ale doro­słe życie to inna sprawa. Teraz, doświad­czyw­szy wszyst­kich eta­pów mili­tar­nej egzy­sten­cji, z wyjąt­kiem tych osta­tecz­nych (śmierci, sądu wojen­nego, eme­ry­tury), wresz­cie zro­zu­miał, po co wykształ­ciła się taka kul­tura: ta ety­kieta umoż­li­wia gru­pom męż­czyzn wspólne życie przez lata, podró­żo­wa­nie na koniec świata i wyko­ny­wa­nie nie­sa­mo­wi­cie popie­przo­nych zadań, tak by przy tym nie poza­bi­jali się wza­jem­nie ani nie zwa­rio­wali. Eks­tre­mal­nie for­malny spo­sób, w jaki odzywa się do ofi­ce­rów, ma istotny pod­tekst: pana pro­blem, sir, posta­no­wić, co mam robić. Mój pro­blem, sir, wyko­nać to. Moja postawa gung-ho gwa­ran­tuje, że po wyda­niu roz­kazu nie będę pana nękał żad­nymi szcze­gó­łami -?a od pana ocze­kuję, że zosta­nie pan po swo­jej stro­nie linii i nie będzie mnie męczyć tą gów­nianą poli­tyką, którą zaj­muje się pan na co dzień. Odpo­wie­dzial­ność kry­jąca się za taką gor­li­wo­ścią pod­wład­nego do wyko­ny­wa­nia roz­ka­zów jest cięż­kim brze­mie­niem dla każ­dego rozum­nego ofi­cera: Sha­ftoe nie­raz widział, jak sta­rzy wyja­da­cze zamie­niają nie­do­świad­czo­nych porucz­ni­ków w trzę­sącą się gala­retę, po pro­stu sta­jąc przed nimi na bacz­ność i rado­śnie zga­dza­jąc się na wyko­na­nie ich roz­kazu.

-?Ten Reagan skar­żył się, że cały czas pró­bo­wa­łeś opo­wia­dać mu o jasz­czu­rze -?mówi major.

-?Tak jest, sir! Wielki jasz­czur, sir! Bar­dzo cie­kawa histo­ria, sir! - odpo­wiada Sha­ftoe.

-?Nie obcho­dzi mnie to. Pyta­nie brzmi: czy była to wła­ściwa histo­ria w takich oko­licz­no­ściach?

-?Sir! Sztur­mo­wa­li­śmy wybrzeże wyspy, pró­bo­wa­li­śmy się dostać mię­dzy tych Nipów a lądo­wi­sko Eks­presu Tokio... -?zaczyna Sha­ftoe.

-?Mil­czeć!

-?Tak jest, sir!

Zapada cisza, którą w końcu prze­rywa puł­kow­nik.

-?Kaza­li­śmy łapi­du­chom przej­rzeć twój raport, Sha­ftoe.

-?Tak jest, sir!

-?Sądzą, że cała ta histo­ria z olbrzy­mim jasz­czu­rem to kla­syczny przy­pa­dek pro­jek­cji.

-?Sir! Mógłby mi pan wyja­śnić, co to takiego?

Puł­kow­nik rumieni się, odwraca ple­cami i zerka przez żalu­zje na skąpy ruch uliczny na Eye Street.

-?No więc, oni twier­dzą, że naprawdę nie było żad­nego jasz­czura. Że zabi­łeś tego Japa12 w walce wręcz. I że wspo­mnie­nie o tym całym jasz­czu­rze ujaw­nia twoje id.

-?Id, sir?

-?No, masz tam w gło­wie te id, i ono prze­jęło kon­trolę, kiedy zabi­ja­łeś tego Japońca gołymi rękami. A potem twoja wyobraź­nia wyśniła sobie cały ten szajs o jasz­czu­rze, żeby to wyja­śnić.

-?Mówi pan, sir, że jasz­czur to tylko taka prze­no­śnia!

-?Tak.

-?Sir! W takim razie, z całym sza­cun­kiem, chciał­bym się dowie­dzieć, kto prze­gryzł tego Nipa na pół, sir!

Puł­kow­nik wykrzy­wia twarz w gry­ma­sie nie­chęci.

-?Sier­żan­cie, zanim ura­to­wał was ten obser­wa­tor wybrzeża, sie­dzie­li­ście nad tą zatoką trzy dni, razem z tru­pami. W kli­ma­cie tro­pi­kal­nym, przy tych wszyst­kich insek­tach i padli­no­żer­cach, trudno było powie­dzieć, czy ten Jap został prze­gry­ziony przez jasz­czura, czy zmie­lony w siecz­karni. Rozu­miesz, co mam na myśli?

-?Tak jest, sir, rozu­miem!

Major wraca do raportu.

-?Ten cały Reagan twier­dzi, że czy­ni­łeś także pogar­dliwe uwagi na temat gene­rała MacAr­thura.

-?Tak jest, sir! Ten skur­wiel nie­na­wi­dzi Kor­pusu, sir! Pró­buje nas wszyst­kich zabić, sir!

Major i puł­kow­nik spo­glą­dają po sobie. Wyraź­nie pod­jęli, bez słowa, jakąś decy­zję.

-?Ponie­waż chcesz wró­cić do woj­ska, typo­wym zada­niem byłby dla cie­bie objazd po kraju. Poka­zy­wał­byś medale i rekru­to­wał mło­dych chło­pa­ków do Kor­pusu. Ale sprawa z jasz­czu­rem jakby to wyklu­cza.

-?Sir, nie rozu­miem!

-?Biuro Rekru­ta­cji przej­rzało twoje akta. Widzieli raport Reagana. Boją się, że w Zadu­piu Dol­nym, Arkan­sas, kiedy będziesz w galo­wym mun­du­rze szedł w pocho­dzie w Dzień Pole­głych, nagle zaczniesz opo­wia­dać te bzdury o jasz­czu­rze. A wtedy wszy­scy ze stra­chu naro­bią w gacie, co zakłóci prze­bieg dzia­łań wojen­nych.

-?Sir! Z całym sza­cun­kiem...

-?Nie udzie­li­łem wam głosu -?prze­rywa mu major. -?Nie wspo­mnę nawet o two­jej obse­sji co do gene­rała MacAr­thura.

-?Sir! Gene­rał to mor­derca i...

-?Mil­czeć!

-?Tak jest, sir!

-?Mamy dla was inne zada­nie.

-?Tak jest, sir!

-?Przy­dzie­limy was do szcze­gól­nej jed­nostki.

-?Sir! Sztur­mowcy marine to już jest szcze­gólna jed­nostka w ramach szcze­gól­nego Kor­pusu!

-?Nie o to mi cho­dzi. Cho­dzi mi o to, że to zada­nie jest... nie­zwy­kłe. - Major zerka na puł­kow­nika. Nie wie jak zacząć.

Puł­kow­nik wtyka rękę do kie­szeni, pobrzę­kuje mone­tami, potem wyj­muje rękę i gła­dzi się po policzku.

-?To nie jest zada­nie tylko naszego Kor­pusu -?mówi w końcu. -?Będziesz nale­żał do spe­cjal­nego mię­dzy­na­ro­do­wego oddziału. Będzie w nim ame­ry­kań­ski plu­ton sztur­mow­ców marine, plu­ton Spe­cjal­nej Jed­nostki Powietrz­nej z Anglii, dzia­ła­jące razem pod jed­nym dowódz­twem. Grupa twar­dych ludzi, któ­rzy wyka­zali, że pora­dzą sobie z każ­dym pro­ble­mem, w każ­dych warun­kach. Czy ten opis pasuje do cie­bie?

-?Tak jest, sir!

-?To bar­dzo nie­zwy­kła jed­nostka -?rzuca w zadu­mie puł­kow­nik -?sami woj­skowi ni­gdy by na coś takiego nie wpa­dli. Rozu­miesz, co mam na myśli, Sha­ftoe?

-?Nie, sir! Ale wyczu­wam teraz silny smród poli­tyki!

Puł­kow­nik bły­ska spoj­rze­niem, a potem zerka przez okno na kopułę Kapi­tolu.

-?Ci poli­tycy potra­fią być naprawdę upier­dliwi, jeżeli cho­dzi o wyko­ny­wa­nie roz­ka­zów. Wszystko musi być zapięte na ostatni guzik. Nie lubią uspra­wie­dli­wień. Rozu­miesz mnie, Sha­ftoe?

-?Tak jest, sir!

-?Kor­pus musiał wal­czyć, żeby to dostać. Mieli to przy­dzie­lić armii. Ale pocią­gnę­li­śmy za sznurki u paru byłych ofi­ce­rów mary­narki na wyso­kich stoł­kach. Teraz zada­nie należy do nas. Nie­któ­rzy powie­dzie­liby: "my mamy szansę je spie­przyć".

-?Sir! Nie pozwolę tego spie­przyć!

-?Ten skur­wy­syn MacAr­thur zabija mari­nes jak muchy wła­śnie dla­tego, że nie zawsze jeste­śmy dobrzy w tych poli­tycz­nych roz­gryw­kach. Jeśli ty i twoja nowa jed­nostka nie wyko­na­cie zada­nia na medal, ta sytu­acja tylko się pogor­szy.

-?Sir! Może pan pole­gać na tych mari­nes!

-?Twoim dowódcą będzie porucz­nik Eth­ridge. Skoń­czył Anna­po­lis. Nie ma za wiele doświad­cze­nia bojo­wego, ale wie, jak poru­szać się we wła­ści­wych krę­gach. On będzie twoim kon­tak­tem w sfe­rze poli­tycz­nej. Odpo­wie­dzial­ność za to, co dzieje się na ziemi, spada wyłącz­nie na cie­bie, sier­żan­cie.

-?Tak jest, sir!

-?Będzie­cie bli­sko współ­pra­co­wać z bry­tyj­ską Spe­cjalną Jed­nostką Powietrzną. Są bar­dzo dobrzy. Ale ty i twoi ludzie macie ich zaćmić.

-?Sir! Może pan na to liczyć, sir!

-?No to przy­go­tuj­cie się do odjazdu. Do Afryki Pół­noc­nej, sier­żan­cie Sha­ftoe.

Londinium

Lon­di­nium

Potężne bry­tyj­skie monety podzwa­niają mu w kie­szeni niczym cynowe tale­rze. Law­rence Prit­chard Water­ho­use idzie ulicą umun­du­ro­wany jak koman­dor Mary­narki Sta­nów Zjed­no­czo­nych. Nie wynika z tego, że jest koman­dorem, ani że jest w ame­ry­kań­skiej mary­narce, cho­ciaż jest. Łatwo zgad­nąć przy­naj­mniej "Stany Zjed­no­czone", ponie­waż na każ­dym skrzy­żo­wa­niu nie­mal prze­jeż­dża go hamu­jący z piskiem samo­chód; musi skie­ro­wać pociąg myśli na bocz­nicę, ku zdzi­wie­niu jego obsługi i pasa­że­rów, a następ­nie znaczną część mocy prze­ro­bo­wych mózgu poświę­cić na lustrzane odwra­ca­nie obrazu rze­czy­wi­sto­ści. Bo tutaj obo­wią­zuje ruch lewo­stronny.

Wie­dział o tym przed­tem. Widział zdję­cia. No i Alan w Prin­ce­ton narze­kał, że zawsze omal nie wpada pod koła, kiedy zato­piony w myślach wcho­dzi na jezd­nię, patrząc w nie­wła­ściwą stronę.

Kra­węż­niki są ostre i pro­sto­pa­dłe, nie przy­po­mi­nają ame­ry­kań­skich, obłych, gład­kich krzy­wizn. Gra­nica jezdni i chod­nika jest wyraźna i pio­nowa. Gdyby umie­ścić na gło­wie Water­ho­use'a zie­loną lampkę, a potem obser­wo­wać go z boku, pod­czas zaciem­nie­nia, tor jego ruchu przy­po­mi­nałby prze­bieg pro­sto­kątny na ekra­nie jed­no­ka­na­ło­wego oscy­lo­skopu: w górę, w dół, w górę, w dół. Gdyby szedł tak w rodzin­nym mie­ście, kra­węż­niki poja­wia­łyby się w rów­nych odstę­pach, mniej wię­cej dwa­na­ście na jedną milę, ponie­waż to mia­sto jest uło­żone porząd­nie, na kwa­dra­to­wej siatce.

Tu, w Lon­dy­nie, ulice są nie­re­gu­larne, dla­tego prze­skoki w fali pro­sto­kąt­nej zacho­dzą jakby losowo, cza­sem bli­żej, cza­sem dalej od sie­bie.

Obser­wu­jący tę falę badacz praw­do­po­dob­nie roz­pacz­li­wie szu­kałby w niej jakiejś pra­wi­dło­wo­ści: wygląda, jakby gene­ro­wał ją układ losowy, napę­dzany szu­mem, ste­ro­wany być może pro­mie­niami kosmicz­nymi z głębi wszech­świata albo roz­pa­dem izo­to­pów radio­ak­tyw­nych.

Ale, gdyby był pomy­słowy i miał do dys­po­zy­cji głęb­sze dane, to co innego.

Głę­bo­kość można uzy­skać, przy­twier­dza­jąc zie­loną lampkę na gło­wie każ­dego lon­dyń­czyka, a potem zapi­su­jąc ich trasy w ciągu kilku nocy. Otrzy­ma­li­by­śmy grubą stertę wykre­sów na papie­rze mili­me­tro­wym, każdy z nich z pozoru rów­nie przy­pad­kowy jak pozo­stałe. Im grub­sza sterta, tym więk­sza głę­bo­kość.

Z pomy­sło­wo­ścią to zupeł­nie inna sprawa. Nie ma na nią żad­nej sys­te­ma­tycz­nej metody. Jeden czło­wiek patrzyłby na stertę wykre­sów i nie widział nic poza szu­mem. Inny zafa­scy­no­wałby się nią w cał­kiem irra­cjo­nalny spo­sób, nie­moż­liwy do wyja­śnie­nia komu­kol­wiek sto­ją­cemu z boku. Pewne ukryte głę­boko czę­ści mózgu, potra­fiące wychwy­ty­wać pra­wi­dło­wo­ści (a także ist­nie­nie pra­wi­dło­wo­ści), pra­co­wa­łyby cały czas i słały do owych tępych frag­men­tów mózgu zawia­du­ją­cych prak­tycz­nymi spra­wami sygnał naka­zu­jący cią­gle patrzeć na ten stos papieru mili­me­tro­wego. Ów sygnał, cichy, nie zawsze docho­dzi do głosu, ale wtedy każe odbiorcy spę­dzać nad wykre­sami całe dnie, taso­wać je jak auty­styk, roz­ście­lać na pod­ło­dze, ukła­dać w kupki według jakichś nie­zro­zu­mia­łych zasad, opi­sy­wać na rogach cyfer­kami i lite­rami z mar­twych alfa­be­tów, zapi­sy­wać odsy­ła­cze jed­nych do dru­gich, znaj­do­wać pra­wi­dło­wo­ści i wery­fi­ko­wać je na innych danych.

Ten czło­wiek pew­nego dnia wyszedłby z pokoju, trzy­ma­jąc w dło­niach bar­dzo dokładny plan Lon­dynu, zre­kon­stru­owany na pod­sta­wie infor­ma­cji zawar­tej w wykre­sach fal pro­sto­kąt­nych.

Takim wła­śnie czło­wie­kiem jest Law­rence Prit­chard Water­ho­use.

Dla­tego wła­śnie rząd jego ojczy­zny, Sta­nów Zjed­no­czo­nych, kazał mu zło­żyć sąż­ni­ste przy­sięgi, stale zaopa­truje go w nowe mun­dury roz­ma­itych for­ma­cji i stopni, a teraz wysłał go do Lon­dynu.

Scho­dzi z kra­węż­nika, zer­ka­jąc w zamy­śle­niu w lewo. W pra­wym uchu roz­lega mu się dzwo­nie­nie, pisz­czą hamulce roweru. To tylko bry­tyj­ski koman­dos (Water­ho­use zaczyna już roz­po­zna­wać mun­dury) zała­twia­jący jakieś sprawy, ale ma za sobą wspar­cie tak­tyczne w postaci zgni­ło­zie­lo­nego auto­busu, upstrzo­nego nie­czy­tel­nymi woj­sko­wymi kodami.

-?Prze­pra­szam, sir! -?wesoło rzuca marine i omija go, sądząc pew­nie, że auto­bus zała­twi sprawę.

Water­ho­use rzuca się naprzód, pro­sto pod nad­jeż­dża­jącą z dru­giej strony czarną tak­sówkę.

Jed­nakże, prze­do­staw­szy się przez tę ulicę, dociera do celu, nie nara­ża­jąc wię­cej życia, jeśli pomi­nąć fakt, że znaj­duje się o kilka minut lotu samo­lo­tem od mor­der­czej hordy świet­nie zor­ga­ni­zo­wa­nych Niem­ców wypo­sa­żo­nych w naj­lep­szą broń na świe­cie. Zna­lazł się w dziel­nicy przy­po­mi­na­ją­cej nieco pewne mroczne zaka­marki Man­hat­tanu: obsta­wione dzie­się­cio­pię­trow­cami wąskie uliczki. Tu i ówdzie widzi sta­ro­żytne potężne gotyc­kie bryły, przy­po­mi­na­jące o minio­nej wiel­ko­ści. Ludzie, jak na Man­hat­ta­nie, pędzą szybko, czymś zaafe­ro­wani.

Pod­kute wojenne buty prze­chod­niów stu­kają meta­licz­nie. Każdy pie­szy ma dość jed­no­stajny chód i tyka nie­mal z dokład­no­ścią metro­nomu. Pod­słu­chi­wacz, gdyby ukrył w chod­niku mikro­fon, usły­szałby kako­fo­nię stuk­nięć, z pozoru loso­wych, jak szum z licz­nika Geigera. Ale wła­ściwa osoba na wła­ści­wym miej­scu mogłaby wyeks­tra­ho­wać z tego szumu sygnał - poli­czyć pie­szych, podać liczby męż­czyzn i kobiet, wykre­ślić histo­gram dłu­go­ści nóg...

Musi o tym zapo­mnieć. Chciałby skon­cen­tro­wać się na tym, co do niego należy, ale wciąż nie wie jak to ugryźć.

Nad wej­ściem do sta­cji metra St. James's Park stoi potężna kan­cia­sta nowo­cze­sna rzeźba, przez całą dobę pil­nu­jąca Broad­way Buil­dings, które są tak naprawdę jed­nym budyn­kiem. Jego widok roz­cza­ro­wuje, podob­nie jak wszyst­kie inne odwie­dzane przez Water­ho­use'a sie­dziby wywiadu.

W końcu to tylko budy­nek, poma­rań­czowy kamień, około dzie­się­ciu pię­ter, za ostat­nie trzy liczy się bez­sen­sow­nie wysoki man­sar­dowy dach, jakieś drobne kla­syczne ozdóbki nad oknami, które jak wszyst­kie szyby w Lon­dy­nie są podzie­lone paskami taśmy kle­ją­cej na osiem trój­ką­tów pro­sto­kąt­nych. Water­ho­use uważa, że ta deko­ra­cja lepiej pasuje do stylu kla­sy­cy­stycz­nego niż, na przy­kład, gotyku.

Zna się co nieco na fizyce i nie chce mu się wie­rzyć, że kiedy odpali się nie­opo­dal parę­set kilo­gra­mów trój­ni­tro­to­lu­enu, a powstała fala ude­rze­niowa przej­dzie przez szybę, ludziom po dru­giej stro­nie pomoże ta gwiazdka papie­ro­wej taśmy. To zabo­bonny gest, podobny do tych znacz­ków malo­wa­nych w obej­ściach Niem­ców z Pen­syl­wa­nii. Pew­nie jego widok przy­po­mina ludziom o woj­nie.

Na niego to chyba nie działa. Ostroż­nie prze­do­staje się na drugą stronę ulicy, inten­syw­nie myśląc o kie­runku ruchu, zakła­da­jąc, że coś tam w mózgu będzie się samo pil­no­wać. Wcho­dzi do środka, prze­pusz­cza­jąc w drzwiach naj­pierw ener­giczną młodą kobietę w para­mi­li­tar­nym kostiu­mie, wyraź­nie suge­ru­jącą, że Water­ho­use nie powi­nien spo­dzie­wać się, że Coś Wskóra takim gestem, a potem sie­dem­dzie­się­cio­let­niego, zmę­czo­nego pana z siwym wąsem.

Hall jest mocno strze­żony -?Water­ho­use musi przed­sta­wić i swe doku­menty, i roz­kazy. Potem obo­wiąz­kowo myli się -?tra­fia na złe pię­tro, ponie­waż w tym kraju nume­ruje się je ina­czej. Byłoby to znacz­nie zabaw­niej­sze, gdyby nie zda­rzyło się w sie­dzi­bie wywiadu woj­sko­wego pod­czas naj­więk­szej wojny w dzie­jach świata.

Za to, wła­ściwe pię­tro, gdy w końcu na nie tra­fia, wygląda znacz­nie bar­dziej eks­klu­zyw­nie. Oczy­wi­ście, tutaj, w Anglii, eks­klu­zyw­ność to klu­czowa sprawa: ci ludzie nie uznają pół­środ­ków. Żeby zna­leźć budkę tele­fo­niczną, trzeba przejść kilo­metr, ale kiedy już na nią tra­fisz, wygląda jakby w prze­szło­ści poważ­nym pro­ble­mem było chu­li­gań­skie wysa­dza­nie auto­ma­tów tele­fo­nicz­nych dyna­mi­tem. A bry­tyj­ska skrzynka pocz­towa pew­nie zatrzy­ma­łaby nie­miecki czołg. Nikt tu nie ma samo­chodu, ale jak już ma, to jest to trzy­to­nowy, ręcz­nie zbu­do­wany potwór. Nie do pomy­śle­nia jest wypusz­cze­nie spod sztancy całej masy wozów -?panie Ford, trzeba prze­strze­gać pew­nych spraw, w rodzaju ręcz­nego chro­mo­wa­nia chłod­nic albo tra­dy­cyj­nego rzeź­bie­nia opon z peł­nych blo­ków kau­czuku.

Wszyst­kie zebra­nia są takie same: Water­ho­use zawsze jest Gościem, ni­gdy w życiu jesz­cze nie był Gospo­da­rzem. Gość przy­bywa do nie­zna­nego budynku, sie­dzi w pocze­kalni, odma­wia­jąc miłym, choć skrom­nym kobie­tom czę­stu­ją­cym go kofe­ino­wymi napit­kami, a o cza­sie jest wpro­wa­dzany do Sali, gdzie ocze­kują nań Główny Facet i Inni Faceci. Gość nie musi też przej­mo­wać się sys­te­mem przed­sta­wia­nia się ludzi, ponie­waż działa w try­bie bier­nym i powi­nien tylko reago­wać na bodźce, ści­skać wszyst­kie poda­wane dło­nie, znów odrzu­cać pro­po­zy­cje poda­nia napo­jów kofe­ino­wych, oraz (teraz już) alko­ho­lo­wych, sia­dać gdzie i kiedy go popro­szą. W tym przy­padku i Główny Facet i więk­szość Pozo­sta­łych Face­tów to Bry­tyj­czycy, dobór napo­jów jest nieco inny, a Sala, z racji bry­tyj­sko­ści, zbu­do­wana jest z blo­ków kamie­nia przy­wo­dzą­cych na myśl gro­bo­wiec fara­ona; okna zaś ozda­biają stan­dar­dowe, nie­prze­ko­nu­jące paski taśmy. Faza Prze­wi­dy­wal­nego Humoru jest znacz­nie krót­sza niż w Ame­ryce, a Faza Gadu-Gadu dłuż­sza.

Water­ho­use zapo­mniał już wszyst­kie nazwi­ska. Zawsze od razu zapo­mina nazwi­ska. Nawet gdyby je pamię­tał, z niczym by ich nie sko­ja­rzył, ponie­waż nie ma przed sobą sche­matu orga­ni­za­cyj­nego ani Mini­ster­stwa Spraw Zagra­nicz­nych (które rzą­dzi Wywia­dem), ani Armii. Wciąż mówią "łotr Haus", ale kiedy już zaczyna mu być szkoda tego Hausa, kim­kol­wiek jest, nagle spo­strzega się, że tak wyma­wiają "Water­ho­use". Poza tym dociera doń tylko jeden komen­tarz: jeden z Pozo­sta­łych mówi coś o pre­mie­rze, co suge­ruje pewną zaży­łość. I to nawet nie jest Główny Facet. Główny jest znacz­nie star­szy i bar­dziej dys­tyn­go­wany od reszty. Water­ho­use'owi wydaje się więc (mimo że prze­stał ich słu­chać), że co naj­mniej połowa zebra­nych roz­ma­wiała nie­dawno z Win­sto­nem Chur­chil­lem.

Wtem, w roz­mo­wie poja­wiają się pewne słowa. Water­ho­use nie zwra­cał na to uwagi, lecz jest pra­wie pewien, że w ciągu ostat­nich dzie­się­ciu sekund padło słowo "Ultra". Mruga i siada pro­sto.

Główny wygląda na zakło­po­ta­nego, Pozo­stali Faceci na zdzi­wio­nych.

-?Czy ktoś parę minut temu coś wspo­mi­nał o kawie? -?odzywa się Water­ho­use.

-?Panno Stan­hope, kawa dla pana Łotr Hausa -?mówi Główny Facet do elek­trycz­nego inter­komu. To jeden z sze­ściu inter­ko­mów w całym Impe­rium Bry­tyj­skim. Ale za to jest odlany z pięć­dzie­się­cio­ki­lo­wego żeliw­nego mono­litu i zasi­lany gru­bymi na palec, 420-wol­to­wymi kablami. -?I popro­szę także o her­batę, jeśli można.

Water­ho­use zna teraz nazwi­sko sekre­tarki Głów­nego. Na począ­tek dobre i to. Teraz odro­bina namy­słu i mógłby zre­kon­stru­ować nazwi­sko samego Głów­nego.

Chyba znów wró­cili w Fazę Gadu-Gadu. Ame­ry­kań­scy ofi­cjele byliby w tej sytu­acji nieco wku­rzeni; Angole czują wyraźną ulgę. Zama­wiają u panny Stan­hope jesz­cze wię­cej napo­jów.

-?Widział pan ostat­nio dok­tora Szyna? -?pyta Główny Facet lekko zanie­po­ko­jo­nym gło­sem.

-?Kogo?

Water­ho­use nagle zdaje sobie sprawę, że cho­dzi o koman­dora Scho­ena, któ­rego nazwi­sko tu w Lon­dy­nie widocz­nie wyma­wia się pra­wi­dłowo -?Szyn a nie Szejn.

-?Koman­do­rze Water­ho­use? -?mówi Główny Facet kilka minut póź­niej.

Water­ho­use wła­śnie pró­bo­wał wyna­leźć w pamięci nowy sys­tem szy­fro­wa­nia oparty na róż­nych spo­so­bach wyma­wia­nia słów, dla­tego się nie odzy­wał.

-?Co? A, tak, zanim wsia­dłem na sta­tek, wpa­dłem do niego na chwilę. Oczy­wi­ście, kiedy czuje się, hmm, nie­do­brze z powodu pogody, wszy­scy mają bez­względny zakaz roz­ma­wia­nia z nim o kryp­to­lo­gii.

-?Natu­ral­nie.

-?Pro­blem polega na tym, że kiedy cała zna­jo­mość z czło­wie­kiem opiera się na kryp­to­lo­gii, nie można nawet wetknąć głowy do pokoju, żeby nie zła­mać tego zakazu.

-?Tak, to bar­dzo kło­po­tliwe.

-?Zdaje się, że czuje się nie naj­go­rzej. -?Water­ho­use nie brzmi prze­ko­nu­jąco, przy stole zapada więc cisza.

-?Kiedy miał lep­szy nastrój, bar­dzo chwa­lił pana wkład w Cryp­to­no­mi­con -?mówi jeden z Pozo­sta­łych. Dotych­czas pra­wie się nie odzy­wał. Water­ho­use kla­sy­fi­kuje go jako nie­zna­nego, wpły­wo­wego gościa w świe­cie kryp­to­lo­gii maszy­no­wej.

-?To nie­kiep­ski facet -?mówi Water­ho­use.

Główny trak­tuje to jako zaga­je­nie.

-?Ponie­waż pra­co­wał pan przy Indygo dok­tora Scho­ena, jest pan z defi­ni­cji na liście Magic. A skoro nasze pań­stwa zgo­dziły się - przy­naj­mniej zasad­ni­czo -?współ­dzia­łać na polu kryp­to­ana­lizy, zna­lazł się pan auto­ma­tycz­nie na liście Ultra.

-?Ultra i Magic są bar­dzo syme­tryczne wzglę­dem sie­bie. W obu przy­pad­kach zło­wroga siła wyna­la­zła maszy­nowy szyfr i uważa go za nie­moż­liwy do zła­ma­nia. W obu przy­pad­kach siły alian­tów zdo­łały zła­mać ten szyfr. W Ame­ryce dok­tor Schoen i jego ludzie odko­do­wali Indygo i skon­stru­owali maszynę Magic. Tutaj zespół dok­tora Knoksa zła­mał Enigmę i wymy­ślił Bombe. Głów­nym umy­słem był tu dok­tor Turing. U was zaś Schoen, będący, jak pan mówi, w depre­sji z powodu pogody. Koman­do­rze Water­ho­use, on przy­rów­nuje pana do Turinga.

-?Prze­sa­dza, i to nie­źle -?mówi Water­ho­use.

-?Ale stu­dio­wał pan z Turin­giem w Prin­ce­ton, prawda?

-?Jeśli o to panu cho­dzi, stu­dio­wa­li­śmy w tym samym cza­sie. Jeź­dzi­li­śmy razem na rowe­rach. Jego bada­nia były o wiele bar­dziej zaawan­so­wane.

-?On prze­cież był na stu­diach pody­plo­mo­wych, a pan tylko na magi­ster­skich.

-?Pew­nie. Ale nawet bio­rąc na to poprawkę, był o wiele bar­dziej lotny niż ja.

-?Zby­tek skrom­no­ści, koman­do­rze Water­ho­use. Ilu magi­stran­tów publi­ko­wało w mię­dzy­na­ro­do­wych perio­dy­kach?

-?My tylko razem jeź­dzi­li­śmy na rowe­rach. -?Water­ho­use nie ustę­puje. - Ein­stein nawet nie chciał ze mną gadać.

-?Dok­tor Turing znacz­nie się wyka­zał na polu teo­rii infor­ma­cji -?mówi przed­wcze­śnie posta­rzały facet z dłu­gimi obwi­słymi siwymi kudłami; Water­ho­use domy­śla się, że to jakiś bel­fer z Oxfordu czy Cam­bridge. -?Na pewno dys­ku­to­wał z panem o tym. -?Bel­fer odwraca się do pozo­sta­łych i mówi bel­ferskim tonem: -?Teo­ria infor­ma­cji oży­wia mecha­niczne maszyny liczące w ten sam spo­sób jak, powiedzmy, hydro­dy­na­mika oży­wia kadłub statku. -?Potem odwraca się tyłem do Water­ho­use'a i mówi, tro­chę mniej urzę­dowo: -?Dok­tor Turing kon­ty­nu­ował prace w tej dzie­dzi­nie, kiedy znik­nął z pana hory­zontu w świe­cie pouf­nych infor­ma­cji. Szcze­gól­nie inte­re­so­wało go usta­le­nie, ile dokład­nie infor­ma­cji można wyeks­tra­ho­wać z pozor­nie loso­wych danych.

Nagle wszy­scy zebrani znów wymie­niają roz­ba­wione spoj­rze­nia.

-?Wnio­skuję z pana reak­cji -?mówi Główny Facet -?że ten pro­blem i pana wielce inte­re­so­wał.

Water­ho­use zacho­dzi w głowę, co to była za reak­cja. Wysta­wił kły? Zaśli­nił się nad kawą?

-?To dobrze -?cią­gnie Główny Facet, zanim Water­ho­use zdą­żył odpo­wie­dzieć -?ponie­waż i my bar­dzo się nim inte­re­su­jemy. Wie pan, że sta­ramy się -?i muszę tu pod­kre­ślić dalece nie­wy­star­cza­jący zakres tych sta­rań w chwili obec­nej -?koor­dy­no­wać infor­ma­cje wywia­dow­cze pomię­dzy Ame­ryką a Wielką Bry­ta­nią, znaj­du­jąc się tym samym w naj­dziw­niej­szej sytu­acji, jaka może spo­tkać pod­czas wojny parę sojusz­ni­ków. Koman­do­rze Water­ho­use, my wiemy wszystko. Otrzy­mu­jemy oso­bi­ste radio­gramy Hitlera adre­so­wane do dowód­ców fron­to­wych, czę­sto wcze­śniej niż oni sami. Ta wie­dza jest nie­wąt­pli­wie potęż­nym narzę­dziem. Rów­nie nie­wąt­pliwe jest, że nie pomoże nam ona w wygra­niu wojny, jeżeli nie zmie­nimy pod jej wpły­wem naszych dzia­łań. A zatem, jeśli z infor­ma­cji Ultra dowiemy się o kon­woju, który wyru­sza z Taranto i wie­zie zaopa­trze­nie dla Rom­mla w Afryce Pół­noc­nej, ta wie­dza w niczym nam się nie przy­służy, dopóki nie zaata­ku­jemy go i nie zato­pimy.

-?Natu­ral­nie -?mówi Water­ho­use.

-?A teraz, jeśli wysłano dzie­sięć kon­wo­jów, a my wszyst­kie zato­pi­li­śmy, nawet te w ciem­no­ściach i pod osłoną chmur, Niemcy zada­dzą sobie pyta­nie: skąd wie­dzie­li­śmy, gdzie one są? Zro­zu­mieją, że znamy szyfr Enigma, zmie­nią go i stra­cimy nasze narzę­dzie. Można mieć pew­ność, że pan Chur­chill będzie nie­za­do­wo­lony z takiego obrotu wyda­rzeń.

Główny Facet zerka na pozo­sta­łych, któ­rzy pota­kują z minami świad­czą­cymi o zna­jo­mo­ści rze­czy. Water­ho­use wyczuwa, że pan Chur­chill mocno akcen­to­wał tę kwe­stię.

-?Sfor­mu­łujmy to w języku teo­rii infor­ma­cji -?mówi bel­fer. -?Infor­ma­cja pły­nie od Niem­ców do nas, przez sys­tem Ultra w Blet­chley Park. Przy­cho­dzi w postaci pozor­nie loso­wych trans­mi­sji radio­wych, alfa­be­tem Morse'a. Ale ponie­waż posia­damy bar­dzo inte­li­gent­nych ludzi, któ­rzy potra­fią wychwy­cić pra­wi­dło­wo­ści w pozor­nie loso­wych wia­do­mo­ściach, możemy wydo­być z nich infor­ma­cje, które są bar­dzo ważne dla naszych poczy­nań. Nato­miast Niemcy nie zła­mali naszych pod­sta­wo­wych szy­frów. Mogą jed­nak obser­wo­wać nasze dzia­ła­nia -?trasy kon­wo­jów na pół­noc­nym Atlan­tyku, roz­miesz­cze­nie naszych sił. Jeśli kon­woje zawsze będą uni­kać U-Bootów, jeśli lot­nic­two zawsze będzie tra­fiać pro­sto na nie­miec­kie okręty, to dla Niem­ców sta­nie się jasne -?mówię tu o bar­dzo inte­li­gent­nych Niem­cach, o pro­fe­so­rach -?że nie ma w tym żad­nej loso­wo­ści. Ci Niemcy potra­fią obli­czyć kore­la­cje. Dowie­dzą się, że wiemy wię­cej niż powin­ni­śmy. Innymi słowy, jest pewien punkt, w któ­rym infor­ma­cja zaczyna pły­nąć od nas do Niem­ców.

-?Musimy wie­dzieć, gdzie znaj­duje się ten punkt -?mówi Główny. - Dokład­nie. I nie możemy poza niego wykro­czyć -?żeby wyglą­dało, że dzia­ła­nia alian­tów są przy­pad­kowe.

-?Tak -?mówi Water­ho­use -?i musi być to taka loso­wość, która prze­ko­na­łaby gościa w rodzaju Rudolfa von Hac­kl­he­bera.

-?Dokład­nie jego mia­łem na myśli -?odpo­wiada bel­fer. -?Dok­tor Rudolf von Hac­kl­he­ber, według ostat­nich danych.

-?O! Rudy zro­bił dok­to­rat?! -?wykrzy­kuje Water­ho­use.

Ponie­waż Rudy został wezwany w obję­cia Tysiąc­let­niej Rze­szy, Water­ho­use zało­żył naj­gor­sze: wyobra­ził go sobie w szy­nelu, śpią­cego w zaspach, oble­ga­ją­cego Lenin­grad albo inne mia­sto. Ale naj­wy­raź­niej faszy­ści mają dobre oko do talen­tów (aby tylko nie żydow­skich) i zała­twili mu pracę za biur­kiem.

To i tak ryzy­kowne zacho­wa­nie: oka­zać zado­wo­le­nie, że z Rudym wszystko w porządku. Jeden z Pozo­sta­łych Face­tów, pró­bu­jąc prze­rwać kon­ster­na­cję, żar­tuje, że gdyby ktoś miał głowę i zamknął Rudy'ego na New Jer­sey na czas wojny, nie byłoby potrzeby two­rzyć nowej kate­go­rii taj­no­ści Ultra Mega. Nikomu nie wydaje się to zabawne, więc Water­ho­use uznaje, że to prawda.

Potem poka­zują mu sche­mat orga­ni­za­cyjny Spe­cjal­nej Jed­nostki RAF-u nr 2701, który zawiera nazwi­ska wszyst­kich dwu­dzie­stu czte­rech osób na liście Ultra Mega. Na górze tło­czą się takie nazwi­ska, jak Win­ston Chur­chill i Fran­klin Delano Roose­velt. Potem poja­wiają się inne, dziw­nie zna­jome -?może to nazwi­ska tu obec­nych? Poni­żej, nie­jaki Chat­tan, dość młody puł­kow­nik, który (jak zapew­niają Water­ho­use'a) wyka­zał się pod­czas Bitwy o Anglię.

Jesz­cze niżej poja­wia się Law­rence Prit­chard Water­ho­use i dwie inne osoby: jeden to kapi­tan RAF-u, drugi kapi­tan mari­nes. Prze­ry­wana linia idzie na bok, wska­zu­jąc nazwi­sko "dr Alan Mathi­son Turing". Wła­ści­wie, ten sche­mat to chyba naj­bar­dziej bała­ga­niar­ska i dzi­waczna ad-hoc-kra­cja kie­dy­kol­wiek utwo­rzona w struk­tu­rach armii.

Na samym dole sche­matu są dwie grupy po sześć osób, upchnięte pod nazwi­skami kapi­tana RAF-u i kapi­tana mari­nes. To ramię wyko­naw­cze orga­ni­za­cji: jeden z zebra­nych w Broad­way Buil­dings nazywa ich "face­tami na przodku", a Ame­ry­ka­nin tłu­ma­czy to Water­ho­use'owi: "tutaj opona styka się z drogą".

-?Ma pan jakieś pyta­nia? -?odzywa się Główny.

-?Czy to Alan wybrał ten numer?

-?Cho­dzi panu o dok­tora Turinga?

-?Tak. Czy to on wybrał liczbę 2701?

Ten poziom szcze­gó­ło­wo­ści jest wyraź­nie kilka stopni poni­żej poziomu ludzi z Broad­way Buil­dings. Są zasko­czeni i nie­mal ura­żeni, jakby Water­ho­use nagle kazał im pisać dyk­tando.

-?Być może -?odpo­wiada Główny. -?Czemu pan pyta?

-?Ponie­waż liczba 2701 jest ilo­czy­nem dwóch liczb pierw­szych, a te liczby, 37 i 73, wyra­żone w zapi­sie dzie­sięt­nym, są jak zapewne widzi­cie, syme­tryczne wzglę­dem sie­bie.

Wszyst­kie głowy zwra­cają się ku bel­frowi, który wydaje się zbity z tropu.

-?Lepiej to zmieńmy -?mówi -?dok­tor von Hac­kl­he­ber na pewno by taką rzecz zauwa­żył.

Wstaje, wyciąga z kie­szeni wieczne pióro "Mont Blanc" i kory­guje sche­mat, wpi­su­jąc 2702 zamiast 2701. Kiedy to robi, Water­ho­use roz­gląda się po sali i widzi, że wszy­scy są usa­tys­fak­cjo­no­wani. To jasne: zatrud­nili go wła­śnie po to, by poka­zy­wał takie sztuczki.

Corregidor

Cor­re­gi­dor

Mię­dzy wodami Zatoki Manil­skiej a wil­got­nym powie­trzem ponad nią nie ma wyraź­nej gra­nicy -?jedy­nie wiszący o kilka mil od nich bez­kształtny sza­ro­błę­kitny całun. Glory IV przez pół godziny ostroż­nie manew­ruje wśród ogrom­nej liczby kotwi­czą­cych stat­ków han­dlo­wych, potem zaś przy­śpie­sza, bio­rąc kurs na śro­dek Zatoki. Powie­trze oczysz­cza się tro­chę, pozwa­la­jąc Randy'emu dokład­nie widzieć Bata'an po pra­wej bur­cie: czarne góry, spo­wite mgłą i popla­mione grzyb­ko­wa­tymi chmur­kami ozna­cza­ją­cymi prądy wzno­szące. Prze­waż­nie nie ma tam plaż, jedy­nie stromo scho­dzące ku morzu czer­wone klify. Kiedy jed­nak zbli­żają się ku krań­cowi pół­wy­spu, ląd wygła­dza się nieco, robiąc miej­sce na kilka bla­do­zie­lo­nych pól. Na samym czubku Bata'an Randy widzi kilka ostrych wapien­nych urwisk, które pamięta z wideo Aviego. Teraz jed­nak patrzy przede wszyst­kim na Cor­re­gi­dor, leżący kilka mil od końca pół­wy­spu.

Ame­rica Sha­ftoe, albo Amy, jak woli być nazy­wana, spę­dza cały rejs na uga­nia­niu się po pokła­dzie i wda­wa­niu w poważne roz­mowy z fili­piń­skimi i ame­ry­kań­skimi nur­kami; cza­sem siada po turecku na pokła­dzie i prze­gląda jakieś papiery albo wykresy. Nało­żyła wystrzę­piony słom­kowy kape­lusz dla ochrony przed pro­mie­niami sło­necz­nymi. Randy nie zamie­rza się na nie wysta­wiać. Snuje się po kli­ma­ty­zo­wa­nej kaju­cie, popija kawę i ogląda zdję­cia na ścia­nach.

W swej naiw­no­ści spo­dziewa się ujrzeć foto­gra­fie nur­ków wycią­ga­ją­cych na plaże pod­mor­skie kable. Sem­per Marine Servi­ces kła­dzie sporo kabli -?i zna się na tym, prze­cież spraw­dzał refe­ren­cje, zanim ich wyna­jął -?ale naj­wy­raź­niej takie prace nie są dla nich wystar­cza­jąco cie­kawe, by je foto­gra­fo­wać. Więk­szość zdjęć ilu­struje pod­wodne prace wydo­byw­cze: wyszcze­rzeni od ucha do ucha nur­ko­wie trium­fal­nie pre­zen­tują obro­śnięte mię­cza­kami wazy, jak hoke­iści dzier­żący Puchar Stan­leya.

Z oddali Cor­re­gi­dor jest soczew­ko­watą plamą dżun­gli wysta­jącą z wody, z pła­ską półką po jed­nej stro­nie. Z map wia­domo, że w rze­czy­wi­sto­ści ma kształt plem­nika. To, co stąd wygląda jak półka, jest ogo­nem, wiją­cym się na wschód, jakby plem­nik pró­bo­wał wypły­nąć z Zatoki i zapłod­nić Azję.

Amy otwiera drzwi i wpada do kajuty.

-?Chodź na mostek. Powi­nie­neś to zoba­czyć.

Randy idzie za nią.

-?Kto to jest ten gość na wszyst­kich zdję­ciach? -?pyta.

-?Ten groźny, ścięty na jeża?

-?No.

-?To mój ojciec -?odpo­wiada Amy. -?Doug.

-?Czyżby Douglas MacAr­thur Sha­ftoe? -?pyta Randy. Widział to nazwi­sko na papie­rach z firmy Sem­per Marine.

-?Otóż to.

-?Były koman­dos?

-?Tak. Ale nie lubi, jak się o nim tak mówi. To taki ste­reo­typ...

-?A dla­czego wydaje mi się zna­jomy?

Amy wzdy­cha.

-?W 1975 miał swoje pięć minut.

-?Nie przy­po­mi­nam sobie.

-?Znasz Com­stocka?

-?Paula Com­stocka? Pro­ku­ra­tora gene­ral­nego? Tego, co nie­na­wi­dzi szy­frów?

-?Cho­dzi o jego ojca. Earl Com­stock.

-?Gość od poli­tyki Zim­nej Wojny -?mózg wojny wiet­nam­skiej. To ten?

-?Ni­gdy nie sły­sza­łam, żeby ktoś tak o nim mówił. No tak, to ten. Może pamię­tasz, że w 1975 Earl Com­stock wypadł, albo ktoś go wypchnął, z wyciągu krze­seł­ko­wego w Kolo­rado i poła­mał sobie ręce.

-?No, tak jak­bym coś sobie przy­po­mi­nał...

-?Mój stary... -?Amy nie­znacz­nie kiwa głową w stronę jed­nego ze zdjęć - przy­pad­kiem sie­dział wtedy obok niego.

-?Przy­pad­kiem czy...

-?Zbieg oko­licz­no­ści.

-?Można na to patrzeć i tak -?mówi Randy -?ale z dru­giej strony, jeśli Earl Com­stock czę­sto jeź­dził na nar­tach, to ist­niało dość duże praw­do­po­do­bień­stwo, że wcze­śniej czy póź­niej okaże się, że sie­dzi dwa­dzie­ścia metrów nad zie­mią obok wete­rana wojny wiet­nam­skiej.

-?Mniej­sza o to. Ja tylko mówię... wła­ści­wie to o tym nie chcia­łam mówić. -?Spo­tkam go? -?pyta Randy, zer­ka­jąc na zdję­cie.

Amy zagryza wargę i wbija wzrok w hory­zont.

-?W dzie­więć­dzie­się­ciu pro­cen­tach przy­pad­ków jego poja­wie­nie się ozna­cza, że dzieje się coś dziw­nego. -?Otwiera schod­nię wio­dącą na mostek i przy­trzy­muje mu drzwiczki, wska­zu­jąc na strome stop­nie.

-?A pozo­stałe dzie­sięć?

-?Nudziło mu się albo wybiera się gdzieś ze swoją kobietą.

Pilot Glory sie­dzi sku­piony i nie zwraca na nich uwagi; Randy uznaje to za oznakę pro­fe­sjo­na­li­zmu. Na mostku stoi mnó­stwo sto­łów. Blaty zro­biono z drzwi albo gru­bych drew­nia­nych łat. Wszyst­kie są zatło­czone elek­tro­niką: jest tu faks, mniej­sze urzą­dzonko wyplu­wa­jące pro­gnozy pogody, trzy kom­pu­tery, tele­fon sate­li­tarny, kilka komó­rek pod­pię­tych do łado­wa­rek, echo­sonda do mie­rze­nia głę­bo­ko­ści. Amy pro­wa­dzi go ku maszy­nie z wiel­kim ekra­nem poka­zu­ją­cym coś przy­po­mi­na­ją­cego czarno-białe zdję­cie pagór­ko­wa­tego terenu.

-?To sonar boczny -?wyja­śnia -?jedno z naj­lep­szych narzę­dzi do takich robót. Poka­zuje, co jest na dnie. -?Spraw­dza na jed­nym z moni­to­rów aktu­alną pozy­cję i wyko­nuje w pamięci jakieś obli­cze­nia. -?Erne­sto, zmień kurs o pięć stopni w prawo.

-?Dobrze, pro­szę pani -?odpo­wiada Erne­sto i wyko­nuje pole­ce­nie.

-?Czego szu­kasz?

-?To dar­mowa atrak­cja, jak te papie­rosy w hotelu -?odpo­wiada Amy. - Dodat­kowa pre­mia za zawar­cie z nami umowy. Cza­sem lubimy zaba­wić się w prze­wod­nika. Widzisz to? Przyj­rzyj się. -?Wska­zuje pal­cem coś, co dopiero poja­wia się na ekra­nie.

Randy nachyla się i wpa­truje w moni­tor. Jest to z pew­no­ścią coś sztucz­nego: gma­twa­nina linii i kątów pro­stych.

-?Wygląda jak kupa śmieci -?mówi.

-?Teraz tak -?odpo­wiada Amy -?ale kie­dyś był to spory kawa­łek fili­piń­skiego skarbca.

-?Co?

-?Pod­czas wojny, już po Pearl Har­bor, ale zanim Japoń­czycy zdo­byli Manilę, rząd opróż­nił skar­biec. Spa­ko­wali całe złoto i sre­bro do skrzyń i wywieźli je na Cor­re­gi­dor, rze­komo po to, żeby je zabez­pie­czyć.

-?Co masz na myśli, mówiąc "rze­komo".

Amy wzru­sza ramio­nami.

-?Tu są Fili­piny. Mam prze­czu­cie, że więk­szość złota wylą­do­wała gdzie indziej. Ale sre­bro prze­waż­nie tutaj. -?Pro­stuje się i wska­zuje przez okienko na Cor­re­gi­dor. -?Wtedy myśleli, że Cor­re­gi­dor jest nie do zdo­by­cia.

-?Kiedy to się mniej wię­cej działo?

-?W grud­niu czter­dzie­stego pierw­szego albo stycz­niu czter­dzie­stego dru­giego. W każ­dym razie, stało się jasne, że Cor­re­gi­dor upad­nie. Na początku lutego przy­pły­nęła łódź pod­wodna i zabrała całe złoto. Potem druga zabrała ludzi, któ­rzy nie mogli wpaść w ręce wroga, na przy­kład łama­czy szy­frów. Ale nie mieli tyle okrę­tów pod­wod­nych, żeby wywieźć całe sre­bro. W marcu wyje­chał MacAr­thur. Zaczęli wywo­zić sre­bro w skrzy­niach na morze, w nocy, i wrzu­cać do wody.

-?Opo­wia­dasz!

-?Zawsze można wró­cić i spró­bo­wać je zna­leźć. Zresztą lepiej je stra­cić niż oddać Japoń­czy­kom, prawda?

-?Chyba tak.

-?Japoń­czycy zna­leźli sporo sre­bra. Na Bata'an i Cor­re­gi­do­rze schwy­tali wielu ame­ry­kań­skich nur­ków, kazali im zejść na dno, wła­śnie tu, gdzie teraz jeste­śmy, i wycią­gnąć je. Lecz tym samym nur­kom udało się ukryć przed straż­ni­kami dużo sre­bra i prze­my­cić je na Fili­piny, gdzie stało się tak pospo­lite, że zupeł­nie zepsuło oku­pa­cyjną japoń­ską walutę.

-?To na co my teraz patrzymy?

-?Szczątki skrzyń, które roz­wa­liły się, ude­rza­jąc w dno.

-?Czy po woj­nie zostało tu jesz­cze jakieś sre­bro?

-?No pew­nie. Więk­szość poszła na dno tutaj i nur­ko­wie je wycią­gnęli, ale część zato­piono gdzie indziej. Mój tata wycią­gnął tro­chę już w latach sie­dem­dzie­sią­tych.

-?O kur­czę. To bez sensu!

-?Czemu?

-?Nie mogę uwie­rzyć, że sre­bro tak sobie leżało na dnie oce­anu przez trzy­dzie­ści lat i każdy mógł je sobie wziąć.

-?No to nie znasz za dobrze Fili­pin.

-?Wiem, że to biedny kraj. Dla­czego ktoś po pro­stu nie przy­pły­nął tutaj i nie wycią­gnął tego sre­bra?

-?Więk­szość poszu­ki­wa­czy skar­bów w tej czę­ści świata gra o wyż­szą stawkę -?mówi Amy -?albo łatwiej­szą.

Randy nie wie co powie­dzieć.

-?Kupa sre­bra na dnie zatoki wydaje mi się łatwa i war­to­ściowa.

-?Nie­stety. Sre­bro nie jest warte aż tak dużo. Waza z dyna­stii Sung, porząd­nie oczysz­czona, może pójść za wię­cej złota niż sama waży. Złota. A w dodatku łatwiej ją zna­leźć. Szu­kasz po pro­stu na dnie cze­goś w kształ­cie dżonki. Zato­piona dżonka wyraź­nie wyróż­nia się na sona­rze. A stara skrzy­nia, obro­śnięta kora­lami i mał­żami, wygląda prze­waż­nie jak kamień. Gdy pod­cho­dzą bli­żej do Cor­re­gi­doru, Randy widzi, że koniec wyspy jest pagór­ko­waty -?tu i ówdzie wystają z niej skały. Kolor ziemi stop­niowo blak­nie -?od ciem­nej tro­pi­kal­nej zie­leni do bla­dej zie­leni, a potem wysu­szo­nego czer­wo­na­wego brązu -?w miarę jak ogon oddala się od cen­trum wyspy, a gleba staje się such­sza. Jego wzrok przy­ciąga jedna z tych skał, na któ­rej stoi nowy sta­lowy maszt. Na szczy­cie ma tubę anteny mikro­fa­lo­wej wyce­lo­waną na wschód, w stronę budynku Epi­phyte w Intra­mu­ros.

-?Widzisz te jaski­nie wzdłuż brzegu? -?pyta Amy.

Chyba żałuje, że wspo­mniała już na początku o zato­pio­nych skar­bach, i teraz chce zmie­nić temat.

Randy prze­rywa podzi­wia­nie anteny mikro­fa­lo­wej, któ­rej jest współ­wła­ści­cie­lem, i wie­dzie wzro­kiem za ręką Amy. Wapienny brzeg wyspy, pio­nowo spa­da­jący z kilku metrów do wody, jest zryty otwo­rami.

-?No.

-?Zbu­do­wali je Ame­ry­ka­nie. Na działa obrony wybrzeża. Japoń­czycy je powięk­szyli, żeby wypusz­czać z nich łodzie kami­kaze.

-?Nie­źle.

Nagle sły­szy basowy gul­got, roz­gląda się i zauważa zbli­ża­jącą się do nich łódź. Ma kształt kajaka, około dwa­na­stu metrów dłu­go­ści i potężne wysię­gniki na każ­dej bur­cie. Z krót­kiego masztu powiewa parę postrzę­pio­nych flag, a na roz­wie­szo­nych nad pokła­dem sznu­rach dynda pstro­kate pra­nie. Pośrodku kadłuba sie­dzi wielki, nie­osło­nięty sil­nik die­sla, zasnu­wa­jąc powie­trze czar­nym dymem. Z przodu, w cie­niu jasno­nie­bie­skiej plan­deki, kil­koro Fili­piń­czy­ków, w tym kobiety i dzieci, spo­żywa posi­łek. Na rufie kilku męż­czyzn maj­struje przy sprzę­cie do nur­ko­wa­nia. Jeden z nich trzyma coś przy ustach: mikro­fon. Z radia Glory dobiega głos. Ktoś mówi po tagal­sku. Erne­sto dusi śmiech, unosi mikro­fon i mówi coś krótko. Randy nie ma poję­cia co, ale podej­rzewa, że coś w stylu "póź­niej se poga­damy, mamy klienta na mostku".

-?Współ­pra­cow­nicy -?wyja­śnia sucho Amy. Mowa jej ciała suge­ruje, że chcia­łaby zosta­wić Randy'ego i wró­cić do pracy.

-?Dzięki za wycieczkę -?mówi Randy. -?Jedno pyta­nie.

Amy unosi brwi i pró­buje nie oka­zać znie­cier­pli­wie­nia.

-?Ile docho­dów Sem­per Marine pocho­dzi z poszu­ki­wa­nia skar­bów?

-?W tym mie­siącu? W tym roku? W ostat­nich dzie­się­ciu latach? Przez całe ist­nie­nie firmy? -?pyta Amy.

-?Wszystko jedno.

-?Takie dochody są spo­ra­dyczne -?odpo­wiada. -?Glory spła­ci­li­śmy zyskami ze sko­rup, które wycią­gnę­li­śmy z zato­pio­nej dżonki. Potem jesz­cze tro­chę. Lecz w nie­któ­rych latach zara­biamy wyłącz­nie na takich pra­cach jak ta.

-?Innymi słowy, na pra­cach nud­nych i gów­nia­nych? -?wypala Randy. Zwy­kle kon­tro­luje swój język nieco lepiej. Ale zgo­le­nie brody roz­myło gra­nice jego ego, albo coś w tym stylu.

Spo­dziewa się, że Amy się zaśmieje, albo przy­naj­mniej puści oko, ale ona bie­rze to bar­dzo poważ­nie. Ma dobrą poke­rową twarz.

-?Możesz uwa­żać to za tło­cze­nie tablic reje­stra­cyj­nych.

-?A więc wy jeste­ście po pro­stu bandą poszu­ki­wa­czy skar­bów. Tło­czy­cie tro­chę tablic, żeby usta­bi­li­zo­wać przy­chody.

-?Jeśli chcesz, możesz nas tak nazwać. Randy, dla­czego ty zaj­mu­jesz się biz­ne­sem? -?Amy odwraca się gniew­nie i odcho­dzi.

Randy wciąż spo­gląda za nią, kiedy sły­szy, jak Erne­sto klnie pod nosem, nie tyle zły, ile zdu­miony. Glory wła­śnie mija czu­bek Cor­re­gi­doru; po raz pierw­szy widać połu­dniową stronę wyspy. Ostat­nia mila ogona zakrzy­wia się, two­rząc pół­ko­li­stą zatoczkę. Pośrodku kotwi­czy biały sta­tek, który Randy naj­pierw bie­rze za linio­wiec oce­aniczny o nie­sa­mo­wi­cie opły­wo­wej linii. Potem zauważa wyma­lo­waną na rufie nazwę: rui fale­iro -?santa monica, kali­for­nia.

Randy staje obok Erne­sto i obaj przez dłuż­szą chwilę gapią się na sta­tek. Randy sły­szał o nim, a Erne­sto wie o nim, jak każdy Fili­piń­czyk. Jed­nakże ujrze­nie go na wła­sne oczy to inna sprawa. Na ach­ter­deku sie­dzi heli­kop­ter. Wygląda jak zabawka. Z żura­wi­ków zwisa gotowa do uży­cia łódź wio­słowa o syl­wetce szty­letu. Śniady czło­wiek w lśniąco bia­łym uni­for­mie pole­ruje mosiężną poręcz.

-?Rui Fale­iro był kosmo­gra­fem Magel­lana -?mówi Randy.

-?Kosmo­gra­fem?

-?Mózgiem ope­ra­cji. -?Randy kle­pie się po gło­wie.

-?Przy­pły­nął tu z Magel­la­nem? -?pyta Erne­sto.

Więk­szość świata sądzi, że Magel­lan jako pierw­szy opły­nął świat. Tutaj wszy­scy wie­dzą, że dopły­nął tylko do wyspy Mac­tan, gdzie zabili go Fili­piń­czycy.

-?Kiedy Magel­lan wypły­wał, Fale­iro został w Sewilli -?mówi Randy. -?I zwa­rio­wał.

-?Sporo pan wie o Magel­la­nie, co?

-?Nie -?odpo­wiada Randy. -?Wiem sporo o Den­ty­ście.

-?Ni­gdy nie roz­ma­wiaj z Den­ty­stą. Prze­nigdy. Nawet o spra­wach tech­nicz­nych. Każde tech­niczne pyta­nie, jakie ci zadaje, jest tylko koniem tro­jań­skim jakiejś biz­ne­so­wej tak­tyki, która prze­kra­cza twoje moż­li­wo­ści poj­mo­wa­nia tak dalece, jak dowód Gödla moż­li­wo­ści kaczora Daffy'ego.

Avi powie­dział mu to spon­ta­nicz­nie pew­nego wie­czoru, przy kola­cji w restau­ra­cji w cen­trum Makati. Avi nie pro­wa­dzi roz­mów o czym­kol­wiek waż­nym w pro­mie­niu mili od hotelu Manila, ponie­waż sądzi, że tam każdy pokój i każdy stół jest na pod­słu­chu.

-?Dzięki za oka­zane mi zaufa­nie -?odparł Randy.

-?Ej, spoko. Pró­buję po pro­stu obsi­kać swój teren -?uza­sad­nić swoją obec­ność w tym pro­jek­cie. Ja jestem od biz­nesu.

-?Nie za dużo tej para­noi?

-?Posłu­chaj. Den­ty­sta ma przy­naj­mniej miliard wła­snych dola­rów i jesz­cze z dzie­sięć miliar­dów, któ­rymi obraca; połowa pie­przo­nych orto­don­tów w całych Sta­nach poszła na eme­ry­turę w wieku czter­dzie­stu lat, bo Den­ty­sta w dwa czy trzy lata pomno­żył ich forsę razy dzie­sięć. Nie osiąga się takich wyni­ków, będąc porząd­nym face­tem.

-?Może miał tro­chę szczę­ścia.

-?Miał. Ale to nie zna­czy, że jest porząd­nym face­tem. Ja uwa­żam, że łado­wał pie­nią­dze w skraj­nie ryzy­kowne inwe­sty­cje. Grał w rosyj­ską ruletkę oszczęd­no­ściami swych klien­tów, trzy­ma­jąc ich w nie­świa­do­mo­ści. Rozu­miesz, gość zain­we­sto­wałby w gang pory­wa­czy z Min­da­nao, gdyby tylko stopa zwrotu była dobra.

-?Cie­kawe czy on wie, że miał szczę­ście?

-?Sam jestem cie­kaw. Sta­wiał­bym, że nie. Pew­nie uważa się za narzę­dzie Opatrz­no­ści Bożej, jak gene­rał MacAr­thur.

Rui Fale­iro jest dumą prze­my­słu super­jach­to­wego z Seat­tle, który ostat­nio roz­kwita, choć dys­kret­nie. Randy uzy­skał kilka infor­ma­cji o nim z ulotki mar­ke­tin­go­wej, wyda­nej jesz­cze zanim kupił go Den­ty­sta. Wie zatem, że heli­kop­ter i moto­rówka były wli­czone w cenę, któ­rej ni­gdy nie ujaw­niono. Jacht zawiera mię­dzy innymi dzie­sięć ton mar­muru. Główna sypial­nia posiada dwie oddzielne łazienki, dla niego -?wyło­żoną czar­nym mar­mu­rem -?i dla niej -?różo­wym -?żeby Den­ty­sta i Diwa nie musieli prze­py­chać się nad umy­walką, gdy stroją się na ban­kiet w ogrom­nej sali balo­wej jachtu.

-?Den­ty­sta? -?pyta Erne­sto.

-?Kepler. Dok­tor Kepler -?odpo­wiada Randy. -?W Sta­nach nie­któ­rzy nazy­wają go Den­ty­stą. -?Goście z prze­my­słu high-tech.

Erne­sto kiwa głową. Wie.

-?Taki czło­wiek mógłby mieć każdą kobietę. Ale wybrał Fili­pinkę.

-?Tak -?ostroż­nie mówi Randy.

-?Ludzie w Sta­nach znają histo­rię Vic­to­rii Vigo?

-?No cóż, muszę powie­dzieć, że tam nie jest tak sławna jak tutaj.

-?Oczy­wi­ście.

-?Ale nie­które jej pio­senki są bar­dzo popu­larne. Sporo ludzi wie, że wydo­była się z wiel­kiej nędzy.

-?Ludzie w Sta­nach wie­dzą co to Dymiąca Góra? Wysy­pi­sko śmieci w Tondo, gdzie dzieci polują na jedze­nie?

-?Nie­któ­rzy wie­dzą. Wszy­scy się dowie­dzą, kiedy w tele­wi­zji pokażą film o życiu Vic­to­rii Vigo.

Ukon­ten­to­wany Erne­sto ski­nął głową. Tutaj wszy­scy sły­szeli, że powstaje film o życiu Diwy, z nią samą w głów­nej roli. Ale na ogół nie wie­dzą, że to przed­się­wzię­cie tylko dla roz­głosu, finan­suje je sam Den­ty­sta, i że pusz­czać go będą tylko kablówki w środku nocy.

I zapewne wie­dzą, że wszyst­kie cie­kaw­sze kawałki zostały pomi­nięte.

-?Jeśli cho­dzi o Den­ty­stę, mamy pewną prze­wagę -?powie­dział Avi. -?W spra­wach fili­piń­skich będzie dość prze­wi­dy­walny. Spo­kojny, nawet potulny.

-?Jak to?

-?Vic­to­ria Vigo wykur­wiła się z Dymią­cej Góry, nie?

-?No cóż, wszy­scy mru­gają i posztur­chują się łok­ciami, ale nikt jesz­cze mi tego nie powie­dział tak wprost. -?Randy rozej­rzał się ner­wowo wokół.

-?Uwierz mi, to jedyny spo­sób, żeby się stam­tąd wydo­stać. Strę­czy­ciel­stwem zaj­mo­wali się Bolo­bolo. To grupa z pół­noc­nego Luzonu, która dopchała się do wła­dzy wraz z Mar­co­sem. Do nich należy ta część mia­sta -?poli­cja, prze­stęp­czość zor­ga­ni­zo­wana, radni, co nie tylko. I dla­tego ona też należy do nich; mają zdję­cia i nagra­nia z cza­sów gdy była nie­let­nią pro­sty­tutką i gwiazdką porno.

Randy pokrę­cił głową z nie­sma­kiem i osłu­pie­niem.

-?Skąd ty, do cho­lery, o tym wiesz?

-?Nie­ważne. Uwierz mi: w pew­nych krę­gach jest to znane rów­nie dobrze, jak war­tość ?.

-?Nie w moich.

-?W każ­dym razie, dow­cip polega na tym, że jej inte­resy są toż­same z inte­re­sami Bolo­bolo i zawsze będą. A Den­ty­sta zawsze potul­nie postąpi tak, jak powie mu żona.

-?Można tak zało­żyć? -?rzekł Randy. -?To twardy gość. Pew­nie ma wię­cej forsy i wpły­wów niż Bolo­bolo. Może robić co zechce.

-?Ale nie zrobi. -?Avi znów leciutko się uśmiech­nął. -?Zrobi, co każe mu żona.

-?Skąd wiesz?

-?Posłu­chaj. Kepler ma świra na punk­cie wła­dzy, tak jak więk­szość boga­tych, wpły­wo­wych gości. Prawda?

-?Tak.

-?Jeśli masz takiego świra, na jakie pre­fe­ren­cje sek­su­alne to się prze­kłada?

-?Mam nadzieję, że ni­gdy się nie dowiem. No, chyba, że chce się domi­no­wać nad kobietą.

-?Źle! -?odrzekł Avi. -?Seks to coś bar­dziej skom­pli­ko­wa­nego, Randy. W sek­sie wycho­dzą najbar­dziej skry­wane pra­gnie­nia. Ludzie pod­nie­cają się najbar­dziej, gdy ujaw­nia się ich naj­głęb­sze tajem­nice...

-?Cho­lera! Kepler jest maso­chi­stą?

-?Jest takim maso­chi­stą, że był z tego znany. Przy­naj­mniej w branży ero­tycz­nej połu­dniowo-wschod­niej Azji. Alfonsy i mamuśki w Hong­kongu, Bang­koku, Shen­zhen, Manili, wszy­scy mieli teczki z jego gustami. Dokład­nie wie­dzieli, czego potrze­buje. No i w taki wła­śnie spo­sób poznał Vic­to­rię Vigo. Był w Manili i pra­co­wał nad spra­wami Fili­Tela. Sie­dział kupę czasu, a miesz­kał w hotelu nale­żą­cym do Bolo­bolo. Hotel był zaplu­skwiony. Bolo­bolo stu­dio­wali jego nawyki ero­tyczne jak ento­mo­lo­dzy bada­jący roz­mna­ża­nie mró­wek. Przy­go­to­wali Vic­to­rię Vigo -?ich asa z rękawa, bombę, sek­su­al­nego Ter­mi­na­tora -?żeby dała mu dokład­nie to, czego pra­gnie. Potem wystrze­lili ją w jego życie jak ste­ro­wany pocisk do pie­prze­nia i -?pier­dut! -?praw­dziwa miłość.

-?No, chy­baby coś podej­rze­wał, nie? W ogóle, dzi­wię się, że zadał się z kurwą.

-?Nie miał poję­cia, że jest kurwą! Na tym polega piękno tego planu! Bolo­bolo zała­twili jej fał­szywą toż­sa­mość -?recep­cjo­nistki w hotelu, w któ­rym miesz­kał Kepler! Skrom­nej dziew­czyny z kato­lic­kiej szkoły! Na początku zała­twia mu bilety do teatru, a po roku on jest przy­wią­zany do łóżka na tym cho­ler­nym mega­jach­cie, na dupie ma ślady po baciku, a ona stoi nad nim. Na palcu ma pier­ścio­nek wiel­ko­ści dyni, sto trzy­dzie­sta ósma kobieta na liście naj­bo­gat­szych na świe­cie.

-?Sto dwu­dzie­sta piąta -?popra­wił go Randy. -?Ostat­nio akcje Fili­Tela ostro poszły w górę.

Następne dni scho­dzą Randy'emu na uni­ka­niu Den­ty­sty. Mieszka w małym pry­wat­nym pen­sjo­na­cie na szczy­cie wyspy, co rano spo­ży­wa­jąc kon­ty­nen­talne śnia­da­nie w towa­rzy­stwie ame­ry­kań­skich i nip­poń­skich wete­ra­nów wojen­nych, któ­rzy przy­je­chali tutaj wraz z żonami w celu roz­wią­za­nia (jak podej­rzewa Randy) pro­ble­mów emo­cjo­nal­nych milion razy poważ­niej­szych niż cokol­wiek, z czym on się w życiu spo­tkał. Rui Fale­iro rzuca się w oczy jak cho­lera -?dzięki niemu Randy dość dobrze wie, czy Den­ty­sta jest na pokła­dzie: po pro­stu śle­dzi ruchy heli­kop­tera i śli­zga­cza.

Kiedy sądzi, że jest bez­pieczny, scho­dzi na plażę poni­żej anteny mikro­fa­lo­wej i obser­wuje pra­cu­ją­cych nad kablem nur­ków Amy. Nie­któ­rzy pra­cują przy brzegu, skrę­ca­jąc śru­bami seg­menty żeliw­nego pan­ce­rza wokół kabla, inni kilka mil w głąb morza, współpra­cując z barką wty­ka­jącą kabel bez­po­śred­nio w muli­ste dno gigan­tycz­nym, podob­nym do tasaka narzę­dziem. Brze­gowy koniec kabla wbiega do nowego, żel­be­to­wego budynku, usta­wio­nego około stu metrów od gra­nicy przy­pływu. W środku ma jedno pomiesz­cze­nie, wypchane aku­mu­la­to­rami, gene­ra­to­rami, kli­ma­ty­za­to­rami i sprzę­tem elek­tro­nicz­nym. Randy jest odpo­wie­dzialny za cho­dzące na tym sprzę­cie opro­gra­mo­wa­nie, dla­tego spę­dza tam w środku mnó­stwo czasu. Gapi się w moni­tor i pisze. Stam­tąd linie trans­mi­syjne bie­gną pod górę do wieży z anteną mikro­fa­lową.

Drugi koniec kabla jest wła­śnie prze­dłu­żany w kie­runku boi koły­szą­cej się parę mil dalej na Morzu Połu­dnio­wo­chiń­skim. Jest do niej docze­piony koniec kabla pół­noc­no­lu­zoń­skiego, bie­gną­cego po wybrzeżu wyspy i nale­żą­cego do Fili­Tela. Idąc za nim wystar­cza­jąco długo, doszłoby się do budynku na pół­noc­nym przy­lądku wyspy, skąd odcho­dzi gruby kabel na Taj­wan. Z kolei Taj­wan jest połą­czony ze świa­tem gęstą sie­cią pod­mor­skich kabli. Na Taj­wan i z Taj­wanu można łatwo i tanio prze­słać dane.

W pry­wat­nym łączu, które Fili­Tel i Epi­phyte sta­rają się prze­pro­wa­dzić pomię­dzy Taj­wa­nem a cen­trum Manili, jest tylko jedna prze­rwa: i zwęża się z dnia na dzień, w miarę jak kła­dąca kabel barka posuwa się w stronę boi.

Kiedy tam wresz­cie dociera, Rui Fale­iro pod­nosi kotwicę i sunie barce na spo­tka­nie. Do akcji wkra­czają heli­kop­ter, śli­zgacz i flo­tylla wyna­ję­tych łodzi: zwożą z Manili dygni­ta­rzy i dzien­ni­ka­rzy. Poja­wia się Avi z dwoma nowiut­kimi smo­kin­gami, pro­sto od szan­ghaj­skiego krawca ("Wszy­scy ci sławni krawcy z Hong­kongu to uchodźcy z Szan­ghaju"). Wraz z Ran­dym roz­dzie­rają bibułki, wkła­dają nowe stroje i jadą nie­kli­ma­ty­zo­wa­nym jeep­neyem na przy­stań, gdzie ocze­kuje ich Glory.

Dwie godziny póź­niej Randy po raz pierw­szy może spoj­rzeć na Den­ty­stę i jego Diwę -?w wiel­kiej sali balo­wej Rui Fale­iro. Dla niego to takie przy­ję­cie jak każde inne: podaje ręce kilku oso­bom, zapo­mina ich nazwi­ska, szuka miej­sca do sie­dze­nia i w bło­giej samot­no­ści roz­ko­szuje się winem i potra­wami.

Tylko jedna rzecz jest tu nie­zwy­kła: na pokła­dzie leży para nasmo­ło­wa­nych kabli, o gru­bo­ści mniej wię­cej kija base­bal­lo­wego. Pod­cho­dząc do relingu i zer­ka­jąc w dół, zoba­czy się, że zbie­gają do morza. Ich końce spo­ty­kają się na stole pośrodku pokładu, gdzie przy­były z Hong­kongu tech­nik, też wbity w smo­king, z wali­zeczką narzę­dzi, wal­czy z ich połą­cze­niem. Wal­czy też z potęż­nym kacem, ale Randy nie robi z tego pro­blemu, bo wie, że to wszystko pic na wodę i foto­mon­taż: to tylko ścinki kabla, koń­czące się w wodzie tuż za jach­tem. Praw­dziwe połą­cze­nie doko­nało się wczo­raj -?przez spo­czy­wa­jący na dnie morza kabel już lecą bity.

Pewien facet na pokła­dzie rufówki gapi się głów­nie na Bata'an i Cor­re­gi­dor, ale Randy'ego też ma na oku. Kiedy Randy go zauważa, ten kiwa głową, jakby odfaj­ko­wy­wał coś na liście spraw do zała­twie­nia, wstaje i pod­cho­dzi do niego. Nosi wyjąt­kowo strojny mun­dur, który jest w mary­narce wojen­nej chyba odpo­wied­ni­kiem stroju wie­czo­ro­wego. Pra­wie nie ma wło­sów, a ich resztki są sta­lo­wo­szare i ścięte na dłu­gość około pię­ciu mili­me­trów. Gdy zbliża się ku niemu, kilku Fili­piń­czy­ków cie­ka­wie odwraca za nim głowy.

-?Randy -?odzywa się.

Kiedy potrząsa jego prawą dło­nią, medale podzwa­niają. Jest chyba około pięć­dzie­siątki, ale skórę ma jak osiem­dzie­się­cio­letni Beduin. Na piersi mnó­stwo bare­tek, więk­szość żół­tych i czer­wo­nych, co Randy nie­ja­sno koja­rzy z Wiet­na­mem. Nad kie­sze­nią ma mały pla­sti­kowy iden­ty­fi­ka­tor z nazwi­skiem sha­ftoe.

-?Nie daj się nabrać, Randy -?mówi Douglas MacAr­thur Sha­ftoe. -?Nie jestem już w woj­sku. Od wie­ków w sta­nie spo­czynku. Ale mam prawo nosić ten mun­dur. A to o wiele łatwiej­sze niż szu­kać cho­ler­nego smo­kingu, który by na mnie paso­wał.

-?Miło mi pana poznać.

-?Cała przy­jem­ność po mojej stro­nie. A pan ma swój skąd, że tak zapy­tam?

-?Mój smo­king?

-?No, tak.

-?Mój part­ner go zamó­wił.

-?Pana part­ner sek­su­alny czy part­ner w inte­re­sach?

-?W inte­re­sach. Aktu­al­nie nie posia­dam part­nera sek­su­al­nego.

Doug Sha­ftoe bez­na­mięt­nie potrząsa głową.

-?To ozna­cza, że nie przy­gru­chał pan sobie żad­nego part­nera w Manili. Tak jak, nie przy­mie­rza­jąc, nasz gospo­darz.

Randy zerka przez salę balową na Vic­to­rię Vigo: gdyby była jesz­cze bar­dziej roz­pro­mie­niona, ze ścian łusz­czy­łaby się farba, a szyby w oknach topi­łyby się jak kar­mel.

-?Chyba po pro­stu jestem nie­śmiały -?odpo­wiada.

-?Zbyt nie­śmiały, by wysłu­chać oferty biz­ne­so­wej?

-?Nie, skądże.

-?Moja córka sądzi, że pan oraz gospo­darz przy­ję­cia być może będzie­cie nie­długo kłaść w oko­licy jakieś kable.

-?W biz­ne­sie rzadko pla­nuje się robić coś tylko raz. To bruź­dzi potem w księ­go­wo­ści.

-?Już pan wie, że wody tutaj są płyt­kie.

-?Tak.

-?Wie pan także, że nie można ukła­dać kabli w płyt­kiej wodzie, jeśli nie zrobi się bar­dzo szcze­gó­ło­wych badań sona­rem bocz­nym o wyso­kiej roz­dziel­czo­ści.

-?Tak.

-?Chciał­bym wyko­nać dla was takie bada­nia.

-?Rozu­miem.

-?Nie, nie sądzę. Ale zależy mi, by pan zro­zu­miał. Posta­ram się wyja­śnić.

-?Dobrze -?odpo­wiada Randy. -?Czy mam przy­pro­wa­dzić swego part­nera?

-?Mój pomysł jest bar­dzo pro­sty i roz­wa­że­nie go nie wymaga dwóch pierw­szo­rzęd­nych umy­słów.

-?No dobra. Co to za pomysł?

-?Szcze­gó­łowy skan będzie zawie­rał od cho­lery infor­ma­cji na temat tego, co ewen­tu­al­nie znaj­duje się na dnie. Nie­które takie infor­ma­cje mogą być cenne. Cen­niej­sze niż się panu wydaje.

-?Ach -?mówi Randy. -?Zna­czy: mogą być tam takie rze­czy, na któ­rych pana firma potrafi się wzbo­ga­cić.

-?Otóż to. Jeżeli wynaj­mie­cie do bada­nia dna któ­re­goś z naszych kon­ku­ren­tów, a oni tra­fią na coś w tym stylu, to nic wam nie powie­dzą. Wycią­gną to sami. Nie będzie­cie wie­dzieć, że coś zna­leźli, i nic na tym nie zaro­bi­cie. Lecz Sem­per Marine Servi­ces, czyli my, powiemy wam o wszyst­kich zna­le­zi­skach i zagwa­ran­tu­jemy udział w ewen­tu­al­nych pro­fi­tach.

-?Hmmmm. -?Randy pró­buje przy­brać poke­rową minę, ale wie, że Sha­ftoe widzi go na wylot.

-?Pod jed­nym warun­kiem -?dodaje Doug Sha­ftoe.

-?Podej­rze­wa­łem, że musi być jakiś waru­nek.

-?Każdy porządny haczyk ma zadzior. To jest zadzior.

-?Mia­no­wi­cie? -?pyta Randy.

-?Zacho­wamy to przed tym skur­wy­sy­nem w tajem­nicy. -?Doug wska­zuje kciu­kiem Huberta Keplera. -?Jeśli Den­ty­sta się dowie, to razem z Bolo­bo­los podzielą się naszymi zyskami, a my nie zoba­czymy nic. Moż­liwe nawet, że skoń­czymy w cha­rak­te­rze zwłok.

-?Pro­blem zwłok to coś, co rze­czy­wi­ście należy wziąć pod uwagę -?zga­dza się Randy. -?Posta­ram się prze­ka­zać pana pro­po­zy­cję mojemu part­ne­rowi.

Metro

Metro

Water­ho­use oraz kil­ku­dzie­się­ciu nie­zna­jo­mych stoją lub sie­dzą w wyjąt­kowo dłu­gim, wąskim pomiesz­cze­niu, które koły­sze się na boki. Są tu okna, ale nie wpusz­czają świa­tła tylko dźwięk: tur­kot, łoskot i zgrzyty. Wszy­scy są zato­pieni w myślach i mil­czą, jakby sie­dzieli w kościele i cze­kali na odpa­le­nie nabo­żeń­stwa.

Water­ho­use stoi, trzy­ma­jąc się przy­śru­bo­wa­nej do sufitu wypu­kło­ści, dzięki czemu nie pada na tyłek. Przez ostat­nie kilka minut stu­dio­wał pla­kat instru­ujący, jak nało­żyć maskę prze­ciw­ga­zową. Tak jak wszy­scy, ma przy sobie takie urzą­dze­nie, w brą­zo­wo­sza­rej bre­zen­to­wej tor­bie na ramię. Maska Water­ho­use'a wygląda tro­chę ina­czej, bo jest ame­ry­kań­ska i woj­skowa. Przy­cią­gnęła już parę spoj­rzeń.

Na pla­ka­cie wid­nieje piękna i modna kobieta o śnież­no­bia­łej cerze i kasz­ta­no­wych wło­sach -?wyglą­dają, jakby dobry salon fry­zjer­ski roz­pu­ścił je środ­kami che­micz­nymi, a potem ufor­mo­wał w obecny kształt. Jest wypro­sto­wana, ma unie­siony pod­bró­dek, zgięte łok­cie, ręce w rytu­al­nym geście: roz­ca­pie­rzone palce, kciuki ster­czące w górę tuż przed twa­rzą. Pomię­dzy dłońmi zwisa zło­wrogi zwój, pod­trzy­my­wany kocią koły­ską gumo­wych pasków w kolo­rze khaki. Unie­sione kciuki sta­no­wią zawleczki zabez­pie­cza­jące tę szy­kowną sieć.

Water­ho­use jest już czas jakiś w Lon­dy­nie, dla­tego zna ciąg dal­szy. Poznałby ten gest wszę­dzie: to pozy­cja wyj­ściowa do zaata­ko­wa­nia pod­bród­kiem maski prze­ciw­ga­zo­wej. Kiedy na mia­sto spad­nie gaz, zabrzę­czą spe­cjalne dzwonki, a czubki pan­cer­nych skrzy­nek pocz­to­wych, poma­lo­wane spe­cjalną farbą, sczer­nieją. W zie­lon­kawe, tru­jące niebo wznie­sie się dwa­dzie­ścia milio­nów kciu­ków, a dzie­sięć milio­nów pod­bród­ków wsu­nie się w maski. Może sobie wręcz wyobra­zić piękny, uwo­dzi­ciel­ski dźwięk, który wyda biała, deli­katna skóra tej kobiety, wsu­wa­jąc się w cia­sną komorę z czar­nej gumy.

Kiedy uda się wsu­nię­cie pod­bródka, wszystko jest w porządku. Trzeba ład­nie uło­żyć paski wokół kasz­ta­no­wej ondu­la­cji i scho­wać się w budynku, ale naj­gor­sze nie­bez­pie­czeń­stwo minęło. Angiel­skie maski mają na przo­dzie okrą­gły otwór wyde­chowy, który wygląda dokład­nie jak świń­ski ryj -?żadna kobieta w życiu by tego nie wło­żyła, gdyby modelki na pla­ka­tach pro­pa­gan­do­wych nie były ucie­le­śnie­niem piękna z wyż­szych sfer.

Coś w mroku za oknem przy­ciąga jego wzrok. Pociąg wje­chał w część Pod­zie­mia, gdzie skąpe świa­tło prze­są­cza się z góry niczym przez lufę kara­binu, zdra­dza­jąc hade­sowe tajem­nice Metra. Wszy­scy w wago­nie mru­gają, roz­glą­dają się i łapią oddech. Wokół nich na chwilę znów zma­te­ria­li­zo­wał się Świat. W prze­strzeni uno­szą się frag­menty ścian, omszałe dźwi­gary i wiązki kabli, obra­ca­jąc się powoli w miarę ruchu pociągu.

Jego uwagę przy­ku­wają zwłasz­cza kable: ele­gancko, rów­no­le­gle przy­pięte do kamien­nych ścian. Są jak pędy jakie­goś plu­to­nicz­nego blusz­czu, który ukrad­kiem roz­ra­sta się w ciem­no­ściach Metra, kiedy ekipy remon­towe nie patrzą. Szuka drogi na powierzch­nię, ku świa­tłu.

Idąc po ulicy Nad­zie­mia, widzi się nie­kiedy pierw­sze macki wpeł­za­jące w górę po sta­ro­żyt­nych ścia­nach. Pokryte neo­pre­nem pną­cza, rosnące po liniach pro­stych wzdłuż murów i wci­ska­jące się przez otwory w ramach okien­nych, celują zwłasz­cza w biura. Cza­sem osła­nia się je meta­lo­wymi rur­kami. Cza­sem wła­ści­ciele budynku malują je farbą. Jed­nakże wszyst­kie one mają jeden wspólny sys­tem korze­niowy, roz­ra­sta­jący się w nie­uży­wa­nych tune­lach i cze­lu­ściach Metra, zbie­ga­jący się w gigan­tycz­nych cen­tra­lach ukry­tych w głę­bo­kich schro­nach prze­ciw­lot­ni­czych.

Pociąg wjeż­dża do kate­dry wybla­kłego żół­tego świa­tła i z jękiem staje, wypeł­nia­jąc peron. W niszach i gro­tach jarzą się groź­nie sym­bole bry­tyj­skiej para­noi: na jed­nym końcu moral­nego con­ti­nuum znaj­duje się aniel­ska kobieta z maską prze­ciw­ga­zową, na dru­gim sukub w obci­słej spód­niczce, roz­wa­lony na sofie pośrodku przy­ję­cia, uśmie­cha­jący się afek­to­wa­nie spod sztucz­nych rzęs, pod­słu­chu­jący papla­ninę mło­dych, naiw­nych żoł­nie­rzy­ków.

Tablice na ścia­nach oznaj­miają "Dwo­rzec Euston" gustowną anty­kwą, aż pro­mie­niu­jącą urzę­dową wia­ry­god­no­ścią. Water­ho­use i więk­szość pasa­że­rów wysiada. Po kwa­dran­sie ryko­sze­to­wa­nia po zauł­kach sta­cji, pyta­nia o drogę i ana­li­zo­wa­nia roz­kła­dów jazdy, ląduje w pośpiesz­nym do Bir­ming­ham. Po dro­dze, jak mu obie­cano, zatrzyma się w miej­sco­wo­ści pod nazwą Blet­chley.

Jedną z przy­czyn zamie­sza­nia jest fakt, że z sąsied­niego toru odjeż­dża inny pociąg, pro­sto do Blet­chley, bez żad­nych przy­stan­ków. Jak się zdaje, sie­dzą w nim wyłącz­nie kobiety w para­mi­li­tar­nych mun­du­rach.

Żoł­nie­rze RAF-u ze ste­nami, trzy­ma­jący straż przy każ­dych drzwiach tego pociągu, spraw­dza­jący doku­menty i prze­pustki, nie chcą go tam wpu­ścić. Przez żół­tawy poblask okien widać dziew­częta z Blet­chley, sie­dzące naprze­ciwko sie­bie rzę­dami po cztery albo pięć; wycią­gają z tore­bek robótki i prze­obra­żają kłębki szkoc­kiej wełny w komi­niarki i ręka­wice dla załóg pół­noc­no­atlan­tyc­kich kon­wo­jów, piszą listy do braci na fron­cie i rodzi­ców w domu. Straż­nicy stoją przy drzwiach, dopóki wszyst­kie nie zostaną zamknięte, a pociąg nie ruszy. Kiedy nabiera szyb­ko­ści, rzędy plot­ku­ją­cych, piszą­cych i robią­cych na dru­tach dziew­cząt zle­wają się, two­rząc coś, co zapewne bar­dzo przy­po­mina obiekt czę­sto widy­wany w snach przez żoł­nie­rzy lub mary­na­rzy. Water­ho­use ni­gdy nie będzie takim żoł­nie­rzem, na linii frontu, w kon­tak­cie z nie­przy­ja­cie­lem. Posma­ko­wał owocu zaka­za­nej wie­dzy. Nie wolno mu zna­leźć się tam, gdzie mógłby być schwy­tany przez wroga.

Wagony wyła­niają się z mroku w cegla­nym kanio­nie i zmie­rzają na pół­noc. Jest około trze­ciej: ów spe­cjalny pociąg do Blet­chley pew­nie wiózł dziew­czyny na drugą zmianę.

Water­ho­use prze­czuwa, że on nie będzie pra­co­wał w jakich­kol­wiek zmia­nach czy godzi­nach. Jego wór mary­nar­ski -?który spa­ko­wano za niego -?jest aż ciężki od pod­po­wia­da­nych przez ubra­nia suge­stii: grube impre­gno­wane weł­niane swe­try, tro­pi­kalne mun­dury armii i mary­narki, czarna maska nar­ciar­ska, pre­zer­wa­tywy.

Pociąg powoli wydo­bywa się z mia­sta i wjeż­dża na teren usiany małymi mia­stecz­kami-sypial­niami. Water­ho­use czuje, jak wci­ska go w sie­dze­nie, i podej­rzewa, że jedzie tro­chę pod górę. Prze­jeż­dżają przez jakby wyrą­bane sie­kierą wycię­cie w łań­cu­chu nie­wy­so­kich wzgórz i wśli­zgują się w piękny kra­jo­braz lekko wzno­szą­cych się szma­rag­do­wych pól, losowo upstrzo­nych małymi bia­łymi kap­suł­kami -?sądzi, że to są owce.

Oczy­wi­ście, ich roz­miesz­cze­nie zapewne wcale nie jest losowe - praw­do­po­dob­nie odzwier­cie­dla zmiany w skła­dzie che­micz­nym gleby, dające trawę, która sma­kuje owcom mniej lub bar­dziej. Mając zdję­cia lot­ni­cze, Niemcy mogliby nakre­ślić mapę składu che­micz­nego bry­tyj­skich gleb, opartą na ana­li­zie roz­miesz­cze­nia owiec.

Pola ota­czają stare żywo­płoty, kamienne murki, albo, zwłasz­cza na wyży­nach, dłu­gie zagony lasu. Po mniej wię­cej godzi­nie po lewej stro­nie poja­wia się las, pokry­wa­jący powoli wzno­szące się nad torami zbo­cze. Pociąg hamuje z sykiem i, poję­ku­jąc, zatrzy­muje się na małej sta­cyjce. Tory są jed­nak tro­chę bar­dziej splą­tane i poroz­ga­łę­ziane niż na innych małych sta­cyj­kach. Water­ho­use wstaje, roz­sta­wia nogi, przy­biera postawę zapa­śnika sumo i ata­kuje swój wór mary­nar­ski. Wór chyba wygrywa, bo wypy­cha go przez drzwi wagonu na peron.

Tro­chę moc­niej niż wszę­dzie pach­nie tu węglem, a z nie­da­leka dobiega gło­śny łoskot. Water­ho­use roz­gląda się wzdłuż torów i odkrywa roz­ło­żony pomię­dzy mnó­stwem bocz­nic wielki zakład prze­my­słowy. Gapi się na niego przez kilka minut, gdy jego pociąg odjeż­dża na pół­noc, i widzi, że na sta­cji Blet­chley napra­wiają paro­wozy. Water­ho­use lubi pociągi.

Ale nie dla­tego otrzy­mał dar­mowy worek ciu­chów i bilet do Blet­chley, zatem jesz­cze raz ata­kuje wór i tasz­czy go po scho­dach na kryty mostek bie­gnący nad torami. Na dworcu widzi mnó­stwo zmie­rza­ją­cych ku niemu dziew­cząt z Blet­chley, Waafek i Wre­nek13; wła­śnie skoń­czyła się dzienna zmiana, pole­ga­jąca na prze­twa­rza­niu pozor­nie loso­wych liter i cyfr na skalę wiel­ko­prze­my­słową. Nie chcąc nara­zić się w ich oczach na śmiesz­ność, wresz­cie wma­new­ro­wuje wór na plecy, prze­kłada ręce przez paski i pozwala, by jego cię­żar popy­chał go naprzód, przez mostek.

Waafki i Wrenki nie­spe­cjal­nie inte­re­sują się nowo przy­by­łym ame­ry­kań­skim ofi­ce­rem. A może są po pro­stu prze­sad­nie skromne. W każ­dym razie, Water­ho­use wie, że jest jed­nym z nie­licz­nych, ale nie pierw­szym. Wór popy­cha go przez jed­no­izbową sta­cyjkę jak gruby poli­cjant pro­wa­dzący pijaka przez hol pod­łego hotelu. Potem wyrzuca go na pas otwar­tej prze­strzeni wzdłuż drogi bie­gną­cej z pół­nocy na połu­dnie. Naprze­ciw niego wyra­sta pusz­cza. Wszel­kie złu­dze­nia, że jest otwarta i zapra­sza­jąca, nisz­czą inten­sywne pobły­ski świa­tła z jej skraju -?nisko sto­jące słońce zdra­dza, że obszar ten jest wypeł­niony ostrymi meta­lo­wymi przed­mio­tami. Prze­sieka w lesie wypluwa Waafki i Wrenki jak wąski wylot gigan­tycz­nego gniazda szer­szeni.

Water­ho­use musi iść naprzód. W prze­ciw­nym razie wór obali go na plecy i tak już zosta­nie na tym par­kingu, bez­rad­nie prze­bie­ra­jący koń­czy­nami jak prze­wró­cony chrząszcz. Dla­tego rusza chwiej­nie, prze­cho­dzi przez drogę i celuje w sze­roką ścieżkę pośrodku prze­sieki. Ota­czają go dziew­częta z Blet­chley. Uczciły faj­rant, malu­jąc usta szminką. Wojenna szminka jest na pewno poskle­jana z odpad­ków i resz­tek, po tym jak wszystko co naj­lep­sze zużyto do pokry­wa­nia wałów śmi­gieł. Aby ukryć jej paskudne mine­ralno-zwie­rzęce pocho­dze­nie, potrzebny jest krzy­kliwy, zbyt inten­sywny aro­mat.

To zapach wojny.

Water­ho­use nie został jesz­cze opro­wa­dzony po Blet­chley Park, ale wie z grub­sza, o co cho­dzi. Wie, że te nie­śmiałe dziew­częta, posłusz­nie, zmiana za zmianą, prze­pusz­cza­jące przez swe maszyny ryzy zapeł­nio­nego bzdu­rami papieru, zabiły razem wię­cej żoł­nie­rzy niż Napo­leon.

Powoli, z pokorą posuwa się naprze­ciwko fal odjeż­dża­ją­cej pierw­szej zmiany. W pew­nym momen­cie zwy­czaj­nie się pod­daje: odcho­dzi krok w bok, rzu­tem ciała zwala wór w zaro­śla, zapala papie­rosa i czeka, aż minie go grupa stu dziew­cząt. Coś sztur­cha go w kostkę: łodyga maliny z gniew­nymi cier­niami. Dźwiga nie­na­tu­ral­nie wielką i regu­larną sieć paję­czą; jej kon­cen­tryczne nitki lśnią w pro­mie­niach niskiego popo­łu­dnio­wego słońca. Pośrodku sie­dzi fleg­ma­tyczny bry­tyj­ski pająk, cał­kiem nie­wzru­szony nie­sko­or­dy­no­wa­nymi jan­ke­skimi ruchami Water­ho­use'a.

Water­ho­use wyciąga rękę i łapie spa­da­jący wła­śnie żół­to­brą­zowy wią­zowy liść. Kuca, wtyka papie­rosa w kącik ust, po czym obu­rącz (dla sta­bil­no­ści) prze­ciąga zębatą kra­wę­dzią liścia po jed­nej z pro­mie­ni­stych nitek sieci -?wie, że na nich nie będzie tej kle­istej sub­stan­cji. Liść wzbu­dza dość regu­larną wibra­cję sieci, jak smy­czek na stru­nie. Pająk odwraca się twa­rzą do niego, obra­ca­jąc się momen­tal­nie, jak postać na źle pocię­tym fil­mie. Water­ho­use jest tak zasko­czony szyb­ko­ścią tego ruchu, że cofa się nieco, dopiero potem prze­ciąga liść jesz­cze raz po nitce. Pająk sztyw­nieje, słu­cha­jąc wibra­cji.

W końcu wraca do pier­wot­nej pozy­cji i robi to co przed­tem, zupeł­nie go igno­ru­jąc.

Pająki potra­fią poznać po drga­niach sieci, jaki owad się zła­pał, i tra­fić do niego. Dla­tego sieci są pro­mie­ni­ste, a pająk zawsze sie­dzi pośrodku. Nici służą mu za prze­dłu­że­nie sys­temu ner­wo­wego. Infor­ma­cja pły­nie po jedwa­biu do wnę­trza pająka, gdzie prze­twa­rza ją jakaś maszyna Turinga. Water­ho­use pró­bo­wał wielu róż­nych sztu­czek, ale nie udało mu się zmy­lić pająka. Nie­do­bry omen!

Pod­czas eks­pe­ry­mentu nauko­wego chyba skoń­czyły się godziny szczytu. Znów ata­kuje wór. W walce poko­nują kolejne sto metrów ścieżki, która w końcu wycho­dzi na drogę: dokład­nie w miej­scu, gdzie prze­gra­dza ją żela­zna brama wetknięta mię­dzy głu­pawe obe­li­ski z czer­wo­nej cegły. Straż­nicy to znów żoł­nie­rze RAF-u ze ste­nami, wła­śnie spraw­dzają doku­menty faceta w cięż­kiej płó­cien­nej pele­ry­nie i goglach, który przed chwilą przy­je­chał tu na woj­sko­wym, zie­lo­nym moto­cy­klu z sakwami po bokach tyl­nego koła. Sakwy nie są spe­cjal­nie wypchane, ale za to sta­ran­nie zabez­pie­czone; jest w nich amu­ni­cja, którą dziew­częta ładują w kle­ko­cące pasz­cze swych żar­łocz­nych maszyn.

Straż­nicy wpusz­czają go. Natych­miast skręca w lewo w wąską alejkę. Straż sku­pia się na Law­ren­sie. Po sto­sow­nych salu­tach oka­zuje swe papiery. Musi wybrać jeden z kilku zesta­wów, czego nie udaje mu się ukryć przed straż­ni­kami. Ale ci nie są tym zanie­po­ko­jeni ani nawet zacie­ka­wieni, co bar­dzo różni ich od więk­szo­ści straż­ni­ków, z któ­rymi sty­kał się Water­ho­use. Oczy­wi­ście, nie ma ich na liście Ultra Mega, więc wyja­śnie­nie im, że przy­je­chał tu w spra­wie Ultra Mega byłoby cięż­kim wykro­cze­niem prze­ciwko bez­pie­czeń­stwu. Wygląda jed­nak na to, że przyj­mo­wali tutaj już wielu gości, któ­rzy nie umieli podać praw­dzi­wego celu podróży, bo nawet nie mru­gną okiem, kiedy Water­ho­use udaje, że jest jed­nym z ofi­ce­rów łącz­ni­ko­wych z Baraku 4 lub 8.

W Baraku 8 deszy­fruje się radio­gramy Enigm z Krieg­sma­rine. Barak 4 otrzy­muje te komu­ni­katy i ana­li­zuje je. Jeśli Water­ho­use uda, że jest z Baraku 4, kłam­stwo będzie miało krót­kie nogi: ci faceci muszą znać się tro­chę na mary­narce. Nato­miast cha­rak­te­ry­styka faceta z Baraku 8 dosko­nale doń pasuje: oni nie muszą znać się na niczym z wyjąt­kiem czy­stej mate­ma­tyki.

Jeden z żoł­nie­rzy RAF-u stu­diuje jego papiery, potem wcho­dzi do małej budki i kręci korbką tele­fonu. Water­ho­use stoi nie­spo­koj­nie, podzi­wia­jąc zwi­sa­jącą z ramion żoł­nie­rzy broń. O ile dobrze widzi, to tylko sta­lowa rurka z zamo­co­wa­nym na jed­nym końcu spu­stem. Wąskie okienko wycięte wzdłuż rury uka­zuje zwi­niętą wewnątrz sprę­żynę. Kilka uchwy­tów i wihaj­strów przy­spa­wa­nych tu i ówdzie spra­wia, że całość wygląda jak kiep­sko pomy­ślany wyna­la­zek z zajęć prak­tyczno-tech­nicz­nych.

-?Kapi­ta­nie Water­ho­use? Ma pan iść pro­sto do Dworku -?mówi straż­nik, który tele­fo­no­wał. -?Na pewno pan pozna.

Water­ho­use prze­cho­dzi kil­ka­na­ście metrów i zauważa, że Dwo­rek rze­czy­wi­ście jest tra­gicz­nie nie do prze­ocze­nia. Przy­staje i zaczyna się gapić, pró­bu­jąc zgłę­bić, co też archi­tekt miał na myśli. Budowla jest nie­sa­mo­wi­cie skom­pli­ko­wana, z ogromną liczbą ścian szczy­to­wych pod dachem. Można tylko przy­pusz­czać, że archi­tekt miał w pla­nach ogromny, ogromny wolno sto­jący dom, ale chciał zaka­mu­flo­wać go w postaci kilku bar­dzo do sie­bie nie­pa­su­ją­cych miej­skich sze­re­gow­ców, w nie­wy­tłu­ma­czalny spo­sób ści­śnię­tych pośrodku dwu­stu­hek­ta­ro­wego pola w Buc­kin­gham­shire.

Domo­stwo wygląda na zadbane, choć, pod­cho­dząc bli­żej, widzi pnące się po murach czarne liany. Ten sam sys­tem korze­niowy, który zauwa­żył w metrze, dotarł aż tutaj, pod lasami i pastwi­skami, i zaczął wypusz­czać nad zie­mię neo­pre­nowe pędy. Jed­nakże ten orga­nizm nie jest foto­tro­piczny - nie dąży do świa­tła, rosnąc ku słońcu. Jest info­tro­piczny. I przy­wę­dro­wał tutaj z tego samego powodu, dla któ­rego poja­wili się tu info­tro­piczni ludzie, na przy­kład Law­rence Prit­chard Water­ho­use i dr Alan Mathi­son Turing: ponie­waż Blet­chley Park ma w świe­cie infor­ma­cji z grub­sza taką pozy­cję jak Słońce w Ukła­dzie Sło­necz­nym. Wokół niego krążą armie, nacje, pre­mie­rzy, pre­zy­denci i geniu­sze, nie po jed­no­staj­nych orbi­tach pla­net, ale po zwa­rio­wa­nych, zwi­chro­wa­nych elip­sach i hiper­bo­lach komet oraz zbłą­ka­nych aste­ro­idów.

Dr Rudolf von Hac­kl­he­ber nie wie o Blet­chley Park, ponie­waż to druga z naj­ści­ślej strze­żo­nych tajem­nic, obok Ultra Mega. Ale sie­dząc w swym ber­liń­skim gabi­ne­cie, prze­sie­wa­jąc donie­sie­nia z Beobach­tung Dienst, może cza­sem usta­lić frag­menty owych tra­jek­to­rii i sta­wiać hipo­tezy, dla­czego są takie, a nie inne. Jeśli jedyna logiczna hipo­teza brzmi: alianci zła­mali Enigmę, ozna­cza to, że Jed­nostka 2702 ponio­sła klę­skę.

Law­rence znów oka­zuje papiery i wcho­dzi pomię­dzy parę znisz­czo­nych nie­po­godą gry­fów. Kiedy już nie widać zewnętrz­nej strony, dwo­rek jest cał­kiem, cał­kiem. Kształt pseu­do­sze­re­gó­wek sprzyja wsta­wia­niu wielu okien w wyku­szach, co daje wiele tak potrzeb­nego tutaj świa­tła. Skle­pie­nie holu wspie­rają gotyc­kie łuki i kolumny wyko­nane z wyraź­nie pod­łego gatunku mar­muru, przy­po­mi­na­ją­cego z wyglądu zesta­lone ścieki.

Jest tu zadzi­wia­jąco gło­śno: pośpieszny kle­kot, przy­po­mi­na­jący burz­liwą owa­cję, prze­nika ściany i drzwi, nie­sione prą­dami gorą­cego powie­trza o ostrej ole­istej woni. To szcze­gólny zapach: zapach telek­sów, albo dale­ko­pi­sów, jak je nazy­wają Angole. Ta woń i to cie­pło suge­rują, że gdzieś na dole musi być ich kil­ka­dzie­siąt.

Water­ho­use wcho­dzi wyło­żoną drew­nem klatką scho­dową na pierw­sze pię­tro, według bry­tol­skiej nomen­kla­tury. Oka­zuje się cich­sze i chłod­niej­sze. Tutaj są gabi­nety wiel­kich szych Blet­chley Park. Jeśli ta insty­tu­cja jest zarzą­dzana według wzo­ro­wych form biu­ro­kra­tycz­nych, to po wstęp­nej roz­mo­wie Water­ho­use już ni­gdy nie ujrzy tego miej­sca. Znaj­duje gabi­net puł­kow­nika Chat­tana (na widok tabliczki na drzwiach coś mu prze­ska­kuje w pamięci), który znaj­do­wał się na szczy­cie sche­matu orga­ni­za­cyj­nego Jed­nostki 2702.

Chat­tan wstaje na powi­ta­nie. Jest ruda­wym, błę­kit­no­okim face­tem. Pew­nie miałby także rumiane policzki, gdyby nie ciemna pustynna opa­le­ni­zna. Nosi galowy mun­dur: w Anglii mun­dury ofi­cer­skie szyje się u krawca, to jedyny spo­sób, by je uzy­skać. Water­ho­use nie dba spe­cjal­nie o stroje, ale nawet on od razu widzi, że tego mun­duru nie zszyła mamu­sia, w kilka wie­czo­rów przed pło­ną­cym komin­kiem. Nie, nie, Chat­tan ma wła­snego, porząd­nego krawca. Ale jego nazwi­ska nie wyma­wia "łotr Haus" jak ci goście z Broad­way Buil­dings. "R" jest twarde i chru­piące, a "house" wydłu­żone na kształt "huus". Dzi­waczny akcent ma ten Chat­tan.

Wraz z nim sie­dzi drob­niej­szy facet w bry­tyj­skim mun­du­rze robo­czym - obci­słym w nad­garst­kach i kost­kach, a gdzie indziej zblu­zo­wa­nym, z gru­bej fla­neli khaki, która byłaby nie­moż­li­wie cie­pła, gdyby nie mieli tu ide­al­nie sta­łej tem­pe­ra­tury -?około trzy­na­stu stopni, tak wewnątrz, jak na zewnątrz. Ogólny efekt wizu­alny zawsze przy­wo­dzi Water­ho­use'owi na myśl dok­tora Den­tona14. Zostaje przed­sta­wiony jako porucz­nik Rob­son; dowo­dzi jed­nym z oddzia­łów Jed­nostki 2702 -?ludźmi z RAF-u. Ma szorstki, siwo-kasz­ta­nowy wąsik, bar­dzo krótko przy­cięty. Jest jowialny, przy­naj­mniej w obec­no­ści wyż­szych stop­niem, i czę­sto się uśmie­cha. Jego zęby wystają z dzią­seł pro­mie­ni­ście -?obie szczęki koja­rzą się z pusz­kami kawy, w któ­rych eks­plo­do­wał nie­wielki gra­nat.

-?To jest czło­wiek, na któ­rego cze­ka­li­śmy -?mówi Chat­tan do Rob­sona. - Ten, który przy­dałby się nam w Algie­rii.

-?Tak! -?rzuca Rob­son. -?Witamy w Spe­cjal­nej Jed­no­stce 2701, kapi­ta­nie Water­ho­use.

-?2702 -?mówi Water­ho­use.

Chat­tan i Rob­son są lekko zdzi­wieni.

-?Nie możemy użyć liczby 2701, ponie­waż jest ilo­czy­nem dwóch liczb pierw­szych.

-?Co takiego? -?mówi Rob­son.

Jedna rzecz, która się Water­ho­use'owi podoba w tych Ango­lach: kiedy nie kapują, o czym mówisz, to, że przy­naj­mniej dopusz­czają moż­li­wość, że to ich wina. Rob­son wygląda na faceta, który awan­so­wał na ofi­cera od samego dołu. Jan­kes tego typu byłby już obra­żony i aro­gancki.

-?Któ­rych? -?pyta Chat­tan. To nie­źle: przy­naj­mniej wie, co to jest liczba pierw­sza.

-?73 i 37 -?odpo­wiada Water­ho­use.

Robi to na Chat­ta­nie głę­bo­kie wra­że­nie:

-?Ach tak, rze­czy­wi­ście. -?Kręci głową. -?Będę musiał się tro­chę pona­bi­jać z Pro­fe­sora.

Rob­son prze­krzy­wił głowę, pra­wie kła­dąc ją na gru­bym weł­nia­nym bere­cie zatknię­tym za pagon. Mruży oczy i wygląda na skon­ster­no­wa­nego. Jego hipo­te­tyczny jan­ke­ski odpo­wied­nik praw­do­po­dob­nie zażą­dałby teraz kom­plet­nego wykładu na temat liczb pierw­szych, a na koniec zawy­ro­ko­wał, że wszystko to jedno wiel­kie gówno. Ale Rob­son pusz­cza to mimo uszu.

-?Czy dobrze zro­zu­mia­łem, będziemy zmie­niać numer naszej jed­nostki?

Water­ho­use prze­łyka ślinę. Z reak­cji Rob­sona jasno wynika, że będzie to wyma­gało od jego ludzi mnó­stwo roboty: tygo­dnie zama­lo­wy­wa­nia, prze­ma­lo­wy­wa­nia oraz prób prze­pchnię­cia nowego numeru przez armijną biu­ro­kra­cję. Upier­dliwe jak cho­lera.

-?Ma być 2702 -?rzuca pogod­nie Chat­tan. W prze­ci­wień­stwie do Water­ho­use'a, nie ma kło­po­tów z wyda­wa­niem trud­nych, nie­po­pu­lar­nych pole­ceń.

-?No dobrze, muszę iść, zała­twić parę spraw. Miło było pana poznać, kapi­ta­nie Water­ho­use.

-?Cała przy­jem­ność po mojej stro­nie.

Rob­son znów ści­ska dłoń Water­ho­use'a i prze­pra­sza.

-?Mamy dla pana prze­pustkę do jed­nego z bara­ków na połu­dnie od kan­tyny - mówi Chat­tan. -?Nomi­nal­nie naszą kwa­terą główną jest Blet­chley Park, ale sądzę, że naj­czę­ściej będziemy prze­by­wać tam, gdzie naj­bar­dziej inten­syw­nie korzy­sta się z Ultra.

-?Rozu­miem, że był pan w Afryce Pół­noc­nej.

-?Tak. -?Chat­tan unosi brwi, a raczej frag­menty twa­rzy, gdzie praw­do­po­dob­nie znaj­dują się brwi; ich włosy są bez­barwne i prze­zro­czy­ste, jak nylo­nowa żyłka. -?Nie­wiele bra­ko­wało...

-?Otar­li­ście się o śmierć, tak?

-?Nie, nie o to mi cho­dziło. Mówię o zacho­wa­niu Ultra w tajem­nicy. Wciąż nie jeste­śmy pewni, czy to się udało. Ale Pro­fe­sor mach­nął jakieś rachunki, z któ­rych wynika, że żyjemy.

-?Mówi­cie Pro­fe­sor na dok­tora Turinga?

-?Tak. Widzi pan, on oso­bi­ście pana pole­cił.

-?Kiedy otrzy­ma­łem roz­kazy, domy­śla­łem się cze­goś takiego.

-?Turing pra­cuje w tej chwili przy­naj­mniej na dwóch innych fron­tach wojny infor­ma­cyj­nej i nie mógł uczest­ni­czyć w naszej poga­wędce.

-?Panie puł­kow­niku, co się działo w Afryce Pół­noc­nej?

-?Cią­gle się dzieje -?rzuca w zadu­mie Chat­tan. -?Nasz oddział koman­do­sów wciąż jest na fron­cie i posze­rza krzywą dzwo­nową.

-?Posze­rza krzywą dzwo­nową?

-?Hm, wie pan lepiej niż ja, że zda­rze­nia losowe prze­waż­nie ukła­dają się w kształt dzwonu. Wzrost, na przy­kład. Podej­dzie pan tu do okna, kapi­ta­nie.

Water­ho­use staje obok Chat­tana w oknie wyku­szo­wym, skąd roz­ta­cza się widok na to, co nie­gdyś było łagod­nie pofał­do­wa­nym tere­nem upraw­nym. Patrząc na odle­głe wzgó­rza ponad drew­nia­nym ogro­dze­niem, można się domy­ślić, jak zapewne nie­gdyś wyglą­dał Blet­chley Park: zie­lone pola usiane grup­kami małych domecz­ków.

Teraz wygląda zupeł­nie ina­czej: w pro­mie­niu kilo­me­tra nie ma kawałka ziemi, który nie byłby ostat­nio wybru­ko­wany bądź zabu­do­wany. Poza Dwor­kiem i jego cudacz­nymi dobu­dów­kami, Park składa się z jed­no­pię­tro­wych cegla­nych budowli, nic poza dłu­gim kory­ta­rzem z wie­loma tran­sep­tami: ++++++++, a nowy + poja­wia się tak szybko, jak szybko mura­rze nadą­żają ze sta­wia­niem cegieł na błot­ni­stym grun­cie. (Water­ho­use zasta­na­wia się leni­wie, czy Rudy widział zdję­cia lot­ni­cze tego miej­sca i czy nie wyde­du­ko­wał z tych wszyst­kich plu­sów jego mate­ma­tycz­nej natury). Zyg­za­ko­wate odstępy mię­dzy budyn­kami są bar­dzo wąskie, zwę­żone jesz­cze dzie­lą­cymi je w poło­wie dwu­me­tro­wymi pan­cer­nymi beto­no­wymi ścia­nami, tak żeby Szwaby musiały poświę­cić jedną bombę na każdy z budyn­ków.

-?W tym tutaj -?Chat­tan wska­zuje na mały domek nie­opo­dal, a wła­ści­wie nędzną, ceglaną sto­dołę -?miesz­czą się Bomby Turinga. Pisze się "Bombe", z "e" na końcu. To maszyny liczące, wyna­lazł je pana przy­ja­ciel, Pro­fe­sor.

-?Czy to naprawdę Uni­wer­salne Maszyny Turinga? -?wyrywa się Water­ho­use'owi.

Jest pod wpły­wem zdu­mie­wa­ją­cej wizji: że Blet­chley Park może być w isto­cie tym tajem­nym kró­le­stwem, w któ­rym Alan zna­lazł środki na reali­za­cję swego marze­nia. Kró­le­stwa nie rzą­dzo­nego przez ludzi, ale infor­ma­cję: gdzie skromne budy­neczki zro­bione z plu­sów miesz­czą Uni­wer­salne Maszyny, które można skon­fi­gu­ro­wać do wyko­ny­wa­nia każ­dej poli­czal­nej ope­ra­cji.

-?Nie -?odpo­wiada Chat­tan z deli­kat­nym, smut­nym uśmie­chem.

Water­ho­use robi długi wydech.

-?Ach.

-?Może za rok, za dwa.

-?Być może.

-?Bomby zostały wyko­nane przez Turinga, Welch­mana i innych na pod­sta­wie pro­jektu wymy­ślo­nego przez pol­skich kryp­to­ana­li­ty­ków. Skła­dają się z wiru­ją­cych bęb­nów, które bar­dzo szybko testują wiele moż­li­wych klu­czy do Enigmy. Pro­fe­sor na pewno to panu wyja­śni. Ale dow­cip polega na tym, że mają te olbrzy­mie łącz­nice, jak w cen­tra­lach tele­fo­nicz­nych, a nie­które z naszych dziew­czyn muszą wty­kać wła­ściwe kołeczki we wła­ściwe dziurki i oka­blo­wy­wać je na nowo codzien­nie. Wymaga to dobrego wzroku, sku­pie­nia i wzro­stu.

-?Wzro­stu?

-?Zauważy pan, że zatrud­nione przy tym dziew­czyny są nie­zwy­kle wyso­kie. Jeśli w łapy Niem­ców jakimś spo­so­bem dosta­łyby się dane per­so­nalne wszyst­kich pra­cow­ni­ków Blet­chley Park, a oni wyry­so­wa­liby histo­gram wzro­stu, ujrze­liby nor­malną krzywą Gaussa w kształ­cie dzwonu, przed­sta­wia­jącą więk­szość pra­cow­ni­ków, ale z nie­nor­mal­nym gar­bem po jed­nej stro­nie, ozna­cza­ją­cym wszyst­kie wyso­kie dziew­czyny pra­cu­jące przy łącz­ni­cach.

-?Rozu­miem -?mówi Water­ho­use. -?A ktoś w rodzaju Rudy'ego, dok­tora von Hac­kl­he­bera, zauwa­żyłby tę ano­ma­lię i dałoby mu to do myśle­nia.

-?Dokład­nie. A potem Jed­nostka 2702 -?grupa Ultra Mega -?musia­łaby pod­ło­żyć fał­szywe infor­ma­cje, które zbi­łyby z tropu pana przy­ja­ciela Rudy'ego.

Chat­tan odwraca się od okna, pod­cho­dzi do biurka i otwiera wielką papie­ro­śnicę, świeżo zała­do­waną amu­ni­cją. Pod­suwa papie­rosy Water­ho­use'owi; ten przyj­muje jeden, tak dla towa­rzy­stwa. Kiedy Chat­tan podaje mu ogień, zerka przez pło­mień w oczy Water­ho­use'a i mówi:

-?Teraz spy­tam pana o to. Jak ukryłby pan przed Rudym, że mamy tutaj za dużo wyso­kich dziew­czyn?

-?Zakła­da­jąc, że już ma te dane per­so­nalne?

-?Tak.

-?Jest zatem za późno, żeby cokol­wiek ukryć.

-?Jasne. No to załóżmy, że Rudy ma jakiś kanał infor­ma­cyjny, który prze­ka­zuje mu dane oso­bowe, por­cjami po kilka. Ten kanał cały czas działa. Nie możemy go odciąć. A może nie chcemy, ponie­waż nawet brak tego kanału powie­działby Rudy'emu coś bar­dzo waż­nego.

-?No to pro­szę bar­dzo. Pre­pa­ru­jemy parę fał­szy­wych kart oso­bo­wych i pod­kła­damy je w naszym kanale.

Na ścia­nie gabi­netu Chat­tana wisi mała tablica. Nie jest zbyt dobrze starta i przy­po­mina palimp­sest; na pewno sprzą­taczki mają abso­lutny zakaz ście­ra­nia jej, żeby nie stra­cić przy­pad­kiem cze­goś waż­nego. Zbli­ża­jąc się, widzi uło­żone war­stwami star­sze obli­cze­nia, stop­niowo czer­nie­jące, jak roz­cho­dzące się w prze­strzeni kosmicz­nej białe świa­tło.

Wszę­dzie roz­po­znaje pismo Alana. Z dużym wysił­kiem powstrzy­muje się od roz­po­czę­cia rekon­struk­cji tych obli­czeń z duchów maja­czą­cych na łup­ko­wej powierzchni. Z nie­chę­cią je zma­zuje.

Water­ho­use kre­śli na tablicy oś rzęd­nych i odcię­tych, po czym zama­szy­ście rysuje krzywą Gaussa. Na prawo od szczytu dory­so­wuje mały gar­bek.

-?To są wyso­kie dziew­czyny. Pro­ble­mem jest ten dołek. -?Wska­zuje dolinę pomię­dzy głów­nym szczy­tem a gar­bem. Potem rysuje kolejny szczyt, na tyle wysoki i sze­roki, by objąć jedno i dru­gie.

-?Można to osią­gnąć, pod­rzu­ca­jąc Rudy'emu fał­szywe karty per­so­nalne, gdzie wzrost będzie wyż­szy niż nasza śred­nia, ale niż­szy niż u dziew­cząt od maszyn dekryp­ta­żo­wych.

-?Ale w ten spo­sób ładuje się pan w następną pułapkę -?mówi Chat­tan. Odchyla się do tyłu w obro­to­wym fotelu, a przed twa­rzą trzyma papie­rosa, spo­glą­da­jąc na Water­ho­use'a przez chmurę dymu.

-?Ta nowa krzywa jest tro­chę lep­sza -?mówi Water­ho­use -?ponie­waż wypeł­ni­łem to znie­kształ­ce­nie, ale tak naprawdę nie ma kształtu dzwonu. Końce są nie takie jak trzeba. Dok­tor Hac­kl­he­ber zauwa­żyłby to i wie­dział, że ktoś mani­pu­lo­wał przy jego kanale infor­ma­cyj­nym. Aby temu zapo­biec, należy dodać kolejne fał­szywe dane, gdzie wzrost będzie wyjąt­kowo mały lub wyjąt­kowo duży.

-?Wymy­ślić kilka nie­zwy­kle niskich lub wyso­kich dziew­cząt -?dodaje Chat­tan.

-?Tak jest. W ten spo­sób krzywa będzie się koń­czyć dokład­nie tak, jak powinna.

Chat­tan wciąż patrzy nań wycze­ku­jąco.

Water­ho­use mówi:

-?A więc, doda­nie nie­wiel­kiej liczby tego, co w innym wypadku byłoby dzi­wacz­nymi ano­ma­liami, powo­duje, że całość wygląda ide­al­nie nor­mal­nie.

-?Jak powie­dzia­łem, nasz oddział w Afryce Pół­noc­nej -?nawet teraz, gdy roz­ma­wiamy -?zaj­muje się posze­rza­niem krzy­wej Gaussa. Tak, by nie wzbu­dzała podej­rzeń.

Podziękowania

Podzię­ko­wa­nia

Bruce Schne­ier wymy­ślił Soli­ta­ire'a, udzie­lił mi pozwo­le­nia na wyko­rzy­sta­nie go w tej powie­ści oraz napi­sał Doda­tek. Ian Gold­berg napi­sał skrypt w Perlu, który poja­wia się w ema­ilu Eno­cha Roota do Randy'ego.

Z wyjąt­kiem owego dziw­nego cytatu, pozo­stała część książki jest napi­sana -?lepiej lub gorzej -?przeze mnie. Jed­nakże czuję się dłuż­ni­kiem jesz­cze wielu innych osób. Zli­cza­jąc takie długi, łatwo można dojść do Adama i Ewy, dla­tego posta­no­wi­łem usta­lić dolną gra­nicę mojej wdzięcz­no­ści -?II wojnę świa­tową -?i podzie­lić wszyst­kie osoby, któ­rym jestem wdzięczny, na trzy kate­go­rie.

Po pierw­sze, są to ważne postaci Tyta­no­ma­chii z lat 1937-45. Pra­wie każda rodzina posiada swój mały pan­teon boha­te­rów tej wojny -?jak na przy­kład mój wuj Keith Wells, który słu­żył w pie­cho­cie mor­skiej na Flo­ry­dzie oraz Guadal­ca­nal i być może jako pierw­szy w tej woj­nie ame­ry­kań­ski marine zszedł na plażę pod­czas desantu. Jed­nakże książka ta trak­tuje przede wszyst­kim o tech­nicz­nie uzdol­nio­nych ludziach, powo­ła­nych pod­czas wojny do naj­dziw­niej­szych zadań. Wśród tych woj­sko­wych hac­ke­rów spe­cjalne słowa uzna­nia należą się Wil­lia­mowi Fried­ma­nowi, który poświę­cił swe zdro­wie, by zła­mać japoń­ski szyfr maszy­nowy zwany Pur­ple, zanim jesz­cze zaczęła się wojna.

Zade­dy­ko­wa­łem tę powieść memu nie­dawno zmar­łemu dziad­kowi -?S. Tow­nowi Ste­phen­so­nowi, ryzy­ku­jąc tym samym, że czy­tel­nicy zaczną dostrze­gać fał­szywe podo­bień­stwa mię­dzy jego rodziną -?to zna­czy moją -?a posta­ciami z książki. A zatem, niniej­szym oświad­czam, że wszystko to sam wymy­śli­łem -?naprawdę! -?i że nie jest to powieść z klu­czem; to po pro­stu powieść, a nie spo­sób na pota­jemne ujaw­nia­nie niczego nie­podej­rze­wa­ją­cym czy­tel­ni­kom mrocz­nych rodzin­nych tajem­nic.

Po dru­gie, są moi zna­jomi, któ­rzy (na ogół nie­świa­do­mie) wywarli duży wpływ na kie­ru­nek moich poszu­ki­wań. Są to, w kolej­no­ści alfa­be­tycz­nej: Douglas Bar­nes, Geoff Bishop, Geo­rge Dyson, Marc i Krist Geriene z Nova Marine Explo­ra­tion, Jim Gib­bons, Bob Grant, David Han­dley, Kevin Kelly, Bruce Ster­ling i Wal­ter Wri­ston -?który pod­czas wojny jeź­dził po Fili­pi­nach z maszyną szy­fru­jącą i prze­żył to, żeby po pięć­dzie­się­ciu latach opo­wia­dać mi histo­rie o przed­wo­jen­nych szan­ghaj­skich ban­kie­rach.

Po trze­cie, mam na myśli osoby, któ­rych wysiłki umoż­li­wiły mi, a przy­naj­mniej uła­twiły, napi­sa­nie tej książki. Nie­któ­rzy wspo­mo­gli mnie ogrom­nym ładun­kiem miło­ści i wspar­cia -?moja żona, dzieci i dziad­ko­wie moich dzieci. Inni -?po pro­stu (choć to zwod­ni­cza pro­stota) wyko­nu­jąc w nale­żyty spo­sób swą pracę, na przy­kład mój wydawca -?Jen­ni­fer Her­shey oraz moi agenci -?Liz Dar­han­soff i Tal Gre­gory.

Wielu zaś zupeł­nie nie­świa­do­mie wnio­sło do tej książki swój wkład, po pro­stu odby­wa­jąc ze mną inte­re­su­jące roz­mowy, o któ­rych zapewne dawno zdą­żyli zapo­mnieć: Wayne Bar­ker, Chri­stian Borgs, Jeremy Born­stein, Al Butler, Jen­ni­fer Chayes, Eve­lyn Cor­bett, Hugh Davis, Dune, John Gil­more, Ben i Zena­ida Gonda, Mike Haw­ley, Eric Hughes, Cooper Moo, Dan Simon oraz Linda Stone.

Neal Town Ste­phen­son

Mięso

Mięso

No dobra, star­szy sze­re­gowy Gerald Hott z Chi­cago nie zro­bił kariery w ciągu pięt­na­sto­let­niej służby w Armii Sta­nów Zjed­no­czo­nych. Ale za to steki wyci­nał z polę­dwicy jak jasna cho­lera. Nożem rzeź­nic­kim posłu­gi­wał się tak spraw­nie, jak Bobby Sha­ftoe bagne­tem. Kto powie, że woj­skowy rzeź­nik, oszczęd­nie gospo­da­ru­jąc skąpą wołową tuszą i skru­pu­lat­nie prze­strze­ga­jąc regu­la­mi­nów sani­tar­nych, nie może ura­to­wać tylu dusz, co sta­lo­wo­oki wojow­nik? Wojna to nie tylko zabi­ja­nie Szwa­bów, Nipów i Ita­liań­ców. To także bicie świń -?i ich zże­ra­nie. Gerald Hott był fron­to­wym żoł­nie­rzem, jego chłod­nia była czy­sta jak sala ope­ra­cyjna, a więc to, że skoń­czył wła­śnie w niej, pasuje do kom­po­zy­cji.

Bobby Sha­ftoe układa w myślach tę drobną ele­gię, trzę­sąc się w sub­po­lar­nym mro­zie nie­gdyś fran­cu­skiej, a teraz ame­ry­kań­skiej chłodni do mięsa o wiel­ko­ści i tem­pe­ra­tu­rze Gren­lan­dii, oto­czony docze­snymi szcząt­kami kilku stad bydła i jed­nego masa­rza. Pod­czas swej krót­kiej służby zdą­żył być na spo­rej licz­bie pogrze­bów i zawsze podzi­wiał zdol­ność kape­la­nów do ukła­da­nia wzru­sza­ją­cych prze­mó­wień. Sły­szał, że kiedy armia powoła kiep­skiego ucznia, a potem odkryje u niego mózg, uczy go pisać na maszy­nie i każe mu od rana do nocy kle­pać te rze­czy. Faj­nie zała­pać się na coś takiego.

Na hakach dyn­dają w dłu­gich rzę­dach zamro­żone tusze. Bobby, idąc mię­dzy nimi, spina się coraz bar­dziej, uzbra­ja­jąc się na ten nie­unik­niony paskudny widok. To już chyba lepiej, gdy głowa kolegi wybuch­nie przy zapa­la­niu papie­rosa -?przy takim stop­nio­wa­niu napię­cia można zwa­rio­wać. Wresz­cie docho­dzi do końca rzędu i odkrywa śpią­cego na pod­ło­dze czło­wieka, ści­ska­ją­cego w obję­ciach wie­przową tuszę, którą chyba miał zamiar por­cjo­wać, kiedy zmarł. Leży tu od około dwu­na­stu godzin i ma tem­pe­ra­turę ciała w gra­ni­cach minus 23 stopni.

Bobby Sha­ftoe zwraca się twa­rzą do nie­bosz­czyka i bie­rze głę­boki wdech mroź­nego, pach­ną­cego mię­sem powie­trza. Składa sine dło­nie przed sobą, na spo­sób modli­tewny, a zara­zem dobry, by je ogrzać.

-?Panie Boże -?mówi. Jego głos nie odbija się echem; pochła­niają je połcie mięsa. -?Wybacz temu marine uczy­nek, który zamie­rza popeł­nić, i przy oka­zji wybacz także jego prze­ło­żo­nym, któ­rymi w swej nie­skoń­czo­nej mądro­ści uzna­łeś za sto­sowne go pobło­go­sła­wić, oraz ich prze­ło­żo­nym, któ­rzy to wszystko wymy­ślili.

Ma już zamiar cią­gnąć to dalej, w końcu jed­nak stwier­dza, że to nic gor­szego niż nadzie­wa­nie Nipów na bagnet, więc zabiera się do roboty. Pod­cho­dzi do sple­cio­nych zwłok st. szer. Geralda Hotta i Pro­siaka Mro­żo­nego i bez­sku­tecz­nie pró­buje je roz­dzie­lić. Kuca obok i przy­gląda się temu pierw­szemu. Hott jest blon­dy­nem. Oczy ma pół­otwarte; Sha­ftoe, bły­snąw­szy latarką w szcze­linę, spo­strzega błę­kitny odblask. Hott to pokaźny facet, w dobrej for­mie pew­nie ważył stówę, a teraz to chyba ze sto dwa­dzie­ścia. Życie w kuchni woj­sko­wej nie uła­twia zacho­wa­nia linii ani (na nie­szczę­ście dla Hotta) utrzy­ma­nia w nale­ży­tej spraw­no­ści układu krą­że­nia.

Kiedy przy­szedł atak serca, i Hott, i jego mun­dur były suche, więc, dzięki Bogu, mate­riał nie przy­marzł do skóry. Sha­ftoe'owi udaje się zdjąć więk­szość ubra­nia kil­koma dłu­gimi cię­ciami naostrzo­nego jak brzy­twa noża V-44 "Gung-ho". Ale jego macze­to­wate, 25-cen­ty­me­trowe ostrze kom­plet­nie nie nadaje się do walk w zwar­ciu, tzn. pod pachami i w kro­czu -?a ostrze­gano go, żeby nie zro­bił zadra­pań, musi więc dobyć szty­letu "Marine Raiders", któ­rego cienka, 18-cen­ty­me­trowa klinga mogła zostać stwo­rzona spe­cjal­nie do tego rodzaju zadań, choć rybo­kształtna rączka, odlana z metalu już po chwili zaczyna mu przy­ma­rzać do dłoni.

Porucz­nik Eth­ridge wałęsa się za gro­bo­wymi drzwiami chłodni. Sha­ftoe mija go i wali pro­sto do wyj­ścia z budynku, nie zwra­ca­jąc uwagi na pyta­nia:

-?No, Sha­ftoe? Jak tam?

Dopiero kiedy wybiega poza cień budynku, zatrzy­muje się. Blask pół­noc­no­afry­kań­skiego słońca wylewa się na niego jak wanna pełna mor­finy. Zamyka oczy i zwraca twarz ku niemu, ści­ska razem prze­mar­z­nięte dło­nie, gro­ma­dząc w nich cie­pło, by spły­nęło po przed­ra­mio­nach i ście­kło z łokci.

-?No, jak tam? -?powta­rza Eth­ridge.

Sha­ftoe otwiera oczy i się roz­gląda.

Port to błę­kitny pół­księ­życ z kilo­me­tro­wej dłu­go­ści spę­ka­nymi molo wiją­cymi się wokół sie­bie, jak na dia­gra­mach kro­ków tanecz­nych. Jedno z nich pokry­wają roz­sy­pu­jące się ruiny sta­ro­żyt­nej twier­dzy. Obok leży na wpół zato­piony fran­cu­ski pan­cer­nik, wciąż kipiąc parą i dymem. Wokół, nie­moż­li­wie szybko roz­ła­do­wuje się statki Ope­ra­cji Pochod­nia. Z trans­por­tow­ców uno­szą się ładunki, lądu­jąc z pla­skiem na kejach, jak gigan­tyczne plwo­ciny. Doke­rzy dźwi­gają cię­żary, cię­ża­rówki wywożą je, żoł­nie­rze masze­rują, fran­cu­skie dziew­czyny palą jan­ke­skie papie­rosy, Algier­czycy pro­po­nują wspólne inte­resy.

Pomię­dzy tymi stat­kami a teatrem Ope­ra­cji Mięso, tam na ska­łach, leży chyba mia­sto Algier. Dla jego dys­kry­mi­nu­ją­cego oka z Wiscon­sin nie wygląda na zbu­do­wane ludzką ręką -?raczej wyrzu­cone na brzeg pod­czas przy­pływu. Mnó­stwo powierzchni poświę­cono na osła­nia­nie się przed cho­ler­nym słoń­cem, dla­tego z góry to wygląda jak pełno poza­my­ka­nych okien­nic -?mnó­stwo czer­wo­nych kafel­ków, ude­ko­ro­wa­nych kwia­tami i Ara­bami. Wygląda na to, że Fran­cuzi, w trak­cie jakiejś żywio­ło­wej akcji likwi­do­wa­nia slum­sów, posta­wili tu parę nowo­cze­snych, beto­no­wych budowli (jak na przy­kład ta chłod­nia). Jed­nakże zostało ich jesz­cze od cho­lery do zlikwi­do­wa­nia -?cel numer jeden to ten ludzki ul albo mro­wi­sko, zaraz na lewo. Nazy­wają to Kasba. Może to dziel­nica. A może jeden cha­otycz­nie roz­ro­śnięty budy­nek. Żeby uwie­rzyć, trzeba to zoba­czyć na wła­sne oczy. Ara­bo­wie tło­czą się tam niczym ulotki z ape­lami o pomoc w budce tele­fo­nicz­nej.

Sha­ftoe odwraca się i jesz­cze raz spo­gląda na chłod­nię z mię­sem, nie­bez­piecz­nie wysta­wioną na atak lot­ni­czy. Wszyst­kim to zwisa. Kto się przej­mie, jeśli Szwaby wysa­dzą tro­chę ścierwa?

Porucz­nik Eth­ridge, spa­lony słoń­cem pra­wie jak Bobby, mruży oczy.

-?Blon­dyn -?mówi Sha­ftoe.

-?Dobrze.

-?Nie­bie­skie oczy.

-?Dobrze.

-?Ryjek, nie grzy­bek.

-?Hmm?

-?Nie jest obrze­zany, sir!

-?Świet­nie! Inne znaki szcze­gólne?

-?Jeden tatuaż, sir!

Sha­ftoe delek­tuje się stop­niowo nara­sta­ją­cym napię­ciem w gło­sie Eth­ridge'a:

-?Sier­żan­cie, pro­szę opi­sać tatuaż!

-?Sir, to wzór popu­larny w woj­sku! Serce z wpi­sa­nym imie­niem kobiety.

-?Co to za imię, sier­żan­cie? -?Eth­ridge zaraz zleje się w spodnie.

-?Sir! Na tatu­ażu jest nastę­pu­jące imię: Gri­selda!

-?Uuufff! -?porucz­nik Eth­ridge wypusz­cza z ulgą powie­trze.

Kobiety w cza­do­rach przy­stają i się odwra­cają. W kazbie wychu­dzeni, nie­ogo­leni tur­ba­nia­rze wychy­lają się ze spi­cza­stych wież i jodlują fał­szy­wie.

Eth­ridge zamyka się i zado­wala zaci­ska­niem pię­ści do bia­ło­ści. Kiedy odzywa się ponow­nie, głos ma zdu­szony z emo­cji:

-?Sier­żan­cie, bitwy zale­żały już od mniej­szych łutów szczę­ścia niż ten!

-?Pan mi to mówi? -?odpo­wiada Sha­ftoe. -?Sir, kiedy byłem na Guadal­ca­nal, zamknęli nas w tej małej zatoczce i przy­ci­snęli...

-?Sier­żan­cie, nie chcę już sły­szeć o tym jasz­czu­rze!

-?Tak jest, sir!

Kie­dyś, jesz­cze w Oco­no­mo­woc, Bobby Sha­ftoe musiał pomóc bratu we wnie­sie­niu mate­raca po scho­dach. Nabrał przy tym sza­cunku dla trud­no­ści mani­pu­lo­wa­nia cięż­kimi i mięk­kimi przed­mio­tami. Hott -?wieczny odpo­czy­nek racz mu dać Panie -?to kawał chłopa, całe szczę­ście więc, że jest zmro­żony na kość. Kiedy dorwie się do niego śród­ziem­no­mor­skie słońce, na pewno zrobi się miękki. I nie tylko miękki.

Wszy­scy ludzie Sha­ftoe'a znaj­dują się na placu manew­ro­wym. To jaski­nia w potęż­nym sztucz­nym kli­fie, uno­szą­cym się nad Morzem Śród­ziem­nym, tuż powy­żej portu. Te groty cią­gną się kilo­me­trami, a nad nimi, górą, bie­gnie pro­me­nada. Wej­ście zakry­wają namioty i plan­deki, tak by nikt, nawet woj­ska alianc­kie, nie widział, co tam robią: kon­kret­nie, szu­kają sprzę­tów opa­trzo­nych wyma­lo­waną liczbą 2701, zama­lo­wują ostat­nią cyfrę i zmie­niają ją na 2. Pierw­szą czyn­ność wyko­nuje czło­wiek z farbą zie­loną, drugą -?z białą lub czarną.

Sha­ftoe wybiera sobie po jed­nym żoł­nie­rzu z każ­dej z tych grup, aby nie zakłó­cić prze­biegu ope­ra­cji. Słońce jest tu nie­sa­mo­wi­cie silne, ale przez grotę wieje chłodny mor­ski wie­trzyk i jest nie­naj­go­rzej. Wszyst­kie cie­płe, świeżo malo­wane powierzch­nie wydzie­lają ostry, naf­towy zapach. Na Bobby'ego działa uspo­ka­ja­jąco: pod­czas walki ni­gdy nie maluje się rze­czy. Ale odczuwa też lek­kie mro­wie­nie: czę­sto robi się to przed wyru­sze­niem do walki.

Sha­ftoe już ma obja­śnić im następne zada­nie, kiedy sze­re­gowy Daniels, ten z rękoma w czar­nej far­bie, zerka za niego i śmieje się kpiąco.

-?Jak pan myśli, panie sier­żan­cie, czego ten porucz­nik teraz szuka?

Sha­ftoe oraz sze­re­gowi: Nathan (farba zie­lona) i Branph (biała) uno­szą wzrok i widzą, że Etridge'owi coś się pokić­kało. Znowu szpera w koszach na śmieci.

-?Zauwa­ży­li­śmy, że porucz­nik Eth­ridge uważa, że jego życio­wym powo­ła­niem jest grze­ba­nie w śmiet­ni­kach -?mówi sier­żant Sha­ftoe niskim, auto­ry­ta­tyw­nym gło­sem. -?On skoń­czył Anna­po­lis.

Eth­ridge pro­stuje się i naj­bar­dziej oskar­ży­ciel­skim gestem, na jaki go stać, unosi garść podziu­ra­wio­nych kar­to­ni­ków.

-?Sier­żan­cie! Pozna­je­cie co to takiego?

-?Sir! To stan­dar­dowe woj­skowe sza­blony!

-?Sier­żan­cie! Ile liter ma alfa­bet?

-?Dwa­dzie­ścia sześć, sir! -?odpo­wiada bły­ska­wicz­nie Sha­ftoe.

Sze­re­gowi Daniels, Nathan i Branph cicho pogwiz­dują -?ten Sha­ftoe to dopiero bystrzak.

-?A ile cyfr?

-?Dzie­sięć, sir!

-?No, a na trzy­dzie­ści sześć liter i cyfr, ile odpo­wiada nie­uży­wa­nym sza­blo­nom w tym koszu?

-?Trzy­dzie­ści pięć, sir! Wszyst­kie oprócz dwójki, bo tylko ona jest potrzebna do wyko­na­nia roz­kazu, sir!

-?Sier­żan­cie, zapo­mnie­li­ście drugą część mojego roz­kazu?

-?Tak jest, sir! -?Nie ma co kła­mać. Ofi­ce­ro­wie wła­ści­wie lubią, kiedy zapo­mina się ich roz­kazy, bo to przy­po­mina im, o ile są od cie­bie inte­li­gent­niejsi. To spra­wia, że czują się potrzebni.

-?Druga część: doło­żyć wszel­kich sta­rań, by nie zosta­wić śla­dów po wyko­na­nej zmia­nie!

-?Tak sir, teraz już pamię­tam!

Porucz­nik Eth­ridge, z początku lekko wku­rzony, teraz się uspo­koił, co dobrze o nim świad­czy. Wszy­scy pil­nie to sobie odno­to­wują -?znają go zale­d­wie od sze­ściu godzin. Mówi teraz spo­koj­nie, jowial­nie, jak sym­pa­tyczny nauczy­ciel ze szkoły śred­niej. Ma na nosie ciemne, woj­skowe oku­lary w gru­bych opraw­kach, znane w branży jako SPG, Szkła Prze­ciw­gwał­towe. Do głowy mocuje je pasek czar­nej gumki. Spra­wiają, że wygląda jak nie­do­ro­zwi­nięty.

-?Gdyby jakiś wrogi agent prze­szu­kał ten kosz, co jak wia­domo agenci robią czę­sto, co takiego by zna­lazł?

-?Sza­blony, sir!

-?A gdyby poli­czył cyfry i litery, czy zauwa­żyłby coś nie­zwy­kłego?

-?Wszyst­kie byłyby czy­ste, sir, oprócz dwójki, któ­rej by bra­ko­wało, albo byłaby poma­zana farbą!

Porucz­nik Eth­ridge przez chwilę nic nie mówi, żeby sami wycią­gnęli wnio­ski. W rze­czy­wi­sto­ści, nikt nie ma poję­cia o czym on, kurwa, gada. Atmos­fera staje się dość wybu­chowa, aż wresz­cie Sha­ftoe robi despe­racki ruch. Odwraca się od Eth­ridge'a w stronę mari­nes.

-?Macie poma­zać farbą wszyst­kie te cho­lerne sza­blony! -?ryczy.

Mari­nes szar­żują na śmiet­niki, jakby były nip­poń­skimi bun­krami. Porucz­nik Eth­ridge wygląda na uła­go­dzo­nego. Bobby Sha­ftoe, zaro­biw­szy masę punk­tów, szybko wypro­wa­dza sze­re­go­wych Danielsa, Nathana i Bran­pha na ulicę, zanim porucz­nik się zorien­tuje, że on po pro­stu zga­dy­wał. Walą bie­giem do chłodni z mię­sem.

Ci mari­nes to sami wete­rani krwa­wej wojny -?ina­czej nie dosta­liby się w takie tara­paty: na wro­gim kon­ty­nen­cie (Afryka), oto­czeni przez wroga (woj­ska Armii Sta­nów Zjed­no­czo­nych). Ale nawet oni milkną, wcho­dząc do chłodni i pierw­szy raz widząc st. szer. Hotta.

Sze­re­go­wiec Branph składa ręce, pocie­ra­jąc je ukrad­kiem o sie­bie.

-?Panie Boże...

-?Sze­re­gowy, zamknąć się! -?rzuca Sha­ftoe. -?Już to zro­bi­łem.

-?Okej, sier­żan­cie.

-?Idź i znajdź piłę do mięsa! -?roz­ka­zuje Natha­nowi.

Wszy­scy sze­re­gowcy tracą dech.

-?Do świni, kurwa, do świni! -?pre­cy­zuje Sha­ftoe. Potem zwraca się do sze­re­go­wego Danielsa, tasz­czą­cego nie­kształtny zwój, i mówi: -?Roz­wi­jaj!

Zwój (wydany Sha­ftoe'owi przez Eth­ridge'a) zawiera czarny kom­bi­ne­zon płe­two­nurka. Nie pocho­dzi z maga­zy­nów Armii USA: to musi być jakiś euro­pej­ski model. Sha­ftoe roz­wija go i ogląda poszcze­gólne czę­ści, pod­czas gdy chłopcy ener­gicz­nymi ruchami potęż­nej ramo­wej piły roz­par­ce­lo­wują Pro­siaka Mro­żo­nego.

Pra­cują w mil­cze­niu. Wtem prze­rywa im nie­zna­jomy głos:

-?Panie Boże...

Wszy­scy uno­szą wzrok na sto­ją­cego nie­opo­dal faceta z rękoma zło­żo­nymi do modli­twy. Twarz spo­wi­jają mu wła­sne słowa, sakra­men­tal­nie skro­plone w wyraźną, roz­pły­wa­jącą się chmurę mgły. Woj­skowy koc na ramio­nach zasła­nia mun­dur i sto­pień. Gdyby nie był świeżo ogo­lony i nie nosił Szkieł Anty­gwał­to­wych, wyglą­dałby jak jeż­dżący na wiel­błą­dzie pro­rok z Ziemi Świę­tej.

-?Szlag! -?rzuca Sha­ftoe. -?Już, kurwa, odmó­wi­łem modli­twę.

-?Ale czy modlimy się za sze­re­go­wego Hotta czy za sie­bie? -?pyta facet.

To kło­po­tliwe pyta­nie. Gdy zatrzy­muje się piła, zapada cisza. Sha­ftoe upusz­cza kom­bi­ne­zon i wstaje. Facet w Kocu ma bar­dzo krót­kie siwawe włosy. A może to szron wytrąca mu się na czaszce. Lodo­wate oczy mie­rzą Sha­ftoe'a przez grube na milę soczewki Szkieł Prze­ciw­gwał­to­wych, jakby naprawdę ocze­ki­wały odpo­wie­dzi. Pod­cho­dzi krok bli­żej i zauważa, że facet nosi kolo­ratkę.

-?Niech wie­lebny sam powie -?mówi Sha­ftoe.

Potem roz­po­znaje Faceta w Kocu. Już ma przy­wi­tać go rado­snym: "Co tu, kurwa, robisz?!" -?ale coś go powstrzy­muje. Kape­lan zerka w bok, tak nie­znacz­nie i szybko, że tylko Sha­ftoe, pra­wie sty­ka­jący się z nim nosem, może to zauwa­żyć. Prze­kaz brzmi: "Morda w kubeł, Bobby, poga­damy póź­niej".

-?Sze­re­gowy Hott jest teraz z Bogiem, czy dokąd tam ludzie idą po śmierci -?mówi Enoch "mów mi bra­cie" Root.

-?Co to za gada­nie? Oczy­wi­ście, że jest z Bogiem. Jezus, Maria! "Dokąd tam ludzie idą po śmierci". Coś ty za kape­lan?

-?Chyba kape­lan w sam raz dla Jed­nostki 2702 -?mówi kape­lan. Enoch Root w końcu prze­rywa kon­takt wzro­kowy z Sha­ftoe'em i patrzy tam, gdzie coś się dzieje. -?No, jak tam, chło­paki? Będzie bekon na kola­cję, co?

Chło­paki chi­cho­czą ner­wowo i piłują dalej.

Kiedy udaje im się wresz­cie oddzie­lić świń­ską tuszę od Hotta, każdy łapie go za jedną koń­czynę. Wno­szą go do masarni, tym­cza­sowo ewa­ku­owa­nej na czas ope­ra­cji, by jego eks­ko­le­dzy od szy­nek i polę­dwic nie roz­no­sili plo­tek.

Pośpieszna ewa­ku­acja masarni po śmierci jej pra­cow­nika sama z sie­bie mogłaby spo­wo­do­wać plotki. Dla­tego bajka na dzi­siaj, świeżo opo­wie­dziana przez porucz­nika Eth­ridge'a, głosi, że Jed­nostka 2702 (pomimo wszel­kich zewnętrz­nych pozo­rów) jest eli­tar­nym, spe­cja­li­stycz­nym zespo­łem lekar­skim, który oba­wia się, że Hott padł ofiarą rzad­kiej, nowej formy tro­pi­kal­nego zatru­cia. Może nawet cze­goś umyśl­nie pozo­sta­wio­nego przez Fran­cu­zów, któ­rych podobno nie­źle zde­ner­wo­wało zato­pie­nie ich pan­cer­nika. W każ­dym razie (jak powiada bajka) rzeź­nia musi być opróż­niona na cały dzień i prze­cze­sana gęstym grze­bie­niem. Ciało Hotta zosta­nie przed ode­sła­niem do domu skre­mo­wane, by prze­ra­ża­jąca zaraza nie roz­nio­sła się po Chi­cago -?świa­to­wej sto­licy rzeź­ni­czej -?bo nie­obli­czalne skutki tegoż mogłyby nawet zmie­nić wynik wojny.

Na pod­ło­dze stoi zwy­kła żoł­nier­ska trumna, dla zacho­wa­nia pozo­rów. Sha­ftoe i jego ludzie igno­rują ją i zaczy­nają ubie­rać zwłoki, naj­pierw w obrzy­dliwe kąpie­lówki, potem w różne czę­ści kom­bi­ne­zonu do nur­ko­wa­nia.

-?Ej! -?krzy­czy Eth­ridge. -?Ręka­wiczki trzeba chyba wło­żyć na końcu.

-?Sir, za pozwo­le­niem, wło­ży­li­śmy je naj­pierw! -?odpo­wiada Bobby. -?Na wypa­dek, gdyby palce się roz­mro­ziły, bo wtedy będzie prze­rą­bane, sir!

-?No, włóż­cie mu jesz­cze to -?mówi Eth­ridge i podaje mu zega­rek.

Sha­ftoe waży go w dłoni i gwiż­dże z podziwu. Piękny: szwaj­car­ski, z peł­nego uranu, a jego wyło­żony szla­chet­nymi kamie­niami tykot przy­po­mina bicie serca małego ssaka. Bobby unosi go za koniec bran­so­lety, wyko­na­nej ze spryt­nie połą­czo­nych pan­cer­nych seg­men­tów. Jest wystar­cza­jąco ciężki, by ogłu­szyć szczu­paka.

-?Nie­zły -?rzuca Sha­ftoe -?ale tro­chę źle cho­dzi.

-?W stre­fie cza­so­wej, do któ­rej jedziemy, cho­dzi dobrze -?odpo­wiada Eth­ridge.

Sha­ftoe pod­daje się i rusza do pracy. Tym­cza­sem porucz­ni­ko­wie Eth­ridge i Root na coś się przy­dają. Przy­no­szą nie­dbale odpi­ło­wane resztki Pro­siaka Mro­żo­nego do masarni i rzu­cają je na gigan­tyczną wagę. Wycho­dzi około trzy­dzie­stu kilo­gra­mów, cokol­wiek to ozna­cza. Enoch Root, spra­gniony pracy fizycz­nej, co pil­nie i bez słowa odno­to­wują mari­nes, tasz­czy kolejną tuszę wie­przową, sztywną jak kulas w gip­sie, i zwala ją na wagę, co daje w sumie sie­dem­dzie­siąt kilo­gra­mów. Eth­ridge rzuca się pier­sią naprzód w chmury much, by pozbie­rać wszyst­kie ochłapy pozo­sta­wione na pień­kach do rąba­nia pod­czas ewa­ku­acji. Rzuca to na wagę. Wska­zówka pod­ska­kuje pra­wie do stu. Teraz mogą już dobić do stu trzy­dzie­stu, zno­sząc po jed­nej szynki i rost­befy z chłodni. Enoch Root, który chyba zna się na róż­nych egzo­tycz­nych sys­te­mach miar, obli­czył i dwu­krot­nie spraw­dził, że waga Geralda Hotta w kilo­gra­mach wynosi sto trzy­dzie­ści.

Całe mięso ląduje w trum­nie. Eth­ridge zatrza­skuje wieko, zamy­ka­jąc kilka much, które nie mają poję­cia, co je czeka. Root obcho­dzi trumnę z młot­kiem, wbi­ja­jąc dzie­wię­cio­cen­ty­me­trowe gwoź­dzie pew­nymi, moc­nymi ude­rze­niami w stylu Cie­śli z Naza­retu. Tym­cza­sem Eth­ridge wyciąga z walizki woj­skowy pod­ręcz­nik. Sha­ftoe jest na tyle bli­sko, że może odczy­tać tytuł, wypi­sany dużymi dru­ko­wa­nymi lite­rami na zgni­ło­oliw­ko­wej okładce:

pro­ce­dura zamy­ka­nia trumny część iii: kli­mat tro­pi­kalny tom ii: sytu­acja dużego zagro­że­nia epi­de­mio­lo­gicz­nego (dżuma itp.)

Dwóch porucz­ni­ków poświęca dobrą godzinę na reali­za­cję instruk­cji. Nie jest skom­pli­ko­wana, ale Root cały czas wyła­puje skła­dniowe nie­jed­no­znacz­no­ści i pró­buje badać ich skutki. Eth­ridge naj­pierw się dener­wuje, potem nie­cier­pliwi, wresz­cie oka­zuje krań­cowy prag­ma­tyzm. Aby zmu­sić kape­lana do zamilk­nię­cia, kon­fi­skuje pod­ręcz­nik i każe Rootowi nama­lo­wać na trum­nie nazwi­sko Hotta i okleić ją czer­wo­nymi nalep­kami z tak ohyd­nymi medycz­nymi ostrze­że­niami, że już same nagłówki powo­dują lek­kie mdło­ści. Kiedy koń­czy, jedyną osobą upraw­nioną do otwar­cia tej trumny jest sam gene­rał Geo­rge C. Mar­shall, choć nawet on musiałby naj­pierw uzy­skać spe­cjalne pozwo­le­nie Leka­rza Gene­ral­nego i ewa­ku­ować wszyst­kie żywe istoty w pro­mie­niu stu mil.

-?Tro­chę dziw­nie gada ten kape­lan -?mówi w pew­nym momen­cie sze­re­gowy Nathan, przy­słu­chu­jąc się z roz­dzia­wioną gębą jed­nej z debat mię­dzy Rootem i Eth­rid­gem.

-?Taa! -?wykrzy­kuje Branph, jakby do zauwa­że­nia tego akcentu potrzebny był spo­strze­gaw­czy obser­wa­tor. -?A co to jest za akcent?

Wszyst­kie oczy zwra­cają się ku Bobby'emu Sha­ftoe'owi, który udaje, że przy­słu­chuje się, a potem mówi:

-?No, chło­paki, zdaje mi się, że Enoch Root jest potom­kiem dłu­giej linii holen­der­skich i nie­miec­kich misjo­na­rzy z mórz połu­dnio­wych, wymie­sza­nej z Austra­lij­cami. Poza tym, skoro wycho­wał się na zie­miach bry­tyj­skich, myślę, że ma bry­tyj­ski pasz­port, został zmo­bi­li­zo­wany, kiedy zaczęła się wojna i należy do armii ANZAC15.

-?He! -?chrząka sze­re­go­wiec Daniels. -?Jeśli to wszystko się zga­dza, dam wam pięć dolców.

-?Stoi -?potwier­dza Sha­ftoe.

Eth­ridge i Root koń­czą zamy­ka­nie trumny mniej wię­cej wtedy, gdy mari­nes pod wodzą Sha­ftoe mocują się z ostat­nimi ele­men­tami gumo­wego kom­bi­ne­zonu. Zuży­wają od cho­lery talku, ale w końcu im się udaje. Talk dostali od Etridge'a -?to nie jest zwy­kły, armijny talk, lecz jakiś euro­pej­ski. Nad nie­któ­rymi lite­rami na ety­kietce wid­nieją pary kro­pek; Sha­ftoe wie, że tak jest w języku nie­miec­kim.

Do rampy zała­dow­czej pod­jeż­dża cię­ża­rówka. Śmier­dzi świeżą farbą (to samo­chód Jed­nostki 2702). Ładują do niej zamkniętą trumnę i świeżo zwul­ka­ni­zo­wa­nego mar­twego rzeź­nika.

-?Ja zostanę i spraw­dzę kosze na śmieci -?mówi do Sha­ftoe'a porucz­nik Eth­ridge. -?Dołą­czę do was na lot­ni­sku, za godzinę.

Sha­ftoe wyobraża sobie godzinę na pace gorą­cej cię­ża­rówki, z takim ładun­kiem.

-?Sir, czy mam go obło­żyć lodem? -?pyta.

Eth­ridge musi się zasta­no­wić. Cmoka, zerka na zega­rek, chrząka i pry­cha. Ale odpo­wiedź brzmi osta­tecz­nie:

-?Nie. Dla celu tej misji konieczne jest, aby prze­szedł teraz w stan roz­to­piony.

St. szer. Gerald Hott i jego pełna mięsa trumna zaj­mują śro­dek cię­ża­rówki. Mari­nes sia­dają pod ścia­nami, jak gra­ba­rze. Sha­ftoe zdaje sobie sprawę, że gapi się, ponad zwło­kami, pro­sto w twarz Eno­cha Roota, na któ­rej maluje się wymu­szona non­sza­lan­cja.

Sha­ftoe wie, że powi­nien pocze­kać, ale już nie może wytrzy­mać.

-?Co pan tu w ogóle robi? -?pyta w końcu.

-?Jed­nostka się prze­nosi -?mówi Wie­lebny. -?Bli­żej frontu.

-?Dopiero co wysie­dli­śmy z pie­przo­nej łodzi -?mówi Sha­ftoe. -?Pew­nie, że bli­żej frontu. Cho­lera, żeby być dalej, to musie­li­by­śmy pły­wać!

-?A skoro się paku­jemy -?chłodno stwier­dza Root -?to ja też się zabie­ram.

-?Nie o to mi cho­dziło. Pytam: po cho­lerę w naszej jed­no­stce kape­lan?

-?Wiesz jak to jest w woj­sku -?odpo­wiada Root. -?W każ­dej musi być.

-?To przy­nosi pecha.

-?Kape­lan przy­nosi pecha? Bo co?

-?To zna­czy, że gry­zi­piórki spo­dzie­wają się wielu pogrze­bów, ot co.

-?A więc sądzisz, że jedyną rze­czą, którą potrafi robić duchowny, jest odpra­wia­nie pogrze­bów? Inte­re­su­jące.

-?No, jesz­cze ślu­bów i chrztów -?mówi Sha­ftoe.

Reszta mari­nes chi­cho­cze.

-?Może po pro­stu nie­po­koi cię tro­chę nie­zwy­kłość pierw­szej misji Jed­nostki 2702? -?zapy­tuje Root, zna­cząco zer­ka­jąc na świę­tej pamięci Hotta, a potem patrząc Sha­ftoe'owi pro­sto w oczy.

-?Nie­po­koi mnie? Wie wie­lebny, ja robi­łem na Guadal­ca­nal takie rze­czy, że to jest w porów­na­niu jak, kurwa, szkółka nie­dzielna.

Wszy­scy mari­nes uwa­żają, że to świetny tekst, ale Root jest nie­wzru­szony.

-?A na Guadal­ca­nal wie­dzia­łeś, po co robisz to wszystko?

-?Pew­nie! Żeby prze­żyć.

-?A wiesz dla­czego robisz to tutaj?

-?Nie, kurwa, nie wiem.

-?I to cię nie iry­tuje? A może jesteś zbyt dur­nym tre­pem, żeby cię to obcho­dziło?

-?No, wie­lebny, zapę­dzi­łeś mnie tro­chę w kozi róg -?odzywa się Sha­ftoe. -?Przy­znaję, tro­chę mnie to cie­kawi.

-?Czy więc nie od rze­czy byłoby mieć w Jed­no­stce 2702 kogoś, kto umie odpo­wie­dzieć, po co?

-?No, pew­nie tak -?mru­czy nie­za­do­wo­lony Sha­ftoe. -?Ale to dziw­nie mieć kape­lana.

-?Dla­czego niby dziw­nie?

-?Bo prze­cież to taka jed­nostka.

-?Jaka jed­nostka? -?pyta Root, nie bez sady­stycz­nej przy­jem­no­ści.

-?Nie wolno nam o tym mówić. A zresztą, prze­cież nie wiemy.

Ze wzgó­rza pom­pa­tycz­nie zstę­pują nie­zmie­rzo­nej dłu­go­ści ser­pen­tyny, pod­pie­rane tygry­sio prę­go­wa­nymi arka­dami, wprost na splot roz­ga­łę­zia­ją­cych się linii kole­jo­wych, zasi­la­ją­cych port od połu­dnia.

-?To tak, jak­by­śmy stali we wlo­cie jeba­nego bilarda -?mówi Sha­ftoe, patrząc tam, skąd wła­śnie zje­chali, i wyobra­ża­jąc sobie, co mogłoby wyto­czyć się z Kasby.

Jadą na połu­dnie wzdłuż tych torów, tra­fia­jąc w strefę pełną zwa­łów rudy, hałd węgla i komi­nów fabrycz­nych. Sha­ftoe, Skaut Orli znad Wiel­kich Jezior, nie ma pro­blemu z ich roz­po­zna­niem, choć tutaj obsłu­guje je jakiś obcy kul­tu­rowo mecha­nizm, skła­da­jący się z co naj­mniej miliona try­bów. Pod­jeż­dżają pod Société Algérienne d'Éclairage et de Force, lewia­tana z dwoma komi­nami i naj­więk­szą hałdą węgla. To cho­lerne zadu­pie, ale jasne, że cze­kają tu na nich. Tutaj -?jak wszę­dzie, gdzie pojawi się Jed­nostka 2702 -?wystę­puje dziwne Zja­wi­sko Infla­cji Stopni Woj­sko­wych. Trumnę wnosi do środka dwóch porucz­ni­ków, kapi­tan i major. Nad­zo­ruje ich puł­kow­nik! W zasięgu wzroku nie ma ani jed­nego pod­ofi­cera, a Sha­ftoe, led­wie sier­żant, zasta­na­wia się, jaką robotę znajdą dla niego. Wystę­puje tu także zja­wi­sko Igno­ro­wa­nia Papie­ro­lo­gii; tam, gdzie spo­dziewa się, że zatrzyma go zwy­cza­jowe pół godziny biu­ro­kra­cji, poja­wia się ofi­cer, ner­wowo wyma­chuje rękami i wszystko rusza dalej.

Arab, noszący na gło­wie coś jakby czer­woną puszkę po kawie, otwiera na oścież żela­zne wrota; buchają ku niemu pło­mie­nie, które uspo­kaja poczer­nia­łym żela­znym drą­giem. Gra­ba­rze cen­trują koniec trumny w otwo­rze, po czym wsu­wają ją do środka, jakby łado­wali wielki pocisk do 400-mili­me­tro­wego działa. Facet z puszką na gło­wie zamyka wrota. Frę­dze­lek na czubku puszki dynda sza­leń­czo. Zanim jesz­cze zamknął je na dobre, zaczyna jodlo­wać, tak samo jak ci goście w Kas­bie. Ofi­ce­ro­wie wstają, wszy­scy sobie przy­ta­kują i pod­pi­sują się w roz­ma­itych notat­ni­kach.

Cię­ża­rówka opusz­cza Société Algérienne d'Éclairage et de Force bez kom­pli­ka­cji, co mocno dziwi takiego wete­rana jak Sha­ftoe. Wspina się pod jedno z tych cho­ler­nych algier­skich wznie­sień. Pod­jazd jest stromy -?cały czas na pierw­szym biegu. Han­dla­rze ze swymi wóz­kami peł­nymi wrzą­cego oleju nie tylko dotrzy­mują im kroku, ale jesz­cze po dro­dze smażą frytki. Psy z kulawą nogą bie­gają i gryzą się tuż przed maską cię­ża­rówki. Upar­cie gonią ich także tubylcy w pusz­kach od kawy, gro­żący, że zagrają na gita­rach wyko­na­nych z kani­strów; a także han­dla­rze poma­rań­czy, zakli­na­cze węży i kilku nie­bie­sko­okich typ­ków w bur­nu­sach uno­szą­cych w dło­niach nie­opa­ko­wane i nie­pod­pi­sane bryłki ciem­nej sub­stan­cji. Można je, tak jak śnieżki, skla­sy­fi­ko­wać przez ana­lo­gie do owo­ców i sprzętu spor­to­wego. A więc są wiel­ko­ści od wino­grona do piłki bejs­bo­lo­wej. Wtem kape­lan spon­ta­nicz­nie zamie­nia cze­ko­la­dowy baton na bryłkę wiel­ko­ści piłki do golfa. -?Co to takiego? Cze­ko­lada? -?pyta Bobby Sha­ftoe.

-?Gdyby to była cze­ko­lada -?odpo­wiada Root -?gość nie zamie­niłby się na baton.

Sha­ftoe wzru­sza ramio­nami.

-?Chyba, że to gów­niana cze­ko­lada.

-?Albo gówno! -?wyrywa się sze­re­gowy Nathan, wzbu­dza­jąc ogólną weso­łość.

-?Sły­sze­li­ście o mary­śce? -?pyta Root.

Sha­ftoe -?mode­lowy macho i przy­wódca męż­czyzn -?powstrzy­muje się przed odpo­wie­dzią: "Sły­sze­li­ście? Ja ją rżną­łem!".

-?To skon­cen­tro­wana esen­cja.

-?Skąd ksiądz wie? -?pyta sze­re­gowy Daniels.

Ksiądz jest nie­po­ru­szony.

-?Ja tu jestem spe­cja­li­stą od Boga, nie? Znam się na spra­wach reli­gij­nych?

-?Tak jest, sir!

-?Dawno temu, była sobie grupa muzuł­ma­nów zwana haszy­szy­nami, któ­rzy to jedli, a potem zabi­jali ludzi. Byli w tym tak świetni, że zdo­byli sławę -?złą sławę. Z bie­giem lat wymowa się tro­chę zmie­niła i nazy­wamy ich teraz asa­sy­nami16.

Zapada pełne sza­cunku mil­cze­nie. Wresz­cie odzywa się sier­żant Sha­ftoe:

-?No to na co, do cho­lery, cze­kamy?

Zja­dają tro­chę haszy­szu. Sha­ftoe, jako naj­wyż­szy stop­niem oprócz ofi­ce­rów, zjada wię­cej niż inni. Nic się nie dzieje.

-?Jedyną osobą, jaką mam ochotę zamor­do­wać, jest ten gość, co nam to sprze­dał -?mówi.

Lot­ni­sko, leżące jede­na­ście mil za mia­stem, jest bar­dziej zatło­czone niż kto­kol­wiek prze­wi­dy­wał. Kra­jo­braz pełen pięk­nych win­nic i gajów oliw­nych, lecz w oddali widać ska­li­ste wznie­sie­nia, a za nimi łachę pia­sku wiel­ko­ści Sta­nów Zjed­no­czo­nych -?które zresztą chyba całe wznio­sły się w powie­trze i przy­fru­nęły tutaj. Nie­zli­czone samo­loty - prze­waż­nie trans­por­towce dakota, vel alba­trosy, mie­szają śmi­głami ogromne chmury pyłu, oble­pia­ją­cego języki i skle­ja­ją­cego gluty w nosie. Ale Sha­ftoe dłuż­szy czas nie rozu­mie, że suche oczy i usta to nie­ko­niecz­nie skutki pyłu w powie­trzu. Jego ślina ma kon­sy­sten­cję kleju do gla­zury.

Ta pie­przona jed­nostka jest tak cho­ler­nie tajna, że nikt na lot­ni­sku nie ma nawet poję­cia o jej ist­nie­niu. Jest tu pełno Angoli, a Angole na pustyni noszą szorty, co wzbu­dza w Sha­ftoe'm chęć obi­cia im ryjów. Stara się nad tym pano­wać. Ale jego oczy­wi­sta nie­chęć do face­tów w krót­kich gaciach, i fakt, że pyta o drogę do jed­nostki, która jest tak tajna, że nie może podać nazwy ani nawet w przy­bli­że­niu jej opi­sać, powo­duje mnó­stwo zamie­sza­nia, wzbu­dza podejrz­li­wość i w ogóle nie­mal przy­czy­nia się do upadku anglo-ame­ry­kań­skiego soju­szu.

Jed­nak teraz Sha­ftoe rozu­mie, że wszystko w Jed­no­stce będzie zawsze prze­gięte w jedną stronę, opa­tu­lone czar­nymi plan­de­kami i osło­nięte namio­tami. Tak jak każda woj­skowa for­ma­cja, Jed­nostka 2702 ma jed­nych rze­czy za dużo, a innych za mało, ale za to posiada na sta­nie chyba z połowę rocz­nej ame­ry­kań­skiej pro­duk­cji bre­zentu. Kiedy Sha­ftoe wspo­mina o tym kole­gom, a gada nie­moż­li­wie roz­wle­kle, nie­któ­rzy zer­kają nań dziw­nie. Ale to Enoch Root musi mu powie­dzieć:

-?Nie­któ­rzy mogą pomy­śleć, że zacho­wu­jesz się tro­chę para­no­icz­nie, z tymi jasz­czu­rami olbrzy­mami i czar­nymi plan­de­kami.

-?Para­no­icz­nie? To ja ci powiem, co zna­czy para­no­icz­nie -?rzuca Sha­ftoe.

I mówi, nie omiesz­kaw­szy wspo­mnieć o porucz­niku Eth­ridge'u i jego śmiet­ni­kach. Kiedy koń­czy, cała jed­nostka stoi na dru­gim końcu paki; wszy­scy są nie­źle zde­ner­wo­wani poza nowym rekru­tem, który, jak z apro­batą zauważa Sha­ftoe, zaczyna się roz­luź­niać. Leży na pod­ło­dze cię­ża­rówki w stroju płe­two­nurka i na wybo­jach raczej ugina się niż pod­ska­kuje.

Ale i tak jest wystar­cza­jąco sztywny, by upro­ścić sprawę wyła­do­wa­nia go z cię­ża­rówki i wrzu­ce­nia do przy­dzie­lo­nego im alba­trosa: to kom­plet­nie łysa wer­sja DC-3, zmi­li­ta­ry­zo­wana oraz (według scep­tycz­nego oglądu Sha­ftoe'a) w ogóle nie­na­da­jąca się do lata­nia wsku­tek wycię­cia na boku gigan­tycz­nych drzwi ładun­ko­wych. Pra­wie prze­ci­nają szkie­let na pół. Latała po pustyni tyle czasu, że pia­sek zdra­pał całą farbę z łopat śmi­gła, maski sil­nika i kra­wę­dzi natar­cia skrzy­deł: wypo­le­ro­wany metal błysz­czy srebrno, wabiąc wszyst­kich pilo­tów Luft­waffe w pro­mie­niu trzy­stu kilo­me­trów. Co gor­sza, z kadłuba ster­czą roz­ma­ite anteny, głów­nie wokół kok­pitu. Nie tylko pręty, ale także pie­przone wiel­kie ruszty do bar­be­cue: Sha­ftoe na ich widok żałuje, że nie ma piły. Koja­rzą mu się tajem­ni­czo z tymi, które tasz­czył po scho­dach Sta­cji Alfa w Szan­ghaju -?wspo­mnie­nie to splą­tało mu się doku­ment­nie z innymi obra­zami. Kiedy pró­buje je przy­wo­łać, widzi tylko zakrwa­wio­nego Jezusa, zno­szą­cego po kamien­nych scho­dach w Manili dwu­pa­smowy dipol wyso­kiej czę­sto­tli­wo­ści, i wie, że coś tu jest nie tak.

Choć sie­dzą tuż obok ruchli­wego lot­ni­ska, Eth­ridge nie pozwala im zacząć, dopóki w powie­trzu jest choć jeden samo­lot. W końcu mówi:

-?Dobra, TERAZ!

Chłopcy na cię­ża­rówce uno­szą nie­bosz­czyka, tylko po to, by usły­szeć krzyk porucz­nika: "Zaraz, cze­kaj­cie!" -?i poło­żyć go z powro­tem. Dopiero kiedy prze­staje ich to bawić, zawi­jają go wresz­cie w bre­zent i wno­szą na pokład samo­lotu. Chwilę potem już lecą. Jed­nostka 2702 udaje się na spo­tka­nie z Rom­m­lem.

Cykle

Cykle

Jest począ­tek paź­dzier­nika roku 1942, a na świe­cie wszystko się pier­doli. Wszę­dzie naraz, na nie­wia­ry­godną skalę. Nie upo­rząd­ko­wałby tego sam Zeus, nawet gdyby zmo­bi­li­zo­wał karia­tydy -?powie­dział im: "nie­ważne co wam kaza­li­śmy, zdej­muj­cie te bagaże, i to już". Świą­ty­nie zawa­la­łyby się wszę­dzie, tele­sko­powo, a on wszyst­kie karia­tydy, wszyst­kie najady i driady, które zdo­łał ścią­gnąć, wysłałby na biblio­te­ko­znaw­stwo, dał im zie­lone daszki na czoło, ubrał w zgrzebne asek­su­alne mun­durki OSWA, Olim­pij­skich Służb Wspar­cia Archi­wi­stycz­nego i posłał do pracy na trzy zmiany przy wypeł­nia­niu fiszek. Wyko­rzy­stał tę słynną karia­tydzką spo­le­gli­wość przy maszy­nach Hol­le­ri­tha i czyt­ni­kach kart dziur­ko­wa­nych firmy ETC. Nawet wtedy wciąż bra­ko­wa­łoby mu danych na temat sytu­acji. Byłby tak wkur­wiony, że nie miałby poję­cia, w któ­rych kon­kret­nie zadu­fa­nych śmier­tel­nych walić pio­ru­nami ani które modelki i kozy mole­sto­wać.

Law­rence Prit­chard Water­ho­use jest teraz jed­nym z więk­szych olim­pij­czy­ków. Taki sam dostęp do infor­ma­cji ma jesz­cze Roose­velt, Chur­chill i kilku innych ludzi z listy Ultra Mega, ale oni mają inne pro­blemy i tro­ski. Nie mogą wędro­wać po skarbcu danych z całego świata, zaglą­dać deszy­fran­tom przez ramię i odczy­ty­wać tek­stów wycho­dzą­cych - klik-kle­kot-kle­kot-trrr -?z dale­ko­pi­sów. Nie mogą ni stąd ni zowąd zapra­gnąć śle­dzić poszcze­gól­nych wąt­ków glo­bal­nej histo­rii, bie­ga­jąc od baraku do baraku, koja­rząc infor­ma­cje ze sobą, tak jak Wrenki w Baraku 11 prze­cią­gają kable pomię­dzy gniaz­dami maszyn Bombe, two­rząc paję­czą sieć do chwy­ta­nia pędzą­cych przez eter radio­gra­mów Hitlera.

Oto parę zna­nych Water­ho­use'owi infor­ma­cji: bitwa pod El Ala­mein jest wygrana, a Mont­go­mery ściga Rom­mla na zachód przez Cyre­najkę z szyb­ko­ścią eks­presu, zmu­sza­jąc go do odwrotu do odle­głej, będą­cej wciąż we wła­da­niu Osi Tune­zji. Ale nie jest to bez­ładna rej­te­rada, na jaką wygląda. Gdyby Monty doce­niał infor­ma­cje z kanału Ultra, mógłby poru­szać się sen­sow­nie, okrą­ża­jąc i bio­rąc w nie­wolę znaczne liczby Niem­ców i Wło­chów. Nie­stety, nie robi tego: Rom­mel ma więc czas na pla­nowy odwrót i przy­go­to­wa­nie do następ­nych bitew. Dla­tego wła­śnie nie­stru­dzony Monty jest wciąż prze­kli­nany wśród ana­li­ty­ków Blet­chley Park, za to, że nie umie wyko­rzy­stać bez­cen­nych choć nie­trwa­łych klej­no­tów infor­ma­cji wywia­dow­czych.

Naj­więk­szy mor­ski desant w histo­rii wła­śnie zwa­lił się na Afrykę Pół­nocną. Nazywa się Ope­ra­cja Pochod­nia i ma za zada­nie wziąć Rom­mla od tyłu, słu­żąc za kowa­dło dla młota Mont­go­mery'ego, albo, jeśli ten nie utrzyma szyb­ko­ści, być może na odwrót. Wygląda na sta­ran­nie zor­ga­ni­zo­wany, ale to nie­prawda: Ame­ryka po raz pierw­szy wdała się w coś poważ­nego po tej stro­nie Atlan­tyku i dla­tego na tych okrę­tach pły­nie kolo­salna zbie­ra­nina naj­róż­niej­szych for­ma­cji -?w tym jajo­głowi od wywiadu radio­wego, któ­rzy teatral­nie sztur­mują plaże, jakby byli pie­chotą mor­ską. Jest tam także ame­ry­kań­ski kon­tyn­gent Jed­nostki 2702 - wyse­lek­cjo­no­wana załoga zahar­to­wa­nych w boju koman­do­sów.

Nie­któ­rzy z niech dowie­dzieli się cze­goś na Guadal­ca­nal, mało uży­tecz­nej wyspie na połu­dniowo-wschod­nim Pacy­fiku, gdzie Cesar­stwo Nip­ponu i Stany Zjed­no­czone Ame­ryki spie­rają się za pomocą kara­bi­nów o prawo do zbu­do­wa­nia tam woj­sko­wej bazy lot­ni­czej. Pierw­sze wia­do­mo­ści stam­tąd wska­zują, że armia nip­poń­ska, pod­czas dłu­giego tournée po wschod­niej Azji, stra­ciła swój pazur. Wyglą­da­łoby na to, że zgwał­ce­nie całej żeń­skiej popu­la­cji Nan­kinu i roz­nie­sie­nie na bagne­tach bez­bron­nych fili­piń­skich wie­śnia­ków nie prze­kłada się na praw­dziwe kom­pe­ten­cje mili­tarne. Armia nip­poń­ska wciąż nie ma spo­sobu na zabi­cie, powiedzmy, stu ame­ry­kań­skich mari­nes, tak żeby nie stra­cić przy tym, dajmy na to, pię­ciu­set wła­snych żoł­nie­rzy.

Japoń­ska mary­narka to cał­kiem co innego -?oni znają się na tym, co robią. Mają swego Yama­moto. Mają tor­pedy, które naprawdę wybu­chają, gdy ude­rzają w cel, w odróż­nie­niu od modeli ame­ry­kań­skich, które tylko odłu­pują z japoń­skich okrę­tów farbę, a potem prze­pra­sza­jąco toną. Yama­moto wła­śnie po raz kolejny pró­bo­wał roz­bić ame­ry­kań­ską flotę nie­opo­dal wysp Santa Cruz, zato­pił Hor­neta i wywa­lił ele­gancką dziurę w Enter­prise. Ale stra­cił jedną trze­cią swo­ich samo­lo­tów. Patrząc na rosnące straty, Water­ho­use cie­kawi się, czy kto­kol­wiek w Tokio zadał sobie trud wycią­gnię­cia liczy­dła i pod­su­mo­wa­nia całej tej II wojny świa­to­wej.

Alianci robią pewne rachunki i srają w gacie ze stra­chu. Po Oce­anie Atlan­tyc­kim pływa teraz sto nie­miec­kich U-Bootów, głów­nie z baz w Lorient i Bor­de­aux. Topią pół­noc­no­atlan­tyc­kie kon­woje tak sku­tecz­nie, że to już nie wojna, to rzeź­nia jak na Lusi­ta­nii17. Są na dobrej dro­dze, by zato­pić około miliona ton ładunku tylko w tym mie­siącu. Water­ho­use nie potrafi tego ogar­nąć myślą. Tona to z grub­sza tyle, co jeden samo­chód; pró­buje wyobra­zić sobie, jak Ame­ry­ka­nie i Kana­dyj­czycy płyną na śro­dek oce­anu i wrzu­cają do wody milion samo­cho­dów -?i to tylko w listo­pa­dzie. Brrr!

Pro­blem sta­nowi Rekin.

Niemcy nazy­wają go Try­ton. To nowy szyfr, uży­wany wyłącz­nie przez ich mary­narkę. Bazuje na Enig­mie, ale nie takiej z trzema tar­czami. Polacy nauczyli się łamać tam­ten model kilka lat temu, a w Blet­chley Park wdro­żono ten pro­ces na skalę prze­my­słową. Lecz ponad rok temu na połu­dnio­wym wybrzeżu Islan­dii osiadł nie­na­ru­szony U-Boot. Faceci z Blet­chley dość dokład­nie go prze­szu­kali i zna­leźli maszynkę szy­fru­jącą ze szcze­li­nami na cztery -?a nie trzy -?tar­cze.

Od 1 lutego, kiedy weszła do eks­plo­ata­cji, cały Atlan­tyk stał się białą plamą. Alan i inni cały czas ata­ko­wali ten pro­blem -?polega on na tym, że nie wia­domo w jaki spo­sób czwarta tar­cza jest sprzę­żona z resztą.

Lecz kilka dni temu na wschod­nim Morzu Śród­ziem­nym prze­chwy­cono pra­wie nie­na­ru­szo­nego U-Boota. Puł­kow­nik Chat­tan, który przy­pad­kiem znaj­do­wał się w oko­licy, pognał tam z nie­zdro­wym pośpie­chem, wraz z kil­koma innymi Blet­chley­ow­cami. Wydo­byli z wraku czte­ro­tar­czową Enigmę; choć to jesz­cze nie łamie szy­fru, zapew­nia przy­naj­mniej dane nie­zbędne do jego zła­ma­nia.

Hitler i tak musi być cho­ler­nie pewny sie­bie, bo poje­chał w podróż, jesz­cze przed pra­co­wi­tym urlo­pem w swej alpej­skiej samotni. Mimo to zdo­był, co jesz­cze pozo­stało z Fran­cji -?praw­do­po­dob­nie ta Ope­ra­cja Pochod­nia naprawdę go wku­rzyła, bo zaczął oku­po­wać całą Vichy, a potem wysłał ponad sto tysięcy świe­żych wojsk i podob­nie olbrzy­mią liczbę zaopa­trze­nia przez Morze Śród­ziemne do Tune­zji. Water­ho­use wyobraża sobie, że teraz można przejść z Sycy­lii do Tune­zji, po pro­stu ska­cząc z pokładu jed­nego nie­miec­kiego trans­por­towca na drugi.

Oczy­wi­ście, gdyby to było prawdą, jego zada­nie byłoby znacz­nie łatwiej­sze. Alianci mogliby zato­pić tyle tych stat­ków, ile im się spodoba, nie powo­du­jąc unie­sie­nia na fron­cie teo­rii infor­ma­cji nawet jed­nej teu­toń­skiej blond brwi. W rze­czy­wi­sto­ści, owe kon­woje są mocno roz­pro­szone, w dużych odle­gło­ściach od sie­bie. Jak mocno i w jak dużych -?to para­me­try w rów­na­niach, któ­rymi Alan Mathi­son Turing i on przez całą noc zapi­sują tablice.

Po dobrych ośmiu czy dwu­na­stu godzi­nach pracy, kiedy wstaje słońce, nie ma jak rześka prze­jażdżka rowe­rowa po Buc­kin­gham­shire.

Gdy wyjeż­dżają nad kra­wędź urwi­ska, roz­po­ściera się przed nimi widok na drzewa we wszyst­kich odcie­niach ognia. Pół­ku­li­ste korony klo­nów dają nawet efekt buzu­ją­cych pło­mieni. Law­rence czuje, jak zabawny odruch każe mu zdjąć dło­nie z kie­row­nicy i zakryć uszy. Kiedy jed­nak zjeż­dżają mię­dzy drzewa, powie­trze pozo­staje ide­al­nie czy­ste, a nieba nie prze­ci­nają kolumny czar­nego dymu -?ten spo­kój i cisza bar­dzo róż­nią się od tego, co ma Water­ho­use we wspo­mnie­niach.

-?Gadać, gadać, gadać! -?mówi Alan Turing, imi­tu­jąc krzyk roz­wście­czo­nego pta­szy­ska. Ten dziwny dźwięk jest jesz­cze dziw­niej­szy, ponie­waż Alan nosi maskę prze­ciw­ga­zową. W końcu nie­cier­pliwi się i ściąga ją na czoło. -?Oni uwiel­biają słu­chać wła­snego głosu. -?Mówi o Win­sto­nie Chur­chillu i Fran­kli­nie Roose­vel­cie. -?I nie mają nic prze­ciwko słu­cha­niu głosu tego dru­giego, no, w pew­nym stop­niu. Ale głos to bar­dzo redun­dantny kanał infor­ma­cyjny, w porów­na­niu z tek­stem dru­ko­wa­nym. Weź­miesz tekst, prze­pu­ścisz przez Enigmę -?która naprawdę nie jest aż tak skom­pli­ko­wana -?a wszyst­kie dobrze znane pra­wi­dło­wo­ści tego tek­stu, takie jak prze­waga litery E, są nie­mal nie do wykry­cia. - Potem znów naciąga maskę na twarz, by pod­kre­ślić takie oto stwier­dze­nie: -?Lecz głos możesz znie­kształ­cać i per­mu­to­wać w naj­bar­dziej wyra­fi­no­wany spo­sób, a on wciąż pozo­sta­nie dosko­nale czy­telny.

Teraz dopada go atak kicha­nia, gro­żący urwa­niem pasków mocu­ją­cych maskę na gło­wie.

-?Nasze uszy wie­dzą, jak zna­leźć owe pra­wi­dło­wo­ści. -?pro­po­nuje Law­rence. On nie nosi maski, ponie­waż: a) nie znaj­dują się w stre­fie hitle­row­skiego ataku gazo­wego, b) w odróż­nie­niu od Alana, nie doku­cza mu katar sienny.

-?Zacze­kaj.

Alan znie­nacka hamuje i zeska­kuje z roweru. Unosi tylne koło i kręci nim wolną ręką, a potem szybko pociąga łań­cuch w bok. Obser­wuje mecha­nizm w sku­pie­niu, prze­ry­wa­nym tylko ostat­nimi kich­nię­ciami.

Łań­cuch roweru Turinga ma jedno zepsute ogniwo. Tylne koło ma jedną zgiętą szpry­chę. Kiedy szpry­cha i ogniwo zetkną się, łań­cuch roz­łą­czy się i spad­nie. To nie dzieje się przy każ­dym obro­cie koła -?gdyby tak było, w ogóle nie dałoby się jeź­dzić -?lecz tylko, gdy łań­cuch i koło są wzglę­dem sie­bie w pew­nym poło­że­niu.

Przyj­mu­jąc roz­sądne zało­że­nia co do pręd­ko­ści, jaką może roz­wi­nąć ener­giczny dok­tor Turing (powiedzmy, 25 km/h), i pro­mie­nia jego tyl­nego koła (jedna trze­cia metra), gdyby zepsute ogniwo ude­rzało w zgiętą szpry­chę przy każ­dym obro­cie koła, łań­cuch spa­dałby trzy razy na sekundę.

Tak naprawdę, nie spada, jeśli zepsute ogniwo i zgięta szpry­cha przy­pad­kowo nie zetkną się. Oznaczmy poło­że­nie tyl­nego koła tra­dy­cyjną ?. Dla uprosz­cze­nia przyj­mijmy, że koło star­tu­jące w poło­że­niu, w któ­rym szpry­cha może zetknąć się z ogni­wem (choć tylko gdy ogniwo jest tam, gdzie może zostać ude­rzone), to ? = 0. Jeśli kąt zmie­rzymy w stop­niach, pod­czas jed­nego obrotu ? rośnie aż do 359 a potem maleje do 0 -?wtedy zgięta szpry­cha znów może ude­rzyć w łań­cuch. Nato­miast poło­że­nie łań­cucha opiszmy zmienną C, w nastę­pu­jący pro­sty spo­sób: każ­demu ogniwu łań­cucha przy­pi­su­jemy liczbę: zepsute ogniwo ma numer 0, następne -?1, i tak dalej, aż do l -?1, gdzie l to cał­ko­wita liczba ogniw. I znowu, dla uprosz­cze­nia, przyj­mujmy, że kiedy łań­cuch znaj­duje się w takim poło­że­niu, że jego zepsute ogniwo może zostać ude­rzone przez szpry­chę (choć tylko wtedy, gdy szpry­cha znaj­duje się w odpo­wied­nim poło­że­niu), to C = 0.

Aby wywnio­sko­wać, kiedy spad­nie łań­cuch w rowe­rze Turinga, wystar­czą nam war­to­ści ? i C. Ta para liczb okre­śla stan roweru. Rower ma tyle róż­nych sta­nów, ile jest róż­nych war­to­ści pary (?, C), choć tylko jeden z nich, czyli (0, 0) jest sta­nem, w któ­rym spada łań­cuch.

Załóżmy, że zaczy­namy wła­śnie w tym sta­nie, tzn. z (? = 0, C = 0), ale łań­cuch nie spadł, bo dok­tor Turing (który w każ­dej chwili zna stan swo­jego roweru) zatrzy­mał się nagle pośrodku drogi (nie­mal zde­rza­jąc się ze swym przy­ja­cie­lem i współ­pra­cow­ni­kiem Law­ren­cem Prit­char­dem Water­ho­use'em, ponie­waż maska prze­ciw­ga­zowa zawęża mu pole widze­nia). Dok­tor Turing szarp­nął łań­cuch w bok, jed­no­cze­śnie prze­su­wa­jąc go tro­szeczkę w przód, tym samym nie pozwo­lił, by ude­rzyła go zgięta szpry­cha. Teraz znów wsiada na rower i zaczyna peda­ło­wać. Obwód jego tyl­nego koła wynosi około dwóch metrów, a więc kiedy prze­je­dzie taką odle­głość, koło wykona cały obrót i znaj­dzie się znów w poło­że­niu ? = 0, kiedy to, jak pamię­tamy, zgięta szpry­cha może ude­rzyć w słabe ogniwo łań­cu­cha.

A co z łań­cu­chem? Jego poło­że­nie, okre­ślone zmienną C, zaczyna się od 0 i osiąga 1, kiedy fatalne miej­sce zaj­muje kolejne ogniwo, potem 2 i tak dalej. Łań­cuch musi poru­szać się zgod­nie z obro­tami zębatki na tyl­nym kole, ona zaś ma n zębów, a zatem po peł­nym obro­cie koła, kiedy ? ponow­nie równa jest 0, C = n. Po dru­gim peł­nym obro­cie znów ? = 0, ale tym razem C = 2n. Następ­nym razem -?3n i tak dalej. Lecz pamię­tajmy, że łań­cuch nie jest przed­mio­tem liniowo nie­skoń­czo­nym, lecz pętlą mającą tylko l poło­żeń: przy C = l wraca znów do C = 0 i powta­rza cały cykl. Tak więc, przy obli­cza­niu war­to­ści C konieczne jest wyko­rzy­sta­nie aryt­me­tyki modulo - jeśli łań­cuch ma 100 ogniw, a prze­su­nęło się 135 ogniw, to war­tość C nie wynosi 135 lecz 35. Za każ­dym razem, kiedy mamy liczbę więk­szą lub równą l, odej­mu­jemy od niej l tyle razy, aż otrzy­mamy liczbę mniej­szą niż l. Mate­ma­tycy zapi­sują to jako mod l. Czyli kolejne war­to­ści C, za każ­dym razem gdy koło wraca do ? = 0, wyno­szą:

Ci = n mod l, 2n mod l, 3n mod l, ... in mod l

gdzie i = (1, 2, 3, ... ?)

mniej lub bar­dziej, zależ­nie od tego jak bli­ski nie­skoń­czo­no­ści jest czas, przez który Turing zamie­rza jechać na rowe­rze. Water­ho­use'owi ten czas już po chwili wydaje się nie­skoń­cze­nie długi.

Łań­cuch spad­nie, kiedy rower osią­gnie stan (? = 0, C = 0), a w świe­tle tego, co powie­dzie­li­śmy, zda­rzy się to gdy i (które jest po pro­stu licz­ni­kiem mówią­cym, ile razy obró­ciło się tylne koło) osią­gnie pewną hipo­te­tyczną war­tość taką, że in mod l = 0, albo, mówiąc po pro­stu, zda­rzy się to, jeśli ist­nieje taka wie­lo­krot­ność n (na przy­kład, hmm, 2n, 3n, 395n albo 109948368443n), która przy­pad­kiem jest rów­nież wie­lo­krot­no­ścią l. W isto­cie, tych tak zwa­nych wspól­nych wie­lo­krot­nych może być kilka, ale z prak­tycz­nego punktu widze­nia liczy się tylko pierw­sza z nich -?naj­mniej­sza wspólna wie­lo­krotna, NWW, ponie­waż ona zosta­nie osią­gnięta pierw­sza i spo­wo­duje spad­nię­cie łań­cu­cha.

Jeśli zębatka ma, dla przy­kładu, 20 zębów (n = 20), a łań­cuch 100 ogniw (l = 100), to po jed­nym obro­cie koła mamy C = 20, po dwóch C = 40, potem 60, 80 i 100. Lecz ponie­waż dzia­łamy modulo 100, tę war­tość należy zmie­nić na 0. Dla­tego, po pię­ciu obro­tach tyl­nego koła osią­gamy stan (? = 0, C = 0) i Turin­gowi spada łań­cuch. Pięć obro­tów koła to prze­je­chane zale­d­wie dzie­sięć metrów, a więc przy takich war­to­ściach l i n rower jest nie­mal bez­u­ży­teczny. Oczy­wi­ście, jest to prawdą tylko gdy Turing jest na tyle głupi, by zacząć jazdę w sta­nie, kiedy spada łań­cuch. Bo jeśli w chwili gdy star­tuje, rower będzie w sta­nie (? = 0, C = 1), wtedy kolejne war­to­ści to C = 21, 41, 61, 81, 1, 21, ... i tak w nie­skoń­czo­ność -?łań­cuch ni­gdy nie spad­nie. Ale to jest przy­pa­dek zde­ge­ne­ro­wany, a dla mate­ma­tyka "zde­ge­ne­ro­wany" ozna­cza "dener­wu­jąco nie­cie­kawy". Teo­re­tycz­nie, jeśli Turing zawsze ustawi rower w odpo­wied­nim sta­nie, zanim odstawi go przed budyn­kiem, nikt nie będzie w sta­nie go ukraść -?ponie­waż łań­cuch spad­nie, zanim zdoła prze­je­chać co naj­wy­żej dzie­sięć metrów.

Lecz jeśli łań­cuch Turinga ma sto jeden ogniw (l = 101) to po pię­ciu obro­tach mamy C = 100, a po sze­ściu -?C = 19, a potem:

C = 39, 59, 79, 99, 18, 38, 58, 78, 98, 17, 37, 57, 77, 97, 16, 36, 56, 76, 96, 15, 35, 55, 75, 95, 14, 34, 54, 74, 94, 13, 33, 53, 73, 93, 12, 32, 52, 72, 92, 11, 31, 51, 71, 91, 10, 30, 50, 70, 90, 9, 29, 49, 69, 89, 8, 28, 48, 68, 88, 7, 27, 47, 67, 87, 6, 26, 46, 66, 86, 5, 25, 45, 65, 85, 4, 24, 44, 64, 84, 3, 23, 43, 63, 83, 2, 22, 42, 62, 82, 1, 21, 42, 62, 82, 1, 21, 41, 61, 81, 0,

a więc rower wraca do stanu (? = 0, C = 0), w któ­rym łań­cuch spada dopiero po 101 obro­tach tyl­nego koła. W cza­sie owych 101 obro­tów, Turing uje­chał pra­wie dwie­ście metrów -?nie­źle. Zatem rower już nadaje się do użytku. Jed­nakże, w prze­ci­wień­stwie do przy­padku zde­ge­ne­ro­wa­nego, teraz już nie­moż­liwe jest usta­wie­nie roweru w takim sta­nie, żeby łań­cuch ni­gdy nie spa­dał. Można to udo­wod­nić, prze­glą­da­jąc powyż­szą listę war­to­ści C i spraw­dza­jąc, że są na niej wszyst­kie liczby od 0 do 100 -?wszyst­kie moż­liwe war­to­ści C. Ozna­cza to, że wszystko jedno, jaką war­tość ma C, kiedy Turing zaczyna krę­cić peda­łami, i tak wcze­śniej czy póź­niej doj­dzie ona do fatal­nego C = 0 i łań­cuch spad­nie.

Róż­nica pomię­dzy przy­pad­kami zde­ge­ne­ro­wa­nymi i niezde­ge­ne­ro­wa­nymi polega na wła­ści­wo­ściach obu liczb. Para (n = 20, l = 100) ma znacz­nie inne wła­ści­wo­ści niż (n = 20, l = 101). Klu­czowa róż­nica: 20 i 101 są "względ­nie pierw­sze", to zna­czy, nie mają wspól­nych podziel­ni­ków. Ozna­cza to, że ich naj­mniej­sza wspólna wie­lo­krotna, NWW, jest dużą liczbą. Dokład­nie, równa się l x n, czyli 20 x 101 = 2020. NWW liczb 20 i 100 to zaś tylko 100. Rower z l = 101 ma długi okres -?zanim wróci do stanu pier­wot­nego, prze­cho­dzi przez wiele innych sta­nów -?a przy l = 100 tych sta­nów jest tylko kilka.

Załóżmy teraz, że rower Turinga jest maszyną szy­fru­jącą, która działa na zasa­dzie zastę­po­wa­nia alfa­be­tów, co ozna­cza, że zastę­puje każdą literę alfa­betu inną literą. A w tek­ście jaw­nym może stać się T w tek­ście zaszy­fro­wa­nym, B może zmie­nić się w F, C w M, i tak dalej do Z. Taki szyfr sam z sie­bie jest absur­dal­nie pro­sty do zła­ma­nia -?nadaje się do dzie­cin­nych zabaw. Ale przy­pu­śćmy, że spo­sób zastę­po­wa­nia liter zmie­nia się po każ­dej lite­rze. To zna­czy: pierw­szą literę tek­stu szy­fru­jemy przy uży­ciu jed­nego alfa­betu, kolejną sto­su­jąc cał­kiem inny alfa­bet i tak dalej. Nazywa się to szy­frem polialfa­betycznym.

Powiedzmy, że rower Turinga potrafi wyge­ne­ro­wać inny alfa­bet w każ­dym ze swych sta­nów. A więc stan (? = 0, C = 0) odpo­wiada, na przy­kład, takiej sub­sty­tu­cji:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

Q G U W B I Y T F K V N D O H E P X L Z R C A S J M,

lecz stan (? = 180, C = 15) odpo­wiada takiemu oto (innemu) alfa­be­towi:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

B O R I X V G Y P F J M T C Q N H A Z U K L D S E W.

Żadne dwie litery nie zostaną zaszy­fro­wane takimi samymi alfa­be­tami, dopóki, ma się rozu­mieć, rower nie powróci do stanu począt­ko­wego (? = 0, C = 0) i nie zacznie powta­rzać całego cyklu. Ozna­cza to, że jest to sys­tem polial­fa­be­tyczny okre­sowy. Jeśli teraz maszyna ma krótki okres, alfa­bety powta­rza­łyby się czę­sto i szyfr sta­no­wiłby prze­szkodę tylko dla dzieci z przed­szkola. Im dłuż­szy okres (im więk­sze są zawarte w nim względ­nie pierw­sze liczby) tym rza­dziej nastę­puje powtórne uży­cie tego samego alfa­betu i tym sys­tem jest bez­piecz­niej­szy.

Enigma z trzema tar­czami jest wła­śnie takim szy­frem (okre­so­wym, polial­fa­be­tycz­nym). Jej tar­cze, tak jak układ napę­dowy roweru Turinga, wyko­nują cykle cykli. Okres wynosi 17 576, co ozna­cza, że alfa­bet użyty do zaszy­fro­wa­nia pierw­szej litery wia­do­mo­ści powtó­rzy się dopiero przy 17 577 lite­rze. Jed­nakże w Reki­nie Niemcy dodali czwartą tar­czę, zwięk­sza­jąc okres do 456 976. Na początku każ­dego komu­ni­katu tar­cze są usta­wiane w innej, przy­pad­ko­wej pozy­cji. Ponie­waż nie­miec­kie wia­do­mo­ści ni­gdy nie osią­gają dłu­go­ści 450 tysięcy liter, Enigma ni­gdy nie powta­rza tego samego alfa­betu w obrę­bie jed­nej z nich -?dla­tego wła­śnie Niemcy uwa­żają, że Try­ton jest tak dobry.

Prze­la­tuje nad nimi eska­dra trans­por­tow­ców, zmie­rza­jąca zapewne na lot­ni­sko w Bed­ford. Wydają z sie­bie dziwny, dia­to­niczny pomruk, jak dudy gra­jące dwa dźwięki naraz. Przy­po­mina to Law­rence'owi o jesz­cze jed­nym zja­wi­sku wią­żą­cym się z kołem rowe­ro­wym i Enigmą.

-?Wiesz, dla­czego samo­loty tak brzmią?

-?Nie, nie zasta­na­wia­łem się. -?Turing znów ściąga maskę prze­ciw­ga­zową. Opa­dła mu szczęka, a oczy ma roz­bie­gane. Law­rence zasko­czył go.

-?Zauwa­ży­łem to w Pearl Har­bor. Samo­loty mają gwiaz­dowe sil­niki. I dla­tego muszą mieć nie­pa­rzy­stą liczbę cylin­drów.

-?Z czego to wynika?

-?Przy parzy­stej licz­bie cylin­dry byłyby dokład­nie naprze­ciw sie­bie, o sto osiem­dzie­siąt stopni, i to nie mogłoby dzia­łać.

-?Dla­czego?

-?Zapo­mnia­łem. To by po pro­stu nie dzia­łało.

Nie­prze­ko­nany Alan unosi brwi.

-?Coś tam z kor­bami -?ryzy­kuje Water­ho­use, wyco­fu­jąc się nieco.

-?Nie wiem, czy się zga­dzam -?mówi Alan.

-?Po pro­stu zrób takie zało­że­nie, pomyśl o tym jako o warunku brze­go­wym -?odpo­wiada Water­ho­use.

Alan już zato­pił się w myślach, pro­jek­tu­jąc gwiaz­dowy sil­nik lot­ni­czy o parzy­stej licz­bie cylin­drów.

-?W każ­dym razie, jak je oglą­dasz, zawsze mają nie­pa­rzy­stą liczbę cylin­drów -?cią­gnie Law­rence. -?Dla­tego dźwięk rury wyde­cho­wej zlewa się z szu­mem śmi­gła, dając ten dwu­to­nowy odgłos.

Alan wsiada na rower. Kawa­łek jadą, nie roz­ma­wia­jąc. Wła­ści­wie, to nie tyle roz­ma­wiali, ile raczej wspo­mi­nali o pew­nych ide­ach, a potem już samo­dziel­nie je roz­pra­co­wy­wali i wycią­gali wnio­ski. To bar­dzo wydajny spo­sób komu­ni­ka­cji; eli­mi­nuje więk­szość redun­dan­cji, na którą Alan tak narze­kał w przy­padku Chur­chilla i FDR.

Water­ho­use myśli o cyklach wewnątrz cykli. Już zade­kla­ro­wał, że spo­łe­czeń­stwo też działa na zasa­dzie cykli w cyklach18, a teraz zasta­na­wia się, czy bar­dziej przy­po­mina rower Turinga (dłuż­szy czas wszystko działa, a potem nagle spada łań­cuch, stąd takie spo­ra­dyczne wojny świa­towe), czy też Enigmę (długo, długo miele coś zupeł­nie nie­zro­zu­mia­łego, a potem tar­cze usta­wiają się jak w jed­no­rę­kim ban­dy­cie i wszystko idzie jaw­nym tek­stem, jak w ogól­no­świa­to­wym obja­wie­niu, albo, jeśli wola, apo­ka­lip­sie), a może raczej gwiaz­dowy sil­nik od samo­lotu (działa i działa i działa; nie dzieje się nic szcze­gól­nego, tylko hała­suje jak cho­lera).

-?To musi być gdzieś... tutaj! -?wykrzy­kuje Alan i gwał­tow­nie hamuje, robiąc psi­kusa Law­rence'owi, który musi zawró­cić rower, a na takiej wąskiej ścieżce to dość trudne.

Opie­rają rowery o drzewo i wycią­gają z koszy sprzęt: bate­rie, układy elek­tro­niczne, kijki, saperkę, zwoje drutu. Alan tro­chę nie­pew­nie roz­gląda się i odcho­dzi mię­dzy drzewa.

-?Nie­długo wyjeż­dżam do Ame­ryki. Będę pra­co­wać w Bell Labs nad pro­ble­mem szy­fro­wa­nia głosu.

Law­rence śmieje się ponuro.

-?Jeste­śmy jak te statki pośród nocy, Alan.

-?Jeste­śmy jak pasa­że­ro­wie na stat­kach pośród nocy. -?popra­wia go Alan. -?To nie przy­pa­dek. Potrze­bują cię wła­śnie dla­tego, że wyjeż­dżam. Dotych­czas ja cią­gną­łem całą robotę Jed­nostki 2701.

-?Teraz to jest Jed­nostka 2702 -?mówi Law­rence.

-?Ach, więc zauwa­ży­łeś -?Alan jest zała­many.

-?To był bar­dzo lek­ko­myślny pomysł z tym nume­rem, Alan!

-?Prze­ciw­nie! Co pomy­śli sobie Rudy, gdy zauważy, że wśród wszyst­kich jed­no­stek i for­ma­cji w alianc­kich siłach zbroj­nych nie ma ani jed­nej, któ­rej numer jest przy­pad­kiem ilo­czy­nem dwóch liczb pierw­szych?

-?No cóż, to zależy od tego, jak czę­sto wystę­pują takie liczby w sto­sunku do innych oraz ile innych liczb w danym zakre­sie jest nie­uży­wa­nych... -?mówi Law­rence i zaczyna ana­li­zo­wać pierw­szą część pro­blemu. -?Znowu funk­cja dzeta Rie­manna. Ona wyska­kuje wszę­dzie.

-?Otóż to! -?odpo­wiada Alan. -?Po pro­stu trzeba mieć podej­ście racjo­nalne i zdro­wo­roz­sąd­kowe. Oni są naprawdę dość żało­śni.

-?Kto?

-?To tutaj -?mówi Alan, zwal­nia­jąc. Zatrzy­muje się i roz­gląda po lesie, który dla Law­rence'a wygląda jak każdy inny. -?Wygląda jakoś zna­jomo.

Siada na zwa­lo­nym pniu i zaczyna wypa­ko­wy­wać z torby różne elek­tryczne przy­rządy. Law­rence przy­siada obok i robi to samo. Co prawda, nie wie jak to działa -?to wyna­la­zek Alana -?i dla­tego przyj­muje rolę asy­stenta chi­rurga, poda­jąc ele­menty i narzę­dzia dok­to­rowi, który składa to wszystko do kupy. Przy tym cały czas gada, a więc wybiera narzę­dzia, po pro­stu gapiąc się na nie nie­ru­cho­mym wzro­kiem i marsz­cząc brwi.

-?Kto? No, jak myślisz? Te bał­wany, co korzy­stają z infor­ma­cji pocho­dzą­cych z Blet­chley Park!

-?Alan!

-?Prze­cież to kom­pletna głu­pota! Na przy­kład z tym Midway. To ide­alny przy­kład, co nie?

-?No cóż, ja tam byłem zado­wo­lony, że wygra­li­śmy tę bitwę -?mówi ostroż­nie Law­rence.

-?Nie wydaje ci się, że to tro­chę dziwne, tro­chę zasta­na­wia­jące i tro­chę zwra­ca­jące uwagę, że po wszyst­kich fin­tach, zwo­dach i for­te­lach Yama­moto, ten cały Nimitz dokład­nie wie­dział gdzie go szu­kać? Na całym Oce­anie Spo­koj­nym?

-?No jasne -?odpo­wiada Law­rence. -?Byłem wstrzą­śnięty. Napi­sa­łem na ten temat arty­kuł. Pew­nie to dzięki niemu wpa­dłem w to zamie­sza­nie tutaj.

-?Ale z nami, Ango­lami, nie jest lepiej.

-?Poważ­nie?

-?Prze­ra­ził­byś się, sły­sząc, co oni wypra­wiali nad Morzem Śród­ziem­nym. To skan­dal. Kry­mi­nał.

-?Co takiego wypra­wia­li­śmy? -?pyta Law­rence. -?Mówię "my", a nie "wy", bo teraz jeste­śmy sojusz­ni­kami.

-?Tak, tak -?nie­cier­pli­wie ucina Alan. -?Tak mówią. -?Przez chwilę, mil­cząc, wodzi pal­cem po obwo­dzie elek­trycz­nym, licząc w pamięci induk­cyj­no­ści. W końcu podej­muje temat: -?Co wypra­wia­li­śmy? Ano, zata­pia­li­śmy nie­miec­kie kon­woje. Zata­pia­li­śmy je na prawo i lewo.

-?Te dla Rom­mla?

-?Otóż to. Niemcy w Neapolu ładują na sta­tek paliwo, czołgi i amu­ni­cję i wysy­łają na połu­dnie. Poja­wiamy się my i zata­piamy go. Topimy pra­wie wszyst­kie, bo zła­ma­li­śmy wło­ski szyfr C38m i dokład­nie wiemy, kiedy wypły­wają. A ostat­nio zaczę­li­śmy zata­piać aku­rat te, które są mu naj­bar­dziej potrzebne, ponie­waż roz­wa­li­li­śmy także jego szyfr, zwany Ziębą, i wiemy, na jakie braki naj­gło­śniej narzeka.

Turing pstryka włącz­ni­kiem od swego urzą­dze­nia. Z zaku­rzo­nej papie­ro­wej tuby przy­mo­co­wa­nej do płytki szpa­ga­tem dobywa się dziwny, zapę­tlony pisk. Ten sto­żek to gło­śnik, pew­nie wymon­to­wany z radia. Turing ma też kij od szczotki z dyn­da­jącą na końcu pętlą z gru­bego drutu. Prze­suwa nim wte i wewte, aż pętla, jak lasso, wygina się przed talią Law­rence'a. Gło­śnik skomli.

-?Świet­nie. Wykrywa klamrę na pasku -?mówi Alan.

Wtyka ustroj­stwo w liście na ziemi, szpera po kie­sze­niach i wresz­cie wyciąga kartkę zapi­saną kil­koma wier­szami dru­ko­wa­nych liter. Law­rence poznałby to wszę­dzie. To arkusz do deszy­fro­wa­nia.

-?Alan, co to takiego?

-?Spi­sa­łem instruk­cję i zaszy­fro­wa­łem ją, potem scho­wa­łem pod most­kiem w puszce od ben­ze­dryny19 -?wyja­śnia Alan. -?Zeszłej nocy posze­dłem, wycią­gną­łem ją i odszy­fro­wa­łem. -?Wyma­chuje kartką.

-?Jaki szyfr zasto­so­wa­łeś?

-?Sam go wymy­śli­łem. Pro­szę bar­dzo, możesz spró­bo­wać go zła­mać, jak chcesz.

-?A czemu pomy­śla­łeś, że jest odpo­wied­nia pora, by go wydo­być?

-?To była tylko ochrona przed inwa­zją. Kiedy wy włą­czy­li­ście się do wojny, jasne, że nikt nas nie naje­dzie.

-?Ile zako­pa­łeś?

-?Dwie sztabki sre­bra, każda warta mniej wię­cej sto dwa­dzie­ścia pięć fun­tów. Jedna powinna być gdzieś tutaj, bli­sko. -?Alan pod­rywa się, wyciąga z kie­szeni kom­pas, staje zwró­cony twa­rzą na pół­noc i pro­stuje ramiona. Potem obraca się o kilka stopni. -?Nie pamię­tam, czy wzią­łem poprawkę na dekli­na­cję -?mru­czy. -?No tak. W każ­dym razie. Sto kro­ków na pół­noc. -?I rusza w las, a za nim obar­czony wykry­wa­czem metalu Law­rence.

Dok­tor Alan Turing potrafi jechać na rowe­rze i gadać, jed­no­cze­śnie w pamięci zli­cza­jąc obroty peda­łów -?zatem umie też jed­no­cze­śnie roz­ma­wiać i liczyć kroki. Chyba że kom­plet­nie się zgu­bił, co też jest moż­liwe.

-?Jeżeli to prawda, co mówisz, to pew­nie sprawa już się wydała. Rudy musiał wykon­cy­po­wać, że zła­ma­li­śmy ich kody.

-?Sto­so­wa­li­śmy taki nie­for­malny sys­tem; możesz uwa­żać go za pre­kur­sora Jed­nostki 2701, 2702, czy jak tam ją zwiesz. Kiedy chcemy zato­pić kon­wój, wysy­łamy naj­pierw samo­lot zwia­dow­czy. Ewi­dent­nie zwia­dow­czy. Oczy­wi­ście jego praw­dzi­wym zada­niem nie jest obser­wo­wać -?bo już dokład­nie wiemy, gdzie jest kon­wój. Jego zada­niem jest dać się zaobser­wo­wać -?to zna­czy, prze­le­cieć tak bli­sko kon­woju, żeby zostać zauwa­żo­nym przez statki. Wtedy one wysy­łają radio­gram, że namie­rzył je aliancki samo­lot zwia­dow­czy. A kiedy potem przy­pły­niemy i zato­pimy kilka, nie wyda się to Niem­com podej­rzane. Przy­naj­mniej nie tak mon­stru­al­nie podej­rzane, jak fakt, że dokład­nie wie­dzie­li­śmy, gdzie ich szu­kać.

Alan staje, zerka na kom­pas, obraca się o dzie­więć­dzie­siąt stopni i rusza na zachód.

-?To straszna pro­wi­zorka -?mówi Law­rence. -?Jakie jest praw­do­po­do­bień­stwo, że samo­loty zwia­dow­cze alian­tów, zakła­damy, że wysy­łane losowo, po pro­stu przy­pad­kiem zauważą wszy­ściut­kie nie­miec­kie kon­woje?

-?Już to kie­dyś poli­czy­łem i sta­wiam jedną z moich szta­bek sre­bra, że Rudy też to zro­bił -?odpo­wiada Turing. -?To bar­dzo małe praw­do­po­do­bień­stwo.

-?No to mia­łem rację. Prze­wi­du­jemy, że sprawa się wydała.

-?Może jesz­cze nie. Ale naprawdę mało bra­kuje. W zeszłym tygo­dniu zato­pi­li­śmy kon­wój we mgle.

-?We mgle?

-?Mgła była na całym morzu. Nie dałoby się wypa­trzyć kon­woju. Ale ci kre­tyni i tak go zato­pili. Kes­sel­ring od razu nabrał podej­rzeń. Każdy by nabrał. No to spre­pa­ro­wa­li­śmy lipną wia­do­mość do fik­cyj­nego agenta w Neapolu, zaszy­fro­waną metodą, o któ­rej wiemy, że hitle­rowcy ją zła­mali. Gra­tu­lo­wa­li­śmy mu wysta­wie­nia nam tego kon­woju. Od tego czasu gestapo sza­leje po wybrzeżu wokół Neapolu i szuka tego faceta.

-?Powie­dział­bym, że wykrę­ci­li­śmy się sia­nem.

-?No pew­nie.

Alan rap­tow­nie staje, zabiera Law­rence'owi wykry­wacz i włą­cza go. Zaczyna powoli poru­szać się po pola­nie, koły­sząc dru­cianą pętlą tuż nad zie­mią. Wciąż zaha­cza się o gałę­zie i wygina, co chwila trzeba ją napra­wiać, ale upar­cie mil­czy, chyba że Alan, prze­ko­nany że urzą­dze­nie się zepsuło, spraw­dza je na klam­rze paska Law­rence'a.

-?Sprawa jest bar­dzo deli­katna -?mówi Alan. -?Nie­które nasze SOŁ-y w Afryce Pół­noc­nej...

-?SOŁ-y?

-?Spe­cjalne Oddziały Łącz­ni­kowe. Ofi­ce­ro­wie wywiadu, któ­rzy otrzy­mują od nas infor­ma­cje Ultra, prze­ka­zują dowód­com polo­wym i kon­tro­lują, czy zostały znisz­czone. Niektó­rzy z nich dowie­dzieli się, z infor­ma­cji Ultra, że pod­czas lun­chu będzie nalot nie­miecki, no i wzięli do kan­tyny hełmy. Po nalo­cie, który odbył się zgod­nie z pla­nem, wszy­scy byli cie­kawi, skąd SOŁ-y wie­działy, że trzeba zabrać hełmy.

-?Sprawa wydaje się bez­na­dziejna -?mówi Law­rence. -?Jak to moż­liwe, że Niemcy jesz­cze się nie zorien­to­wali?

-?Nam się tak wydaje, bo wiemy wszystko, a nasze kanały łącz­no­ści są nie­za­szu­mione. Niemcy mają tych kana­łów mniej i z więk­szą ilo­ścią szumu. Jeśli nie będziemy popeł­niać idio­tycz­nych błę­dów, typu topie­nie kon­wo­jów we mgle, Niemcy ni­gdy nie otrzy­mają jasnych i stu­pro­cen­to­wych wska­zó­wek, że zła­ma­li­śmy Enigmę.

-?To zabawne, że wspo­mnia­łeś o Enig­mie -?mówi Law­rence -?ponie­waż ona jest wyjąt­kowo zaszu­mio­nym kana­łem, z któ­rego udaje nam się wycią­gnąć ogromne ilo­ści uży­tecz­nych infor­ma­cji.

-?Dokład­nie. Dokład­nie tego się oba­wiam.

-?No cóż, zro­bię co mogę, żeby wypro­wa­dzić Rudy'ego w pole.

-?Co do cie­bie nie mam wąt­pli­wo­ści, nie­po­koją mnie faceci, któ­rzy wyko­nują te ope­ra­cje.

-?Na puł­kow­niku Chat­ta­nie chyba można pole­gać -?mówi Law­rence, cho­ciaż pocie­sza­nie Alana pew­nie nie ma sensu. Ma po pro­stu nastrój do narze­ka­nia. Raz na dwa lub trzy lata Law­rence robi coś wyma­ga­ją­cego zdol­no­ści inter­per­so­nal­nych -?na przy­kład wła­śnie teraz: zmie­nia temat. -?A ty będziesz pra­co­wać nad tym, żeby Chur­chill i Roose­velt mogli bez­piecz­nie roz­ma­wiać przez tele­fon?

-?Teo­re­tycz­nie. Raczej wąt­pię, czy to się spraw­dzi w prak­tyce. Bell Labs ma taki sys­tem, który roz­bija falę dźwię­kową na kilka pasm...

Odtąd Alan pro­wa­dzi wykład na temat kom­pa­nii tele­fo­nicz­nych. Przed­sta­wia pełną dyser­ta­cję na temat zasto­so­wa­nia teo­rii infor­ma­cji do ludz­kiego głosu i jak to wpływa na spo­sób dzia­ła­nia sys­te­mów tele­fo­nicz­nych. To dobrze, że ma do omó­wie­nia tak roz­le­gły temat, bo las jest spory, a Law­rence ma już pew­ność, że jego przy­ja­ciel nie ma poję­cia, gdzie zako­pał sre­bro.

Dwaj przy­ja­ciele, nie­obar­czeni żad­nym sre­brem, jadą do domu w ciem­no­ści, która tu na pół­nocy zapada zaska­ku­jąco wcze­śnie. Nie mówią wiele, bo Law­rence wciąż trawi i prze­twa­rza wszystko, co powie­dział mu Alan o Jed­no­stce 2702, kon­wo­jach, Bell Labs i redun­dan­cji w sygnale gło­so­wym. Co kilka minut śmiga obok moto­cykl z sakwami wypcha­nymi szy­fro­gra­mami.

W górze

W górze

Bobby Sha­ftoe może podró­żo­wać w każdy sto­sowny dla bydła spo­sób: wago­nami towa­ro­wymi, na pace cię­ża­rówki albo pie­szo w spę­dzie. Teraz woj­sko wyna­la­zło napo­wietrzny odpo­wied­nik takiej formy trans­portu, w postaci Samo­lotu Tysiąca Imion: DC-3, Powietrzny Pociąg, C-47, Dakota, Alba­tros. Prze­żyje to. Wpraw­dzie gołe alu­mi­niowe wręgi kadłuba chcą stłuc go na śmierć, ale dopóki nie śpi, może sta­wić opór.

W dru­gim samo­lo­cie tło­czą się pod­ofi­ce­ro­wie. Tu sie­dzą porucz­ni­ko­wie Eth­ridge i Root, star­szy sze­re­gowy Gerald Hott i sier­żant Bobby Sha­ftoe. Porucz­nik Eth­ridge zagar­nął wszyst­kie mięk­kie przed­mioty z całego samo­lotu, wymo­ścił sobie w nich gniazdko, tuż za kabiną pilo­tów, i przy­wią­zał się do niej pasami. Przez chwilę uda­wał, że prze­gląda jakieś papiery. Potem pró­bo­wał wyglą­dać przez okna. Teraz zasnął i chra­pie tak gło­śno, że dosłow­nie zagłu­sza sil­niki.

Enoch Root wci­snął się w tył kadłuba, tam gdzie się zwęża, i stu­diuje dwie książki naraz. Sha­ftoe'owi wydaje się to typowe -?podej­rzewa, że obie mówią coś kom­plet­nie róż­nego, a kape­la­nowi spra­wia przy­jem­ność szczu­cie jed­nej na drugą -?tro­chę przy­po­mina to grę w sza­chy ze samym sobą, z sza­chow­nicą na obro­to­wej tacy. Pew­nie, kiedy mieszka się w gór­skiej cha­cie z bandą dzi­ku­sów, któ­rzy nie znają żad­nego z two­ich sze­ściu języ­ków, trzeba się nauczyć dys­ku­to­wać z samym sobą.

Na każ­dym boku samo­lotu jest rzą­dek małych, kwa­dra­to­wych okie­nek. Sha­ftoe wygląda na prawo, widzi pokryte śnie­giem góry i jest przez chwilę śmier­tel­nie prze­ra­żony, myśląc, że zbłą­dzili w Alpy. Ale na lewo kra­jo­braz jest wciąż śród­ziem­no­mor­ski, ustę­pu­jąc stop­niowo ska­łom, ster­czą­cym spo­śród buszu na kształt Dia­bel­skiej Góry, potem są skały i pia­sek, a potem tylko pia­sek, bez skał. Pia­sek, tu i ówdzie, bez powodu pomarsz­czony w wydmy. Cho­lera, to wciąż Afryka! Powinno być widać lwy, żyrafy i noso­rożce! Sha­ftoe udaje się na przód, by zło­żyć skargę u pilo­tów. Może przy­tną sobie w karty? A może widok z przodu jest wart opi­sa­nia w liście do domu?

I wyco­fuje się stam­tąd jak nie­pyszny. Od razu widzi, że próba zna­le­zie­nia cie­kaw­szego widoku jest ska­zana na nie­po­wo­dze­nie. Wszę­dzie, jak okiem się­gnąć, tylko piach, morze i niebo. Jako marine, wie jak nudne potrafi być morze. Dwa pozo­stałe żywioły są tro­chę lep­sze. Daleko przed dzio­bem roz­ciąga się pasmo chmur -?coś na kształt frontu atmos­fe­rycz­nego. I to już wszystko.

Zanim zabiorą mu sprzed nosa plan lotu, udaje mu się zła­pać ogólną ideę. Chyba będą pró­bo­wali prze­le­cieć nad Tune­zją. To zabawne: kiedy Sha­ftoe ostatni raz spraw­dzał, Tune­zja nale­żała do faszy­stów -?wła­ści­wie nawet była afry­kań­skim bastio­nem Osi. Ogólny plan lotu mówi też, zdaje się, że prze­lecą przez cie­śninę pomię­dzy Bizertą a Sycy­lią, a potem skręcą na wschód, na Maltę.

Tą wła­śnie cie­śniną idą wszyst­kie trans­porty i posiłki dla Rom­mla -?z Włoch do Tunisu i Bizerty. Stam­tąd Rom­mel może ude­rzyć na wschód, w kie­runku Egiptu i zachód -?na Maroko. Kiedy VIII Armia Bry­tyj­ska sko­pała mu dupę pod El Ala­mein (czyli daleko, daleko w Egip­cie), przez mie­siąc wyco­fy­wał się na zachód, w stronę Tunisu. A od kilku tygo­dni, kiedy w Pół­noc­nej Afryce wylą­do­wali Ame­ry­ka­nie, Rom­mel musiał wal­czyć na dwa fronty, na wscho­dzie i zacho­dzie. I musiał być w tym cho­ler­nie dobry - jak wyczy­tał Sha­ftoe pomię­dzy sten­to­ro­wymi wier­szami kro­nik fil­mo­wych Movie­tone, aż kipią­cymi od zło­śli­wej rado­ści.

Wszystko to ozna­cza, że w dole, na Saha­rze, powinny stać w goto­wo­ści do walki olbrzy­mie siły. Może i teraz odbywa się jakaś bitwa. Lecz Sha­ftoe nie widzi nic takiego. Tylko od czasu do czasu linia wzbi­tego przez kon­wój żół­tego pyłu, jak mknący po pustyni lont od dyna­mitu.

Dla­tego roz­ma­wia z pilo­tami. Dopiero kiedy zer­kają po sobie, zdaje sobie sprawę, że gada i gada. Ci asa­syni pew­nie zaga­dy­wali swoje ofiary na śmierć.

Teraz rozu­mie, że na grę w karty nie ma co liczyć. Nie chcą z nim roz­ma­wiać. Żeby w ogóle się ode­zwali, musi prak­tycz­nie wsko­czyć w śro­dek i zła­pać za drą­żek. A kiedy już coś mówią, brzmią dziw­nie. Widać, że to nie Ame­ry­kańcy, jan­kesi. To Angole, Bry­tole, wyspia­rze.

Zanim się wresz­cie podda i wróci do ładowni, zauważa poza tym tylko jedną rzecz: są, kurwa, uzbro­jeni po zęby. Jakby po dro­dze z samo­lotu do sra­cza i z powro­tem mieli zabić kil­ka­dzie­siąt osób. Bobby Sha­ftoe pod­czas swych pere­gry­na­cji spo­tkał już kilku takich para­no­ików i nie­spe­cjal­nie ich lubi. Tro­chę za bar­dzo przy­po­mi­nają mu Guadal­ca­nal.

Znaj­duje sobie miej­sce na pod­ło­dze tuż obok st. szer. Geralda Hotta i się kła­dzie. Ukryty w pasie rewol­we­rek uwiera go w plecy, więc wyciąga go i wpy­cha do kie­szeni. Ale uczu­cie dys­kom­fortu prze­nosi się teraz na szty­let "Marine Raider" -?na ple­cach, mię­dzy łopat­kami. Widzi, że chyba będzie musiał zwi­nąć się w kłę­bek na boku -?co się nie udaje, bo na jed­nym boku ma przy­pięty stan­dar­dowy woj­skowy pisto­let samo­pow­ta­rzalny "Colt", któ­remu nie dowie­rza, a na dru­gim wzięty z domu rewol­wer, któ­remu ufa. Musi więc gdzieś upchnąć to wszystko, i jesz­cze roz­ma­ite maga­zynki, ładow­nice i inne ustroj­stwa. Musi wycią­gnąć przy­tro­czony do łydki nóż "V-44 Gung-Ho", do kar­czo­wa­nia dżun­gli, deka­pi­ta­cji Nipów i roz­bi­ja­nia koko­sów, oraz krót­ko­lu­fego der­rin­gera, przy­cze­pio­nego do dru­giej nogi, dla rów­no­wagi. Zosta­wia tylko gra­naty w przed­nich kie­szeniach, bo nie pla­nuje kłaść się na brzu­chu.

Omi­jają cypel tuż-tuż przed bez­li­to­snym przy­pły­wem, czy­ha­ją­cym, by zmyć ich do morza. Przed nimi jest bagno zale­wowe, będące pod­ło­żem pro­sto­kąt­nej zatoczki. Ściany pro­sto­kąta two­rzą: cypel, który wła­śnie omi­nęli, drugi, przy­gnę­bia­jąco podobny, o kil­ka­set metrów dalej, oraz klif, wzno­szący się pio­nowo nad bagnem. Nie wspię­liby się na niego, nawet gdyby nie pora­stała go nie­ustę­pliwa zwrot­ni­kowa dżun­gla -?jest taki stromy. Aż do odpływu są uwię­zieni w zatoczce.

Czyli nip­poń­ski kara­bin maszy­nowy ma aż nadto czasu, żeby ich wystrze­lać.

Wszy­scy już znają ten dźwięk i momen­tal­nie padają w błoto. Sha­ftoe roz­gląda się szybko. Ci, co leżą na boku, albo na ple­cach, pew­nie nie żyją, ci na brzu­chu -?raczej tak. Więk­szość leży na brzu­chu. Oczy­wi­stym tru­pem jest tylko sier­żant: w niego strze­lec celo­wał naj­pierw.

Nipy mają tylko jeden kara­bin, ale za to chyba całą amu­ni­cję na świe­cie -?owoce Eks­presu Tokio, który bez­kar­nie kur­so­wał przez Cie­śninę, nawet gdy w począt­kach sierp­nia na wyspie wylą­do­wali mari­nes. Strze­lec bez pośpie­chu prze­cze­suje bagno, natych­miast mie­rząc w każ­dego, kto spró­buje się ruszyć.

Sha­ftoe zrywa się i pędzi do pod­stawy klifu.

Wresz­cie widzi roz­bły­ski kara­binu maszy­no­wego. Mówią mu, w którą stronę celuje. Kiedy są wydłu­żone, jest skie­ro­wany na kogoś innego, wtedy można bez­piecz­nie pode­rwać się do szturmu. A kiedy się skra­cają, lufa zwraca się ku Bobby'emu Sha­ftoe'owi...

Odro­binę za późno. Czuje potworny ból w dole brzu­cha. Błoto i muł tłu­mią krzyk, kiedy cię­żar ple­caka i hełmu prze­wraca go twa­rzą w bagno.

Na chwilę chyba traci przy­tom­ność. Ale nie za długą. Wciąż sły­chać strzały, co suge­ruje, że nie­któ­rzy mari­nes jesz­cze żyją. Z tru­dem unosi głowę, wal­cząc z cię­ża­rem hełmu, i spo­strzega mię­dzy sobą a gniaz­dem kara­binu kłodę drewna -?pień wyszli­fo­wany przez fale i wyrzu­cony na brzeg pod­czas burzy.

Może go zdo­być albo nie. Posta­na­wia ruszyć do ataku. To tylko parę kro­ków. Już w poło­wie drogi wie, że mu się uda. Wresz­cie czuje dopływ adre­na­liny: rzuca się naprzód i pada pod osłoną pnia. Po dru­giej stro­nie w drewno ude­rza kilka poci­sków, sypiąc nań wil­got­nymi, włók­ni­stymi odłam­kami. Pień jest zmur­szały.

Sha­ftoe sie­dzi teraz w dołku i bez wysta­wie­nia się na strzały nie­wiele może zoba­czyć. Nie widzi innych mari­nes, sły­szy jedy­nie ich krzyki.

Ryzy­kuje zer­k­nię­cie na gniazdo kara­binu. Jest dobrze zama­sko­wany liśćmi, ale wyraź­nie widać, że sie­dzi w niszy dobre cztery metry nad pozio­mem bagna. Pod­stawa urwi­ska nie jest tak daleko -?wystar­czyłby pew­nie porządny sprint. Ale wspiąć się tam na górę -?to pewna śmierć. Kara­bin maszy­nowy pew­nie nie może się wychy­lić aż tak, by go dosię­gnąć, ale Nipy mogą do usra­nej śmierci zrzu­cać na dół gra­naty albo zdjąć go z lek­kiej broni, kiedy będzie tam lazł.

Innymi słowy, teraz swoje pięć minut ma gra­nat­nik. Sha­ftoe prze­ta­cza się na plecy, wyciąga meta­lową rurkę z koł­nie­rzami i wsuwa ją na lufę kara­binu. Usi­łuje ją dokrę­cić, ale palce śli­zgają mu się na zakrwa­wio­nym motylku. Co za pier­do­lony cie­nias wymy­ślił tutaj nakrętkę motyl­kową? W ogóle nie da się zła­pać. W sumie, wszę­dzie pełno krwi, ale nic go nie boli. Nurza palce w pia­sku i dociąga nakrętkę.

Z pod­ręcz­nej sakwy dobywa gra­nat odłam­kowy "Mark II", zwany też ana­na­sem, a poszpe­raw­szy chwilę, znaj­duje także Przej­ściówkę Gra­nat­nik-Kara­bin M1. Wkłada jedno w dru­gie, wyciąga zawleczkę i wyrzuca ją, potem wsuwa skom­ple­to­wany i uzbro­jony M1, wraz z owo­co­wym ładun­kiem, na rurę gra­natnika. I wresz­cie otwiera jedno spe­cjal­nie ozna­czone pudełko na naboje, grze­bie wśród poła­ma­nych i pokru­szo­nych lucky strike'ów i znaj­duje mosiężny walec -?ślepy nabój, poza­gi­nany na końcu, nie­za­koń­czony poci­skiem. Ładuje go do maga­zynka spring­fielda.

Czołga się wzdłuż kłody, żeby wysko­czyć w nie­spo­dzie­wa­nym miej­scu i wystrze­lić, zanim głowę roz­wali mu kara­bin maszy­nowy. W końcu unosi ten wyna­la­zek z kre­skówki, w jaki prze­obra­ził się kara­bin, wbija kolbę w piach (przy wyrzu­ca­niu gra­na­tów odrzut może zła­mać oboj­czyk), celuje we wroga i pociąga za spust. Przej­ściówka Gra­nat­nik-Kara­bin M1 leci z wiel­kim BUM!, cią­gnąc za sobą cały sklep żela­zny już zbęd­nych czę­ści, jak dusza wyzby­wa­jąca się ciała. Ana­nas szy­buje w niebo, pozbyw­szy się nawet zawleczki i waj­chy, a jego che­miczny lont pło­nie, tak że ma nawet -?jak to się nazywa? -?wewnętrzne świa­tło. Sha­ftoe ma dobrego cela - gra­nat leci tam gdzie trzeba. Wydaje mu się, że to cwane posu­nię­cie, dopóki gra­nat nie odbija się, nie sta­cza ze wzgó­rza i nie wysa­dza innego prze­gni­łego pnia. Nipy prze­wi­działy takie kno­wa­nia i roz­wie­siły sieci, dru­cianą siatkę albo coś w tym guście.

Leży na ple­cach w bło­cie, patrzy w niebo i powta­rza w kółko "kurwa". Potem kłoda drga kon­wul­syj­nie, sypiąc mu w twarz czymś podob­nym do mchu, gdy kule prze­że­rają zmur­szałe drewno. Bobby Sha­ftoe odma­wia modli­twę i przy­go­to­wuje się do szturmu w stylu "ban­zai".

Wtedy dopro­wa­dza­jący do szału ter­kot kara­binu ustaje, zastą­piony ludz­kim wrza­skiem. Głos wydaje się nie­zna­jomy. Bobby unosi się na łok­ciu i orien­tuje się, że wrzask docho­dzi od strony groty.

Patrzy wprost w wiel­kie, błę­kitne jak niebo oczy Eno­cha Roota.

Kape­lan wyco­fał się ze swego kątka w ogo­nie i kuca przy okienku, łapiąc się czego popad­nie. Bobby Sha­ftoe przy­tom­nieje w nie­wy­god­nej pozy­cji - na brzu­chu -?i wygląda przez okienko po prze­ciw­nej stro­nie. Powi­nien zoba­czyć niebo, widzi jed­nak pędzące w tył wydmy. Ten widok natych­miast budzi mdło­ści. Nawet nie zamie­rza wsta­wać.

We wnę­trzu samo­lotu sza­leją łań­cu­chy ogni­stych punk­tów, jak pio­runy kuli­ste, ale -?co na początku nie jest takie oczy­wi­ste -?te tutaj celują w ściany, jak pro­mie­nie lata­rek. Śle­dzi, skąd przy­le­ciały, co uła­twia poły­sku­jąca mgiełka roz­py­lo­nego oleju w powie­trzu, i docho­dzi do wnio­sku, że dostały się do środka przez sze­regi małych dziu­rek. Jakiś dupek zro­bił je w kadłu­bie, kiedy on spał. Przez dziurki świeci słońce, oczy­wi­ście zawsze w tym samym kie­runku, ale samo­lot leci na łeb na szyję, jak popad­nie.

Zauważa, że odkąd się zbu­dził, leżał na sufi­cie samo­lotu, co wyja­śnia, dla­czego zna­lazł się na brzu­chu. Gdy to doń dociera, wymio­tuje.

Jasne plamy zni­kają. Sha­ftoe bar­dzo nie­chęt­nie ryzy­kuje wyj­rze­nie przez okno. Widzi tylko sza­rość.

Teraz chyba leży na pod­ło­dze. W każ­dym razie, tuż obok nie­bosz­czyka, a on był przy­wią­zany.

Leży tam kilka minut, tylko oddy­cha­jąc i roz­my­śla­jąc. Przez dziury w kadłu­bie gwiż­dże powie­trze, tak gło­śno, że pęka mu głowa.

Ktoś -?jakiś wariat -?wstaje i idzie przez samo­lot. To nie Root -?on w swym kąciku opa­truje kilka ran cię­tych twa­rzy, któ­rych naba­wił się pod­czas akro­ba­cji powietrz­nych. Sha­ftoe unosi wzrok. To jeden z angiel­skich pilo­tów.

Angol ścią­gnął z głowy hełm, uka­zu­jąc czarne włosy i zie­lone oczy. Jest przed czter­dziestką -?stary gość. Ma okrą­głą, uty­li­tarną twarz, w któ­rej wszyst­kie wyrostki, gałki i otwory mają swoje zasto­so­wa­nie -?jakby była zapro­jek­to­wana przez gości, któ­rzy kon­stru­ują gra­nat­niki. Twarz pro­sta i budząca zaufa­nie, ale w żad­nym razie nie przy­stojna. Klęka przy zwło­kach Geralda Hotta i dokład­nie je bada, przy­świe­ca­jąc sobie latarką. Jest cho­dzą­cym obra­zem tro­ski; bada pacjenta z ogromną deli­kat­no­ścią.

Wresz­cie opiera się ciężko o żebro­waną ścianę kadłuba.

-?Dzięki Bogu -?mówi -?nie tra­fili go.

-?Kogo? -?pyta Sha­ftoe.

-?Tego kole­sia -?odpo­wiada lot­nik, pokle­pu­jąc nie­bosz­czyka.

-?A mnie też zba­dasz?

-?A po co?

-?Jak to po co? Ja przy­naj­mniej jestem żywy.

-?Cie­bie nie tra­fili -?odpo­wiada pilot. -?Gdyby cię tra­fili, wyglą­dał­byś jak porucz­nik Eth­ridge.

Sha­ftoe ryzy­kuje jakiś ruch. Unosi się na łok­ciu i odkrywa, że pod­łoga jest śli­ska i mokra od czer­wo­nej cie­czy.

Zauwa­żył różową mgiełkę w kabi­nie i sądził, że to prze­ciek z układu hydrau­licz­nego. Ale teraz hydrau­lika chyba działa jak trzeba, a to coś na pod­ło­dze nie jest prze­cież pro­duk­tem ropo­po­chod­nym. To ta sama ciecz, która tak obfi­cie wystę­po­wała w kosz­ma­rze. Spływa z oko­lic przy­tul­nego gniazdka porucz­nika, a sam porucz­nik już nie chra­pie.

Zerka na szczątki Eth­ridge'a, ude­rza­jąco podobne do tego, co wcze­śniej leżało na sto­łach rzeźni. Nie chce stra­cić zim­nej krwi w obec­no­ści bry­tyj­skiego pilota -?rze­czy­wi­ście, czuje się nad podziw spo­koj­nie. Może to przez chmury? Pochmurne dni zawsze go uspo­ka­jały.

-?Cho­lera jasna -?mówi wresz­cie -?te szwab­skie działko dwa­dzie­ścia mili­me­trów to nie­kiep­ska armata.

-?No -?odpo­wiada pilot. -?Musimy dać się zaob­ser­wo­wać kon­wo­jowi i potem lecimy dalej.

To dość enig­ma­tyczne, a mimo to naj­wię­cej mówiące ze wszyst­kich stwier­dzeń, jakie Bobby kie­dy­kol­wiek usły­szał na temat zadań Jed­nostki 2702. Wstaje i idzie za pilo­tem do kabiny; obaj deli­kat­nie omi­jają drga­jące podroby, przy­pusz­czal­nie wywle­czone z Eth­ridge'a.

-?To zna­czy, alianc­kiemu kon­wo­jowi, tak? -?pyta Sha­ftoe.

-?Alianc­kiemu kon­wo­jowi? -?szy­der­czo powta­rza pilot. -?Skąd tu do cho­lery weź­miesz aliancki kon­wój? Tu jest Tune­zja.

-?No to, o co ci cho­dziło z tym, że mamy dać się zaob­ser­wo­wać kon­wo­jowi? Masz na myśli "zaob­ser­wo­wać kon­wój", nie?

-?Prze­pra­szam bar­dzo -?rzuca pilot. -?Jestem zajęty.

Sha­ftoe odwraca się i widzi porucz­nika Roota klę­czą­cego przy sto­sun­kowo dużym frag­men­cie Eth­ridge'a. Prze­szu­kuje jego aktówkę. Bobby rzuca mu spoj­rze­nie pełne moral­nych wyrzu­tów i oskar­ży­ciel­sko unosi palec.

-?Posłu­chaj, Sha­ftoe! -?woła Root. -?Ja tylko wyko­nuję roz­kazy. Przej­muję po nim zada­nie.

Wyciąga mały pakie­cik, zawi­nięty w gruby żół­tawy pla­stik. Spraw­dza go i rzuca Sha­ftoe'owi jesz­cze jedno pełne dez­apro­baty spoj­rze­nie.

-?Żar­to­wa­łem, kurwa! -?mówi Sha­ftoe. -?Pamięta pan, porucz­niku? Wtedy, kiedy myśla­łem, że ci goście obra­biają zwłoki? Wtedy, na plaży?

Root się nie śmieje. Albo się wkur­wił, że Sha­ftoe zro­bił go w jajco, albo nie bawią go żarty na temat obra­bia­nia zwłok. Nie­sie pakie­cik do dru­giego nie­bosz­czyka, tego w gumo­wym stroju. Wtyka mu go za pazu­chę.

Potem przy­siada przy nim i duma. Duma bar­dzo długo. Sha­ftoe przy­gląda się jego duma­niu z irra­cjo­nalną fascy­na­cją -?cał­kiem jakby oglą­dał pod­rzu­ca­jącą cyc­kami egzo­tyczną tan­cerkę.

Kiedy wycho­dzą z chmur, świa­tło ponow­nie się zmie­nia. Słońce zacho­dzi, czer­wono prze­świe­ca­jąc przez saha­ryj­ski pył. Sha­ftoe wygląda przez okno i ze zdu­mie­niem widzi, że lecą nad morzem. Pod nimi pły­nie kon­wój stat­ków; każdy z nich, oświe­tlony z jed­nej strony pur­pu­ro­wym bla­skiem, zosta­wia na wodzie wyraźne V.

Samo­lot prze­chyla się i wykręca nad kon­wo­jem powolną beczkę. Sły­chać odle­głe postu­ki­wa­nie. Czarne kwiaty wykwi­tają i roz­wie­wają się wokół nich. Sha­ftoe zdaje sobie sprawę, że statki pró­bują ich tra­fić z dzia­łek prze­ciw­lot­ni­czych. Potem samo­lot wznosi się i ukrywa w chmu­rach. Robi się pra­wie cał­kiem ciemno.

Po dłuż­szej prze­rwie Sha­ftoe ponow­nie zerka na Eno­cha Roota. Sie­dzi znów w swym zaka­marku i czyta przy świe­tle latarki. Na kola­nach ma roz­wi­nięty zwi­tek papie­rów. To ten pla­sti­kowy pakiet, który wyjął z teczki Eth­ridge'a i wetknął w zana­drze Geralda Hotta. Sha­ftoe dedu­kuje, że to spo­tka­nie z kon­wo­jem i jego dział­kami spra­wiło, że zła­mał się i jesz­cze raz wycią­gnął ten pakiet, by go obej­rzeć.

Root unosi głowę i patrzy Sha­ftoe'owi w oczy. Nie wygląda na zde­ner­wo­wa­nego ani win­nego. Spoj­rze­nie jest zadzi­wia­jąco chłodne i spo­kojne.

Sha­ftoe przez dłuż­szą chwilę wytrzy­muje ten wzrok. Gdyby był w nim choćby ślad poczu­cia winy czy ner­wo­wo­ści, zde­ma­sko­wałby kape­lana jako nie­miec­kiego szpiega. Ale nie ma -?Enoch Root nie pra­cuje dla Niem­ców. Ani dla alian­tów. Pra­cuje dla Siły Wyż­szej. Sha­ftoe nie­zau­wa­żal­nie kiwa głową. Spoj­rze­nie Roota mięk­nie.

-?Oni wszy­scy nie żyją, Bobby! -?krzy­czy.

-?Kto?

-?Ci wyspia­rze. Ci, co ich widzia­łeś na plaży na Guadal­ca­nal.

To wyja­śnia, dla­czego Root jest tak wraż­liwy na dow­cipy o obra­bia­niu tru­pów.

-?Prze­pra­szam -?mówi Sha­ftoe, idąc na tył, żeby nie musieli do sie­bie wrzesz­czeć. -?Jak to się stało?

-?Kiedy zabra­łem cię do mojego domku, nada­łem wia­do­mość do moich dowód­ców w Bris­bane -?mówi Root. -?Zaszy­fro­wa­łem ją spe­cjal­nym kodem. Powie­dzia­łem im, że odna­la­złem jed­nego sztur­mowca marine, że wygląda na to, że prze­żyje, więc niech ktoś przy­leci i go zabie­rze.

Sha­ftoe kiwa głową. Pamięta, że sły­szał mnó­stwo kro­pek i kre­sek, ale był nie­przy­tomny od gorączki, mor­finy i innych domo­wych lekarstw, które Root wycią­gnął ze swego pudełka po cyga­rach.

-?Oni mi odpo­wie­dzieli -?cią­gnie Root. -?"Nie możemy do cie­bie przy­le­cieć, ale zabierz go tam i tam, gdzie spo­tkasz innych marine raide­rów". Jak pamię­tasz, tak wła­śnie uczy­ni­łem.

-?Taa -?odpo­wiada Sha­ftoe.

-?No i dobra. Ale kiedy cię im odda­łem i wró­ci­łem, zoba­czy­łem, że odwie­dzili mnie Nip­poń­czycy. Zabili wszyst­kich wyspia­rzy, jakich spo­tkali. Spa­lili domek. Spa­lili wszystko. Wszę­dzie posta­wili cho­lerne miny, które o mało co mnie nie zabiły. Ledwo stam­tąd wysze­dłem żywy.

Sha­ftoe kiwa głową, jak może kiwać tylko ktoś, kto widział Nipów w akcji.

-?Ewa­ku­owali mnie potem do Bris­bane, gdzie zaczą­łem się cze­piać o te szy­fry. Tylko tak mogli mnie zna­leźć -?oczy­wi­ste, że zła­mali nasze kody. A kiedy już roz­pę­ta­łem odpo­wied­nią aferę, ktoś chyba powie­dział: "Ty, jesteś Ango­lem, jesteś pasto­rem, dok­to­rem medy­cyny, umiesz trzy­mać kara­bin, znasz alfa­bet Morse'a, a przede wszyst­kim jesteś upier­dliwy jak jasna cho­lera -?no to won stąd! Do akcji!". Następną rze­czą, jaką pamię­tam, była ta chłod­nia w Algie­rze.

Sha­ftoe odwraca wzrok i kiwa głową. Root chyba łapie o co cho­dzi: że Sha­ftoe nie wie nic wię­cej niż on.

W końcu Enoch Root zwija pakie­cik z powro­tem, tak samo jak przed­tem. Lecz nie wkłada go do aktówki: wtyka go w kom­bi­ne­zon Geralda Hotta.

Póź­niej znów wyła­niają się z chmur, w pobliżu oświe­tlo­nego księ­ży­cem portu i scho­dzą nad samo morze. Lecą tak wolno, że nawet Sha­ftoe, który nie ma poję­cia o samo­lo­tach, wie, że zaraz spadną. Otwie­rają boczne drzwi dakoty i -?raz, dwa, trzy, HOP -?wyrzu­cają do oce­anu zwłoki st. szer. Geralda Hotta. W miej­skim base­nie w Oco­no­mo­woc byłoby to wiel­kie "chlup" ale tu, w oce­anie, nie robi wra­że­nia.

Mniej wię­cej godzinę potem alba­tros ląduje w samym środku potwor­nego nalotu bom­bo­wego. Zosta­wiają Powietrzny Pociąg na końcu pasa, obok innych C-47, i pędzą bie­giem za bry­tyj­skimi pilo­tami. Wpa­dają na schody i gonią w dół -?dokład­niej, do schronu prze­ciw­lot­ni­czego. Teraz czują wybu­chy bomb, ale ich nie sły­szą.

Ktoś mówi: "Witamy na Mal­cie". Sha­ftoe roz­gląda się i widzi, że ota­czają go faceci w bry­tyj­skich i ame­ry­kań­skich mun­du­rach. Ame­ry­ka­nów zna -?to oddział sztur­mow­ców marine z Algieru, który leciał drugą dakotą. Angoli nie zna. Przy­pusz­cza, że to goście z SAS, o któ­rych mówili mu ci fra­je­rzy w Waszyng­to­nie. Jedyną wspólną cechą jest numer 2702 -?wszy­scy go mają na mun­du­rach.

Umowa o poufności

Umowa o pouf­no­ści

Avi przy­bywa na czas, swym nip­poń­skim spor­to­wym samo­cho­dem, porząd­nym, choć nie nachal­nie luk­su­so­wym, ostroż­nie pro­wa­dząc go po stro­mej dro­dze ze spę­ka­nych kawał­ków asfaltu. Randy przy­gląda się mu z tarasu dru­giego pię­tra, patrząc w dół, przez szy­ber­dach. Avi ma na sobie spodnie od ele­ganc­kiego tro­pi­kal­nego gar­ni­turu, szytą na miarę baweł­nianą koszulę, ciemne nar­ciar­skie gogle i kape­lusz z sze­ro­kim ron­dem.

Dom jest wyso­kim, wolno sto­ją­cym budyn­kiem pośród kali­for­nij­skiego stepu, kilka kilo­me­trów od brzegu morza. Znad klifu wznosi się chłodne, oce­aniczne powie­trze, opa­da­jąc tu powol­nymi falami. Kiedy Avi wysiada z samo­chodu, wkłada mary­narkę.

Potem wyciąga z maleń­kiego bagaż­nika z przodu samo­chodu dwie spore torby z lap­to­pami, wcho­dzi do domu bez puka­nia (ni­gdy tu nie był, ale zna zwy­czaje panu­jące w takich insty­tu­cjach), odnaj­duje cze­ka­ją­cych nań w jed­nym z wielu pokoi Randy'ego i Eba i wypa­ko­wuje z toreb sprzęt kom­pu­te­rowy za jakieś pięt­na­ście tysięcy dolców. Usta­wia to wszystko na stole. Włą­cza dwa lap­topy, a kiedy powoli star­tują, pod­łą­cza je do prądu, żeby nie wyczer­pać bate­rii. Listwa zasi­la­jąca, z roz­sta­wio­nymi co pół metra uzie­mio­nymi gniazd­kami, cią­gnie się wzdłuż wszyst­kich ścian, gip­so­wych ścia­nek dzia­ło­wych, przez otwory w nich, poprzez op-artowe tapety, boaze­rie z imi­ta­cji drewna, wybla­kłe pla­katy Gra­te­ful Dead, a nawet co ponie­które drzwi.

Jeden z lap­to­pów jest pod­łą­czony do maleń­kiej prze­no­śnej dru­karki. Avi wtyka do niej kilka kar­tek. Drugi star­tuje, wyświe­tla na ekra­nie kilka linii tek­stu, popi­skuje i się zatrzy­muje. Randy pod­cho­dzi i przy­gląda mu się. Wyświe­tla znak zachęty:

FILO.

Randy wie: to skrót od pro­gramu Finux Loader, pozwa­la­ją­cego wybrać przy star­cie, który z sys­te­mów ope­ra­cyj­nych chce się uru­cho­mić.

-?Finux -?mru­czy Avi.

Randy wpi­suje "Finux" i wci­ska Enter.

-?Ile ty masz na tej maszynce sys­te­mów ope­ra­cyj­nych?

-?Win­dows 95, do gier oraz kiedy muszę na tro­chę poży­czyć kom­pu­ter jakie­muś lame­rowi -?odpo­wiada Avi. -?Win­dows NT, do spraw biu­ro­wych. BeOS do pro­gra­mo­wa­nia oraz zabawy z mul­ti­me­diami. Finux do pro­fe­sjo­nal­nego składu tek­stów.

-?A tu który chcesz?

-?BeOS. Chcę wam poka­zać tro­chę JPEG-ów. Chyba jest tu gdzieś rzut­nik? Randy spo­gląda na Eba, jedyną osobę, która tu naprawdę mieszka. Eb wydaje się jesz­cze więk­szy niż jest, może dzięki swym nie­sa­mo­wi­tym wło­som: pół metra dłu­go­ści, blond, choć lekko rudawe, grube dredy. Nie utrzyma ich żadna spinka, dla­tego Eb zwią­zuje je grubą linką. Skro­bie coś na małym kom­pu­terku, w któ­rym pisze się rysi­kiem po ekra­nie. Hac­ke­rzy na ogół nie uży­wają takich, ale Eb (a raczej jedna z jego upa­dłych firm) napi­sała do tego modelu opro­gra­mo­wa­nie, dla­tego wala się ich u niego mnó­stwo. Wygląda na pochło­nię­tego tym, co robi, ale kiedy Randy patrzy nań przez dwie sekundy, wyczuwa to i unosi wzrok. Ma bla­do­zie­lone oczy i zwy­kle nosi brodę, chyba że aku­rat znaj­duje się w fazie gole­nia, co zwy­kle należy koja­rzyć z poważ­nym roman­tycz­nym związ­kiem. Teraz broda ma jakiś cen­ty­metr dłu­go­ści, co wska­zuje na świeże roz­sta­nie -?wynika z tego rów­nież chęć pod­ję­cia nowych wyzwań.

-?Rzut­nik do kom­pu­tera? -?pyta Randy.

Eb przy­myka oczy, po czym wstaje i wycho­dzi z pokoju.

Dru­ka­reczka zaczyna mozol­nie wcią­gać papier. Pierw­szy wiersz tek­stu, wycen­tro­wany na górze strony, głosi: umowa o pouf­no­ści. Potem idą kolejne wier­sze. Randy widział to już tyle razy, że nuda szkli mu oczy. Odwraca się. Zawsze zmie­nia się tylko nazwa firmy: tym razem -?Epi­phyte(2) Cor­po­ra­tion.

-?Nie­złe gogle.

-?Wydają ci się dziwne? To zobacz, co włożę, kiedy zaj­dzie słońce. - mówi Avi.

Grze­bie w tor­bie i wyciąga ustroj­stwo wyglą­da­jące jak oku­lary bez szkieł, z lamp­kami z domku dla lalek przy­cze­pio­nymi nad każ­dym okiem. Prze­wód bie­gnie do moco­wa­nego na pasku pojem­nika na bate­rie. Prze­suwa maleńki wyłącz­nik i zapa­lają się świa­tełka: kosz­tow­nie wyglą­da­jące nie­bie­sko-białe halo­geny.

Randy unosi brwi.

-?To zabez­pie­cze­nie przed prze­sta­wie­niem stref cza­so­wych -?wyja­śnia Avi. -?Teraz jestem przy­sto­so­wany do czasu azja­tyc­kiego. Za dwa dni tam wra­cam. Nie chcę, żeby moje ciało prze­sta­wiło się na czas Wschod­niego Wybrzeża, kiedy jestem tutaj.

-?Czyli że kape­lusz i gogle...

-?Symu­lują noc. Ten wyna­la­zek symu­luje dzień. Rozu­miesz, ciało czło­wieka nasta­wia swój zegar według świa­tła. Tak, a pro­pos, mógł­byś zasło­nić okna?

Okna wycho­dzą na zachód, dając widok na tra­wia­stą skarpę scho­dzącą ku zatoce Half Moon. Jest późne popo­łu­dnie i do pokoju wlewa się słońce. Randy przez chwilę kon­tem­pluje widok, po czym opusz­cza żalu­zje.

Eb maje­sta­tycz­nie wcho­dzi do pokoju -?z ręki zwisa mu rzut­nik; wygląda tro­chę jak Beowulf dzier­żący odciętą łapę potwora. Sta­wia go na stole i celuje w ścianę. Nie potrzeba ekranu, ponie­waż powy­żej listew zasi­la­ją­cych wszyst­kie ściany są zawie­szone bia­łymi tabli­cami. Wiele z nich pokry­wają z kolei wypi­sane kolo­rami pod­sta­wo­wymi nie­zro­zu­miałe zaklę­cia. Nie­które ota­cza nie­re­gu­larna linia z napi­sem nie ście­rać, albo w skró­cie nś lub nie! Na wprost rzut­nika wid­nieje lista zaku­pów, na wpół starty dia­gram, numer jakie­goś faksu w Rosji i kilka czwó­rek liczb -?adre­sów inter­ne­to­wych oraz parę nie­miec­kich słów, zapewne napi­sa­nych przez Eba. Eber­hard Föhr przy­gląda się temu wszyst­kiemu, stwier­dza, że nic nie jest wzięte w linię nś, i zma­zuje wszystko ście­raczką.

Do pokoju wcho­dzą następni dwaj faceci, pogrą­żeni w roz­mo­wie na temat jakiejś bez­na­dziej­nej firmy z Bur­lin­game. Jeden jest śniady, szczu­pły i wygląda jak rewol­we­ro­wiec; nosi nawet czarny kow­boj­ski kape­lusz. Drugi jest przy­sa­dzi­sty i wygląda, jakby dopiero wyszedł ze spo­tka­nia Klubu Rota­riań­skiego. Jedna rzecz ich łączy: każdy ma na prze­gu­bie błysz­czącą srebrną bran­so­letkę.

Randy wyciąga z dru­karki kopie umowy i roz­daje. Mają już wydru­ko­wane nazwi­ska: Randy Water­ho­use, Eber­hard Föhr, John Can­trell (to ten w kow­boj­skim kape­lu­szu) i Tom Howard (jasno­włosy gość ze Środ­ko­wego Zachodu). Kiedy się­gają po umowy, srebrne bran­so­letki wyła­pują prze­kra­da­jące się mię­dzy żalu­zjami pro­mie­nie świa­tła. Na każ­dej z nich nadru­ko­wano czer­wony kadu­ce­usz i kilka lini­jek tek­stu.

-?Wyglą­dają jak nowe -?zauważa Randy. -?Znowu zmie­nili te sfor­mu­ło­wa­nia?

-?Tak! -?odpo­wiada Can­trell. -?To wer­sja 6.0, wyszła dopiero w zeszłym tygo­dniu.

Wszę­dzie indziej bran­so­letki ozna­cza­łyby, że John i Tom cier­pią na jakieś groźne dla życia przy­pa­dło­ści, na przy­kład uczu­le­nie na powszech­nie sto­so­wane anty­bio­tyki. Sani­ta­riusz wycią­ga­jący ich z roz­wa­lo­nego samo­chodu zoba­czyłby je i zasto­so­wał się do wska­zó­wek. Lecz tu jest Dolina Krze­mowa, rzą­dząca się wła­snymi pra­wami. Po jed­nej stro­nie bran­so­le­tek wid­nieje:

w przy­padku śmierci patrz instruk­cja

pro­ce­dury bio­sta­tycz­nej na odwro­cie

$100 000 nagrody za prze­strze­ga­nie instruk­cji,

a po dru­giej:

zadzwoń po wska­zówki -?0-800-xxx-xxxx

podać 50 000 jedn. hepa­ryny iv

wyko­nać reani­ma­cję

jed­no­cze­śnie ochła­dza­jąc lodem

do 10°c. zacho­wać ph 7,5.

nie wyko­ny­wać sek­cji ani bal­sa­mo­wa­nia.

To recepta na zamro­że­nie mar­twej albo pra­wie mar­twej osoby. Noszący ją wie­rzą, że jeśli prze­strzega się takiej pro­ce­dury, można zmie­nić w lód deli­katne tkanki, jak na przy­kład mózg, nie nisz­cząc ich. Kilka dekad póź­niej, kiedy nano­tech­no­lo­gia umoż­liwi nie­śmier­tel­ność, mają nadzieję zostać roz­mro­żeni. John Can­trell i Tom Howard wie­rzą, że ist­nieje szansa, że za milion lat będą jesz­cze mogli ze sobą poga­dać.

Kiedy wszy­scy prze­glą­dają for­mu­la­rze, wyła­pu­jąc pewne zna­jome klau­zule, zapada cisza. W sumie pew­nie pod­pi­sali w życiu ze sto umów o pouf­no­ści. W tych krę­gach to tak, jak podać fili­żankę kawy.

Do pokoju wcho­dzi obju­czona tor­bami z zaku­pami kobieta i prze­pra­sza za spóź­nie­nie. Beryl Hagen wygląda jak ciotka z ilu­stra­cji Nor­mana Roc­kwella, taka w far­tu­chu, wypie­ka­jąca szar­lotki. W ciągu dwu­dzie­stu lat rzą­dziła finan­sami dwu­na­stu róż­nych małych firm z branży high-tech. Dzie­sięć z nich wypa­dło z rynku. Z wyjąt­kiem dru­giej, nie było to winą Beryl. Szó­stą był Drugi Szturm Randy'ego na Biz­nes. Jedną z firm wyku­pił Micro­soft, jedna stała się uda­nym, nie­za­leż­nym przed­się­bior­stwem. Na tym ostat­nim Beryl zaro­biła dosyć pie­nię­dzy, by móc udać się na eme­ry­turę. Tym­cza­sem, udziela kon­sul­ta­cji i pisze książki, roz­glą­da­jąc się za czymś cie­ka­wym, co wcią­gnę­łoby ją na nowo, zatem jej obec­ność w tym pokoju suge­ruje, że Epi­phyte(2) Corp. to nie pic na wodę. A może wyświad­cza Aviemu grzecz­ność? Randy wyko­nuje z nią "niedź­wie­dzia", uno­sząc ją w powie­trze, po czym wrę­cza jej dwie kopie umowy z jej nazwi­skiem.

Avi odłą­czył ekran od swego wiel­kiego lap­topa i poło­żył go pła­sko na szy­bie rzut­nika, który prze­pusz­cza świa­tło przez jego cie­kło­kry­sta­liczny wyświe­tlacz, rzu­ca­jąc na białą tablicę kolo­rowy obraz. Widać typowy pul­pit z kom­pu­tera: kilka okie­nek ter­mi­nali i parę iko­nek. Avi obcho­dzi pokój i zbiera pod­pi­sane umowy, prze­gląda je, oddaje każ­demu po jed­nym egzem­pla­rzu, a dru­gie wkłada do kie­szeni torby na kom­pu­ter. Zaczyna coś pisać na kla­wia­tu­rze -?w jed­nym z okie­nek poja­wiają się literki.

-?Tak dla przy­po­mnie­nia -?mru­czy -?Epi­phyte Cor­po­ra­tion, którą dla jasno­ści będę nazy­wać Epi­phyte(1) to firma z sie­dzibą w Dela­ware. Ist­nieje od pół­tora roku. Udzia­łowcy to ja, Randy oraz Spring­bo­ard Capi­tal. Dzia­łamy w branży tele­ko­mu­ni­ka­cyj­nej na Fili­pi­nach. Jeśli chce­cie, póź­niej przed­sta­wię szcze­góły. Nasza obec­ność na tam­tej­szym rynku uświa­do­miła nam pewne nowe moż­li­wo­ści. Epi­phyte(2) to firma kali­for­nij­ska, ma trzy tygo­dnie. Jeśli wszystko pój­dzie po naszej myśli, włą­czymy do niej Epi­phyte(1), przez pew­nego rodzaju wymianę udzia­łów. Szcze­góły są mało cie­kawe, więc je pominę.

Naci­ska Enter. Na pul­pi­cie poja­wia się nowe okno, a w nim zeska­no­wana z atlasu barwna mapa, wąska i wysoka. Więk­szość powierzchni pokrywa błę­kit oce­anu. Zza gór­nej kra­wę­dzi wystaje nie­re­gu­larna linia brze­gowa, z kil­koma mia­stami pod­pi­sa­nymi: Naga­saki, Tokio... W gór­nym lewym rogu jest Szan­ghaj. Archi­pe­lag Fili­pin znaj­duje się dokład­nie pośrodku. Na pół­nocy Taj­wan, a na połu­dniu łań­cuch wysp two­rzą­cych poro­watą zaporę mię­dzy Azją a wielką bryłą lądu pokrytą angiel­skimi sło­wami, w rodzaju "Dar­win" i "Wielka Pusty­nia Piasz­czy­sta".

-?Chyba musi to wyglą­dać tro­chę dziw­nie -?mówi Avi. -?Zwy­kle takie pre­zen­ta­cje zaczy­nają się od sche­matu sieci kom­pu­te­ro­wej, jakie­goś dia­gramu i tym podob­nych. Nor­mal­nie nie uży­wamy map. Tak przy­zwy­cza­ili­śmy się do pracy w kra­inie czy­stej abs­trak­cji, że aż dziw­nie wró­cić do rze­czy­wi­sto­ści i zre­ali­zo­wać coś fizycz­nie ist­nie­ją­cego. Ale ja lubię mapy. Mam ich pełno w domu. Chcę wam pod­po­wie­dzieć, że nabyte przez nas wszyst­kich zdol­no­ści i wie­dza - zwłasz­cza doty­cząca Inter­netu -?mają zasto­so­wa­nie gdzieś tutaj. - Pokle­puje tablicę. -?W rze­czy­wi­stym świe­cie. No wie­cie, na tej wiel­kiej, wil­got­nej kuli, gdzie mieszka parę miliar­dów ludzi.

Kiedy Avi kręci track­bal­lem i wci­ska kciu­kiem guzik, towa­rzy­stwo pod­śmie­chuje się kul­tu­ral­nie. Poja­wia się nowy obraz: ta sama mapa, z jaskra­wymi liniami prze­ci­na­ją­cymi oce­any, kre­ślą­cymi pętle mię­dzy mia­stami, w przy­bli­że­niu obry­so­wu­ją­cymi linie brze­gowe.

-?Ist­nie­jące kable pod­mor­skie. Im grub­sza kre­ska, tym grub­sza rura - mówi Avi. -?No wła­śnie: co jest nie tak na tym rysunku?

Od Tokio, Hong­kongu i Austra­lii odcho­dzi kilka gru­bych linii, zapewne łączą­cych je ze Sta­nami Zjed­no­czo­nymi. Przez Morze Połu­dnio­wo­chiń­skie, mniej wię­cej mię­dzy Fili­pi­nami i Wiet­na­mem, cią­gnie się kolejna gruba kre­ska z pół­nocy na połu­dnie, lecz nie łączy tych dwóch kra­jów: zmie­rza pro­sto do Hong­kongu, a potem wzdłuż chiń­skiego wybrzeża do Szan­ghaju, Korei i Tokio.

-?Skoro pośrodku mapy są Fili­piny -?odzywa się Can­trell -?domy­ślam się, że chcesz wska­zać, że żadna gruba linia nie dociera na Fili­piny.

-?Żadna gruba linia nie dociera na Fili­piny! -?rzuca Avi. Wska­zuje jeden, jedyny wyją­tek, bie­gnący mię­dzy Taj­wa­nem a pół­noc­nym Luzo­nem, a potem wzdłuż wybrzeża na Cor­re­gi­dor. -?Oprócz tej jed­nej, w którą jest zamie­szana firma Epi­phyte(1). Ale nie tylko o to mi cho­dziło. W ogóle mało jest linii z połu­dnia na pół­noc, łączą­cych Austra­lię z Azją. Wiele z pakie­tów sie­cio­wych bie­gnących z Syd­ney do Tokio musi być kie­ro­wa­nych przez Kali­for­nię. Jest tu luka na rynku.

-?Avi, zanim zaczniesz... -?wtrąca się Beryl -?muszę powie­dzieć, że trudno dostać się do branży ukła­da­nia głę­bi­no­wych, oce­anicz­nych kabli.

-?Beryl ma rację! -?mówi Avi. -?Odpo­wied­nie środki do insta­lo­wa­nia takich kabli mają tylko AT&T, Cable & Wire­less oraz Koku­sai Den­shin Denwa. To jest trudne. Kosz­towne. Wymaga olbrzy­mich kosz­tów począt­ko­wych.

"Koszty począt­kowe" ozna­czają prace inży­nier­skie, nie­zbędne, by zana­li­zo­wać wyko­nal­ność przed­się­wzię­cia. Jeśli całość okaże się nie do reali­za­cji, można je sobie wetknąć gdzieś.

-?Więc o czym ty myślisz? -?pyta Beryl.

Avi klika w kolejną mapę. Jest taka sama jak poprzed­nia, ale doma­lo­wano na niej tro­chę nowych linii: cały sze­reg pomię­dzy poszcze­gól­nymi wyspami. Pogma­twany łań­cuch krót­kich połą­czeń wzdłuż całego fili­piń­skiego archi­pe­lagu.

-?Chcesz oka­blo­wać Fili­piny i wpiąć je do sieci przez nasze ist­nie­jące łącze z Taj­wa­nem. -?Tom Howard podej­muje hero­iczną próbę stresz­cze­nia tego, co zapo­wiada się na długą pre­zen­ta­cję.

-?Z infor­ma­tycz­nego punktu widze­nia, Fili­piny będą łako­mym kąskiem - mówi Avi. -?Rząd ma swoje wady, ale w zasa­dzie jest to demo­kra­cja na wzór zachodni. W prze­ci­wień­stwie do więk­szo­ści Azja­tów, uży­wają liter łaciń­skich, czyli kodu ascii. Więk­szość zna angiel­ski. Odwieczne związki z Ame­ryką. Wcze­śniej czy póź­niej, w gospo­darce infor­ma­tycz­nej trzeba się będzie z tymi gośćmi liczyć.

Wtrąca się Randy:

-?Mamy już tam przy­czó­łek. Znamy lokalne układy. No i mamy bie­żące przy­chody.

Avi klika na kolej­nej mapie. Tę trud­niej roz­szy­fro­wać. Wygląda jak mapa rzeźby terenu jakichś wyso­kich gór, tu i ówdzie prze­dzie­lo­nych pła­sko­wy­żami. Fakt, że poja­wiła się w środku pre­zen­ta­cji, bez żad­nych pod­pi­sów, ani bez wyja­śnień Aviego, sta­nowi wyzwa­nie dla bystro­ści umy­słu zebra­nych. Nikt z nich nie będzie od razu pro­sił o pomoc. Randy obser­wuje, jak marsz­czą brwi i prze­krzy­wiają głowy. Pierw­szy zała­puje Eber­hard Föhr -?jest świetny w dziw­nych zagad­kach.

-?Azja Połu­dniowo-Wschod­nia ze spusz­czoną wodą -?mówi. -?Ten wielki garb po pra­wej to Nowa Gwi­nea. Te górki to wul­kany na Bor­neo.

-?Super, nie? -?mówi Avi. -?To mapa rada­rowa, z danych zebra­nych przez ame­ry­kań­skie sate­lity woj­skowe. Można ją kupić za psi grosz.

Na tej mapie można dostrzec, że Fili­piny to nie łań­cuch oddziel­nych wysp, lecz naj­wyż­sze punkty wiel­kiego, podłuż­nego pła­sko­wyżu, oto­czo­nego głę­bo­kimi szcze­li­nami w sko­ru­pie ziem­skiej. Aby przejść po dnie oce­anu z Luzonu na Taj­wan, trzeba by zanur­ko­wać w głę­boki rów, oko­lony kil­koma gór­skimi łań­cuchami, i podą­żać nim na pół­noc mniej wię­cej pięć­set kilo­me­trów. Ale na połu­dnie od Luzonu, na obsza­rze, gdzie Avi pro­po­nuje zain­sta­lo­wać sieć mię­dzy­wy­spo­wych kabli, są pła­skie pły­ci­zny.

Avi znów klika, wypeł­nia­jąc wody błę­ki­tem, a wyspy zie­le­nią. Potem robi zoom na śro­dek mapy, gdzie pła­sko­wyż Fili­pin wyciąga dwa ramiona w kie­runku Bor­neo, obej­mu­jąc nimi, i nie­mal zamy­ka­jąc, morze w kształ­cie rombu o dłu­go­ści trzy­stu pięć­dzie­się­ciu mil.

-?Morze Sulu -?obwiesz­cza. -?Zbież­ność z nazwi­skiem tego Azjaty ze Star Treku cał­kiem przy­pad­kowa.

Nikt się nie śmieje. W końcu nie są tutaj dla roz­rywki -?sku­piają się na mapie. Wszyst­kie te morza i archi­pe­lagi są dość dez­orien­tu­jące -?nawet dla ludzi o dobrej wyobraźni prze­strzen­nej. Fili­piny zamy­kają Morze Sulu od pra­wego gór­nego rogu, pół­nocne Bor­neo (nale­żące do Male­zji) z lewego dol­nego, archi­pe­lag Sulu (część Fili­pin) -?z pra­wego dol­nego, a w lewym gór­nym rogu leży bar­dzo długa i cienka fili­piń­ska wyspa Pala­wan.

-?To przy­po­mina nam, że gra­nice państw są sztuczne i bez­sen­sowne -?mówi Avi. -?Morze Sulu leży pośrodku wiel­kiego pła­sko­wyżu, na któ­rym są i wyspy fili­piń­skie, i Bor­neo. Jeśli więc oka­blo­wu­jesz Fili­piny, możesz bez wysiłku pod­łą­czyć do sieci także Bor­neo, po pro­stu lecąc wzdłuż Morza Sulu krót­kimi, płyt­kimi kabel­kami. O, tak.

Avi klika, kom­pu­ter dory­so­wuje barwne linie.

-?Avi, co my tu robimy? -?pyta Eber­hard.

-?To bar­dzo głę­bo­kie pyta­nie -?odpo­wiada Avi.

-?Wszy­scy wiemy, jak działa dopiero co zało­żona firma -?odzywa się Eb. - Na początku mamy tylko pomysł. Po to są umowy o pouf­no­ści -?żeby chro­nić pomysł. Pra­cu­jemy wspól­nie nad tym pomy­słem, dając wkład wła­snych umy­słów, i w zamian otrzy­mu­jemy udziały. Wyni­kiem pracy jest opro­gra­mo­wa­nie. Można je zastrzec, opa­ten­to­wać i zgło­sić jako znak towa­rowy. To war­tość nie­ma­te­rialna i prawna, warta jakieś pie­nią­dze. Przez nasze udziały wszy­scy jeste­śmy jej wła­ści­cie­lami. Wtedy sprze­da­jemy tro­chę wię­cej udzia­łów jakie­muś inwe­sto­rowi. Za te pie­nią­dze zatrud­niamy kolej­nych pra­cow­ni­ków i two­rzymy pro­dukt, rzu­camy go na rynek i tak dalej. Tak działa sys­tem, ale ty, zdaje się, tego nie rozu­miesz.

-?Dla­czego tak mówisz?

Eb wygląda na zdez­o­rien­to­wa­nego.

-?Jaki możemy mieć tu wła­sny wkład? Co takiego możemy stwo­rzyć wła­snym pomy­słem, żeby jakiś inwe­stor zechciał kupić udziały?

Wszy­scy zer­kają na Beryl. Beryl kiwa głową, zga­dza­jąc się z Ebem. Odzywa się Tom Howard:

-?Posłu­chaj, Avi. Ja umiem sta­wiać duże sys­temy kom­pu­te­rowe, John napi­sał Ordo, wie wszystko o kryp­to­lo­gii. Randy zna się na Inter­ne­cie, Eb na dziw­nych rze­czach, Beryl na pie­nią­dzach. O ile wiem, nikt z nas nie ma zie­lo­nego poję­cia o insta­lo­wa­niu pod­mor­skich kabli. Co wskó­rasz z naszymi CV, kiedy będziesz nama­wiał jakie­goś inwe­stora do wyło­że­nia forsy?

-?To wszystko prawda -?przy­znaje Avi. -?Musie­li­by­śmy być nie­nor­malni, żeby anga­żo­wać się w insta­lo­wa­nie kabli na Fili­pi­nach. To robota dla Fili­Tela, z któ­rym Epi­phyte(1) utwo­rzył w tym celu joint ven­ture.

-?Nawet gdy­by­śmy byli nie­nor­malni -?dodaje Beryl -?nie mie­li­by­śmy takiej moż­li­wo­ści, bo nikt nie dałby nam pie­nię­dzy.

-?Na szczę­ście nie musimy się tym mar­twić -?mówi Avi -?bo wyrę­cza nas w tym ktoś inny. -?Odwraca się do tablicy, bie­rze czer­wony mazak i kre­śli grubą linię mię­dzy Taj­wa­nem i Luzo­nem. Na dło­niach ma plamki, wyglą­da­jące jak trąd -?to rzut­nik oświe­tla je obra­zem dna oce­anu. - kdd, spo­dzie­wa­jąc się wiel­kiego wzro­stu na Fili­pi­nach, już kła­dzie kolejny kabel tutaj. -?Prze­cho­dzi niżej i zaczyna ryso­wać mniej­sze, krót­kie kre­ski mię­dzy poszcze­gól­nymi wyspami archi­pe­lagu. -?A Fili­Tel, finan­so­wany przez avcla -?Asia Ven­ture Capi­tal Los Ange­les -?oka­blo­wuje same Fili­piny.

-?A co ma z tym wspól­nego firma Epi­phyte(1)? -?pyta Tom Howard.

-?Ponie­waż ta sieć w dużym stop­niu będzie obsłu­gi­wać inter­ne­towy pro­to­kół IP, potrzebne są im routery i zna­jo­mość sieci kom­pu­te­ro­wych - wyja­śnia Randy.

-?A więc powta­rzam moje pyta­nie: dla­czego my w to wcho­dzimy? - cier­pli­wie, ale sta­now­czo dopy­tuje się Eber­hard.

Avi przez chwilę pra­cuje pisa­kiem. Rysuje kółko wokół wysepki w naroż­niku Morza Sulu, pośrodku prze­smyku pomię­dzy pół­noc­nym Bor­neo a długą, cienką fili­piń­ską wyspą, zwaną Pala­wan. Pod­pi­suje ją dużymi lite­rami: suł­ta­nat kina­kuty.

-?Przez pewien czas Kina­kutą rzą­dzili biali suł­tani. To długa histo­ria. Potem była nie­miecką kolo­nią -?mówi Avi. -?Bor­neo nale­żało do Wschod­nich Indii, holen­der­skich, a Pala­wan -?jak i całe Fili­piny -?do Hisz­pa­nów, a potem Ame­ry­ka­nów. To zaś był przy­czó­łek Niem­ców na tym tere­nie.

-?Niemcy zawsze dosta­wali naj­bar­dziej gów­niane kolo­nie -?stwier­dza ze smut­kiem Eb.

-?Po pierw­szej woj­nie świa­to­wej prze­ka­zali ją Japo­nii, wraz z innymi wyspami, dalej na wschód. Wszyst­kie te wyspy nazy­wano razem Tery­to­riami Man­da­to­wymi, ponie­waż Japo­nia rzą­dziła nimi pod man­da­tem Ligi Naro­dów. W cza­sie dru­giej wojny świa­to­wej Kina­kuta była bazą japoń­skich ata­ków na wschod­nie Indie i Fili­piny. Mieli tutaj bazę mor­ską i lot­ni­sko. Po woj­nie odzy­skała nie­pod­le­głość, którą miała, zanim przy­szli Niemcy. Na wybrzeżu lud­ność jest muzuł­mań­ska oraz rasy chiń­skiej, w głębi lądu ani­mi­styczna, zawsze też rzą­dził nimi suł­tan -?nawet za oku­pa­cji nie­miec­kiej i japoń­skiej. Ani jedni, ani dru­dzy nie ruszali tego figu­ranta, choć naprawdę sami pocią­gali za sznurki. Kina­kuta ma złoża ropy naf­to­wej, ale ich wydo­by­cie nie opła­cało się, zanim nie roz­wi­nęła się tech­no­lo­gia, a ceny nie poszły w górę -?mniej wię­cej w cza­sie arab­skiego embargo, kiedy też wła­dzę objął obecny suł­tan. Suł­tan jest teraz bar­dzo boga­tym face­tem. Nie tak boga­tym jak suł­tan Bru­nei, choć tak się składa, że to jego daleki kuzyn, ale boga­tym.

-?Suł­tan stoi za twoją firmą? -?pyta Beryl.

-?Nie w tym sen­sie, co myślisz -?odpo­wiada Avi.

-?A w jakim? -?nie­cier­pli­wie inda­guje Tom Howard.

-?Ujmę to w taki spo­sób: Kina­kuta należy do ONZ -?wyja­śnia Avi. -?Jest takim samym nie­pod­le­głym kra­jem i człon­kiem wspól­noty naro­dów jak Fran­cja czy Anglia. Wła­ści­wie nawet, jest wyjąt­kowo nie­za­leżna dzięki temu, że jest bogata w ropę. W zasa­dzie jest monar­chią -?prawa usta­na­wia suł­tan, ale dopiero po wyczer­pu­ją­cych nara­dach z mini­strami, któ­rzy decy­dują o poli­tyce kraju i pro­jek­tują ustawy. A ostat­nio spę­dzi­łem dużo czasu z mini­strem poczty i tele­ko­mu­ni­ka­cji. Poma­ga­łem mu skon­stru­ować nowe prawo, rzą­dzące całą tele­ko­mu­ni­ka­cją prze­cho­dzącą przez tery­to­rium Kina­kuty.

-?O rany! -?Johna zamu­ro­wało z podziwu.

-?Jedna dar­mowa akcja dla pana w czar­nym kape­lu­szu -?mówi Avi. -?John roz­pra­co­wał tajny plan Aviego. John, może zdra­dzisz pra­wi­dłową odpo­wiedź pozo­sta­łym uczest­ni­kom?

John zdej­muje kape­lusz i prze­suwa dło­nią po wło­sach. Nakłada go z powro­tem i wzdy­cha.

-?Avi pro­po­nuje, żeby­śmy zro­bili prze­cho­wal­nię danych.

Przez pokój prze­biega pomruk zachwytu. Avi odcze­kuje chwilę i mówi:

-?Drobna poprawka: prze­cho­wal­nię danych robi suł­tan. Ja pro­po­nuję, żeby na tym zaro­bić.

Ultra

Ultra

Law­rence Prit­chard Water­ho­use rusza do bitwy uzbro­jony w jedną trze­cią arku­sza angiel­skiego papieru maszy­no­wego, na któ­rym wypi­sano parę słów, czy­nią­cych zeń prze­pustkę do Blet­chley Park. Ktoś na czar­no­nie­bie­sko, pió­rem Mont Blanc jakie­goś wyż­szego ofi­cera, naba­zgrał na nim jego nazwi­sko i parę innych rze­czy, zakre­ślił w kółko zwrot wszyst­kie sek­cje i przy­wa­lił pie­częć, roz­ma­zaną jak czer­wony poca­łu­nek dziwki -?to nie­dbal­stwo bar­dziej ema­nuje wła­dzą i potęgą niż pre­cy­zja i sta­ran­ność fał­sze­rza.

Idąc obok dworku, tra­fia na wąską alejkę bie­gnącą mię­dzy nim a rzę­dem garaży z czer­wo­nej cegły (albo stajni, jak pew­nie okre­śli­liby je jego dziad­ko­wie). Uznaje, że to bar­dzo przy­jemne miej­sce na papie­rosa. Alejka jest gęsto obsa­dzona drze­wami. Słońce wła­śnie chowa się za hory­zont. Wciąż jest wystar­cza­jąco wysoko, by strze­lać pro­mie­niami przez wszyst­kie szcze­liny, jakie znaj­dzie na hory­zon­cie; dla­tego czer­wony blask co chwila z zasko­cze­nia celuje w oko spa­ce­ru­ją­cego tam i z powro­tem Water­ho­use'a. Wie rów­nież, że nie­wi­dzialny pro­mień musi prze­świe­tlać powie­trze parę metrów nad nim, ponie­waż zdra­dza antenę: linkę z mie­dzia­nych dru­tów, cią­gnącą się od ściany dworku do pobli­skiego cyprysa. Zała­muje świa­tło dokład­nie tak samo, jak paję­cza sieć, z którą zaba­wiał się przed­tem.

Nie­długo zaj­dzie słońce; zga­sło już w Ber­li­nie, jak i w więk­szo­ści sza­tań­skiego impe­rium Hitlera, cią­gną­cego się od Calais po Wołgę. Czas, by radio­ope­ra­to­rzy zabrali się do pracy. Bo fale radiowe w zasa­dzie nie umieją zakrę­cać. To może być naprawdę kło­po­tliwe, kiedy pod­bija się świat, który jest, nie­stety, okrą­gły, a wszyst­kie fron­towe jed­nostki są w danej chwili za hory­zon­tem. Można sko­rzy­stać z fal krót­kich, które odbi­jają się od jonos­fery. Ale działa to znacz­nie lepiej, kiedy na nie­bie nie ma słońca, zale­wa­ją­cego atmos­ferę szu­mem na wszyst­kich pasmach. Dla­tego radio­te­le­gra­fi­ści i ludzie, któ­rzy ich pod­słu­chują (ich wła­śnie Angole nazy­wają Y Service), są noc­nymi mar­kami.

Jak już zauwa­żył, posia­dłość ma jedną czy dwie anteny. Lecz Bletch-ley Park jest olbrzy­mim, żar­łocz­nym pają­kiem: by go nakar­mić, potrzeba sieci o roz­mia­rach kraju. Sporo dowo­dów -?na przy­kład czarne prze­wody pnące się po murach dworku, zapach i ter­kot telek­sów -?wska­zuje, że ta sieć jest przy­naj­mniej w czę­ści zbu­do­wana z mie­dzia­nego drutu. A inne jej frag­menty z bar­dziej przy­ziem­nych mate­ria­łów, w rodzaju betonu i asfaltu.

Brama otwiera się na oścież, moto­cykl bie­rze z prze­chy­łem ostry zakręt i wjeż­dża w alejkę; dwa cylin­dry jego sil­nika gło­śno beczą. Hałas szczy­pie Water­ho­use'a w nos. Przez pewien czas goni go, ale po mniej wię­cej stu metrach traci trop. Nie ma pro­blemu: kiedy obu­dzi się układ ner­wowy Wehr­machtu, a Y Service wyła­pie jego sygnały, poja­wią się następni moto­cykliści.

Motor prze­jeż­dża przez sta­ro­świecką bramkę łączącą dwa stare budynki. Wień­czy ją kopułka z wia­trow­ska­zem i zega­rem. Water­ho­use rów­nież przez nią prze­cho­dzi i tra­fia na mały skwe­rek, wyraź­nie tkwiący w cza­sach, gdy Blet­chley Park było jesz­cze boga­tym buc­kin­gham­skim fol­war­kiem. Po lewej cią­gną się staj­nie. W dachu, upstrzo­nym pta­sim gów­nem, są małe lukarny. Cały budy­nek trze­po­cze od gołębi. Na wprost Water­ho­use widzi mały śliczny far­mer­ski domek z czer­wo­nej cegły, w stylu Tudo­rów -?to jak na razie pierw­sza budowla, któ­rej archi­tek­tura nie budzi obrzy­dze­nia. Po pra­wej ma jed­no­pię­trowy budy­nek. Dobiega z niego dziwna infor­ma­cja: pach­nie roz­grza­nym sma­rem telek­sów, ale nie sły­chać ter­kotu, jedy­nie wysoki, mecha­niczny jęk.

Drzwi stajni otwie­rają się i wycho­dzi z nich facet nio­sący duże, ale wyraź­nie lek­kie pudełko z uchwy­tem na górze. Docho­dzi z niego gru­cha­nie i Water­ho­use zdaje sobie sprawę, że sie­dzą tam gołę­bie. Ale to nie są dzi­kie gołę­bie -?to gołę­bie pocz­towe. Posłańcy nio­sący infor­ma­cję, kolejne nitki sieci Blet­chley Park.

Rusza do budy­neczku pach­ną­cego gorą­cym sma­rem i zagląda przez okno. Ściem­nia się już, z okien zaczyna padać świa­tło, zdra­dza­jąc infor­ma­cje nie­miec­kim samo­lo­tom zwia­dow­czym, dla­tego przez podwó­rze idzie dozorca i zatrza­skuje czarne okien­nice.

Do oczu Water­ho­use'a wresz­cie dociera jakaś infor­ma­cja: po dru­giej stro­nie okna paru face­tów sie­dzi wokół maszyny. Więk­szość z nich nosi cywilne ubra­nia i od dłuż­szego czasu chyba była zbyt zajęta, żeby zaprzą­tać sobie głowę grze­bie­niami, żylet­kami czy pastą do butów. Męż­czyźni są sku­pieni na pracy, która ma coś wspól­nego z tą wielką machiną. Składa się ona z dużego rusz­to­wa­nia ze sta­lo­wych rurek, jak posta­wione na sztorc żela­zne łóżko. Na tym szkie­le­cie przy­twier­dzono meta­lowe bębny o śred­nicy tale­rzy do zupy, grube na parę cen­ty­me­trów. Mię­dzy nimi w nie­sa­mo­wi­cie poplą­tany spo­sób prze­pro­wa­dzono papie­rową taśmę. Wygląda na to, że do samego owi­nię­cia wszyst­kich szpul potrzeba kil­ku­na­stu metrów taśmy.

Jeden z męż­czyzn dłu­bie przy gumo­wym pasku napę­dza­ją­cym jedną ze szpul. Teraz odsuwa się i daje ręką sygnał. Inny wci­ska prze­łącz­nik i wszyst­kie szpule jed­no­cze­śnie zawi­ro­wują. Przez maszynę zaczyna lecieć taśma. Dziurki w taśmie są zapi­sem danych; wszystko to roz­ma­zuje się w szarą smugę, tak szybką, że powstaje złu­dze­nie, że taśma zmie­nia się w dym.

Nie, to nie złu­dze­nie. Z wiru­ją­cych szpul naprawdę unosi się dym. Taśma pędzi przez maszynę tak szybko, że zapala się na oczach Water­ho­use'a i face­tów w środku, któ­rzy przy­glą­dają się temu ze spo­ko­jem, jakby paliła się w cał­kiem nowy i bar­dzo inte­re­su­jący spo­sób.

Jeśli na świe­cie ist­nieje maszyna mogąca tak szybko odczy­ty­wać taśmy, to Water­ho­use ni­gdy o niej nie sły­szał.

Czarna okien­nica się zatrza­skuje. Water­ho­use zdąża jesz­cze dostrzec frag­ment cze­goś sto­ją­cego w kącie pokoju: sta­lo­wego sto­jaka z mnó­stwem sza­rych wal­co­wa­tych kształ­tów, uło­żo­nych w równe rzędy.

Przez dzie­dzi­niec prze­jeż­dżają dwaj moto­cy­kli­ści, pędzący po ciemku z wyłą­czo­nymi świa­tłami. Water­ho­use przez chwilę truchta za nimi, zosta­wia­jąc za sobą malow­ni­czy stary dzie­dzi­niec i wkra­cza­jąc w świat bara­ków, budowli wznie­sio­nych rok czy dwa temu. "Barak" koja­rzy się z czymś nie­du­żym, ale te tutaj, wzięte do kupy, przy­po­mi­nają raczej ten cały Pen­ta­gon, który Mini­ster­stwo Wojny sta­wiało po dru­giej stro­nie rzeki w Waszyng­to­nie.

Zmie­rza na skrzy­żo­wa­nie dróg, gdzie, jak mu się zdaje, sły­szał, że moto­cy­kle zakrę­cają. Staje, oto­czony gru­bymi murami. Bez zasta­no­wie­nia wspina się na szczyt muru i siada na nim. Widok stąd wcale nie jest lep­szy. Wie, że wokół w bara­kach tru­dzą się tysiące ludzi, ale on wcale tego nie widzi -?brak jakich­kol­wiek zewnętrz­nych oznak.

Wciąż pró­buje zro­zu­mieć, co wła­ści­wie ujrzał.

Taśma leciała tak szybko, że dymiła. Nie ma sensu pusz­czać jej z taką szyb­ko­ścią, jeśli maszyna nie umie wtedy odczy­tać z niej infor­ma­cji, zamie­nia­jąc układ dziu­rek na taśmie na elek­tryczne impulsy.

Ale co z tego, jeśli owe impulsy nie mają gdzie się prze­nieść? Żaden czło­wiek nie pora­dziłby sobie z tak szyb­kim stru­mie­niem zna­ków. Żaden znany Water­ho­use'owi teleks nie dałby rady ich wydru­ko­wać.

To ma sens tylko, jeśli budują maszynę. Jakiś mecha­niczny kal­ku­la­tor, który może wchło­nąć te dane, a potem coś z nimi zro­bić -?coś obli­czyć - zapewne coś zwią­za­nego z łama­niem szy­frów.

Potem przy­po­mina sobie ów wypa­trzony w kącie sto­jak, te rzędy iden­tycz­nych sza­rych wal­ców. Widziane z tej strony wyglą­dały na amu­ni­cję. Ale były zbyt gład­kie i błysz­czące. Water­ho­use uświa­da­mia sobie nagle, że musiały być wydmu­chane ze szkła.

To lampy elek­tro­nowe. Setki lamp elek­tro­no­wych. Wię­cej niż Water­ho­use kie­dy­kol­wiek widział w jed­nym miej­scu.

Ci faceci budują w tym pokoju maszynę Turinga!

Nic zatem dziw­nego, że tak spo­koj­nie przy­jęli spa­le­nie się taśmy. Ten pasek papieru, tech­no­lo­gia stara jak pira­midy, jest tylko nośni­kiem stru­mie­nia infor­ma­cji. Kiedy prze­biega przez maszynę, infor­ma­cja jest z niego wydo­by­wana i zamie­niana w układ czy­stych, binar­nych danych. To, że spali się sam nośnik, nie ma żad­nych kon­se­kwen­cji. Z pro­chu powsta­łeś i w proch się obró­cisz -?dane prze­szły ze świata fizycz­nego w kosmos mate­ma­tyczny, czyst­szy, lepiej zor­ga­ni­zo­wany i rzą­dzący się innymi pra­wami. Pra­wami, z któ­rych kilka nie­ja­sno i nie­do­sko­nale uświa­da­miają sobie dr Alan Mathi­son Turing, dr John von Neu­mann, dr Rudolf von Hac­kl­he­ber i paru innych ludzi, wśród któ­rych Water­ho­use obra­cał się nie­gdyś w Prin­ce­ton. Pra­wami, o któ­rych sam też wie to i owo.

Kiedy już prze­kształ­ci­łeś dane na postać czy­stej infor­ma­cji, potrzeba ci jedy­nie narzę­dzia. Sto­la­rze pra­cują w drew­nie; noszą ze sobą skrzy­neczki z narzę­dziami do mie­rze­nia, cię­cia, wygła­dza­nia i łącze­nia. Mate­ma­tycy pra­cują w infor­ma­cji, potrze­bują więc cał­kiem swo­istych narzę­dzi.

Budo­wali sobie te narzę­dzia przez lata całe, jedno po dru­gim. Na przy­kład, pewna firma od kas skle­po­wych i maszyn do pisa­nia, o nazwie Elec­tri­cal Till Cor­po­ra­tion, robi ele­gancką maszynę na karty dziur­ko­wane do tabu­la­cji dużych ilo­ści danych. Pro­fe­sor Water­ho­use w Iowa znu­dził się cią­głym roz­wią­zy­wa­niem rów­nań róż­nicz­ko­wych na pie­chotę i wyna­lazł maszynę, która robi to auto­ma­tycz­nie -?zapa­mię­tuje infor­ma­cje na bęb­nie wyło­żo­nym kon­den­sa­to­rami i reali­zuje pewien algo­rytm. Mając dość czasu i dość lamp elek­tro­no­wych, można by zro­bić maszynę do sumo­wa­nia kolumny liczb, drugą do pamię­ta­nia sta­nów maga­zy­no­wych, i jesz­cze jedną do alfa­be­tycz­nego porząd­ko­wa­nia słów. Dobrze wypo­sa­żona firma posia­da­łaby po jed­nej sztuce każ­dej: błysz­czące, żeliwne mon­stra z gorą­cym powie­trzem falu­ją­cym nad krat­kami wen­ty­la­cyj­nymi, ozdo­bione logo ETC, Sie­mensa czy Hol­le­ri­tha, każda z nich reali­zu­jąca swoje wła­sne zada­nie. Tak jak sto­larz ma wśród swych narzę­dzi skrzynkę ucio­sową, sza­blon do robie­nia wpu­stów i mło­tek sto­lar­ski.

Turing wykon­cy­po­wał coś cał­kiem róż­nego, coś nie­zwy­kle dziw­nego i rady­kal­nego.

A mia­no­wi­cie, że, w odróż­nie­niu od sto­la­rzy, mate­ma­tycy potrze­bują tylko jed­nego, za to szcze­gól­nego, narzę­dzia. Zro­zu­miał, że powinno dać się skon­stru­ować meta­ma­szynę, którą można by rekon­fi­gu­ro­wać tak, by wyko­ny­wała na infor­ma­cji każde zada­nie, jakie tylko przyj­dzie nam do głowy. Byłoby to pro­te­uszowe urzą­dze­nie, mogące zmie­nić się w dowolne narzę­dzie. Tak jak organy, zmie­nia­jące się w zupeł­nie inny instru­ment po naci­śnię­ciu guzika kom­bi­na­cji.

Szcze­góły były cokol­wiek mętne. Nie pro­jekt fizycz­nej maszyny, a raczej myślowy eks­pe­ry­ment, pomy­ślany przez Turinga jako roz­wią­za­nie pew­nej abs­trak­cyj­nej zagadki z dość nie­prak­tycz­nej dzie­dziny -?logiki. Water­ho­use dosko­nale o tym wie. Ale teraz, gdy sie­dzi na prze­ciw­bom­bo­wej ścia­nie pośrodku ciem­nego Blet­chley Park, w gło­wie koła­cze mu się jedna uparta myśl: maszyna Turinga, gdyby naprawdę ist­niała, uży­wa­łaby taśmy. Taśma bie­głaby przez maszynę i nio­sła infor­ma­cje potrzebne jej do pracy.

Sie­dzi, gapi się w mrok i rekon­stru­uje w myślach maszynę Turinga. Przy­po­mi­nają mu się kolejne szcze­góły. Taśma w maszy­nie Turinga, zdaje się, nie poru­sza­łaby się tylko w jedną stronę, lecz czę­sto zmie­nia­łaby kie­ru­nek. A maszyna nie tylko czy­ta­łaby z niej, ale mogłaby rów­nież wyma­zy­wać zapis lub doda­wać nowy.

Oczy­wi­ście nie spo­sób usu­nąć dziu­rek z papie­ro­wej taśmy. Rów­nie oczy­wi­sty jest fakt, że taśma w tej maszy­nie poru­szała się w jed­nym kie­runku. A zatem, co Water­ho­use nie­chęt­nie musi przy­znać sam przed sobą, ten sta­tyw z lam­pami, który wła­śnie wyszpie­go­wał, nie był maszyną Turinga. To jakieś pomniej­sze urzą­dze­nie -?spe­cja­li­styczne narzę­dzie, takie jak czyt­nik kart dziur­ko­wa­nych albo maszyna do roz­wią­zy­wa­nia rów­nań róż­nicz­ko­wych Ata­na­soffa.

Ale i tak jest więk­sza i bar­dziej nie­sa­mo­wita, wspa­nial­sza niż wszyst­kie, które dotąd widział.

Po torach prze­la­tuje nocny pociąg z Bir­ming­ham, wio­zący amu­ni­cję nad morze. Jego odgłos zanika na połu­dniu, a do głów­nej bramy pod­jeż­dża moto­cykl. Kiedy spraw­dzają doku­menty moto­cyklisty, sil­nik ter­ko­cze na biegu jało­wym, póź­niej z gło­śnym pierd­nię­ciem toczy się naprzód i bie­rze ostry zakręt. Water­ho­use wstaje na nogi tam, gdzie krzy­żują się dwa mury, i w sku­pie­niu obser­wuje moto­cykl, który mija go i zmie­rza w stronę "baraku" kil­ka­set metrów stąd. Gdy ładu­nek zmie­nia wła­ści­ciela, z otwar­tych drzwi bucha świa­tło. Potem gaśnie, a motor popier­duje w kie­runku bramy wyjaz­do­wej.

Water­ho­use złazi na zie­mię i po omacku rusza w stronę drogi. Zatrzy­muje się przed wej­ściem do baraku i przez minutę nasłu­chuje. Potem zbiera się na odwagę, postę­puje krok naprzód i otwiera drzwi.

W środku panuje potworny upał, a powie­trze jest mdlą­cym desty­la­tem woni ludz­kich i maszy­no­wych, utrzy­my­wa­nym nie­ru­chomo przez wieka od tru­mien, któ­rymi zabito wszyst­kie okna. Jest tu wiele osób, głów­nie kobiet pra­cu­ją­cych na gar­gan­tu­icz­nych roz­mia­rów elek­trycz­nych maszy­nach do pisa­nia. Nawet przez przy­mru­żone powieki widzi, że to miej­sce działa jak filtr na kartki papieru, roz­miaru około dzie­sięć na pięt­na­ście, naj­wy­raź­niej dostar­czane tu przez moto­cy­kli­stów. Zaraz koło drzwi sor­tuje się je i układa w dru­cia­nych koszy­kach. Stąd wędrują do kobiet przy gigan­tycz­nych maszy­nach.

Jeden z nie­licz­nych męż­czyzn unosi się i zmie­rza ku niemu. Jest mniej wię­cej w tym samym wieku, to zna­czy ma dwa­dzie­ścia kilka lat. Nosi mun­dur bry­tyj­skiej armii. Koja­rzy się ze sta­ro­stą wesel­nym, który pra­gnie zadbać, by nawet naj­dalsi, nie­wi­dziani od stu lat krewni byli odpo­wied­nio przy­wi­tani. Jest oczy­wi­ste, że taki sam z niego żoł­nierz, jak i z Water­ho­use'a. Nic dziw­nego, że oto­czono to miej­sce taką ilo­ścią drutu kol­cza­stego i żoł­nierzami RAF-u z kara­bi­nami maszy­no­wymi.

-?Dobry wie­czór. Law­rence Water­ho­use.

-?Harry Pac­kard. Miło mi. -?Nie ma poję­cia, kim jest Water­ho­use; ma upraw­nie­nia Ultra, ale nie Ultra Mega.

-?Cała przy­jem­ność po mojej stro­nie. Sądzę, że będzie pan chciał na to spoj­rzeć. -?Water­ho­use wrę­cza mu magiczną prze­pustkę.

Spoj­rze­nie wybla­kłych oczu prze­biega po niej uważ­nie, potem prze­ska­kuje i ogni­skuje się w paru naj­cie­kaw­szych punk­tach: pod­pi­sie na dole i roz­ma­za­nej pie­częci. Wojna zmie­niła Harry'ego Pac­karda w maszynę do odczy­ty­wa­nia i prze­twa­rza­nia kar­tek papieru; w tym przy­padku robi to spraw­nie i bez zacięć. Prze­pra­sza Water­ho­use'a, kręci korbką tele­fonu i roz­ma­wia z kimś; jego postawa i mina suge­rują, że to ktoś ważny. Słowa zagłu­sza kle­kot i szum mnó­stwa maszyn do pisa­nia, ale na mło­dej, szcze­rej i rumia­nej twa­rzy Pac­karda maluje się zain­te­re­so­wa­nie i zmie­sza­nie. Słu­cha­jąc swego roz­mówcy, zerka z ukosa na Law­rence'a. Mówi do słu­chawki coś uspo­ka­ja­ją­cym i peł­nym sza­cunku tonem, po czym odkłada ją.

-?Dobra. No cóż, co chciałby pan zoba­czyć?

-?Pró­buję zro­zu­mieć, jaki jest ogólny prze­pływ infor­ma­cji.

-?Znaj­du­jemy się mniej wię­cej na star­cie. Tu jest począ­tek rzeki. Źró­dłem jest Służba Y -?woj­skowi i ama­tor­scy radio­ope­ra­to­rzy, któ­rzy słu­chają komu­ni­ka­tów Fry­ców i prze­ka­zują je nam. -?Pac­kard bie­rze kartkę z sakwy moto­cy­kli­sty i podaje Water­ho­use'owi.

To for­mu­larz. Na górze ma masę rubryk, w które ktoś wpi­sał datę (dzi­siej­szą), czas (kilka godzin temu) i kilka innych infor­ma­cji, na przy­kład czę­sto­tli­wość odbioru. W głów­nej czę­ści blan­kietu jest puste miej­sce, gdzie dru­ko­wa­nymi lite­rami napi­sano coś takiego:

aywbp rojhk dhaob qtmdl tushi

ypijs llenj opsky vzpdl emaou

tamog tmoah ec.

Całość poprze­dzają dwie grupy po trzy litery:

yuh abg.

-?To przy­szło z naszej sta­cji w Ken­cie -?mówi Pac­kard. -?To szyfr Zięba.

-?Czyli od Rom­mla?

-?Tak. Nadano go w Kairze. Zięba ma naj­wyż­szy prio­ry­tet, dla­tego ten szy­fro­gram jest na wierz­chu stosu.

Pac­kard pro­wa­dzi Water­ho­use'a cen­tral­nym kory­ta­rzem baraku, pomię­dzy rzę­dami maszy­ni­stek. Wybiera jedną, która wła­śnie koń­czy pisać wia­do­mość, i wrę­cza jej świ­stek. Dziew­czyna kła­dzie go obok maszyny i zaczyna wkle­py­wać.

Na początku Water­ho­use pomy­ślał, że te maszyny to elek­tryczne maszyny do pisa­nia zbu­do­wane na spo­sób bry­tyj­ski -?wiel­kie jak stół w jadalni, obu­do­wane stu kilo­gra­mami żeliwa, pod maską dzie­się­cio­konny sil­nik, całość oto­czona wyso­kimi murami i uzbro­jo­nymi straż­ni­kami. Ale teraz, z bli­ska, widzi, że to coś znacz­nie bar­dziej skom­pli­ko­wa­nego. Zamiast wałka każda maszyna ma dużą, pła­ską szpulę z wąską papie­rową taśmą. To nie ta sama taśma, którą widział wcze­śniej, jak paliła się, prze­la­tu­jąc przez tę wielką machinę. Ta jest węż­sza, a kiedy wycho­dzi z maszyny, nie ma wybi­tych dziu­rek, które mogłaby odczy­tać inna maszyna. Gdy dziew­czyna, prze­pi­su­jąc tekst, naci­ska kolejny kla­wisz, na taśmie dru­kuje się następna litera. Ale nie taka sama, jak na kla­wiszu.

Wpi­sa­nie wszyst­kich liter nie zaj­muje jej długo. Potem oddziera taśmę, która wyla­zła z maszyny. Przy­kleja ją -?jest samo­przy­lepna -?na pier­wot­nym szy­fro­gra­mie i z nie­śmia­łym uśmie­chem wrę­cza Pac­kar­dowi. Ten dzię­kuje czymś pomię­dzy ski­nie­niem głowy a deli­kat­nym ukło­nem -?coś takiego nie uda­łoby się żad­nemu Ame­ry­ka­ni­nowi. Zerka na kartkę i podaje ją Water­ho­use'owi.

Litery na taśmie gło­szą:

einun­dzwan­zig­st­pan­zer­di­vi­sion­be­rich­tet

keine­be­son­de­re­ere­ignise.

-?Żeby uzy­skać te usta­wie­nia, trzeba zła­mać szyfr. A on zmie­nia się codzien­nie?

Pac­kard uśmie­cha się.

-?O pół­nocy. Jeśli zosta­nie pan tutaj... -?zerka na zega­rek -?jesz­cze cztery godziny, zoba­czy pan, że świeże radio­gramy spły­wa­jące ze Służby Y zaczną dawać po prze­pi­sa­niu na Typek­sach kom­pletne bzdury, ponie­waż z wybi­ciem pół­nocy Fryce zmie­niły wszyst­kie kody. Jakby zacza­ro­wana kareta Kop­ciuszka zmie­niła się z powro­tem w dynię. Wtedy musimy zana­li­zo­wać nowe szy­fro­gramy za pomocą "bomb" i usta­lić kody na dany dzień.

-?Ile to trwa?

-?Cza­sem mamy szczę­ście i łamiemy je już około dru­giej lub trze­ciej rano. Na ogół jed­nak trwa to aż do popo­łu­dnia lub wie­czora. Nie­kiedy w ogóle się nie udaje.

-?No dobrze. To pyta­nie będzie głu­pie, ale chciał­bym mieć jasność. Te Typeksy -?wyko­nu­jące tylko mecha­niczne ope­ra­cje deszy­fru­jące -?są zupeł­nie czymś innym niż "bomby", które naprawdę łamią kod?

-?"Bomby", w porów­na­niu z tym tutaj, są maszy­nami o cał­kiem innym, olbrzy­mim stop­niu skom­pli­ko­wa­nia -?odpo­wiada Pac­kard. -?To pra­wie mecha­niczne maszyny myślące.

-?Gdzie one są?

-?W baraku numer jede­na­ście. Ale teraz nie pra­cują.

-?Jasne. Dopiero po pół­nocy, kiedy karoca zmieni się z powro­tem w dynię i trzeba będzie łamać jutrzej­sze usta­wie­nie Enigmy.

-?Wła­śnie.

Pac­kard pod­cho­dzi do małej drew­nia­nej klapki, umiesz­czo­nej nisko w zewnętrz­nej ścia­nie budynku. Obok niej leży szu­fladka na akta. Na obu koń­cach ma haczyki, do każ­dego z nich uwią­zany sznu­rek. Jeden ze sznur­ków wala się luźno po pod­ło­dze. Drugi znika pod klapą. Pac­kard kła­dzie szy­fro­gram na zgro­ma­dzo­nych w szu­fladce innych podob­nych i odsuwa klapkę, odsła­nia­jąc wąski tunel.

-?Okej, ty cią­gniesz! -?woła.

-?Okej, cią­gnę! -?dobiega po chwili odpo­wiedź. Sznu­rek napręża się, taca wjeż­dża do tunelu i znika.

-?Leci do baraku trze­ciego -?wyja­śnia Pac­kard.

-?No to ja też -?mówi Water­ho­use.

Barak 3 jest tylko kilka metrów dalej, po dru­giej stro­nie obo­wiąz­ko­wej ściany prze­ciw­bom­bo­wej. Na drzwiach wid­nieje wypi­sane kur­sywą: nie­miecka sek­cja woj­skowa. Water­ho­use domy­śla się, że woj­skowa ma odróż­niać ją od mor­skiej, miesz­czą­cej się w Baraku 4. Tutaj sto­su­nek liczby męż­czyzn do kobiet jest chyba wyż­szy. Pod­czas wojny aż dziw­nie widzieć zgro­ma­dzo­nych w jed­nej sali tylu zdro­wych, mło­dych męż­czyzn. Noszą mun­dury armii lądo­wej, RAF-u, cywilne łachy, jest nawet jeden ofi­cer mary­narki wojen­nej.

Śro­dek budynku zaj­muje wielki, pod­ko­wia­sty stół. Z boku stoi jesz­cze jeden, pro­sto­kątny. Każde krze­sło przy każ­dym z nich zaj­muje sku­piony pra­cow­nik. Kartki z prze­chwy­co­nymi radio­gra­mami wpły­wają do baraku na drew­nia­nej tacy, a potem prze­su­wają się od sta­no­wi­ska do sta­no­wi­ska według jakie­goś ści­śle zor­ga­ni­zo­wa­nego sche­matu, który Water­ho­use na razie nie bar­dzo może roz­gryźć. Ktoś wyja­śnia mu, że bomby dopiero po zacho­dzie słońca zła­mały dzi­siej­sze kody, i dla­tego tune­lem z Baraku 6 wła­śnie przy­pły­nął ładu­nek radio­gra­mów z całego dnia.

Na razie posta­na­wia postrze­gać ten barak jako mate­ma­tyczną czarną skrzynkę -?to zna­czy, sku­pić się tylko na jej infor­ma­cyj­nych wej­ściach i wyj­ściach, igno­ru­jąc wewnętrzne szcze­góły. Całe Blet­chley Park jest swego rodzaju czarną skrzynką: wcho­dzą do niej losowe grupki liter, wycho­dzą stra­te­giczne infor­ma­cje wywia­dow­cze, a wewnętrzne niu­anse nie inte­re­sują więk­szo­ści osób z grupy Ultra. Pyta­nie, na które Water­ho­use ma zna­leźć odpo­wiedź, brzmi: czy z tego miej­sca wycho­dzi jesz­cze jeden wek­tor infor­ma­cji, ukryty pod­pro­gowo w radio­gra­mach i postę­po­wa­niu alianc­kich dowód­ców? I czy wska­zuje on na dok­tora Rudolfa von Hac­kl­he­bera?

Kinakuta

Kina­kuta

Ktoś, kto pro­jek­to­wał kory­ta­rze powietrzne dla nowego lot­ni­ska suł­tana, musiał mieć kon­szachty z Izbą Han­dlową Kina­kuty. Jeżeli ma się szczę­ście sie­dzieć po lewej stro­nie, tak jak Randy Water­ho­use, widok z okna pod­czas podej­ścia do lądo­wa­nia przy­po­mina film rekla­mowy.

Mato­wo­zie­lone stoki wyra­stają ze spo­koj­nego błę­kit­nego morza i pną się tak wysoko, że na szczy­tach opró­sza je śnieg, mimo że wyspa leży tylko sie­dem stopni na pół­noc od rów­nika. Randy od razu widzi, co miał na myśli Avi, mówiąc, że jest po brze­gach muzuł­mań­ska, a w środku ani­mi­styczna. Jedy­nym miej­scem, gdzie można ewen­tu­al­nie zbu­do­wać coś przy­po­mi­na­ją­cego nowo­cze­sne mia­sto, jest wybrzeże -?tam wyspę ota­cza rąbek pła­skiego gruntu: beżowa sko­rupka wokół olbrzy­miego szma­ragdu. Naj­więk­sza i naj­lep­sza nizina znaj­duje się na pół­nocnowschodnim krańcu, gdzie na poldery wylewa się główna, kil­ku­ki­lo­me­trowa rzeka wyspy, roz­sze­rza­jąc się w del­to­wate ujście, wycho­dzące na kilka mil w głąb Morza Sulu.

Na dzie­sięć minut przed poja­wie­niem się w zasięgu wzroku mia­sta Kina­kuta Randy'emu nudzi się licze­nie szy­bów naf­to­wych. Z wysoka wyglą­dają jak roz­siane po pły­ci­znach pło­nące zapory prze­ciw­czoł­gowe, mające powstrzy­mać atak pie­choty mor­skiej. Gdy samo­lot wytraca wyso­kość, zaczy­nają przy­po­mi­nać fabryki na szczu­dłach, zwień­czone wyso­kimi pochod­niami, spa­la­ją­cymi kło­po­tliwy natu­ralny gaz. W miarę zbli­ża­nia się do wody, wygląda to coraz groź­niej, jakby pilot lawi­ro­wał pomię­dzy słu­pami ognia, mogą­cymi usma­żyć 777 w locie jak gołę­bia.

Mia­sto Kina­kuta wygląda nowo­cze­śniej niż wszyst­kie ame­ry­kań­skie. Pró­bo­wał coś o nim prze­czy­tać, ale zna­lazł nie­wiele: kilka hase­łek w ency­klo­pe­diach, kilka drob­nych wzmia­nek w histo­rii II wojny świa­to­wej, parę kąśli­wych, choć cie­płych arty­ku­łów w "The Eco­no­mist". Odświe­ża­jąc swe dawne umie­jęt­no­ści z wypo­ży­czalni mię­dzy­bi­blio­tecz­nej, zapła­cił Biblio­tece Kon­gresu za wyko­na­nie kopii jedy­nej książki poświę­co­nej wyłącz­nie Kina­ku­cie -?jed­nego z miliona dawno nie­wzna­wia­nych pamięt­ni­ków z II wojny świa­to­wej, które pro­du­ko­wali sze­re­gowcy w latach 50. i póź­nych 40. Na razie nie miał czasu tego prze­czy­tać, więc pię­cio­cen­ty­me­trowy stos kar­tek robi w walizce za balast.

Tak czy owak, żadna z map nie zga­dza się z rze­czy­wi­sto­ścią dzi­siej­szego Kina­kuta City. Zrów­nano z zie­mią wszyst­kie budowle z cza­sów wojny i zastą­piono nowymi. Rzekę pusz­czono nowym kory­tem. Nie­wy­godną Górę Elizy wysa­dzono w powie­trze, a powstały gruz wsy­pano do morza, two­rząc kilka kilo­me­trów kwa­dra­to­wych nowych dzia­łek, w więk­szo­ści pochło­nię­tych przez lot­ni­sko. Wybu­chy były tak gło­śne, że rządy odda­lo­nych o setki mil Fili­pin i Bor­neo zło­żyły pro­te­sty. Ścią­gnęły także na wyspę gniew Gre­en­pe­ace'u, który oba­wiał się, że suł­tan wystra­szy wie­lo­ryby ze środ­ko­wego Pacy­fiku. Dla­tego Randy spo­dzie­wał się, że pół mia­sta zaj­muje dymiący kra­ter, co oczy­wi­ście jest nie­prawdą. Kikut góry został ele­gancko wybe­to­no­wany i posłu­żył za fun­da­ment dla nowego Mia­sta Tech­no­lo­gii. Wszyst­kie sto­jące tam (i gdzie indziej) dra­pa­cze chmur mają spi­cza­ste wierz­chołki, przy­wo­łu­jące tra­dy­cyjną archi­tek­turę, dawno już zwa­loną bul­do­że­rami i wypeł­nia­jącą gru­zem port. Wie­kowy pałac suł­tana jest jedy­nym budyn­kiem w zasięgu wzroku wyglą­da­ją­cym na wię­cej niż dzie­sięć lat. Oto­czony kilo­me­trami wie­żow­ców z błę­kit­nego szkła przy­po­mina zamro­żony w tafli lodu czer­wo­nawo-beżowy far­fo­cel.

Kiedy sku­pia na nim wzrok, wszystko usta­wia się we wła­ści­wej orien­ta­cji. Nachyla się i, ryzy­ku­jąc repry­mendę ste­war­desy, wyciąga spod sie­dze­nia torbę, a z niej foto­ko­pię pamięt­ni­ków żoł­nie­rza. Na jed­nej z pierw­szych stron jest mapa Kina­kuty z roku 1945, z pała­cem suł­tana dokład­nie pośrodku. Randy obraca ją przed twa­rzą jak spa­ni­ko­wany szo­fer kie­row­nicę i pró­buje usta­wić zgod­nie z tym, co widzi. Tu rzeka. Tu Góra Elizy, gdzie Nip­poń­czycy kie­dyś mieli jed­nostkę wywiadu radio­wego i sta­cję radiową, wszystko to wznie­sione siłami nie­wol­ni­ków. Tutaj dawne lot­ni­sko japoń­skiego lot­nic­twa mor­skiego -?zanim nie zbu­do­wano nowego, peł­niło także funk­cje cywilne. Teraz stoi tam stado żół­tych dźwi­gów nad błę­kitną mgła­wicą stali zbro­je­nio­wej, oświe­tla­nej kon­ste­la­cją migo­cą­cych bia­łych gwiazd -?pra­cu­ją­cych spa­wa­czy.

Obok znaj­duje się coś, co wydaje się nie na miej­scu: szma­rag­dowo-zie­lone poletko, wiel­ko­ści może kilku kwar­ta­łów, oto­czone kamien­nym murem. Wewnątrz, na jed­nym końcu ma spo­kojny sta­wik -?777 leci teraz tak nisko, że Randy może poli­czyć liście lilii wod­nych -?maleńką szin­to­istyczną świą­tynkę wycio­saną z czar­nego kamie­nia, oraz nie­wielką bam­bu­sową her­ba­ciar­nię. Randy przy­ci­ska nos do szyby i gapi się w to miej­sce, dopóki nie prze­sła­nia mu go wyra­sta­jący tuż za koń­cem skrzy­dła miesz­kalny wyso­ko­ścio­wiec. Przez otwarte okno kuchni dostrzega w mikro­se­kun­do­wej migawce kobietę zamie­rza­jącą się tasa­kiem na orzech koko­sowy.

Ten ogród wyglą­dał, jakby został prze­nie­siony o tysiąc mil z pół­nocy -?z Nip­ponu. Gdy Randy domy­śla się wresz­cie, co to takiego, włosy na karku stają mu dęba.

Randy wsiadł do tego samo­lotu kilka godzin temu na lot­ni­sku Ninoy Aqu­ino w Manili. Lot miał opóź­nie­nie, było więc dużo czasu, żeby przyj­rzeć się innym pasa­że­rom: trzech bia­łych, w tym on sam, kil­ku­dzie­się­ciu Malaj­czy­ków (Kina­ku­tań­czycy albo Fili­piń­czycy), a reszta to Nip­poń­czycy. Kilku z nich wyglą­dało na biz­nes­me­nów, podró­żu­ją­cych w grup­kach po dwóch lub trzech, pozo­stali zaś nale­żeli do jakiejś zor­ga­ni­zo­wa­nej wycieczki - wma­sze­ro­wali do hali odlo­tów dokład­nie czter­dzie­ści pięć minut przed cza­sem i usta­wili się w kolejce przed młodą kobietą w gra­na­to­wej spód­niczce, uno­szącą na drążku ele­ganc­kie małe logo. Eme­ryci.

Celem ich podróży nie jest Mia­sto Tech­no­lo­gii ani żaden z cudacz­nych spi­cza­stych dra­pa­czy chmur w dziel­nicy ban­ko­wej. Jadą do tego ogro­dzo­nego murem ogrodu, zbu­do­wa­nego nad maso­wym gro­bem, kry­ją­cym ciała trzech i pół tysiąca nip­poń­skich żoł­nie­rzy. Wszy­scy zgi­nęli 23 sierp­nia 1945.

Dom Qwghlmiański

Dom Qwghl­miań­ski

Water­ho­use prze­ci­ska się tam i z powro­tem cichą boczną uliczką, odczy­tu­jąc mosiężne tabliczki na muro­wa­nych sze­re­gów­kach.

sto­wa­rzy­sze­nie zjed­no­cze­nia hin­du­izmu z isla­mem

towa­rzy­stwo przy­jaźni anglo-lapoń­skiej

zrze­sze­nie obu­rzo­nych

chiang-tzse, towa­rzy­stwo samo­po­mocy

kró­lew­ski komi­tet zapo­bie­ga­nia zuży­ciu kabe­sta­nów okrę­to­wych

fun­da­cja pro­pa­go­wa­nia łątki bol­gera

liga anty­wa­lij­ska

komi­sya na rzecz reformy orto­gra­fyi angiel­skiey

koali­cja na rzecz zapo­bie­ga­nia okru­cień­stwu wobec szkod­ni­ków

kościół wedyj­skiej kwan­to­wej świa­do­mo­ści etycz­nej

bry­tyj­ska płytka mikowa

Naj­pierw bie­rze Dom Qwghl­miań­ski za naj­mniej­szy i naj­po­dlej zlo­ka­li­zo­wany dom towa­rowy na świe­cie. Ma okno w wyku­szu, nachy­la­jące się nad chod­ni­kiem jak taran rzym­skiej tri­remy, poro­śnięte wik­to­riań­skimi ozdób­kami i miesz­czące skrom­niutką wystawę: bez­gło­wego mane­kina odzia­nego w strój, który wygląda, jakby został utkany ze sta­lo­wej wełny (może upa­mięt­nia wojenny nie­do­sta­tek?); kupkę żół­ta­wego błota z wbitą łopatą oraz jesz­cze jed­nego mane­kina (nie­dawno wci­śnię­tego w kąt) ubra­nego w mun­dur mary­narki wojen­nej, dzier­żą­cego wycięty z deski kara­bin.

Water­ho­use zna­lazł prze­żarty przez mole książ­kowe egzem­plarz Encyc­lo­pe­dia Qwghl­miana z tydzień temu, w anty­kwa­ria­cie nie­opo­dal Bri­tish Museum. Od tej pory nosił go w walizce, zaży­wa­jąc po jed­nej lub dwie strony naraz, jak dawki sil­nego lekar­stwa. W Encyc­lo­pe­dii prze­wi­jają się trzy tematy, domi­nu­jące nad każ­dym jej aka­pi­tem, tak jak Trzy Sghry domi­nują nad kra­jo­bra­zem Gór­nego Qwghlm. Dwa z nich to wełna i guano, choć Qwghl­mia­nie w swym sta­ro­żyt­nym, sui gene­ris języku nazy­wają je ina­czej. Fak­tycz­nie, wystę­puje tutaj ta sama hiper­spe­cja­li­za­cja języ­kowa, co u Eski­mo­sów wśród słów ozna­cza­ją­cych śnieg, a u Ara­bów -?pia­sek. Encyc­lo­pe­dia Qwghl­miana ni­gdy nie używa angiel­skich słów "wełna" i "guano", chyba że w celu napięt­no­wa­nia tan­det­nych odpo­wied­ni­ków tych pro­duk­tów, które eks­por­tuje na przy­kład Szko­cja, chcąc per­fid­nie oszu­kać naiw­nych kup­ców, domi­nu­ją­cych na świa­to­wych ryn­kach. Aby się dowie­dzieć, przez deduk­cję, co to naprawdę za pro­dukty, Water­ho­use musiał prze­czy­tać Encyc­lo­pe­dię nie­mal od deski do deski i sko­rzy­stać ze swych umie­jęt­no­ści kryp­to­ana­li­tycz­nych.

Dowie­dziaw­szy się tyle o tych pro­duk­tach, z fascy­na­cją patrzy, jak dum­nie wysta­wiają je w sercu kosmo­po­li­tycz­nego mia­sta: sterta guana i kobieta odziana w wełnę20. Jej szata jest jed­no­li­cie szara, zgod­nie z qwghl­miań­ską tra­dy­cją, gar­dzącą barw­ni­kami, tym obrzy­dli­wym i kurew­skim wyna­laz­kiem Szko­tów. Górną część jej stroju sta­nowi swe­ter, wyglą­da­jący jak z filcu. Po uważ­niej­szym spoj­rze­niu oka­zuje się jed­nak, że to dzia­nina. Qwghl­miań­skie owce są pro­duk­tem wielu śmier­tel­nych ofiar spo­wo­do­wa­nych warun­kami kli­ma­tycz­nymi. Ich wełna sły­nie z gęsto­ści, poskrę­ca­nych jak kor­ko­ciągi włó­kien i odpor­no­ści na wszel­kie znane che­miczne pro­cesy roz­pro­sto­wu­jące. Daje matowy wygląd, według Encyc­lo­pe­dii nie­zwy­kle pożą­dany i opa­trzony sza­le­nie boga­tym słow­nic­twem opi­so­wym.

Trzeci temat Encyc­lo­pe­dii Qwghl­miana pod­po­wiada mane­kin z kara­bi­nem. O mur nie­opo­dal wej­ścia opiera się sta­ru­szek odziany w sta­ro­żytny wariant mun­duru Home Guard, ten z pum­pami. Jego łydki spo­wi­jają wspa­niałe skar­pety z odmiany qwghl­miań­skiej wełny, pod­wią­zane tuż pod kola­nem opa­skami sple­cio­nymi z gru­bych sznu­rów, ukła­da­ją­cymi się w nieco cel­tycki splot. (Encyc­lo­pe­dia pra­wie na każ­dej stro­nie oświad­cza, że Qwghl­mia­nie nie są Cel­tami, choć to od nich pocho­dzą naj­lep­sze cechy kul­tury cel­tyc­kiej). Te pod­wiązki są tra­dy­cyjną ozdobą praw­dzi­wych Qwghl­mian; dżen­tel­meni noszą je pod spodniami gar­ni­tu­rów. Tra­dy­cyj­nie robiono je z dłu­gich, cien­kich ogo­nów skrr­ghów -?naj­po­spo­lit­szych rodzi­mych ssa­ków na wyspach. Encyc­lo­pe­dia defi­niuje je nastę­pu­jąco: "nie­wielki ssak z rzędu Roden­tia (gry­zo­nie) i rodziny Muri­dae (myszo­wate), pospo­lity na wyspach, żywiący się głów­nie jajami pta­ków mor­skich. Przy obfi­to­ści poży­wie­nia b. płodny. Podzi­wiany, a nawet naśla­do­wany przez Qwghl­mian za swą odpor­ność i łatwość przy­sto­so­wa­nia".

Water­ho­use stoi przed wej­ściem przez jakiś czas, roz­ko­szu­jąc się papie­ro­sem i przy­pa­tru­jąc owym pod­wiąz­kom. Wtem mane­kin nie­znacz­nie się poru­sza. Wydaje mu się, że trą­cony przez wiatr zaraz upad­nie, ale potem zauważa, że to żywy czło­wiek i tak naprawdę nie wywraca się, a tylko prze­stę­puje z nogi na nogę.

Dzia­dek zauważa go, uśmie­cha się ponuro i wypo­wiada jakieś słowa powi­talne w swym języku, który, co oczy­wi­ste, jesz­cze mniej niż angiel­ski nadaje się do trans­kryp­cji na alfa­bet łaciń­ski.

-?Dobry -?mówi Water­ho­use.

Sta­ru­szek odpo­wiada czymś dłuż­szym i bar­dziej skom­pli­ko­wa­nym. Po chwili Water­ho­use (teraz w cza­peczce kryp­to­ana­li­tyka, szuka zna­cze­nia pośród pozor­nej przy­pad­ko­wo­ści, jego układy neu­ro­nowe wyko­rzy­stują redun­dan­cję sygnału) zdaje sobie sprawę, że jest to angiel­ski z potwor­nie sil­nym akcen­tem. Wnio­skuje więc, że jego inter­lo­ku­tor powie­dział: "A z któ­rej czę­ści Sta­nów pan jest?".

-?Moja rodzina sporo się prze­pro­wa­dzała -?odpo­wiada. -?Powiedzmy, że z Dakoty Połu­dnio­wej.

-?Aha -?mówi sta­ru­szek, zapie­ra­jąc się o skrzy­dło drzwi, które po chwili zaczyna ustę­po­wać.

Ręcz­nie kute żela­zne zawiasy okrop­nie zgrzy­tają o grube na cal sworz­nie. Wresz­cie drzwi zde­rzają się z jakimś groź­nym Ogra­nicz­ni­kiem. Dzia­dek wciąż się o nie zapiera, wychy­la­jąc ciało pod kątem czter­dzie­stu pię­ciu stopni, tak by nie zatrza­snęły się z powro­tem i nie zmiaż­dżyły Water­ho­use'a, który prze­myka obok niego. Maleńką sień przy­tła­cza rzeźba -?dwie nim­fetki w zwiew­nych woalach okła­da­jące czmy­cha­jącą sta­ru­chę, całość zaty­tu­ło­wana: Siła Ducha i Umie­jęt­ność Przy­sto­so­wa­nia wypę­dzają Nie­szczę­ście.

Ope­ra­cję powta­rzają kilka razy; każde kolejne drzwi są lżej­sze, ale też coraz boga­ciej zdo­bione. Wyja­śnia się, że ów pierw­szy pokój był naprawdę pre-awant-przed-przed­po­ko­jem, tak więc dotar­cie do wnę­trza Domu Qwghl­miań­skiego zaj­muje tro­chę czasu. Tym­cza­sem zna­leźli się już chyba w środku kwar­tału ulic; Water­ho­use spo­dziewa się, że zaraz zało­mo­cze gdzieś pociąg metra. Ląduje jed­nak w pozba­wio­nym okien, wyło­żo­nym boaze­rią salo­nie, z krysz­ta­ło­wym żyran­do­lem, który jest bole­śnie jaskrawy, choć nie wydaje się, żeby dawał za wiele świa­tła. Jego stopy toną w krzy­kli­wym dywa­nie, tak głę­boko, że omal nie trza­ska mu ścię­gno. Drugi koniec salonu jest strze­żony przez solidne Biurko z potężną Lady za nim. Tu i ówdzie stoją wiel­kie heba­nowe wind­sor­skie krze­sła, mające deli­katny, choć groźny wygląd pra­daw­nych puła­pek na zwie­rzynę.

Na ścia­nach wiszą roz­ma­ite olejne obrazy. Po pierw­szym spoj­rze­niu Water­ho­use dzieli je na wyż­sze niż szer­sze oraz pozo­stałe. Ta pierw­sza kate­go­ria to por­trety dżen­tel­me­nów: wszy­scy chyba mają wspólną gene­tyczną wadę, w jakiś spo­sób defor­mu­jącą czaszkę. Drugą są land­sza­fty, zwłasz­cza mor­skie, wszyst­kie mroczne i burz­liwe. Qwghl­miań­scy mala­rze tak lubią tę pro­du­ko­waną na miej­scu zie­lon­kawo-nie­bie­sko-szarą farbę21, że ukła­dają ją jak łopatą.

Water­ho­use wal­czy z wsy­sa­ją­cym go wło­sem dywanu, aż dociera do Biurka, gdzie pozdra­wia go Lady, ści­ska dłoń i wykrzy­wia twarz w alu­zji do uśmie­chu. Nastę­puje długa, ruty­nowa gadka grzecz­no­ściowa, z któ­rej Water­ho­use zapa­mię­tuje jedy­nie: "Lord Woad­mire nie­ba­wem pana przy­wita" oraz "Her­baty?".

Zga­dza się na her­batę, bo podej­rzewa że owa lady (już zapo­mniał jej nazwi­sko) spe­cjal­nie się tu nie prze­pra­co­wuje. Wyraź­nie nie­za­do­wo­lona, unosi się z krze­sła i ginie gdzieś w głę­bo­kich i wąskich zaka­mar­kach budowli. Dzia­dek już wró­cił na poste­ru­nek przed drzwiami.

Na ścia­nie za biur­kiem wisi foto­gra­fia króla. Water­ho­use, dopóki Chat­tan dys­kret­nie go nie poin­for­mo­wał, nie miał poję­cia, że pełny tytuł Jego Wyso­ko­ści to nie tylko "Z łaski Bożej król Anglii", ale "Z.ł.B.k. Zjed­no­czo­nego Kró­le­stwa Wiel­kiej Bry­ta­nii i Irlan­dii Pół­noc­nej, wysp Man, Guern­sey, Jer­sey oraz Qwghlm Gór­nego i Dol­nego".

Obok znaj­duje się mniej­sze zdję­cie czło­wieka, z któ­rym się zaraz spo­tka. Encyc­lo­pe­dia, wydana kil­ka­dzie­siąt lat temu, oma­wia go i jego rodzinę dość szki­cowo; Water­ho­use musiał więc przed­się­wziąć pewne dodat­kowe bada­nia. Ten czło­wiek jest spo­krew­niony z Wind­so­rami w spo­sób tak pogma­twany, że można to opi­sać tylko przy uży­ciu spe­cja­li­stycz­nych ter­mi­nów gene­alo­gicz­nych.

Uro­dził się jako Graf Hein­rich Karl Wil­helm Otto Frie­drich von Übersetzenseehafenstadt, ale w roku 1914 zmie­nił nazwi­sko na Nigel St. John Glo­am­thorpby, vel Lord Woad­mire. Na por­tre­cie wygląda wypisz wyma­luj na von Übersetzenseehafenstadta i zupeł­nie nie posiada owego pro­blemu z kształ­tem czaszki, tak wyraź­nego na wszyst­kich star­szych obra­zach. Lord Woad­mire nie jest spo­krew­niony z pier­wot­nym rodem ksią­żąt Qwghlm, rodziną Moore (zan­gielsz­czona qwghl­miań­ska nazwa klanu - Mnyhr­rgh), która zakoń­czyła swój żywot w roku 1888, wsku­tek wido­wi­skowo nie­praw­do­po­dob­nego zbiegu schi­sto­so­ma­tozy, samo­bójstw, jątrzą­cych się ran z wojny krym­skiej, pio­ru­nów kuli­stych, wybu­cha­ją­cych armat, upad­ków z konia, nie­wła­ści­wie kon­ser­wo­wa­nych ostryg i zbłą­ka­nych fal.

Her­bata jakiś czas nie nad­cho­dzi, a lord Woad­mire rów­nież nie śpie­szy się spe­cjal­nie do wygra­nia wojny, Water­ho­use krąży zatem po salo­nie i udaje, że inte­re­sują go obrazy. Naj­więk­szy z nich przed­sta­wia pewną liczbę ran­nych i pobi­tych Rzy­mian, gra­mo­lą­cych się ciężko na ska­li­sty, nie­go­ścinny brzeg. Wokół nich fale wyrzu­cają szczątki ich floty inwa­zyj­nej. Na pierw­szym pla­nie, pośrodku, znaj­duje się pewien Rzy­mianin, nie mniej szla­chet­nie pokan­ce­ro­wany; sie­dzi znu­żony na skale, ze zdrę­twia­łej dłoni zwisa mu zła­many miecz; wpa­truje się tęsk­nie w sło­neczną raj­ską wyspę, od któ­rej dzieli go parę mil wzbu­rzo­nej wody. Wyspa jest bogata w wyso­kie drzewa, ukwie­cone łąki i zie­lone pastwi­ska, ale i tak można poznać, że to Górny Qwghlm -?po góru­ją­cych nad nią Trzech Sgh­rach. Strzeże jej parę zam­ków, a jasne plaże są zasłane barw­nymi pro­por­cami obroń­ców wyspy, któ­rzy (jak należy zało­żyć) wła­śnie tak doło­żyli Rzy­mianom, że ci prędko tego nie zapo­mną. Water­ho­use nie musi nawet się schy­lać i wpa­try­wać w tabliczkę; bez tego wie, że tema­tem malo­wi­dła jest nie­udana, a zapewne także apo­kry­ficzna próba wcie­le­nia Archi­pe­lagu Qwghlm do Impe­rium Rzym­skiego przez Juliu­sza Cezara; naj­dal­sza pro­win­cja od Rzymu i naj­gor­szy pomysł, jaki kie­dy­kol­wiek przy­szedł mu do głowy. Powie­dzieć, że Qwghl­mia­nie nie zapo­mnieli tego wyda­rze­nia, to jak oznaj­mić, że Niemcy są cza­sami tro­chę iry­tu­jący.

-?Gdzie pod­dał się Cezar, jaką nadzieję ma Hitler?

Water­ho­use odwraca się w stronę głosu i zauważa Nigela St. John Glo­am­thorpby'ego, vel Lorda Woad­mire, vel Diuka Qwghlm. Facet jest nie­wy­soki. Water­ho­use, uno­sząc nogi jak bocian, masze­ruje po dywa­nie, by uści­snąć mu dłoń. Cho­ciaż puł­kow­nik Chat­tan dał mu wykład na temat wła­ści­wych form zwra­ca­nia się do diuka, Water­ho­use zapo­mniał to rów­nie dokład­nie jak diu­kow­skie drzewo gene­alo­giczne. Posta­na­wia więc tak kształ­to­wać swe wypo­wie­dzi, by uni­kać zwra­ca­nia się doń po nazwi­sku lub przez zaimek. To będzie fajna zabawa i czas mu szyb­ciej zleci.

-?Nie­zły obraz -?mówi Water­ho­use -?naprawdę nie­kiep­ski.

-?Nasze wyspy wyda­dzą się panu nie mniej nad­zwy­czaj­nymi, i to z tego samego powodu -?nie­ja­sno odpo­wiada diuk.

W następ­nym momen­cie, kiedy Water­ho­use uświa­da­mia sobie, co się dzieje, sie­dzi już w jego gabi­ne­cie. Sądzi, że pew­nie odbyła się jakaś grzecz­no­ściowa kon­wer­sa­cja, ale takich rze­czy ni­gdy nie ma sensu śle­dzić. Znów, po raz drugi lub trzeci, pro­po­nują mu her­batę, on zga­dza się, ale her­bata jakoś nie chce się zma­te­ria­li­zo­wać.

-?Puł­kow­nik Chat­tan jest nad Morzem Śród­ziem­nym, więc wysłano mnie w zastęp­stwie -?wyja­śnia Water­ho­use -?nie po to, by mar­no­wać czas na oma­wia­nie detali logi­stycz­nych, lecz abym wyra­ził naszą wdzięcz­ność za tę nie­zwy­kłą w swej hoj­no­ści pro­po­zy­cję doty­czącą zamku. -?Poszło! Żad­nych zaim­ków, żad­nej gafy.

-?Ależ skąd! -?Diuk bie­rze to za afront. Prze­ma­wia nie­śpiesz­nymi, dys­tyn­go­wa­nymi fra­zami czło­wieka, który w pamięci kart­kuje słow­nik nie­miecko-angiel­ski. -?Nawet pomi­ja­jąc moje oso­bi­ste... zobo­wią­za­nia patrio­tyczne... oczy­wi­ście przyj­mo­wane chęt­nie i z rado­ścią... teraz jakby to stało się jakby... bar­dzo modne, żeby trzy­mać... w swo­jej... spi­żarni... cały plu­ton... umun­du­ro­wa­nych ludzi.

-?Wiele zna­ko­mi­tych domów angiel­skich pomaga nam jak może -?potwier­dza Water­ho­use.

-?No cóż... a zatem... pro­szę go użyć! -?mówi diuk. -?Pro­szę się nie... krę­po­wać! Wyko­rzy­staj­cie go... jak należy! Doku­ment­nie! Ten zamek prze­żył... tysiące qwghl­miań­skich zim i prze­trwa... naj­gor­sze, co może­cie mu zgo­to­wać.

-?Już nie­długo mamy nadzieję roz­lo­ko­wać tam nie­wielką jed­nostkę. - Water­ho­use kiwa głową.

-?A czy mógł­bym... zaspo­koić moją... cie­ka­wość... i dowie­dzieć się... jaka to jed­nostka? -?mówi diuk i cofa się o krok.

Water­ho­use jest na to przy­go­to­wany. Jest aż tak przy­go­to­wany, że musi się ugryźć w język i posta­rać o ton kon­fi­den­cjo­nalny.

-?Radio­na­mier­nik.

-?Radio­na­mier­nik?!

-?Odbior­nik radiowy wyso­kiej czę­sto­tli­wo­ści z anteną kie­run­kową. Spo­sób na okre­śle­nie pozy­cji róż­nych nadaj­ni­ków radio­wych, przez namie­rza­nie ich z kilku róż­nych punk­tów.

-?Sądził­bym... przy­pusz­czał­bym, że wie­cie, gdzie są wszyst­kie... nie­miec­kie... nadaj­niki.

-?Oczy­wi­ście wiemy, z wyjąt­kiem tych, które się poru­szają.

-?Poru­szają?! -?Diuk marsz­czy brwi, wyobra­ża­jąc sobie olbrzymi nadaj­nik -?budy­nek, maszt z anteną i tak dalej -?zamon­to­wany na czte­rech rów­no­le­głych szy­nach kole­jo­wych jak Gruba Berta, jadący po ste­pie, cią­gnięty przez zaprzę­żo­nych do niego ukra­iń­skich bur­ła­ków.

-?Na przy­kład U-Booty -?dodaje Water­ho­use.

-?Aha! -?rzuca diuk. -?Aha! -?Odchyla się w skrzy­pią­cym skó­rza­nym fotelu, w myśli rysu­jąc sobie cał­kiem nowy obraz. -?One... wynu­rzają się, tak, i nadają... przez radio?

-?Wła­śnie.

-?A wy... pod­słu­chu­je­cie.

-?Gdyby tylko się dało! -?mówi Water­ho­use. -?Nie­stety. Niemcy z pomocą swo­ich słyn­nych mate­ma­tycz­nych geniu­szy wyna­leźli szy­fry, które są nie­moż­liwe do zła­ma­nia. Nie mamy zie­lo­nego poję­cia, co oni tam nadają. Ale za pomocą radio­na­mier­ni­ków możemy usta­lić, skąd nadają, i odpo­wied­nio skie­ro­wać nasze kon­woje.

-?Aha.

-?Pro­po­nu­jemy więc zamon­to­wać na dachu zamku wiel­kie obro­towe anteny i zakwa­te­ro­wać tu spe­cja­li­stów od namia­rów.

Diuk marsz­czy brwi.

-?Zabez­pie­czy­cie się... jak należy przed bły­ska­wi­cami?

-?Natu­ral­nie.

-?Wie­cie rów­nież, że już w sierp­niu można... spo­dzie­wać się... zamieci śnież­nych i oblo­dze­nia?

-?Pro­gnozy Kró­lew­skiej Qwghl­miań­skiej Sta­cji Mete­oro­lo­gicz­nej w zasa­dzie nie pozo­sta­wiają zbyt wiele dla wyobraźni.

-?A zatem dobrze! -?rzuca diuk, zapa­la­jąc się do pomy­słu. -?To pro­szę sko­rzy­stać z zamku! I dać im... dać im popa­lić!

Electrical Till Corporation

Elec­tri­cal Till Cor­po­ra­tion

Ta keja zasta­wiona sto­sami drew­nia­nych skrzyń i sta­lo­wych beczek jest dowo­dem powoli kry­sta­li­zu­ją­cego się alianc­kiego planu: zała­twie­nia państw Osi przez zasy­pa­nie ich górą pro­duk­tów prze­my­sło­wych. Pro­dukty te wypluły z sie­bie ładow­nie stat­ków z Ame­ryki, Anglii i Indii; leżą tu, bo Austra­lia na razie nie wie, co z nimi począć. To nie jedyna keja w Syd­ney ugi­na­jąca się pod cię­ża­rem ładunku; ale ponie­waż ta tutaj nie służy do niczego wię­cej, towary pię­trzą się wyżej, są star­sze, bar­dziej pordze­wiałe, rojące się w nich szczury są bar­dziej oszro­nione solą i popstrzone mewim gów­nem.

Pomię­dzy nimi prze­ci­ska się facet, pró­bu­jąc nie usma­ro­wać się jesz­cze bar­dziej tymże gów­nem. Nosi mun­dur majora Armii USA. Ma też ciężką walizkę. Nazywa się Com­stock.

W walizce ma roz­ma­ite doku­menty toż­sa­mo­ści, papiery uwie­rzy­tel­nia­jące oraz robiący wra­że­nie list z biura samego Gene­rała w Bris­bane. Miał już oka­zję poka­zać to wszystko austra­lij­skim straż­ni­kom, pod­sta­rza­łym, ale dziw­nie groź­nym, z tymi heł­mami i kara­bi­nami z I wojny. Na nabrzeżu roi się od nich. Nie mówią żad­nym roz­po­zna­wal­nym przez majora dia­lek­tem języka angiel­skiego, i vice versa, ale umieją prze­czy­tać, co napi­sano w jego papie­rach.

Zacho­dzi słońce i budzą się szczury. Major cały dzień łaził po por­cie. Był na woj­nie i w woj­sku wystar­cza­jąco długo, by wie­dzieć, że to, czego szuka, będzie na ostat­niej prze­szu­ki­wa­nej kei -?tak się składa, że to wła­śnie ta. Jeśli zacznie szu­kać od jej końca, znaj­dzie te rze­czy na początku, i na odwrót. Tym bar­dziej trzeba wyka­zać się spo­strze­gaw­czo­ścią. Roz­gląda się wokół, a upew­niw­szy się, że nie ma w pobliżu żad­nych prze­cie­ka­ją­cych beczek z pali­wem lot­ni­czym, zapala papie­rosa. Wojna to pie­kło, ale jak się zapali, da się wytrzy­mać.

Port Syd­ney o zacho­dzie słońca jest wspa­niały, ale on patrzył na niego cały dzień i wła­ści­wie już wcale go nie widzi. Ponie­waż nie ma nic lep­szego do roboty, otwiera walizkę. Ma tam książkę w mięk­kiej opra­wie, już prze­czy­taną. A także sko­ro­szyt zawie­ra­jący pożół­kłe, kru­szące się war­stwy osa­dów, ska­mie­nia­ło­ści, które tylko arche­olog umiałby roz­dzie­lić. To histo­ria o tym, jak Gene­rał, opu­ściw­szy Cor­re­gi­dor i osiadł­szy w kwiet­niu w Austra­lii, wysłał zapo­trze­bo­wa­nie na pewien sprzęt. Jak to zapo­trze­bo­wa­nie prze­słano do Ame­ryki, gdzie odbi­jało się jak kula bilar­dowa po nie­skoń­czo­nym labi­ryn­cie orga­nów woj­sko­wej i cywil­nej biu­ro­kra­cji; jak rze­czony sprzęt został w sto­sow­nym cza­sie wypro­du­ko­wany, skom­ple­to­wany, prze­wie­ziony tędy i owędy na cię­ża­rów­kach i wresz­cie zała­do­wany na sta­tek; i wresz­cie, pewne dowody suge­ru­jące, że tenże sta­tek kilka mie­sięcy temu odwie­dził Port Syd­ney. Nie ma dowodu, że wyła­do­wał ów sprzęt, ale w por­tach statki zawsze coś wyła­do­wują: Com­stock będzie na razie musiał zado­wo­lić się takim zało­że­niem.

Wypa­liw­szy papie­rosa, kon­ty­nu­uje poszu­ki­wa­nia. Nie­które papiery w sko­ro­szy­cie podają pewne magiczne liczby, które powinny być nama­lo­wane na rze­czo­nych skrzy­niach; przy­naj­mniej tak zało­żył w swo­ich cało­dzien­nych poszu­ki­wa­niach. Jeśli się mylił, będzie musiał wró­cić i jesz­cze raz spraw­dzić każdą skrzy­nię w całym por­cie. Aby fak­tycz­nie zer­k­nąć na numer skrzyni, trzeba nie­raz prze­ci­skać się pomię­dzy ich sto­sami i ście­rać z nich skry­wa­jący klu­czowe infor­ma­cje kurz i brud. Major jest teraz umo­ru­sany jak fron­towy żoł­dak.

Kiedy zbliża się do końca kei, jego oko wyłu­skuje sku­pi­sko skrzyń, które chyba należą do tego samego gatunku, ponie­waż ich solna sko­rupa ma podobną gru­bość. Na dole, gdzie zbiera się woda, grubo cio­sane deski prze­gniły. Na górze, gdzie praży słońce, spa­czyły się i popę­kały. Gdzieś muszą być wyma­lo­wane numery, ale wzrok Com­stocka przy­ciąga coś innego: coś, co poru­sza serce, tak jak widok ame­ry­kań­skiej flagi trze­po­czą­cej w poran­nym słońcu poru­sza serce żoł­nie­rza pie­choty w okrą­że­niu. Te skrzy­nie dum­nie noszą skrót nazwy firmy, w któ­rej pra­co­wał major Com­stock (i więk­szość jego towa­rzy­szy broni z Bris­bane), zanim zostali hur­tem wcie­leni do armij­nej Służby Wywiadu Radio­wego. Litery są wybla­kłe i zaku­rzone, ale on poznałby je wszę­dzie: sta­no­wią logo, znak fir­mowy, winietę firmy ETC -?Elec­tri­cal Till Cor­po­ra­tion.

Krypta

Krypta

Ter­mi­nal lot­ni­ska ma chyba przy­po­mi­nać kształ­tem rząd stło­czo­nych malaj­skich domostw. Świeżo malo­wany rękaw wysuwa się jak minóg i przy­sysa neo­pre­no­wym pyskiem do boku samo­lotu. Grupa nip­poń­skich eme­ry­tów nie rusza się z miejsc, kul­tu­ral­nie pozwa­la­jąc wysiąść biz­nes­me­nom: "Pro­szę iść, ludzie, któ­rym skła­damy wizytę, mogą pocze­kać".

Kiedy Randy idzie przez rękaw, na jego skó­rze skra­pla się jed­no­cze­śnie wil­goć i paliwo lot­ni­cze; zaczyna się pocić. Wcho­dzi do budynku ter­mi­nalu, który pomimo tej alu­zji do malaj­skich domów jest zapro­jek­to­wany tak, by wyglą­dać dokład­nie jak każde inne świeżo zbu­do­wane lot­ni­sko. Chłód kli­ma­ty­za­cji ude­rza w twarz jak szpi­ku­lec. Sta­wia torby na pod­ło­dze i zatrzy­muje się, by pozbie­rać myśli, przed wiel­kim jak boisko do siat­kówki malo­wi­dłem Leroya Neimana przed­sta­wia­ją­cym suł­tana gra­ją­cego w polo. Na czas krót­kiego wybo­istego lotu uwiązł w fotelu przy oknie i nie zdo­łał prze­do­stać się do toa­lety, za to teraz znaj­duje jakąś i leje tak zawzię­cie, że pisuar zaczyna jakby jodło­wać.

Kiedy zaspo­ko­jony odcho­dzi od niego, uświa­da­mia sobie obec­ność jesz­cze jed­nego czło­wieka, odwra­ca­ją­cego się od sąsied­niego pisu­aru -?to któ­ryś z tych nip­poń­skich biz­nes­me­nów, któ­rzy nie­dawno wysie­dli z samo­lotu. Kilka mie­sięcy temu jego obec­ność unie­moż­li­wi­łaby Randy'emu odla­nie się. Dziś nawet go nie zauwa­żył. Jako osoba od zawsze cier­piąca na fobię toa­lety publicz­nej, Randy jest szczę­śliwy, że wresz­cie tra­fił na magiczne pana­ceum: nie uwa­żaj się za domi­nu­ją­cego samca alfa, ale zatop się w myślach na tyle, by nie zauwa­żać innych ludzi. Przez tę fobię twój orga­nizm chce ci powie­dzieć, że za inten­syw­nie pra­cu­jesz głową, że trzeba wynieść się z uczelni i wresz­cie, kurwa, zna­leźć jakąś pracę.

-?Widział pan stronę inter­ne­tową Mini­ster­stwa Infor­ma­cji? -?odzywa się biz­nes­men.

Ma na sobie dosko­nały antra­cy­towy gar­ni­tur w drobne prążki, który nosi z taką łatwo­ścią, jak Randy pamiąt­kową koszulkę z 5. Kon­fe­ren­cji Hac­ke­rów, luźne spodnie i indiań­skie san­dały.

-?Ojej! -?wypala Randy. -?Zupeł­nie zapo­mnia­łem!

Wybu­chają śmie­chem. W dłoni Nip­poń­czyka poja­wia się wizy­tówka. Randy musi roze­drzeć rzepa w swej saszetce i pogrze­bać w niej. Wymie­niają karty w tra­dy­cyjny azja­tycki spo­sób, dwiema rękami. Avi kazał Randy'emu ćwi­czyć to nie­mal do per­fek­cji. Obaj kła­niają się, na co skom­pu­te­ry­zo­wane, auto­ma­tyczne pisu­ary reagują bul­go­tem. Drzwi umy­walni otwie­rają się i wcho­dzi star­szy Nip, prze­wod­nik siwo­wło­sego stada.

Sier­żant Armii USA w sta­nie spo­czynku, Sean Daniel McGee, w swo­ich wojen­nych pamięt­ni­kach, gdzie wspo­mina Kina­kutę, okre­śla Nip­poń­czy­ków wła­śnie sło­wem "Nip". Randy ma w tor­bie foto­ko­pię tej książki. To strasz­nie obe­lżywy i rasi­stow­ski epi­tet. Jed­na­ko­woż, na Angli­ków mówi się "Angole", a na Ame­ry­ka­nów "Jan­kesi", prawda? Nazwa­nie Nip­poń­czyka Nipem to prze­cież to samo? A może to raczej to samo co nazwa­nie Chiń­czyka "Chi­no­lem"? Pod­czas setek godzin spo­tkań i w mega­baj­tach zaszy­fro­wa­nych e-maili, które Randy, Avi, John Can­trell, Tom Howard, Eber­hard Föhr i Beryl wymie­nili, zakła­da­jąc firmę Epi­phyte(2), każdy z nich nie­chcący użył raz czy dwa słowa "Jap" -?skrótu od "Japoń­czyka" - dokład­nie tak samo, jak używa się skrótu RAM na okre­śle­nie Ran­dom Access Memory, pamięci o swo­bod­nym dostę­pie. Tyle że "Jap" to oczy­wi­ście rów­nież obe­lżywy i rasi­stow­ski epi­tet. Randy wyczuwa, że to wszystko zależy od stanu umy­słu w chwili, gdy wypo­wiada się to słowo. Jeśli tylko chcesz coś skró­cić, nie jest to obe­lgą. Jeśli nato­miast wzbu­dzasz rasi­stow­skie nastroje, do czego cza­sami zniża się Sean Daniel McGee, to zupeł­nie inna sprawa.

Ten kon­kretny nip­poń­ski osob­nik przed­sta­wia się na wizy­tówce jako Goto Furu­de­nendu (Fer­dy­nand Goto). Randy, spę­dziw­szy ostat­nio sporo czasu na roz­gry­za­niu sche­ma­tów orga­ni­za­cyj­nych pew­nych istot­nych nip­poń­skich firm, wie już, że jest on wice­pre­ze­sem ds. pro­jek­tów spe­cjal­nych (cokol­wiek to zna­czy) w fir­mie Goto Engi­ne­ering. Wie także, że sche­maty orga­ni­za­cyjne firm nip­poń­skich są gówno warte, a nazwy sta­no­wisk nic nie zna­czą. Ale zapewne warto zapa­mię­tać fakt, że gość ma takie samo nazwi­sko jak zało­ży­ciel firmy.

Tekst na wizy­tówce Randy'ego głosi, że nazywa się on Ran­dall L. Water­ho­use (Randy) i że jest wice­pre­ze­sem ds. tech­no­lo­gii sie­cio­wych Epi­phyte Cor­po­ra­tion.

Goto i Water­ho­use wycho­dzą z umy­walni i kie­rują się za roz­rzu­co­nymi po lot­ni­sku pik­to­gra­mami w stronę bagaży.

-?Czy odczuł pan zmianę czasu? -?jowial­nie pyta Goto, cytu­jąc (jak podej­rzewa Randy) roz­mówki angiel­skie.

Jest przy­stoj­nym face­tem z ujmu­ją­cym uśmie­chem. Ma pew­nie koło czter­dziestki, choć może i wię­cej, bo ci Nip­poń­czycy mają cał­kiem inny algo­rytm sta­rze­nia się.

-?Nie -?odpo­wiada Randy.

Jako kom­pu­te­ro­wiec, udziela bar­dzo kiep­skich -?bo zwię­złych i praw­dzi­wych -?odpo­wie­dzi na takie pyta­nia. Dobrze wie, że Goto ma gdzieś jego zmianę czasu. Przy­cho­dzi mu też do głowy, że gdyby zna­lazł się tu Avi, na pewno potra­fiłby wła­ści­wie sko­rzy­stać z tego pyta­nia, wda­jąc się w towa­rzy­ską poga­wędkę. Do trzy­dziestki Randy bar­dzo przej­mo­wał się fak­tem, że nie umie gadać z ludźmi. Teraz mu to zwisa. Nie­długo pew­nie będzie z tego dumny. Tym­cza­sem, dla dobra wspól­nych inte­re­sów, robi co może.

-?Kilka dni sie­dzia­łem w Manili i zdą­ży­łem się zaadap­to­wać.

-?Aha! A jak tam pana inte­resy w Manili, w porządku?

-?A, dzię­kuję, świet­nie -?kła­mie Randy, stwier­dza­jąc, że jego zdol­no­ści inter­per­so­nalne, jak­kol­wiek kiep­skie, miały już czas na roz­bieg. - Przy­le­ciał pan pro­sto z Tokio?

Uśmiech zamiera na ustach Goto; po chwili waha­nia odpo­wiada:

-?Tak.

Ton jest wyraź­nie pro­tek­cjo­nalny: sie­dziba Goto Engi­ne­ering mie­ści się w Kobe, a stam­tąd nie lata się przez Tokio. Goto jed­nak odpo­wie­dział twier­dząco, bo po namy­śle zdał sobie sprawę, że gada z pospo­li­tym Jan­ke­sem, który, mówiąc "Tokio", ma na myśli "te wasze nip­poń­skie wyspy" albo i "gdzie­kol­wiek tam se miesz­ka­cie".

-?Prze­pra­szam -?mówi Randy. -?Cho­dziło mi o Osakę.

Goto uśmie­cha się sze­roko i nie­znacz­nie suge­ruje ukłon.

-?Wła­śnie! Przy­le­cia­łem z Osaki.

Goto i Water­ho­use dry­fują z dala od sie­bie przy odbio­rze bagaży, wymie­niają uśmie­chy, sunąc przez odprawę celną, i wpa­dają na sie­bie na par­kingu. Tu pasa­że­rów zacze­piają Kina­ku­tań­czycy w bia­łych ręka­wicz­kach oraz pięk­nych, niby-mary­nar­skich bia­łych mun­du­rach ze zło­tymi wyło­gami i pro­po­nują trans­fer do hoteli.

-?Pan też mieszka w Foote Man­sion? -?pyta Goto.

To naj­bar­dziej luk­su­sowy hotel na Kina­ku­cie. Zna już odpo­wiedź: jutrzej­sze spo­tka­nie zostało zapla­no­wane tak szcze­gó­łowo, jak start waha­dłowca.

Randy się waha. Do kra­węż­nika wła­śnie pod­je­chał naj­więk­szy mer­ce­des, jakiego w życiu widział, na jego szy­bach para wodna nie two­rzy mgły, ale wręcz skra­pla się i spływa stru­mie­niami. Wysko­czył z niego kie­rowca w libe­rii Foote Man­sion, by pozba­wić pana Goto bagażu. Randy wie, że wystar­czy drobny ruch w kie­runku tego wozu, a wylą­duje w luk­su­so­wym hotelu, gdzie będzie mógł wziąć prysz­nic, pooglą­dać nago tele­wi­zję, popi­ja­jąc fran­cu­skie wino po sto dolców butelka, pójść na basen albo na masaż.

I to wła­śnie jest pro­blem. Już czuje, jak więd­nie w rów­ni­ko­wym upale. Nie może zmięk­nąć zbyt wcze­śnie. Jest na nogach dopiero od sze­ściu czy sied­miu godzin. Ma coś do zro­bie­nia. Zmu­sza się do sta­nię­cia na bacz­ność; przy tym wysiłku poci się tak bar­dzo, że wil­goć chyba osiada na wszyst­kim w pro­mie­niu kilku metrów.

-?Z przy­jem­no­ścią poje­chał­bym razem z panem do hotelu -?mówi -?ale mam jesz­cze parę spraw do zała­twie­nia.

Goto rozu­mie.

-?Może spo­tkamy się na drinku, dzi­siaj wie­czo­rem.

-?Pro­szę zosta­wić mi wia­do­mość -?mówi Randy.

Goto macha do niego zza przy­dy­mio­nej szyby star­tu­ją­cego od kra­węż­nika mer­ce­desa. Randy robi w tył zwrot, wraca do muzuł­mań­skiego Dun­kin' Donuts, przyj­mu­ją­cego osiem walut, i wrzuca coś na ruszt. Potem znów wycho­dzi i nie­znacz­nie zerka w stronę kolejki tak­só­wek. Natych­miast rzuca się ku niemu jeden z kie­row­ców i zrywa mu z ramie­nia torbę z ubra­niami.

-?Do Mini­ster­stwa Infor­ma­cji -?mówi Randy.

Na dłuż­szą metę trudno powie­dzieć, czy Suł­ta­na­towi Kina­kuty opłaci się posia­da­nie odpor­nej na trzę­sie­nia ziemi, wybu­chy wul­ka­nów, tsu­nami i broń ter­mo­ją­drową sie­dziby Mini­ster­stwa Infor­ma­cji, z olbrzy­mim pod­po­dzie­miem wypcha­nym potęż­nymi kom­pu­te­rami i swit­chami sie­cio­wymi. Ale suł­tan zde­cy­do­wał, że to dosko­nały pomysł. Zatrud­nił paru groź­nych Niem­ców, żeby to zapro­jek­to­wali, oraz Goto Engi­ne­ering, żeby to zbu­do­wało. Nikt oczy­wi­ście nie zna się lepiej na klę­skach żywio­ło­wych niż Nip­poń­czycy; może z wyjąt­kiem kilku naro­dów, które dawno wymarły i w związku z tym nie mogą star­to­wać do tego typu prze­tar­gów. Wie­dzą też, podob­nie jak Niemcy, jak to jest dać się zbom­bar­do­wać na mia­zgę.

Oczy­wi­ście są też pod­wy­ko­nawcy i całe stada kon­sul­tan­tów. Avi, doko­nu­jąc cudów swą szybką gadką, zała­twił im jeden z naj­więk­szych kon­trak­tów kon­sul­tin­go­wych: firma Epi­phyte(2) zaj­muje się tutaj "inte­gra­cją sys­te­mów", co ozna­cza, że ma połą­czyć do kupy masę żela­stwa wypro­du­ko­wa­nego przez inne firmy i nad­zo­ro­wać insta­la­cję wszyst­kich tych kom­pu­te­rów, swit­chy i łączy tele­ko­mu­ni­ka­cyj­nych.

Jazda trwa zaska­ku­jąco krótko. Kina­kuta City nie jest zbyt duże, ści­śnięte mię­dzy stro­mymi pasmami gór, a suł­tan wypo­sa­żył je w mnó­stwo ośmio­pa­smo­wych auto­strad. Tak­sówka pędzi po ziemi odzy­ska­nej, na któ­rej znaj­duje się lot­ni­sko, łukiem omija kikut Góry Elizy, igno­ru­jąc dwa zjazdy do Mia­sta Tech­no­lo­gii, i skręca na nie­ozna­ko­wany śli­mak. Nagle wię­zną w korku zło­żo­nym z olbrzy­mich wywro­tek -?nip­poń­skich masto­don­tów z wypi­sa­nym wiel­kimi, macho lite­rami sło­wem GOTO. Naprze­ciw nich sunie drugi stru­mień cię­ża­ró­wek -?iden­tycz­nych, tylko wyła­do­wa­nych odłam­kami skał. Tak­sów­karz skręca na prawy pas i wyprze­dza je -?mniej wię­cej przez kilo­metr. Jadą w górę -?Randy'emu raz strzyka w uszach. Droga jest zbu­do­wana na dnie wąwozu, wspi­na­ją­cego się na jeden z gór­skich łań­cu­chów. Nie­ba­wem ota­czają ich cia­sno wiru­jące ściany zie­leni, jak gąbka chło­nące i utrzy­mu­jące wewnątrz wieczną chmurę mgły, przez którą od czasu do czasu widać wie­lo­barwne iskry. Randy nie umie powie­dzieć, czy to ptaki, czy kwiaty. Kon­trast pomię­dzy obfitą roślin­no­ścią lasu tro­pi­kal­nego a sza­ro­ścią drogi, młó­co­nej wiel­kimi jak domy opo­nami cię­ża­ró­wek, jest tak silny, że aż dez­orien­tuje.

Tak­sówka się zatrzy­muje. Szo­fer odwraca głowę i spo­gląda nań wycze­ku­jąco. Randy przez chwilę myśli, że może się zgu­bił, i czeka na wska­zówki. Droga koń­czy się tutaj, na par­kingu tajem­ni­czo usy­tu­owa­nym pośrodku mgli­stego lasu. Randy widzi kilka wiel­kich kli­ma­ty­zo­wa­nych cię­ża­ró­wek ze zna­kami róż­nych nip­poń­skich, nie­miec­kich i ame­ry­kań­skich firm; kil­ka­dzie­siąt samo­cho­dów oso­bo­wych; tyleż auto­bu­sów. Są tu wszyst­kie rekwi­zyty wiel­kiego placu budowy oraz kilka dodat­ko­wych, na przy­kład dwie małpy z wiel­kimi sztyw­nymi peni­sami, bijące się o jakąś zdo­bycz z kon­te­nera ze śmie­ciami, ale bra­kuje placu budowy. Jest tylko zamy­ka­jąca drogę ściana zie­leni, tak ciem­nej, że nie­mal czar­nej.

W tej ciem­no­ści zni­kają puste cię­ża­rówki. Wyjeż­dżają pełne, naj­pierw roz­świe­tlają mgłę i mrok reflek­to­rami, potem barw­nymi świa­teł­kami, zamon­to­wa­nymi przez kie­row­ców na chłod­ni­cach, potem bły­skiem chromu i szkła, wresz­cie poja­wiają się same cię­ża­rówki. Oczy Randy'ego przy­zwy­cza­jają się do ciem­no­ści. Teraz widzi przed sobą oświe­tlone rtę­cio­wymi lam­pami wej­ście do groty.

-?Czy mam na pana zacze­kać? -?pyta tak­sów­karz.

Randy zerka na licz­nik, prze­li­cza w pamięci i docho­dzi do wnio­sku, że kurs tutaj kosz­to­wał go jakieś dzie­sięć cen­tów.

-?Tak -?odpo­wiada i wysiada.

Zado­wo­lony kie­rowca cofa wóz i zapala papie­rosa.

Randy stoi i z roz­dzia­wioną gębą gapi się przez dobrą minutę w otwór groty -?tro­chę dla­tego, że widok jest rze­czy­wi­ście nie­sa­mo­wity, a tro­chę dla­tego, że pły­nie stam­tąd rzeka przy­jem­nie chłod­nego powie­trza. Potem powoli lezie przez par­king i znaj­duje naczepę z napi­sem "Epi­phyte".

W środku sie­dzą trzy drobne Kina­ku­tanki; choć ni­gdy go nie widziały, dokład­nie wie­dzą kim jest, i, co wię­cej, zdra­dzają swój zachwyt, że go widzą. Mają na sobie dłu­gie, luźne zwoje jaskra­wych tka­nin, a pod spodem golfy, dla ochrony przed ark­tycz­nym chło­dem kli­ma­ty­za­to­rów. Wszyst­kie są aż zbyt wydajne i opa­no­wane. Randy wszę­dzie w połu­dniowo-wschod­niej Azji spo­tyka kobiety, które powinny sze­fo­wać Gene­ral Motors, albo coś w tym stylu. Bły­ska­wicz­nie roz­sy­łają przez wal­kie-tal­kie wia­do­mość, że przy­je­chał, oraz wrę­czają mu parę potęż­nych butów do kolan, kask i tele­fon komór­kowy, wszystko prze­zor­nie opa­trzone jego nazwi­skiem. Po kilku minu­tach drzwi przy­czepy otwiera młody Kina­ku­tań­czyk w kasku i ubło­co­nych bucio­rach, przed­sta­wia się jako Steve i pro­wa­dzi Randy'ego do wej­ścia. Idą wąskim chod­ni­kiem z desek, oświe­tlo­nym cią­giem żaró­wek w dru­cia­nych klat­kach.

Przez pierw­sze sto metrów, czy coś koło tego, grota jest tylko pro­stym kory­ta­rzem, sze­ro­kim na tyle, by zmie­ściły się w nim dwie cię­ża­rówki Goto i wąski chod­ni­czek dla pie­szych. Randy prze­suwa dło­nią po ścia­nie. Skała jest szorstka i zaku­rzona, nie gładka jak w natu­ral­nych gro­tach, widać też świeże rowki wyżło­bione mło­tami pneu­ma­tycz­nymi lub świ­drami.

Jed­nakże echo suge­ruje, że coś ma się zmie­nić. Steve wpro­wa­dza go do wła­ści­wej groty. Jest, hm, dość prze­pastna. Spo­koj­nie mie­ści kil­ka­na­ście cię­ża­ró­wek, pod­jeż­dża­ją­cych do zała­dunku skałą i bło­tem. Randy zerka w górę, pró­bu­jąc wypa­trzyć sufit, ale widzi jedy­nie bate­rię sil­nych nie­bie­sko-bia­łych lamp, jak na sta­dio­nie, z dzie­sięć metrów nad nim. Dalej jest tylko ciem­ność i mgła.

Steve odcho­dzi, by cze­goś poszu­kać, zosta­wia­jąc Randy'ego na kilka minut samego; to dobrze, ponie­waż potrze­buje sporo czasu, by zorien­to­wać się, gdzie naprawdę jest.

Nie­które ściany groty są gład­kie i natu­ralne, inne szorst­kie, co pozwala odróż­nić miej­sca, gdzie inży­nie­ro­wie kazali ją posze­rzyć. Podob­nie, część pod­łogi jest gładka i nie­zbyt równa. W nie­któ­rych miej­scach obni­żono ją przez wysa­dza­nie i sku­wa­nie, w innych pod­wyż­szono, wyle­wa­jąc beton.

Ta główna hala wydaje się pra­wie skoń­czona. Tu będą mie­ścić się biura Mini­ster­stwa Infor­ma­cji. Głę­biej są jesz­cze dwie mniej­sze groty, w trak­cie powięk­sza­nia. W jed­nej będzie część inży­nie­ryjna (gene­ra­tory prą­do­twór­cze i tak dalej), w dru­giej sys­temy kom­pu­te­rowe.

W dziu­rze uka­zuje się potężny facet w bia­łym kasku. To Tom Howard, wice­pre­zes Epi­phyte do spraw sys­te­mów. Zdej­muje kask i macha nim zapra­sza­jąco do Randy'ego.

Kory­tarz pro­wa­dzący do hali kom­pu­te­ro­wej jest na tyle sze­roki, by mogła nim prze­je­chać fur­go­netka, ale nie jest tak równy i poziomy, jak główne wej­ście. Więk­szość miej­sca zaj­muje nie­sa­mo­wi­cie mocarny i szybki taśmo­ciąg, nio­sący tony kapią­cego sza­rego błota do głów­nej groty, gdzie ładuje się je na cię­ża­rówki firmy Goto. Bio­rąc pod uwagę praw­do­po­dobny koszt i sto­pień skom­pli­ko­wa­nia, ten taśmo­ciąg ma mniej wię­cej tyle wspól­nego z nor­mal­nym budow­la­nym urzą­dze­niem, co myśli­wiec F-15 z kuku­ruź­ni­kiem. W pobliżu niego można wpraw­dzie mówić, ale nikt nic nie usły­szy, więc Tom, Randy i Kina­ku­tań­czyk zwany Steve'em w mil­cze­niu podą­żają dalej, do odle­głej o jakieś sto metrów kolej­nej groty.

Tutaj zmie­ściłby się zale­d­wie nie­wielki par­te­rowy dom. Przez śro­dek bie­gnie taśmo­ciąg, zni­ka­jąc w następ­nym otwo­rze; błoto pocho­dzi gdzieś z głębi góry. Wciąż jest za gło­śno, by roz­ma­wiać. Pod­łoga groty została wyrów­nana beto­nem; co kilka metrów ster­czą z niej rurki, z któ­rych zwi­sają poma­rań­czowe kabelki -?łącza świa­tło­wo­dowe.

Tom pod­cho­dzi do kolej­nego otworu w ścia­nie. Wygląda na to, że od tej groty odga­łę­zia się kilka bocz­nych. Pro­wa­dzi Randy'ego przez dziurę, a potem zatrzy­muje go, kła­dąc mu dłoń na ramie­niu: stoją u szczytu drew­nia­nych schod­ków wbu­do­wa­nych w pra­wie pio­nowy szyb, spa­da­jący o jakieś pięć metrów w dół.

-?Wła­śnie widzia­łeś główną halę ze swit­chami -?mówi Tom. -?Kiedy zosta­nie skoń­czona, będzie to naj­więk­szy router na świe­cie. W paru innych gro­tach insta­lu­jemy kom­pu­tery i sys­temy pamięci maso­wej. Czyli w zasa­dzie naj­więk­szy RAID na świe­cie, wspo­ma­gany olbrzy­mią pamię­cią cache.

RAID ozna­cza Redun­dant Array of Ine­xpen­sive Disks, nad­mia­rową macierz nie­dro­gich dys­ków -?takie urzą­dze­nie pozwala tanio i nie­za­wod­nie zapa­mię­tać duże ilo­ści danych; w prze­cho­walni danych potrzeba dokład­nie cze­goś takiego.

-?No i cały czas odgru­zo­wu­jemy pozo­stałe groty -?cią­gnie Tom. -?Ale tutaj odkry­li­śmy coś, co na pewno cię zain­te­re­suje. -?Odwraca się i zaczyna scho­dzić po schod­kach. -?Wiesz, że Japoń­czycy pod­czas wojny mieli w tych gro­tach schrony prze­ciw­lot­ni­cze?

Randy ma w kie­szeni mapę ze swej książki. Roz­kłada ją i pod­suwa pod żarówkę. No jasne, jest na niej takie miej­sce, wysoko w górach, pod-pisane: wej­ście do schronu prze­ciw­lot­ni­czego i cen­trum dowo­dze­nia.

-?I cen­trum dowo­dze­nia? -?pyta.

-?Tak. Skąd wiesz?

-?Z wypo­ży­czalni mię­dzy­bi­blio­tecz­nej.

-?My nie mie­li­śmy poję­cia, zanim tam nie zleź­li­śmy i nie zoba­czy­li­śmy tego mnó­stwa kabli i innego elek­trycz­nego szajsu. Musie­li­śmy to wszystko wypie­przyć, żeby prze­cią­gnąć nasze.

Randy zaczyna scho­dzić po stop­niach.

-?Ten szyb był pełen gruzu -?mówi Tom -?ale widać było, że idą tam kable, dla­tego wie­dzie­li­śmy, że na dole coś musi być.

Randy ner­wowo popa­truje na strop.

-?Czemu był pełen gruzu? Zawa­lił się, czy co?

-?Nie. Japoń­czycy to zro­bili. Wrzu­cali do niego skały, aż cał­kiem go zasy­pali. Kil­ku­na­stu robot­ni­ków musiało je przez dwa tygo­dnie ręcz­nie wybie­rać.

-?No i co? Do czego pro­wa­dziły te kable?

-?Do żaró­wek -?odpo­wiada Tom. -?To były tylko kable zasi­la­jące, a nie łącz­no­ściowe.

-?To co oni chcieli tam ukryć? -?Randy zszedł już pra­wie na sam dół i widzi, że jest tam nie­wiel­kie pomiesz­cze­nie.

-?Sam zobacz -?mówi Tom i włą­cza świa­tło.

Jaski­nia jest mniej wię­cej roz­mia­rów garażu, z porządną, równą pod­łogą. Stoi tu drew­niane biurko, krze­sło i komoda, wło­chata od pięć­dzie­się­cio­let­niego mchu. A także meta­lowy kufer, poma­lo­wany na zgni­ło­zie­lony kolor pokryty nip­poń­skimi zna­kami.

-?Wywa­ży­łem zamek -?dodaje Tom. Pod­cho­dzi do skrzyni i unosi wieko. W środku jest pełno ksią­żek. -?Co, spo­dzie­wa­łeś się szta­bek złota? -?pyta i uśmie­cha się, widząc minę Randy'ego.

Randy kuca na pod­ło­dze i chwyta się za kostki. Z otwar­tymi ustami gapi się na książki w kufrze.

-?Dobrze się czu­jesz?

-?Zaje­bi­ste déja vu. -?mówi Randy.

-?Od tego?

-?Pew­nie. Już to widzia­łem.

-?Gdzie?

-?U dziadka na stry­chu.

Randy wydo­staje się z labi­ryntu jaskiń na par­king. Czuje na skó­rze przy­jemne cie­płe powie­trze, ale zaczyna się pocić, nie dotarł­szy nawet do przy­czepy Epi­phyte Corp., by oddać kask i buty. Żegna się z trzema kobie­tami i znów zaska­kuje go ich tro­ska i zaan­ga­żo­wa­nie. Potem przy­po­mina sobie, że nie jest prze­cież byle przy­błędą: jest udzia­łow­cem i waż­nym ofi­cje­lem w fir­mie, która je zatrud­nia -?płaci im, albo je wyzy­skuje, nie­po­trzebne skre­ślić.

Bar­dzo powoli idzie przez par­king, pró­bu­jąc nie roz­grze­wać swego meta­bo­licz­nego pieca. Do ocze­ku­ją­cej na niego tak­sówki pod­je­chała druga, kie­rowcy wysu­nęli głowy przez okna i gadają.

Pod­cho­dząc do nich, zerka przy­pad­kiem w stronę wej­ścia do groty. Widzi obra­mo­waną mroczną pasz­czą, przy­tło­czoną tyta­nicz­nymi kształ­tami cię­ża­ró­wek Goto syl­wetkę samot­nego czło­wieka, siwo­wło­sego, przy­gar­bio­nego, ale szczu­płego i wyglą­da­ją­cego nie­mal jak atleta w swym cie­płym dre­sie i teni­sów­kach. Stoi tyłem do Randy'ego, twa­rzą do groty, w dłoni ma długą ukwie­coną gałązkę. Jest cał­kiem nie­ru­chomy -?wygląda jakby zapu­ścił w błoto korze­nie.

Otwie­rają się przed­nie drzwi naczepy z napi­sem Goto Engi­ne­ering. Po schod­kach scho­dzi młody Nip­poń­czyk w bia­łej koszuli, kra­wa­cie w paski i poma­rań­czo­wym kasku. Ener­gicz­nie zmie­rza ku star­szemu panu. W pew­nej odle­gło­ści zatrzy­muje się, sta­wia stopy razem i wyko­nuje ukłon. Randy nie zna Nip­poń­czyków na tyle, żeby orien­to­wać się w niu­an­sach, ale ów ukłon wygląda mu na nie­zwy­kle for­malny. Mło­dzie­niec pod­cho­dzi z uśmie­chem do star­szego pana i zapra­sza­jąco wska­zuje dło­nią na naczepę Goto. Tam­ten wygląda na zdez­o­rien­to­wa­nego -?może grota wygląda ina­czej niż kie­dyś? -?ale po kilku chwi­lach odpo­wiada zdaw­ko­wym ukło­nem i pozwala się odpro­wa­dzić na bok.

Randy wsiada do swo­jej tak­sówki i mówi do szo­fera:

-?Do Foote Man­sion.

Cały czas miał złu­dze­nia, że prze­czyta sobie, powoli i dokład­nie, od deski do deski, pamięt­niki Seana Daniela McGee, ale tak to bywa ze złu­dze­niami: jadąc do hotelu, wyciąga z torby stos foto­ko­pii i zaczyna wydłu­by­wać z niej rodzynki. Więk­sza część opo­wie­ści nie ma nic wspól­nego z Kina­kutą -?są to doświad­cze­nia McGee wal­czą­cego na Nowej Gwi­nei i Fili­pi­nach. McGee nie jest Chur­chil­lem, ale ma pewien talent do poto­czy­stych opo­wie­ści z dystan­sem, co spra­wia, że nawet banalne aneg­doty da się czy­tać. Przy takich zdol­no­ściach nar­ra­cyj­nych musiał robić nie­złą karierę w kan­ty­nach dla rezer­wi­stów, przy piwie; pew­nie z tysiąc napi­tych sier­żan­tów nama­wiało go, żeby spi­sał cały ten szajs, jeśli tylko wróci żywy do Sta­nów.

Udało mu się wró­cić, ale w prze­ci­wień­stwie do więk­szo­ści rezer­wi­stów z Fili­pin, po Dniu Zwy­cię­stwa nie pole­ciał pro­sto do domu. Zbo­czył do Suł­ta­natu Kina­kuty, gdzie wciąż sta­cjo­no­wało około czte­rech tysięcy nip­poń­skich żoł­nie­rzy. To wyja­śnia pewną oso­bli­wość w jego książce. Na ogół, we wspo­mnie­niach wojen­nych Dzień Zwy­cię­stwa poja­wia się na ostat­niej stro­nie, albo przy­naj­mniej w ostat­nim roz­dziale, a potem nar­ra­tor jedzie do domu i kupuje sobie buicka. Lecz u Seana Daniela McGee ten dzień znaj­duje się mniej wię­cej w dwóch trze­cich książki. Kiedy Randy odkłada na bok część sprzed sierp­nia 1945, pozo­staje zło­wrogo gruba sterta kar­tek. Oczy­wi­ste, że sier­żant McGee ma coś jesz­cze w zana­drzu.

Nip­poń­ski gar­ni­zon na Kina­ku­cie jak dotąd omi­jała wojna; podob­nie jak inne takie gar­ni­zony, całą swą ener­gię poświę­cił upra­wia­niu warzyw i ocze­ki­wa­niu na wyjąt­kowo rzad­kie wizyty łodzi pod­wod­nych, któ­rymi Nip­poń­czycy pod koniec wojny prze­wo­zili z miej­sca na miej­sce naj­waż­niej­sze ładunki i naj­po­trzeb­niej­szych spe­cja­li­stów, w rodzaju mecha­ni­ków lot­ni­czych. Kiedy dostali wia­do­mość od cesa­rza, naka­zu­jącą zło­żyć broń, uczy­nili to posłusz­nie i (należy podej­rze­wać) z zado­wo­le­niem.

Trudno było tylko zna­leźć kogoś, komu dałoby się pod­dać. Alianci sku­pili się na pla­no­wa­niu inwa­zji na wyspy nip­poń­skie, dla­tego tro­chę potrwało, zanim wysłali woj­ska do opusz­czo­nych gar­ni­zo­nów w rodzaju Kina­kuty. Opis bała­ganu w Manili jest bar­dzo cierpki -?w tym momen­cie McGee zaczyna tra­cić cier­pli­wość i wdzięk. Zaczyna być zło­śliwy. Dwa­dzie­ścia stron póź­niej ląduje na nabrzeżu Kina­kuta City. Stoi na bacz­ność, gdy kapi­tan jego kom­pa­nii przyj­muje kapi­tu­la­cję nip­poń­skiego gar­ni­zonu. Staje na war­cie przy wej­ściu do grot, gdzie kil­ku­na­stu naj­bar­dziej zacie­kłych Nipów odmó­wiło pod­da­nia się. Orga­ni­zuje sys­te­ma­tyczne roz­bra­ja­nie wychu­dłych nip­poń­skich żoł­nie­rzy i dopil­no­wuje, by wszyst­kie kara­biny i amu­ni­cja wylą­do­wały w oce­anie; jed­no­cze­śnie na wyspę tra­fiają pro­wiant i lekar­stwa. Pomaga nie­wiel­kiemu kon­tyn­gen­towi inży­nie­rów roz­cią­gnąć drut kol­cza­sty wokół lot­ni­ska, które zamie­niają w obóz jeniecki.

Randy kart­kuje to wszystko pod­czas jazdy do hotelu. Potem jego wzrok przy­cią­gają słowa w rodzaju "prze­bity", "wrza­ski", "obrzy­dliwe", cofa się więc o kilka stron i zaczyna czy­tać sta­ran­niej.

Zakoń­cze­nie jest takie: począw­szy od roku 1940, Nip­poń­czycy wywle­kli z chłod­nego, czy­stego inte­rioru wyspy tysiące tubyl­ców, zmu­sza­jąc ich do nie­wol­ni­czej pracy na roz­pa­lo­nym, jado­wi­tym wybrzeżu. To oni powięk­szyli wielką grotę, w któ­rej zna­lazł się schron prze­ciw­lot­ni­czy i cen­trum dowo­dze­nia; utwar­dzili drogę na Górę Elizy, gdzie przy­sia­dły sta­cje rada­rowe i nawi­ga­cyjne; zbu­do­wali kolejny pas star­towy na lot­ni­sku; i tysią­cami wymie­rali na mala­rię, tyfus, dyzen­te­rię, z głodu i prze­mę­cze­nia. Ci sami tubylcy, albo ich osa­mot­nieni bra­cia, ze swych kry­jó­wek w górach przy­glą­dali się, jak sier­żant Daniel McGee i jego kole­dzy roz­bra­jają Nip­poń­czy­ków i zamy­kają ich wszyst­kich na lot­ni­sku, pod strażą kilku prze­waż­nie zaspa­nych albo napi­tych sze­re­gow­ców. Tubylcy pra­co­wali w dżun­gli dzień i noc, robiąc włócz­nie, dopóki następna peł­nia księ­życa nie oświe­tliła reflek­to­rem śpią­cych Nip­poń­czy­ków. Wtedy wychy­nęli z lasu, co Sean Daniel McGee opi­suje jako "hordę", "rój szer­szeni", "wyjącą armię", "czarny legion pro­sto z bram pie­kieł", i na jesz­cze inne spo­soby, takie, któ­rych teraz już nie uda­łoby mu się opu­bli­ko­wać. Ame­ry­ka­nów powa­lili na zie­mię i roz­bro­ili, ale nie zro­bili im nic złego. Na drut kol­cza­sty poło­żyli tyle gałęzi, by dało się po nich przejść, a potem wpa­dli na lot­ni­sko z włócz­niami goto­wymi do ciosu. Opo­wieść McGee cią­gnie się przez ponad dwa­dzie­ścia stron; jest to przede wszyst­kim histo­ria pew­nej nocy, pod­czas któ­rej pewien sym­pa­tyczny sier­żant z połu­dnio­wego Bostonu na zawsze utra­cił rów­no­wagę psy­chiczną.

-?Sir?

Randy ze zdu­mie­niem zauważa, że drzwi tak­sówki są otwarte. Roz­gląda się; jest pod mar­kizą przed hote­lem Foote Man­sion. Drzwi przy­trzy­muje mu chudy, żyla­sty boy, wyglą­da­jący tro­chę ina­czej niż więk­szość spo­tka­nych dotąd Kina­ku­tań­czy­ków. Książ­kowy opis tubylca z inte­rioru pasuje doń ide­al­nie.

-?Dzię­kuję -?mówi Randy i pod­kre­śla to hoj­nym napiw­kiem.

Wszyst­kie meble w jego pokoju są zapro­jek­to­wane w Skan­dy­na­wii, ale wyko­nane tutaj, z rzad­kich, tro­pi­kal­nych gatun­ków drewna. Widok z okna ma na góry, jed­nak, wycho­dząc na maleńki bal­ko­nik, może spoj­rzeć na skra­wek wody, roz­ła­do­wy­wany kon­te­ne­ro­wiec i więk­szą część ogrodu pamięci, wznie­sio­nego przez Nip­poń­czy­ków na miej­scu masa­kry.

Czeka nań kilka wia­do­mo­ści i fak­sów: prze­waż­nie od innych pra­cow­ni­ków Epi­phyte, któ­rzy infor­mują, że już dotarli, i podają numer pokoju. Randy roz­pa­ko­wuje się, bie­rze prysz­nic i wysyła do pralni koszule na jutro. Potem zasiada wygod­nie przy sto­liku, włą­cza lap­topa i otwiera biz­ne­splan firmy Epi­phyte(2).

Jaszczur

Jasz­czur

Bobby Sha­ftoe wybrał się wła­śnie z kole­gami na małą poranną prze­jażdżkę po oko­licy.

We Wło­szech.

Wło­chy! To, kurwa, nie­moż­liwe. O co cho­dzi?

Nie jego sprawa wie­dzieć. Co on ma robić, wytłu­ma­czono mu bar­dzo jasno. Musieli wyra­żać się bar­dzo jasno, ponie­waż to zada­nie kom­plet­nie nie ma sensu.

W sta­rych dobrych cza­sach, na Guadal­ca­nal, jego dowódca mówił coś w rodzaju "Sha­ftoe, zli­kwi­do­wać tam­ten bun­kier!" i odtąd Sha­ftoe był wol­nym strzel­cem. Mógł iść, biec, pły­nąć lub się czoł­gać. Mógł pod­kraść się i cisnąć wiązkę gra­na­tów albo z odle­gło­ści zała­twić cel mio­ta­czem ognia. Jeśli wyko­nał zada­nie, nie miało zna­cze­nia jak.

Cel tej skrom­nej misji jest dlań kom­plet­nie nie­zro­zu­miały. W środku nocy budzą jego, porucz­nika Eno­cha Roota, trzech innych mari­nes, w tym radio­ope­ra­tora oraz paru gości z SAS i spę­dzają do jed­nego z nie­licz­nych doków na Mal­cie jesz­cze nie wysa­dzo­nych w powie­trze przez Luft­waffe. Czeka tam okręt pod­wodny. Wsia­dają na pokład i mniej wię­cej przez dwa­dzie­ścia cztery godziny grają w karty. Pra­wie cały czas są na powierzchni, gdzie łodzie pod­wodne mogą pły­nąć znacz­nie szyb­ciej, choć od czasu do czasu zanu­rzają się: widocz­nie są ku temu powody.

Gdy wypusz­czają ich znów na pokład, jest śro­dek następ­nej nocy. Wylą­do­wali w małej zatoczce, na suchym, poszar­pa­nym wybrzeżu; tyle widać przy świe­tle księ­życa. Cze­kają na nich dwie cię­ża­rówki. Otwie­rają klapy w pokła­dzie okrętu i zaczy­nają wyła­do­wy­wać różne rze­czy; mari­nes tasz­czą do jed­nej z cię­ża­ró­wek worki wypchane chyba wszel­kiego gatunku śmie­ciami. Tym­cza­sem Angole ze Spe­cial Air Service, za pomocą klu­czy do nakrę­tek, szmat, smaru i mnó­stwa prze­kleństw mon­tują coś w dru­giej cię­ża­rówce, z mate­ria­łów przy­wie­zio­nych w skrzy­niach na okrę­cie pod­wod­nym. Zanim zdoła dokład­nie się przyj­rzeć, zakry­wają to bre­zen­tem, ale Sha­ftoe widzi, że lepiej, żeby ten przed­miot w niego nie celo­wał.

Po przy­stani wałęsa się paru śnia­dych, wąsa­tych gości. Palą i dys­ku­tują z kapi­ta­nem łodzi. Po wyła­do­wa­niu wszyst­kich skrzyń, kapi­tan chyba płaci im kil­koma następ­nymi kuframi z ładowni okrętu. Faceci otwie­rają parę z nich i wyglą­dają na zado­wo­lo­nych.

W tym momen­cie Sha­ftoe nie wie nawet, na jakim zna­leźli się kon­ty­nen­cie. Pierw­szy raz ujrzaw­szy kra­jo­braz, sądził, że to Afryka Pół­nocna. Kiedy zoba­czył ludzi, sta­wiał na Tur­cję czy coś takiego.

Dopiero gdy nad ich małym kon­wo­jem wscho­dzi słońce, a on (leżąc z tyłu cię­ża­rówki na wor­kach ze śmie­ciami i zer­ka­jąc spod bre­zentu) widzi dro­go­wskazy i chrze­ści­jań­skie kościoły, orien­tuje się że to muszą być Wło­chy albo Hisz­pa­nia. Wresz­cie dostrzega znak wska­zu­jący drogę do Rzymu i domy­śla się, że to Wło­chy. Znak wska­zuje w stronę prze­ciwną od poran­nego słońca, muszą więc znaj­do­wać się gdzieś na połu­dnie lub połu­dniowy wschód od Rzymu. Są rów­nież na połu­dnie od jakie­goś grodu zwa­nego Napoli.

Jed­nakże nie­zbyt długo podzi­wia widoki. Sytu­acja do tego nie zachęca. Cię­ża­rówkę pro­wa­dzi jakiś gość zna­jący tutej­szy język. Czę­sto zatrzy­muje się i gada z miej­sco­wymi. Cza­sem brzmi to jak przy­ja­ciel­ska poga­wędka. Cza­sem jak kłót­nia na temat kul­tury jazdy. A cza­sem jest cich­sza i ostroż­niej­sza. Sha­ftoe domy­śla się, że pod­czas tych roz­mów kie­rowca daje komuś w łapę, żeby ich prze­pu­ścił.

Wydaje mu się wstrzą­sa­jące to, że w kraju aktyw­nie uczest­ni­czą­cym w jed­nej z naj­więk­szych wojen w histo­rii -?w kraju rzą­dzo­nym, na miłość Boską, przez wojow­ni­czych faszy­stów -?dwie cię­ża­rówki pełne uzbro­jo­nych nie­przy­ja­ciół mogą jeź­dzić sobie gdzie chcą, chro­nione tylko kil­koma plan­de­kami po pięć dola­rów sztuka. Kry­mi­nał! Cóż to za żało­sna ope­ra­cja? Ma ochotę zerwać się na równe nogi, odrzu­cić plan­dekę i dać tym maka­ro­nia­rzom nie­zły opier­dol. Całemu temu kra­jowi przy­da­łoby się porządne wyszo­ro­wa­nie szczo­teczką do zębów. Zdaje się, że ci ludzie nawet się nie sta­rają. No bo Nipy, cokol­wiek by o nich myśleć, kiedy wypo­wia­dają ci wojnę, to przy­naj­mniej trak­tują to poważ­nie.

Wal­czy z pokusą wycho­wa­nia Wło­chów. Uświa­da­mia sobie, że to sprzeczne z roz­ka­zami, które wykuł na pamięć, zanim zszo­ko­wała go i namie­szała mu zdrowo w gło­wie ta prze­jażdżka po kraju Osi. Gdyby owe roz­kazy nie wyszły z ust samego puł­kow­nika Chat­tana -?gościa, który dowo­dzi Jed­nostką 2702 -?nie uwie­rzyłby w ani jedno słowo.

Mają roz­bić jakieś obo­zo­wi­sko. Pew­nie przez dłuż­szy czas sporo pograją sobie w karty. Tym­cza­sem radio­ope­ra­tor będzie ciężko pra­co­wał. Ta faza ope­ra­cji może trwać z tydzień. Jest praw­do­po­dobne, że po pew­nym cza­sie spora gro­mada Niem­ców oraz Wło­chów (jeśli aku­rat przy­pad­kiem będzie im się chciało) będzie bar­dzo mocno sta­rać się ich zabić. Kiedy to się wyda­rzy, trzeba nadać przez radio wia­do­mość, pod­pa­lić tę budę, pod­je­chać na jakieś pole, które robi za lądo­wi­sko, i wsiąść do samo­lotu tych bez­tro­skich face­tów z SAS.

Na początku Sha­ftoe nie dowie­rzał. Sądził że to angiel­ski humor, kawał, jakiś falowy rytuał, albo coś takiego. W ogóle nie wie co począć z tymi Ango­lami, bo są to (według jego oso­bi­stych spo­strze­żeń) jedyni poza Ame­ry­ka­nami ludzie posia­da­jący poczu­cie humoru. Sły­szał, że podobno mają je także nie­któ­rzy goście z Europy Wschod­niej, ale ni­gdy ich nie spo­tkał, a teraz nie mają zbyt wiele powo­dów do śmie­chu. W każ­dym razie, ni­gdy nie wia­domo, kiedy ci Angole sobie żar­tują.

Jed­nakże wszyst­kie podej­rze­nia, że to może być żart, ulot­niły się, kiedy ujrzał, jaką wydają im broń. Sha­ftoe zaob­ser­wo­wał, że jak na insty­tu­cję zaj­mu­jącą się strze­la­niem i wysa­dza­niem na wielką skalę, woj­sko jest iry­tu­jąco nie­chętne do roz­da­wa­nia broni. A więk­szość tej, którą ci wyda­dzą, można sobie wetknąć w dupę. Dla­tego wła­śnie mari­nes od dawna musieli kupo­wać thomp­sony za wła­sne pie­nią­dze: kor­pus chciał, by zabi­jali ludzi, ale nie dawał im potrzeb­nych narzę­dzi!

Tyle że ta Jed­nostka 2702 to zupeł­nie inna broszka. Nawet sze­re­gowi mają roz­py­la­cze! A jeśli to nie zwró­ciło niczy­jej uwagi, na pewno uczy­niły to kap­sułki z cyjan­kiem. No i wykład Chat­tana na temat wła­ści­wej metody strze­la­nia we wła­sną głowę ("zdzi­wi­li­by­ście się jak wielu pod każ­dym wzglę­dem kom­pe­tent­nych ludzi nie radzi sobie z tym pozor­nie pro­stym zada­niem").

A teraz zdaje sobie sprawę, że roz­kazy Chat­tana zawie­rały mil­czący suple­ment: "no tak, a jeśli któ­ryś z Wło­chów, któ­rzy miesz­kają we Wło­szech, któ­rzy tam rzą­dzą i któ­rzy są z nami w sta­nie wojny -?jeśli któ­ryś z nich zauważy was i z jakie­goś powodu sprze­ciwi się reali­za­cji waszego planu, cokol­wiek to jest, to wtedy zde­cy­do­wa­nie należy go zabić. A jeśli to nie pomoże, to wów­czas, bar­dzo pro­szę, zabij­cie się, ponie­waż na pewno zro­bi­cie to lepiej i porząd­niej niż faszy­ści. No i nie zapo­mnij­cie olejku do opa­la­nia!".

Prawdę mówiąc, ta misja Sha­ftoe'owi odpo­wiada. Na pewno nie jest gor­sza niż Guadal­ca­nal. Mar­twi go tylko to (stwier­dza, mosz­cząc się na wor­kach z tajem­ni­czymi śmie­ciami i zer­ka­jąc przez pęk­nię­cie w plan­dece), że nie zna celu.

Reszta jego plu­tonu może żyje, a może nie; chyba sły­szy ich krzyki, ale wśród szumu fal i bez­li­to­snego ter­kotu kara­binu maszy­no­wego trudno mieć pew­ność. Potem przy­cho­dzi mu do głowy, że nie­któ­rzy muszą być żywi, bo ina­czej Nipy by nie strze­lały.

Wie, że jest bli­żej kara­binu niż któ­ry­kol­wiek z kole­gów. Tylko on ma jakieś szanse.

Wła­śnie wtedy podej­muje Wielką Decy­zję. Przy­cho­dzi zaska­ku­jąco łatwo - ale w końcu naprawdę głu­pie decy­zje zawsze są naj­ła­twiej­sze.

Pod­czoł­guje się za kłodą do punktu naj­bliż­szego kara­bi­nowi. Bie­rze kilka głę­bo­kich wde­chów, unosi się na kolana i prze­ska­kuje przez pień! Teraz ma otwarty widok na wylot jaskini, błysk z lufy w kształ­cie komety pokrat­ko­wany siatką chro­niącą przed gra­na­tami. Wszystko nad­zwy­czaj wyraźne. Ogląda się na plażę i widzi tylko nie­ru­chome ciała.

Nagle ma olśnie­nie: strze­lają nie dla­tego, że kto­kol­wiek z napast­ni­ków jesz­cze żyje, ale po to, by zużyć zbędną amu­ni­cję i nie dźwi­gać jej z powro­tem. Sha­ftoe jest tre­pem i rozu­mie to.

Potem lufa odwraca się gwał­tow­nie w jego stronę -?zauwa­żyli go. Jest na otwar­tym polu, wysta­wiony na strzał. Może zanur­ko­wać w ściółkę, ale będą ją orać ogniem, dopóki go nie dostaną. Staje więc na rów­nych nogach, mie­rzy z pisto­letu w grotę i zaczyna strze­lać. Lufa kara­binu maszy­no­wego celuje teraz wprost w niego.

Ale nie strzela.

Czter­dziestka piątka trza­ska. Skoń­czyły się naboje. Jest cisza -?tylko szum fal i ten wrzask. Sha­ftoe wkłada pisto­let do kabury i wyciąga rewol­wer.

Wrzask nie brzmi zna­jomo. To nie jest żaden z kole­gów Sha­ftoe'a.

Z wylotu groty nad jego głową wypada żoł­nierz Cesar­skiej Pie­choty Mor­skiej. Przez chwilę znaj­duje się w jed­nej linii ze źre­nicą pra­wego oka Sha­ftoe'a oraz muszką jego rewol­weru. Sha­ftoe kilka razy pociąga za spust i pra­wie na pewno zali­cza tra­fie­nie.

Cesar­ski marine zaplą­tuje się w siatkę i spada na zie­mię tuż przed nim. Chwilę póź­niej z groty wyska­kuje drugi Nip, rzę­żący nie­zro­zu­miale, naj­wy­raź­niej z prze­ra­że­nia. Ląduje krzywo; Sha­ftoe sły­szy chru­pot łama­nej kości. Pomimo ran zaczyna biec w stronę morza, gro­te­skowo powłó­cząc zła­maną nogą. Cał­kiem igno­ruje Sha­ftoe'a. Z karku i ramion Nipa leje się krew, a strzępy mię­śni podry­gują pod­czas biegu.

Bobby chowa rewol­wer. Powi­nien zała­twić gościa z kara­binu, ale jest zbyt zdez­o­rien­to­wany, żeby cokol­wiek zro­bić.

W wylo­cie jaskini bły­ska coś czer­wo­nego. Sha­ftoe unosi wzrok i nie zauważa niczego na tyle wyra­zi­stego, by odci­nało się od ogłu­sza­ją­cego wizu­al­nego szumu dżun­gli.

Potem znów widzi ten błysk czer­wieni. Znów znika. Miał kształt ostrej litery Y, jak roz­wi­dlony gadzi język.

Wtem z wylotu jaskini wypry­ska ruchomy, oży­wiony kawał dżun­gli i z hukiem zwala się w ściółkę. Ziel­sko trzę­sie się i pochyla pod jego cię­ża­rem.

Wresz­cie dociera na plażę. Bie­gnie nisko przy ziemi, na czte­rech łapach. Na chwilę staje i celuje języ­kiem w stronę cesar­skiego żoł­nie­rza, który kuś­tyka w morze kil­ka­na­ście metrów dalej.

Pia­sek try­ska w powie­trze, jak dym z pło­ną­cych opon drag­stera. Jasz­czur pędzi po plaży. W jedną, dwie, trzy sekundy poko­nuje odle­głość do Nipa, chwyta go od tyłu pod kolana i z impe­tem prze­wraca w wodę. Potem wle­cze trupa z powro­tem na brzeg. Kła­dzie wśród mar­twych Ame­ry­ka­nów, kilka razy obcho­dzi, maj­ta­jąc języ­kiem, wresz­cie zaczyna go poże­rać.

-?Panie sier­żan­cie! -?mówi sze­re­gowy Fla­na­gan. -?Dotar­li­śmy na miej­sce!

Bobby, jesz­cze na dobre nie roz­bu­dzony, zauważa, że jego głos brzmi równo, nie jest ani prze­ra­żony, ani pod­eks­cy­to­wany. Cokol­wiek to za "miej­sce", nie jest tam nie­bez­piecz­nie. Nie są pod ostrza­łem.

Sha­ftoe otwiera oczy i widzi żoł­nie­rzy zwi­ja­ją­cych kry­jący tył cię­ża­rówki bre­zent. Gapi się pro­sto w błę­kitne wło­skie niebo, roz­darte na brze­gach roz­pacz­li­wie gesty­ku­lu­ją­cymi gałę­ziami drzew.

-?Cho­lera! -?wykrzy­kuje.

-?Coś się stało, sier­żan­cie?

-?Nic. Zawsze tak mówię, jak się obu­dzę -?odpo­wiada Sha­ftoe.

Ich nowy dom oka­zuje się sta­rym kamien­nym budyn­kiem gospo­dar­czym, sto­ją­cym pośród farmy, plan­ta­cji, sadu, pola oli­wek czy jak tam się, kurwa, nazywa miej­sce, gdzie się hoduje oliwki. Gdyby ta buda stała w Wiscon­sin, każdy prze­cho­dzący wie­śniak powie­działby, że jest opusz­czona. Tutaj Sha­ftoe nie jest tego taki pewien. Dach czę­ściowo zawa­lił się do środka pod mor­der­czym cię­ża­rem czer­wo­nej dachówki, a roz­dzia­wione okna i drzwi wysta­wiają wnę­trze na żywioły. Budy­nek jest tak wielki, że po kilku godzi­nach wale­nia mło­tami są w sta­nie wpro­wa­dzić do środka jedną z cię­ża­ró­wek, kry­jąc ją przed lata­ją­cymi szpic­lami. Z dru­giej wyła­do­wują wory ze śmie­ciami. Potem Włoch wsiada do niej, odjeż­dża i już ni­gdy się nie poka­zuje.

Kapral Ben­ja­min, radio­ope­ra­tor, zaczyna wdra­py­wać się na drzewa oliwne i roz­cią­gać mię­dzy nimi mie­dziane druty. SAS-owcy idą na reko­ne­sans, a mari­nes otwie­rają wory ze śmie­ciami i zaczy­nają je roz­rzu­cać. Mają tam wło­skie gazety z kilku mie­sięcy, wszyst­kie ktoś otwo­rzył, poprze­kła­dał strony, zło­żył byle jak na powrót. Nie­które arty­kuły są wyrwane, inne obwie­dzione kół­kami albo opa­trzone zapi­sa­nymi ołów­kiem uwa­gami. Do mózgu Sha­ftoe'a zaczy­nają się z powro­tem prze­są­czać roz­kazy Chat­tana: składa gazety na kupę w kącie sto­doły, stare pod spodem, now­sze na górze.

Mają cały wór nie­do­pał­ków papie­ro­sów, sta­ran­nie wypa­lo­nych do samego koniuszka. Są jakiejś nie­zna­nej, kon­ty­nen­tal­nej marki. Nosi ten wór po całym obej­ściu, jak siewca, rzu­ca­jąc pety gar­ściami na zie­mię. Sku­pia się zwłasz­cza tam, gdzie fak­tycz­nie ktoś pra­cuje: wokół stołu kaprala Ben­ja­mina i dru­giego pro­wi­zo­rycz­nego blatu, który posłuży im do jedze­nia i rżnię­cia w pokera. To samo robi z kok­taj­lem kor­ków od wina i kap­sli od piwa. Iden­tyczną liczbę fla­szek po winie i piwie ciskają, jedna po dru­giej, w pusty róg sto­doły. Bobby Sha­ftoe zauważa, że to naj­bar­dziej satys­fak­cjo­nu­jące zada­nie, jakie kie­dy­kol­wiek mu się tra­fiło: przej­muje je więc od sze­re­gow­ców i rzuca butel­kami jak roz­gry­wa­jący z wiscon­siń­skiej dru­żyny Green Bay wyko­pu­jący piłkę na drugą połowę, pomię­dzy bystrych napast­ni­ków.

Angole wra­cają z roz­po­zna­nia i nastę­puje zamiana ról; teraz mari­nes ruszają zapo­znać się z tere­nem, a SAS-owcy podej­mują roz­ła­du­nek śmieci. Po godzi­nie łaże­nia, sier­żant Sha­ftoe oraz sze­re­gowi Fla­na­gan i Kuehl usta­lają, że oliwna farma znaj­duje się na dłu­gim, wąskim pła­sko­wyżu, bie­gną­cym mniej wię­cej z pół­nocy na połu­dnie. Na zacho­dzie teren unosi się ku stoż­ko­wa­tej górze, podej­rza­nie przy­po­mi­na­ją­cej wul­kan. Na wscho­dzie po kilku milach opada ku morzu. Na pół­nocy pła­sko­wyż zamy­kają gęste zaro­śla, na połu­dnie zaś cią­gną się kolejne pola uprawne.

Chat­tan kazał mu zna­leźć jakiś dogodny punkt do obser­wa­cji zatoki, moż­li­wie naj­bliż­szy sto­doły. Tuż przed zmierz­chem udaje mu się: skała wysta­jąca ze zbo­cza wul­kanu leży pół godziny mar­szu od kwa­tery i jest sto kil­ka­dzie­siąt metrów wyżej.

W dro­dze powrot­nej o mało co nie zabłą­dzili: tak dobrze zaka­mu­flo­wana została sto­doła. SAS-owcy zaciem­nili wszyst­kie otwory, nawet szcze­liny w zawa­lo­nym dachu i zain­sta­lo­wali się wygod­nie w nada­ją­cych się do użytku zaka­mar­kach wnę­trza. Z tymi wszyst­kimi śmie­ciami (teraz uzu­peł­nio­nymi jesz­cze kurzymi kośćmi i pió­rami, ścin­kami wło­sów i skór­kami poma­rań­czy) wygląda, jakby miesz­kali tu przez dobry rok. Sha­ftoe domy­śla się, że o to wła­śnie ma cho­dzić.

Kapral Ben­ja­min ma pra­wie jedną trze­cią miej­sca dla sie­bie. Angole z SAS cią­gle nazy­wają go pie­przo­nym szczę­ścia­rzem. Już zmon­to­wał nadaj­nik; lampy żarzą się cie­płą czer­wie­nią. Ma też nie­wia­ry­godną ilość papie­rów. Więk­szość jest stara i fał­szywa, tak jak te wszyst­kie nie­do­pałki. Ale po kola­cji, kiedy słońce zdą­żyło zajść nie tylko tu, ale i w Lon­dy­nie, zaczyna stu­kać alfa­be­tem Morse'a.

Sha­ftoe zna Morse'a, jak wszy­scy tutaj. Kiedy Angole i Ame­ry­kańcy sie­dzą za sto­łem, zrzu­ca­jąc się na bank do cze­goś, co zapo­wiada się na cało­nocny mara­ton gry w kierki, wszy­scy nad­sta­wiają ucha na pra­cu­jący klucz tele­gra­ficzny Ben­ja­mina. Sły­szą kom­pletne bzdury. Sha­ftoe w pew­nym momen­cie wstaje i zagląda Ben­ja­mi­nowi przez ramię, żeby się upew­nić, czy nie zwa­rio­wał; i widzi, że sły­szał dobrze:

xyhel anaog gfqpl twpki aoeut

i tak dalej, i tak dalej, przez setki stron.

Następ­nego ranka kopią latrynę i wle­wają do niej kilka beczek Ame­ry­kań­skiego, Stu­pro­cen­to­wego, Gwa­ran­to­wa­nego Woj­sko­wego Gówna. Zgod­nie ze wska­zów­kami Chat­tana, leją gówno po tro­chu, wrzu­ca­jąc gar­ści zmię­tych wło­skich gazet, tak by wyglą­dało, że tra­fiło do latryny w natu­ralny spo­sób. To naj­gor­sza nie­wo­jenna robota, jaką kie­dy­kol­wiek wyko­ny­wał Sha­ftoe w trak­cie swej służby ojczyź­nie, może z wyjąt­kiem udzie­la­nia wywiadu porucz­ni­kowi Reaga­nowi. Do końca dnia daje wolne wszyst­kim, oprócz kaprala Ben­ja­mina, który do dru­giej w nocy pusz­cza w eter bez­sen­sowne litery.

Następ­nego dnia wypo­sa­żają punkt obser­wa­cyjny. Po kolei masze­rują wte i wewte, wte i wewte, wte i wewte, wydep­tu­jąc w ziemi ścieżki, roz­sy­pują tro­chę nie­do­pał­ków i bute­lek po napo­jach, wraz z odro­biną Woj­sko­wego Gówna i Woj­sko­wych Szczyn. Fla­na­gan i Kuehl tasz­czą na górę skrzy­nię i ukry­wają ją pod skałą. W środku są książki z syl­wet­kami roz­ma­itych wło­skich i nie­miec­kich stat­ków i okrę­tów, podobne ścią­gawki z samo­lo­tami oraz lor­netki, lunety, sprzęt foto­gra­ficzny, czy­ste notat­niki i ołówki.

Mimo że to wła­śnie Sha­ftoe prze­waż­nie dowo­dzi całym zamie­sza­niem, jest mu dziw­nie trudno zna­leźć chwilkę, by w cztery oczy poga­dać z Eno­chem Rootem. Root unika go od czasu tego brze­mien­nego w zda­rze­nia lotu dakotą. Wresz­cie, pią­tego dnia, Sha­ftoe wypro­wa­dza go w pole: wraz z żoł­nie­rzami zosta­wiają Roota na poste­runku obser­wa­cyj­nym, po czym Sha­ftoe wraca i łapie go sam na sam.

Root jest zdzi­wiony, ale się spe­cjal­nie nie zło­ści. Zapala wło­skiego papie­rosa i czę­stuje nimi Sha­ftoe'a. Bobby z iry­ta­cją stwier­dza, że z nich dwóch to on się dener­wuje. Kape­lan, jak zawsze, jest opa­no­wany.

-?No dobra -?zaczyna Sha­ftoe -?co tam wyczy­ta­łeś? Wiesz, w tych papie­rach, które wetknę­li­śmy zmar­łemu rzeź­ni­kowi?

-?Były po nie­miecku -?mówi Root.

-?Cho­lera!

-?Na szczę­ście -?dodaje Root -?ten język nie jest mi cał­kiem obcy.

-?Ach, taak. Twoja matka była Szwabką, nie?

-?Tak, lekarką-misjo­na­rzem, jeśli to pomoże roz­wiać któ­reś z two­ich uprze­dzeń doty­czą­cych Niem­ców.

-?A ojciec Holen­drem.

-?Prawda.

-?A po co wylą­do­wali na Guadal­ca­nal?

-?Żeby pomóc potrze­bu­ją­cym.

-?Ach, taak.

-?Po dro­dze pod­uczy­łem się też tro­chę wło­skiego. W kościele czę­sto się go sły­szy.

-?Niech mnie! -?wykrzy­kuje Sha­ftoe.

-?Ale mój wło­ski ma silne nale­cia­ło­ści z łaciny -?ojciec upie­rał się, żebym się jej uczył. Więc pew­nie dla miej­sco­wych brzmiał­bym raczej sta­ro­świecko. Wła­ści­wie, pew­nie gadał­bym jak sie­dem­na­sto­wieczny alche­mik albo coś w tym stylu.

-?A mógł­byś zaga­dać jak ksiądz? To by kupili.

-?Jeśli sta­nie się naj­gor­sze -?przy­znaje Root -?spró­buję pal­nąć jakąś kościelną gadkę i zoba­czymy, co się sta­nie.

Obaj zacią­gają się dymem i patrzą na wielki zbior­nik wodny przed nimi; jak dowie­dział się Sha­ftoe, nazywa się to "Zatoka Neapo­li­tań­ska".

-?No, w każ­dym razie -?przy­po­mina sobie -?co tam było w tych papie­rach?

-?Mnó­stwo szcze­gó­ło­wych infor­ma­cji o woj­sko­wych kon­wo­jach z Palermo do Tunisu. Ewi­dent­nie wykra­dzione z taj­nych nie­miec­kich źró­deł.

-?O sta­rych kon­wo­jach czy...

-?O kon­wo­jach, które jesz­cze nie wyru­szyły -?spo­koj­nie koń­czy Root.

Sha­ftoe dopala papie­rosa i przez chwilę mil­czy. Wresz­cie mówi:

-?Dziwne, kurwa, dziwne. -?Wstaje i idzie w stronę sto­doły.

Zamek

Zamek

Gdy Law­rence Prit­chard Water­ho­use wysiada z pociągu, jakiś drań chlu­sta mu pro­sto w twarz lodo­watą, sło­nawą wodą. Ostrzał cią­gnie się, kiedy idzie wzdłuż szpa­leru tych łobu­zów z wia­drami. Ale potem zauważa, że nikogo tu nie ma. To po pro­stu taka cha­rak­te­ry­styczna cecha miej­sco­wego kli­matu, tak jak mgła w Lon­dy­nie.

Kładka, bie­gnąca nad torami do dworca w Utter Maurby, jest zamknięta ścia­nami i dachem; powstaje gigan­tyczna pisz­czałka orga­nowa, rezo­nu­jąca infra­dź­wię­kową wibra­cją, napę­dzaną wia­trem i desz­czem. Kiedy wcho­dzi do niej, deszcz prze­staje siec mu twarz, może więc zatrzy­mać się na chwilę i obda­rzyć owo zja­wi­sko zasłu­żo­nym zachwy­tem.

Burza ubiła wiatr i wodę w cał­ko­wi­cie losową pianę. Trzy­many w powie­trzu mikro­fon zare­je­stro­wałby jedy­nie biały szum -?cał­ko­wity brak infor­ma­cji. Jed­nakże, gdy ów szum ude­rza w długą rurę kładki, powo­duje rezo­nans, obja­wia­jący się w gło­wie Water­ho­use'a jako niski pomruk. Fizyczne wła­ści­wo­ści rury wydo­by­wają z szumu spójną infor­ma­cję! Och, gdyby tu był Alan!

Water­ho­use eks­pe­ry­men­tuje, śpie­wa­jąc tony har­mo­niczne tego niskiego dźwięku pod­sta­wo­wego: oktawę, kwintę, kwartę, wielką ter­cję. Każdy z nich mniej lub bar­dzie rezo­nuje w rurze klatki scho­do­wej. To taki sam sze­reg nut, jakie można wydo­być z bla­sza­nego instru­mentu dętego. Prze­ska­ku­jąc z nuty na nutę, potrafi zagrać nie naj­gor­sze fan­fary. Udaje mu się cał­kiem przy­zwo­ity cap­strzyk.

-?Jak pięk­nie!

Odwraca się. Za nim stoi kobieta z walizą wiel­ko­ści beli siana. Ma chyba z pięć­dzie­siąt lat, posturę pieca kaflo­wego, a kilka sekund temu, zanim wysia­dła z pociągu, miała do tego ładną, wiel­ko­miej­ską trwałą na gło­wie. Po jej twa­rzy i szyi spływa słona woda, wsią­ka­jąc w grube odzie­nie z sza­rej qwghl­miań­skiej wełny.

-?Dzień dobry pani -?mówi Water­ho­use.

Potem zabiera się do tasz­cze­nia jej walizy na górę. Teraz oboje znaj­dują się, wraz z całym baga­żem, w wąskim, kry­tym mostku pro­wa­dzą­cym nad torami do budynku dworca. Kładka ma okna: Water­ho­use dostaje potwor­nych mdło­ści, kiedy wygląda przez nie (oraz cen­ty­me­trową war­stwę desz­czu i mor­skiej wody) wprost na pół­nocny Atlan­tyk. Główny zbior­nik wodny znaj­duje się stąd o rzut bere­tem i zawzię­cie pró­buje dostać się bli­żej. To zapewne złu­dze­nie optyczne, ale wydaje się, że wierz­chołki fal są na jed­nym pozio­mie z nimi, pomimo że stoją prze­cież dobre sześć metrów nad zie­mią. Każda z tych fal musi ważyć tyle co wszyst­kie pociągi towa­rowe w całej Anglii i toczy się ku nim nie­ubła­ga­nie, po pro­stu tłu­kąc skały na kwa­śne jabłko. Wszystko to spra­wia, że Water­ho­use pra­gnie tylko skrę­cić się w kon­wul­sji, zwa­lić na zie­mię i zwy­mio­to­wać. Zatyka uszy.

-?A więc chyba jest pan z orkie­stry, prawda? -?pyta kobieta.

Water­ho­use odwraca się ku niej. Jej wzrok prze­ska­kuje po jego mun­du­rze, spraw­dza oznaki. Potem spo­gląda mu w twarz i obda­rza go bab­ci­nym uśmie­chem.

Water­ho­use w jed­nej chwili zdaje sobie sprawę, że ta kobieta jest nie­miec­kim szpie­giem. A niech to!

-?Tylko pod­czas pokoju, pro­szę pani -?odpo­wiada. -?Teraz mary­narka ma inne zada­nia dla ludzi z dobrym słu­chem.

-?Ach, więc nasłu­chuje pan cze­goś, prawda?! -?wykrzy­kuje.

Water­ho­use uśmie­cha się.

-?Ping! Ping! -?mówi, imi­tu­jąc sonar.

-?Aha! Jestem Har­riett Qrtt. -?Kobieta wyciąga rękę.

-?Hugh Hughes -?odpo­wiada Water­ho­use i ści­ska jej dłoń.

-?Cała przy­jem­ność...

-?Po mojej stro­nie.

-?Zapewne będzie pan musiał gdzieś prze­no­co­wać. -?Kobieta się rumieni. - Pro­szę wyba­czyć. Zakła­da­łam, że jedzie pan na Górny. -?Górny, czyli Górny Qwghlm. Teraz znaj­dują się w Dol­nym Qwghlm.

-?To wła­ści­wie prawda -?odpo­wiada Water­ho­use.

Tak jak wszystko na Wyspach Bry­tyj­skich, nazwy "Górny" i "Dolny Qwghlm" są bar­dzo mylące. Dolny Qwghlm nawet nie jest wyspą; łączy go z lądem mie­rzeja, która kie­dyś pod­czas przy­pływu kryła się pod wodą, lecz wzmoc­niono ją gro­blą, po któ­rej bie­gnie droga i linia kole­jowa. Górny Qwghlm leży dwa­dzie­ścia mil dalej.

-?Mój mąż i ja pro­wa­dzimy tutaj taki mały hote­lik -?mówi pani Qrtt. - Będziemy zaszczy­ceni, jeśli spe­cja­li­sta od asdika zano­cuje u nas.

Asdic to tylko bry­tyj­ski skrót na okre­śle­nie sonaru, ale Water­ho­use za każ­dym razem, gdy to sły­szy, robi spro­śną minę i wpada w nie­po­ha­mo­wany ciąg gie­rek słow­nych22.

Tak więc ląduje u pań­stwa Qrtt. Pań­stwo Qrtt i pan Water­ho­use spę­dzają wie­czór zbici w gro­madkę wokół jedy­nego źró­dła cie­pła: opa­la­nego węglem tostera wmu­ro­wa­nego w pale­ni­sko sta­rego kominka. Co jakiś czas pan Qrtt otwiera drzwiczki i zarzuca popiół mia­łem węglo­wym. Pani Qrtt znosi żar­cie i szpic­luje Water­ho­use'a. Zauważa jego nieco asy­me­tryczny chód i wyciąga zeń, że kie­dyś cho­ro­wał na polio. Water­ho­use gra -?w małej salce mają fis­har­mo­nię -?a ona to komen­tuje.

Water­ho­use po raz pierw­szy widzi Górny Qwghlm przez otwór szpi­gatu. Nawet nie wie co to takiego szpi­gat, poza tym, że koja­rzy mu się z rzy­ga­niem. Zanim jesz­cze wypły­nęli za falo­chron w Utter Maurby, załoga promu udzie­liła mu i kilku innym pasa­że­rom szcze­gó­ło­wych wska­zó­wek doty­czą­cych wymio­to­wa­nia; klu­czowy punkt mówił, że jeśli prze­chy­lisz się nad relin­giem, fale pra­wie na pewno zmyją cię za burtę. Znacz­nie lepiej opaść na czwo­raki i celo­wać w szpi­gat. Lecz kiedy zerka przez te szcze­liny, przez pra­wie połowę czasu widzi nie morze, lecz odle­gły hory­zont, goniące prom mewy lub cha­rak­te­ry­styczną, z trzema słu­pami, syl­wetkę Gór­nego Qwghlm.

Te słupy, zwane Sgh­rami, są bazal­to­wymi kolum­nami. Ponie­waż trwa II wojna świa­towa, a Górny Qwghlm jest czę­ścią Wysp Bry­tyj­skich leżącą naj­bli­żej dzia­łań wojen­nych na pół­noc­nym Atlan­tyku, są teraz naje­żone ante­nami i upstrzone budami radio­ope­ra­to­rów. Jest też czwarty sghr, o wiele niż­szy od pozo­sta­łych, który łatwo wziąć za zwy­kłą górkę; wznosi się nad jedy­nym por­tem Gór­nego Qwghlm (i natu­ral­nie także nad jedy­nym osie­dlem na wyspie, nie licząc bazy mary­narki wojen­nej po dru­giej stro­nie). Na wierz­chołku owego czwar­tego sghra stoi zamek, for­mal­nie będący sie­dzibą Johna Glo­am­thorpby'ego-Woad­mire'a. To on ma być nową kwa­terą główną Jed­nostki 2702.

Pięć minut wystar­cza na obej­ście całej miej­sco­wo­ści. Główną ulicą wście­kły kogut goni wątłą owieczkę. W wyżej poło­żo­nych miej­scach leży śnieg, ale na ulicy tylko szara maź, któ­rej nie odróż­nisz od rów­nie sza­rych kocich łbów, dopóki się nie pośliź­niesz i nie stłu­czesz sobie zadka. Encyc­lo­pe­dia Qwghl­miana sporo używa dużych liter -?Mia­sto, Zamek, Hotel, Pub, Przy­stań. Water­ho­use odwie­dza Sracz, gdzie pozbywa się ostat­nich wstrzą­sów z podróży mor­skiej, a potem rusza Ulicą. Pod­jeż­dża doń Samo­chód i pro­po­nuje, że go pod­wie­zie; oka­zuje się, że to Tak­sówka. Zabiera go do Parku, gdzie Water­ho­use ogląda się za Pomni­kiem (przed­sta­wia­ją­cym sta­ro­żyt­nych Qwghl­mian tłu­ką­cych nie­szczę­snych wikin­gów); Tak­sówkarz nie omiesz­kał zauwa­żyć tego gestu, skręca więc do Parku, by dokład­niej przyj­rzeć się Pomni­kowi.

Pomnik należy do gatunku rzeźb mają­cych wiele do powie­dze­nia i zaj­mu­ją­cych odpo­wied­nio pokaźny areał. Jego cokół to kawał miej­sco­wego bazaltu, przy­naj­mniej po jed­nej stro­nie pokryty qwghl­miań­skimi runami, które Water­ho­use roz­po­znaje dzięki Encyc­lo­pe­dii. Dla igno­ranta-bar­ba­rzyńcy może i wyglą­dają jak nie­koń­cząca się seria usta­wio­nych losowo liter X, I, V, kre­sek, gwiaz­dek i odwró­co­nych V. Lecz są odwiecz­nym źró­dłem dumy dla...

-?Mie­li­śmy gdzieś tych Rzy­mian i tego jakie­goś tam Juliu­sza Cezara - zauważa tak­sów­karz -?i ichni alfa­bet też spe­cjal­nie nam nie zaim­po­no­wał.

Fak­tycz­nie: Encyc­lo­pe­dia Qwghl­miana zawiera sąż­ni­sty arty­kuł na temat miej­sco­wego sys­temu runów. Jego autor ma takiego pier­dolca, że aż przy­kro się to czyta.

Qwghl­miań­ski zwy­czaj two­rze­nia wszyst­kich zna­ków z pro­stych linii i wystrze­ga­nia się łuków i pętli nie jest pod żad­nym pozo­rem pro­stacki - jak utrzy­mują nie­któ­rzy angiel­scy uczeni -?lecz nadaje pismu kla­row­ność i oszczędną formę. Ów spo­sób pisa­nia jest nie­zwy­kle prak­tyczny, zwa­żyw­szy że pocho­dzi z kra­iny, w któ­rej (po tym, jak Anglicy wykar­czo­wali wszyst­kie drzewa) więk­szość wykształ­co­nych inte­lek­tu­ali­stów cierpi na chro­niczne obu­stronne odmro­że­nia.

Water­ho­use opusz­cza okno, by mieć lep­szy widok: naj­wy­raź­niej ktoś zgu­bił też Zmy­wak do szyb. Chłodny wiatr na twa­rzy spra­wia, że cho­roba mor­ska zaczyna ustę­po­wać, aż do chwili, w któ­rej kom­bi­nuje, jak by tu nawią­zać kon­takt z Ladacz­nicą.

Potem, roz­cza­ro­wany, zdaje sobie sprawę, że Ladacz­nica, jeśli ma choć tro­chę rozumu, sie­dzi po dru­giej stro­nie, w bazie mary­narki.

-?A to cóż za łaj­dak? -?pyta Water­ho­use.

Wska­zuje na naroż­nik pomnika, gdzie wychu­dły, zmal­tre­to­wany nie­szczę­śnik, zakuty w obrożę z łań­cu­chem, drży i wzdryga się na widok krwa­wej łaźni spra­wia­nej Rzy­mia­nom przez qwghl­miań­skich siła­czy. Zna odpo­wiedź, ale nie może się powstrzy­mać, żeby nie zapy­tać.

-?Hark! -?wypala tak­sów­karz, jakby zbie­rał flegmę do wyplu­cia. -?On pew­nie jest z Dol­nego Qwghlm.

-?No jasne.

Ta roz­mowa naj­wy­raź­niej wpra­wiła szo­fera w par­szywy i mściwy nastrój, który może zała­go­dzić tylko szybka jazda. Droga do zamku wije się kil­ku­na­stoma ser­pen­ty­nami, zeszklo­nymi śmier­tel­nie nie­bez­piecz­nym czar­nym lodem. Water­ho­use cie­szy się, że nie musi po nich iść, ale te zakręty i wpa­da­jąca w pośli­zgi tak­sówka na nowo wywo­łują u niego cho­robę loko­mo­cyjną.

-?Hark! -?Szo­fer, nic nie mówiący od dobrych paru minut, odzywa się mniej wię­cej w trzech czwar­tych drogi. -?Oni prak­tycz­nie roz­wi­nęli powi­talny dywan dla Rzy­mian. Roz­ło­żyli nogi dla wikin­gów. Teraz pew­nie są tam Niemcy!

-?Skoro już mówimy o żółci -?dodaje Water­ho­use -?pro­szę się tutaj zatrzy­mać. Dalej pójdę na pie­chotę.

Tak­sów­karz żach­nął się zdzi­wiony, choć uspo­koił się, gdy Water­ho­use wyja­śnił, że w prze­ciw­nym razie będą musieli się nie­źle naod­śnie­żać. Nawet wniósł mu wór na szczyt sghra.

Jed­nostka 2702 w oso­bie Law­rence'a Prit­charda Water­ho­use'a, peł­nią­cego rolę awan­gardy, dociera do zamku mniej wię­cej kwa­drans póź­niej. Spa­cer daje mu czas na dopra­co­wa­nie histo­rii, wcie­le­nie się w rolę. Chat­tan ostrzegł go, że będą tam słu­żący, któ­rzy będą zauwa­żać różne rze­czy i plot­ko­wać. Znacz­nie wygod­niej byłoby odpra­wić ich na jakiś czas na ląd, ale byłoby to nie­tak­tem wobec diuka. "Będziesz musiał wypra­co­wać jakiś modus vivendi" -?powie­dział Chat­tan. Kiedy Water­ho­use spraw­dził ów ter­min w słow­niku, zgo­dził się z nim gorąco.

Zamek jest zwa­łem gruzu wiel­ko­ści Pen­ta­gonu. W zawietrz­nym naroż­niku zain­sta­lo­wano sprawny dach, insta­la­cję elek­tryczną i parę innych baje­rów, na przy­kład drzwi i okna. Tutaj -?a tylko to zdo­łał Water­ho­use zwie­dzić przez pierw­sze popo­łu­dnie i wie­czór -?można zapo­mnieć, że jest się na Gór­nym Qwghlm i uda­wać, że to jakieś cie­płe i przy­jemne miej­sce, na przy­kład góry Szko­cji.

Następ­nego dnia w towa­rzy­stwie Ghnxha, kamer­dy­nera, wypra­wia się w pozo­stałe skrzy­dła zamku i z zado­wo­le­niem stwier­dza, że nie można do nich przejść, nie wycho­dząc na zewnątrz; wewnętrzne kory­ta­rze dawno zamu­ro­wano na głu­cho, by zapo­biec migra­cjom gry­zoni zwa­nych "skrr­ghs" (co wyma­wia się mniej wię­cej jak "sker­rys") -?żywio­ło­wych, ogo­nia­stych zwie­rzą­tek o błysz­czą­cych oczach -?masko­tek wyspy. Ta izo­la­cja, choć nie­wy­godna, będzie dobra ze wzglę­dów bez­pie­czeń­stwa.

I Water­ho­use, i Ghnxh, są opa­tu­leni w twarde jak dechy war­stwy ory­gi­nal­nej qwghl­miań­skiej wełny. Ten drugi nie­sie gal­wa­nicz­nego lucy­fera. Gal­wa­niczny lucy­fer wygląda na sta­ro­świecką kon­struk­cję. Ghnxh, który ma chyba ze sto lat, tylko uśmie­cha się z wyż­szo­ścią na widok ame­ry­kań­skiej woj­sko­wej latarki Water­ho­use'a. Tonem sotto voce, jakby spro­sto­wu­jąc jakąś prze­ogromną towa­rzy­ską gafę, wyja­śnia mu, że gal­wa­niczny lucy­fer jest o tyle lep­szy, że nawet wspo­mi­na­nie o latarce jest nie­zmier­nym nie­tak­tem wobec wszyst­kich. Pro­wa­dzi Water­ho­use'a do spe­cjal­nego pokoju za poko­jem za poko­jem za poko­jem za poko­jem za spi­żar­nią, pokoju, który służy wyłącz­nie do kon­ser­wa­cji gal­wa­nicz­nego lucy­fera oraz prze­cho­wy­wa­nia jego czę­ści i mate­ria­łów eks­plo­ata­cyj­nych. Ser­cem urzą­dze­nia jest ręcz­nie dmu­chany kuli­sty szklany słój, porów­ny­walny obję­to­ścią z czte­ro­li­tro­wym dzba­nem. Ghnxh, cier­piący na bar­dzo zaawan­so­waną hipo­ter­mię albo Par­kin­sona, celuje szkla­nym lej­kiem w szyjkę słoja. Potem z wysił­kiem ściąga z półki wielki szklany gąsior. Gąsior, opa­trzony ety­kietką woda kró­lew­ska, mie­ści pio­ru­nu­jący poma­rań­czowy płyn. Ghnxh wyciąga szklany korek, obej­muje naczy­nie i prze­chyla, tak że ciecz zaczyna prze­le­wać się do lejka i słoja. Gdy na blat stołu spad­nie mu kro­pla, unosi się coś na kształt dymu: płyn wyżera dziurę, bar­dzo podobną do tysięcy innych dziu­rek w stole. Opary dostają się do płuc Water­ho­use'a; są nie­sa­mo­wi­cie żrące. Chwiej­nie wycho­dzi z pomiesz­cze­nia.

Kiedy odważa się wró­cić, Ghnxh struga elek­trodę z bloku czy­stego węgla. Słój z wodą kró­lew­ską jest już zakor­ko­wany, moczy się w nim roz­ma­itość anod, katod i innych sub­stan­cji pomoc­ni­czych, zawie­szo­nych w zaci­skach z kutego złota. Ze słoja wycho­dzą grube prze­wody w izo­la­cji z ręcz­nie ple­cio­nego azbe­stu, łącząc go z zasad­ni­czym ele­men­tem gal­wa­nicz­nego lucy­fera: mie­dzianą sala­terką, któ­rej wylot zamyka soczewka Fre­snela, podobna do sto­so­wa­nej w latar­niach mor­skich. Ghnxh, wystru­gaw­szy wła­ści­wego kształtu węglową elek­trodę, wtyka ją w małe wycię­cie na boku mie­dzia­nej misy i nie­dbale prze­kłada wyłącz­nik z Fran­ken­ste­ina rodem. Po sty­kach prze­ska­kuje z odgło­sem petardy iskra.

Water­ho­use przez chwilę myśli, że zawa­liła się ściana domu, wysta­wia­jąc ich bez­po­śred­nio na świa­tło sło­neczne. Ale to tylko Ghnxh włą­czył gal­wa­nicz­nego lucy­fera, który zresztą zaraz, pod­re­gu­lo­wany śrubką z brązu, zaczyna świe­cić z dzie­sięć razy jaśniej. Zawsty­dzony Water­ho­use wtyka mary­nar­ską latarkę w jej klips na pasku i wycho­dzi przed Ghnxhem z pokoju; gal­wa­niczny lucy­fer odczu­wal­nie grzeje go w kark.

Wypra­co­wują sobie cał­kiem nie­zły modus vivendi: Water­ho­use otwiera kop­nia­kiem drzwi, a Ghnxh wbiega do pokoju i smyrga wkoło świa­tłem lampy, jak mio­ta­czem ognia, pło­sząc kil­ka­dzie­siąt czy kil­ka­set pisz­czą­cych sker­rów. Wów­czas Water­ho­use ostroż­nie wkra­cza do środka, prze­waż­nie prze­ła­żąc przez szczątki dachu, sufitu, czyli tego, co nie­gdyś zamy­kało ten pokój od góry. Prze­pro­wa­dza pobieżną kon­trolę, pró­bu­jąc osza­co­wać, ile wysiłku trzeba wło­żyć, by mógł w tym pomiesz­cze­niu zamiesz­kać jakiś bar­dziej roz­wi­nięty orga­nizm.

Połowa zamku jest, w róż­nych miej­scach, spa­lona przez połą­czone siły pira­tów z Bar­ba­rii, pio­ru­nów, Napo­le­ona oraz nałogu pale­nia w łóżku. Naj­do­kład­niej zro­bili to chyba piraci (pew­nie po pro­stu pró­bo­wali się ogrzać), a może po pro­stu tamte szczątki były dłu­żej wysta­wione na dzia­ła­nie żywio­łów. W każ­dym razie, w tym skrzy­dle Water­ho­use wresz­cie znaj­duje miej­sce, gdzie nie ma zbyt wiele gruzu do wywa­le­nia i które można szybko zamknąć, paroma deskami i kil­koma bre­zen­to­wymi płach­tami. Znaj­duje się dokład­nie po prze­ciw­nej stro­nie niż zamiesz­kana część zamku, co wysta­wia je wpraw­dzie na zimowe zamie­cie, ale za to chroni przed wścib­skim okiem służby. Water­ho­use mie­rzy je z grub­sza kro­kami, a potem wraca do swego pokoju, zosta­wia­jąc Ghnxhowi roz­mon­to­wa­nie gal­wa­nicz­nego lucy­fera.

Potem szki­cuje plany kon­struk­cji, wresz­cie znaj­du­jąc jakieś zasto­so­wa­nie dla swych inży­nier­skich umie­jęt­no­ści. Spo­rzą­dza listę mate­ria­łów, posłu­gu­jąc się oczy­wi­ście wie­loma licz­bami; typowa pozy­cja to: 100 5 × 10 2m. Zapi­suje to jesz­cze raz, nie licz­bami a słow­nie: sto pięć na dzie­sięć po dwa m. Takie sfor­mu­ło­wa­nie może być mylące, popra­wia je więc na: sto sztuk desek pięć na dzie­sięć dług. dwa m.

Potem wyciąga kartkę wyglą­da­jącą jak strona z reje­stru, podzie­lona pio­nowo na grupy po pięć kolumn. Wpi­suje w nie komu­ni­kat, pomi­ja­jąc odstępy:

stosz tukde sekpi ecnad ziesi ecdlu gdwam

i tak dalej. Każdą literę J zastę­puje przez I, tak że klej zamie­nia się w klei. Zapi­suje co trze­cią linię.

Odkąd opu­ścił Blet­chley Park, cały czas nosi w kie­szeni na piersi arku­sze cie­niut­kiej prze­bitki; kiedy śpi, wkłada je pod poduszkę. Teraz wyciąga je i wybiera jedną kartkę, opa­trzoną u góry nume­rem seryj­nym; resztę strony wypeł­niają ele­gancko wypi­sane na maszy­nie litery w rodzaju:

athop cognq dltui caprh mulep

i tak dalej, aż do końca strony.

Owe arku­sze zostały zapi­sane przez panią Ten­ney, wie­kową żonę wika­rego, pra­cu­jącą w Blet­chley Park. Pani Ten­ney ma prze­dziwną pracę: bie­rze dwa arku­sze prze­bitki, prze­dziela je kalką, wkręca w maszynę; na górze wpi­suje numer seryjny. Potem kręci korbą urzą­dze­nia wprost z salonu bingo, skła­da­ją­cego się z kuli­stej klatki zawie­ra­ją­cej dwa­dzie­ścia pięć drew­nia­nych kulek, każda z wypi­saną literą (nie używa się litery J). Po zakrę­ce­niu klatką odpo­wied­nią ilość razy, zgod­nie z zawartą w instruk­cji pro­ce­durą, zamyka oczy, sięga przez otwór do klatki i na chy­bił tra­fił wyciąga kulkę. Odczy­tuje literę, zapi­suje ją, wrzuca kulkę z powro­tem, zamyka klapkę i powta­rza cały pro­ces. Od czasu do czasu do pokoju zaglą­dają faceci o poważ­nych twa­rzach, wymie­niają z nią uprzej­mo­ści i zabie­rają wypeł­nione kartki. Lądują one w końcu u roz­sia­nych po całym świe­cie ludzi w rodzaju Water­ho­use'a, wielu w nie­skoń­cze­nie bar­dziej roz­pacz­li­wym i nie­bez­piecz­nym poło­że­niu. Nazy­wają się klu­czami jed­no­ra­zo­wymi.

Prze­nosi litery klu­cza jed­no­ra­zo­wego w puste wier­sze poni­żej jaw­nego tek­stu:

stosz tukde sekpi ecnad ziesi

athop cognq dltui caprh mulep.

Kiedy koń­czy, zajęte są już dwa wier­sze na trzy.

Wresz­cie po raz ostatni wraca do góry strony i zaczyna ana­li­zo­wać litery parami. Pierw­sza litera wia­do­mo­ści to S. Pierw­sza litera klu­cza jed­no­ra­zo­wego, umiesz­czona dokład­nie poni­żej tam­tej, to A.

A to pierw­sza litera alfa­betu, zatem Water­ho­use, który sta­now­czo za długo zaj­mo­wał się szy­frami, uważa ją za rów­no­ważną z liczbą 1. W ten sam spo­sób S równa się 18, jeśli korzy­stamy z alfa­betu pozba­wio­nego litery J. Dodaj 1 do 18, a otrzy­masz 19, czyli literę T. Dla­tego, w pierw­szej kolum­nie, poni­żej S i A, Water­ho­use wpi­suje T.

Kolejna pio­nowa para to T i T, czyli 19 i 19, co w nor­mal­nej aryt­me­tyce razem daje liczbę 38, nie­ma­jącą odpo­wied­nika wśród liter. Jest za duża. Ale Water­ho­use już dawno nie miał do czy­nie­nia z nor­malną aryt­me­tyką. Wyćwi­czył się za to w dzia­ła­niach modulo, dokład­niej -?modulo 25, co ozna­cza, że dzie­lisz wszystko przez 25 i bie­rzesz tylko resztę z dzie­le­nia. 38 podzie­lone przez 25 daje 1 z resztą 13. Jedynkę wyrzu­camy, a 13 prze­kłada się na literę N, co Water­ho­use wpi­suje w dru­giej kolum­nie. W trze­ciej, O i H daje 14 + 8 = 22, czyli W. W czwar­tej -?S i O daje 18 + 14 = 32. 32 podzie­lone przez 25 daje 1 z resztą 7. Albo, jak ująłby to Water­ho­use, 32 modulo 25 daje 7. Sie­dem to litera G. W pią­tej kolum­nie mamy Z i P, czyli 25 + 15 = 40, 40 modulo 25 daje 15. 15 to litera P. Zatem pierw­sza grupa kodowa wygląda nastę­pu­jąco:

stosz

athop

tnwgp.

Doda­jąc losowy ciąg athop do zna­czą­cego ciągu stosz, Water­ho­use wypro­du­ko­wał nie­czy­telne śmieci. Zaszy­fro­waw­szy w ten spo­sób cały tekst, bie­rze nową kartkę i wypi­suje na niej tylko szyfr: tnwgp i tak dalej.

Diuk udo­stęp­nił Water­ho­use'owi swój tele­fon z lanego żelaza. Water­ho­use pod­nosi słu­chawkę z wide­łek, wywo­łuje tele­fonistkę, zama­wia roz­mowę miej­scową, do jed­nostki mary­narki i łączy się z radio­ope­ra­to­rem. Literka po literce dyk­tuje mu szyfr. Radio­ope­ra­tor notuje i obie­cuje, że zaraz to nada.

Nie­ba­wem puł­kow­nik Chat­tan w Blet­chley Park otrzyma wia­do­mość zaczy­na­jącą się od tnwgp i cią­gnącą się dalej w tym samym stylu. Chat­tan posiada drugi egzem­plarz klu­cza jed­no­ra­zo­wego pani Ten­ney. Wypi­sze na kartce tekst zaszy­fro­wany, co trze­cią linię. Poni­żej prze­pi­sze tekst klu­cza:

tnwgp

athop.

A potem wykona odej­mo­wa­nie, tam gdzie Water­ho­use wyko­nał doda­wa­nie. T minus A, czyli 19 minus 1, czyli 18, czyli S. N minus T, czyli 13 minus 19, czyli -6, a zatem 19, czyli T. I tak dalej. Po odszy­fro­wa­niu cało­ści zabiera się do pracy i w końcu deski pięć na dzie­sięć poja­wiają się na przy­stani.

Dlaczego

Dla­czego

Biz­ne­splan firmy Epi­phyte ma ze dwa i pół cen­ty­me­tra gru­bo­ści -?nie gruby, nie chudy, lecz w sam raz.

Wewnętrzne kartki to tekst poskła­dany, ele­gancko i kla­row­nie, na lap­to­pie Aviego. Okładki to postrzę­piony, ręcz­nie czer­pany papier z plew ryżo­wych, łodyg bam­busa, dziko rosną­cych konopi oraz kry­sta­licz­nej wody ze sto­pio­nego lodowca, wypro­du­ko­wany przez pomarsz­czo­nych rze­mieśl­ni­ków ze spo­wi­tej we mgłę, zbu­do­wa­nej z wul­ka­nicz­nych skał świą­tyni, gdzieś na jakiejś wyspie zna­nej tylko wyspor­to­wa­nym, oble­czo­nym w lycrę mania­kal­nym podróż­ni­kom. Na owych okład­kach znaj­duje się impre­sjo­ni­styczna mapa Morza Połu­dnio­wo­chiń­skiego, nama­lo­wana przez mole­ku­lar­nie zre­kon­stru­owa­nych kali­gra­fów z dyna­stii Ming, uży­wa­ją­cych pędzel­ków z cze­sa­nej grzywy jed­no­rożca, zanu­rza­nych w atra­men­cie spo­rzą­dzo­nym z węgla drzew­nego, który ślepi słup­nicy ręcz­nie wypa­lili z frag­men­tów Świę­tego Krzyża.

Struk­tura logiczna tre­ści biz­ne­splanu jest jak wzięta wprost z Prin­ci­pia Mathe­ma­tica. Przed­się­biorcy mniej­szego kali­bru kupują sobie pro­gramy do ich pisa­nia: pakiety spryt­nie ze sobą połą­czo­nych tek­sto­wych gotow­ców i arku­szy kal­ku­la­cyj­nych, tak że wystar­czy tylko je przej­rzeć i wypeł­nić kilka luk. Ale Avi i Beryl napi­sali tyle biz­ne­spla­nów, że teraz mogą je trza­skać z pamięci. Plany Aviego z reguły wyglą­dają mniej wię­cej tak:

credo: My, firma [nazwa] jeste­śmy głę­boko prze­ko­nani że [coś, co chcemy robić] oraz wzbo­ga­ca­nie naszych udzia­łow­ców nie są jedy­nie zada­niami uzu­peł­nia­ją­cymi się. Prze­ciw­nie, że są ze sobą nie­ro­ze­rwal­nie zwią­zane.

cel: Zwięk­sze­nie war­to­ści naszych akcji poprzez [robie­nie cze­goś tam].

nie­zwy­kle poważne ostrze­że­nie: (wydru­ko­wane na oddziel­nej kartce, czer­wo­nymi lite­rami na żół­tym tle). Jeśli nie jesteś inte­li­gentny jak Karl Frie­drich Gauss, prze­ni­kliwy jak pół­ślepy pucy­but z Kal­kuty, twardy jak gene­rał Wil­liam Tecum­seh Sher­man, bogaty jak kró­lowa Anglii, odporny emo­cjo­nal­nie jak kibic dru­żyny Red Sox i ogól­nie zdolny do radze­nia sobie jak prze­ciętny dowódca ato­mo­wej łodzi pod­wod­nej, ni­gdy nie wolno ci zbli­żać się do tego doku­mentu. Należy pozbyć się go w spo­sób odpo­wiedni dla sil­nie radio­ak­tyw­nych odpa­dów, a następ­nie skon­tak­to­wać się z kwa­li­fi­ko­wa­nym chi­rur­giem w celu ampu­ta­cji rąk na wyso­ko­ści łokci oraz wyłu­pie­nia gałek ocznych. Ostrze­że­nie to jest nie­zbędne, ponie­waż pew­nego razu, sto lat temu, star­sza pani z Ken­tucky zain­we­sto­wała sto dola­rów w firmę włó­kien­ni­czą, która zaraz padła i zwró­ciła jej zale­d­wie dzie­więć­dzie­siąt dzie­więć. Od tego czasu rząd sie­dzi nam na dupie. W przy­padku zigno­ro­wa­nia tego ostrze­że­nia, dalej czy­tasz na wła­sne ryzyko -?z całą pew­no­ścią stra­cisz wszystko co posia­dasz i prze­ży­jesz ostat­nie dni swego życia, opę­dza­jąc się od rojów ter­mi­tów w kolo­nii dla trę­do­wa­tych w del­cie Mis­si­sipi.

Czy­tasz dalej? Świet­nie. Teraz, wystra­szyw­szy cie­nia­sów, możemy przejść do kon­kre­tów.

stresz­cze­nie dla kie­row­nic­twa: Pozy­skamy [ileś tam kapi­tału] potem [zro­bimy coś tam], boga­cąc naszych akcjo­na­riu­szy. Szcze­góły niżej.

wstęp: [Ten trend], o któ­rym już wszy­scy wie­dzą, [tam­ten trend], tak nie­zwy­kle skom­pli­ko­wany, że praw­do­po­dob­nie do tej pory o nim nie sły­sza­łeś, oraz [taki tam jesz­cze jeden trend], na pierw­szy rzut oka zupeł­nie z nimi nie­zwią­zany, sko­ja­rzone razem dopro­wa­dziły nas do (ści­śle taj­nej, pouf­nej, zastrze­żo­nej, zare­je­stro­wa­nej i opa­ten­to­wa­nej) kon­cep­cji zwięk­sze­nia war­to­ści naszych akcji poprzez [zro­bie­nie cze­goś tam]. Potrze­bu­jemy do tego celu [duża kwota] i już po [nie­zbyt długi czas] zwięk­szymy war­tość naszych akcji do [jesz­cze więk­sza kwota], chyba że [niebo pier­dyk­nie nam na głowy].

szcze­góły: Etap 1: Po zło­że­niu ślu­bów czy­sto­ści i abs­ty­nen­cji oraz pozby­ciu się wszel­kich dóbr mate­rial­nych, z wyjąt­kiem habi­tów z samo­działu, my (zob. załą­czone CV) prze­pro­wa­dzimy się do skrom­nego zestawu zło­mo­wa­nych chłodni pośrodku pustyni Gobi, gdzie ceny dzia­łek są tak niskie, że dopłaca się nam za ich zaj­mo­wa­nie. Tym samym przy­no­simy naszym udzia­łow­com war­tość jesz­cze przed roz­po­czę­ciem pracy. Żyjąc na dzien­nych racjach skła­da­ją­cych się z gar­ści suro­wego ryżu i cho­chli wody, zaczniemy [robić jakieś tam rze­czy].

Etap 2, 3, 4, ..., n-1: Następ­nie [zro­bimy jesz­cze inne rze­czy, cały czas pod­no­sząc war­tość naszych akcji], z wyjąt­kiem wypadku, gdy [w Zie­mię wal­nie aste­roid o śred­nicy powy­żej tysiąca kilo­me­trów; w tym bowiem przy­padku należy poczy­nić pewne dodat­kowe zało­że­nia: patrz arku­sze kal­ku­la­cyjne 397-413].

Etap n: Zanim jesz­cze wyschnie atra­ment na naszych nagro­dach Nobla, skon­fi­sku­jemy mają­tek naszych kon­ku­ren­tów, a także głup­ców, któ­rzy zain­we­sto­wali w ich żało­sne firmy. Wszyst­kich ich sprze­damy w nie­wolę. Powstałe zyski zostaną równo roz­dzie­lone mię­dzy akcjo­na­riu­szy, któ­rzy i tak pra­wie tego nie odczują, ponie­waż w tym momen­cie (patrz tabela 265), firma nasza będzie więk­sza niż Impe­rium Bry­tyj­skie u szczytu formy.

tabele i wykresy: [mnó­stwo stron zapeł­nio­nych drob­nym dru­kiem, wygod­nie pod­su­mo­wa­nych przez wykresy, wszyst­kie naj­wy­raź­niej przed­sta­wia­jące szy­bu­jące w niebo krzywe wykład­ni­cze, choć z wystar­cza­jącą ilo­ścią pseu­do­lo­so­wych zakłó­ceń, by wyglą­dały praw­do­po­dob­nie].

życio­rysy: Przy­po­mnij sobie pierw­sze kadry filmu Sied­miu wspa­nia­łych, a będziesz mógł pomi­nąć ten roz­dział; powi­nie­neś przy­czoł­gać się do nas na czwo­ra­kach i bła­gać nas o przy­wi­lej wypła­ca­nia nam pen­sji.

Dla Randy'ego i reszty biz­ne­splan jest jed­no­cze­śnie Torą, głów­nym har­mo­no­gra­mem, tek­stem moty­wa­cyj­nym i trak­ta­tem filo­zo­ficz­nym. Jest to żywy, dyna­miczny doku­ment. Jego arku­sze kal­ku­la­cyjne to palimp­se­sty, połą­czone z kon­tami firmy i jej finan­so­wymi danymi, tak że aktu­ali­zują się przy każ­dym wpły­wie i wypły­wie pie­nię­dzy. To obsłu­guje Beryl. Avi nato­miast zaj­muje się sło­wami -?abs­trak­cyj­nym szkie­le­tem planu oraz kon­kret­nymi szcze­gó­łami, które obja­śniają owe arku­sze, inter­pre­tu­jąc liczby. Ta część rów­nież mutuje z tygo­dnia na tydzień, gdy Avi otrzy­muje nowe dane z arty­ku­łów w azja­tyc­kim wyda­niu "Wall Street Jour­nal", roz­mów z rzą­do­wymi ofi­cje­lami w gigan­tycz­nych japoń­skich barach kara­oke, danych geo­gra­ficz­nych ska­pu­ją­cych z sate­li­tów oraz męt­nych tech­nicz­nych pism ana­li­zu­ją­cych naj­now­sze osią­gnię­cia tech­no­lo­gii świa­tło­wo­do­wych. Umysł Aviego prze­tra­wia także pomy­sły Randy'ego i pozo­sta­łych człon­ków grupy, wbu­do­wu­jąc je w plan. Co kwar­tał zapi­suje się stałą kopię biz­ne­splanu w jego aktu­al­nym kształ­cie, która po maki­jażu wędruje do inwe­sto­rów. Plan numer 5 ma wła­śnie zostać roze­słany, w pierw­szą rocz­nicę powsta­nia firmy. Wstępny szkic dostali kilka tygo­dni temu, w zaszy­fro­wa­nym e-mailu, któ­rego Randy nawet nie prze­czy­tał, zakła­da­jąc, że wie, co tam jest. Ale sub­telne alu­zje z ostat­nich kilku dni pod­po­wia­dają mu, żeby lepiej tam zaj­rzał i prze­ko­nał się, co rze­czy­wi­ście sie­dzi w tym cho­ler­nym pla­nie.

Odpala swego lap­topa, wtyka do niego kabel tele­fo­niczny, uru­cha­mia pakiet komu­ni­ka­cyjny i wybiera numer w Kali­for­nii. To ostat­nie zada­nie oka­zuje się łatwe, ponie­waż jest to nowo­cze­sny hotel, a Kina­kuta ma nowo­cze­sną sieć tele­fo­niczną. Gdyby nie było łatwe, pew­nie byłoby nie­moż­liwe.

W małej, zagra­co­nej, stale ciem­nej i pach­ną­cej gorą­cym pla­sti­kiem szafce na kable, w posie­ka­nym na kubiki biu­rze wynaj­mo­wa­nym przez firmę Novus Ordo Sec­lo­rum Sys­tems, wci­śnię­tym pomię­dzy firmę depo­zy­tor­ską a zniż­kowe biuro podróży, w naj­ba­nal­niej­szym moż­li­wym biu­rowcu z ery dys­ko­te­ko­wej w Los Altos, budzi się modem i wypluwa na linię tro­chę szumu. Ten szum podró­żuje pod powierzch­nią Pacy­fiku jako układ bły­sków w szkla­nym włók­nie, tak prze­zro­czy­stym, że gdyby zro­bić z niego cały ocean, z Kali­for­nii byłoby widać Hawaje. Infor­ma­cja dociera wresz­cie do kom­pu­tera Randy'ego, który odpo­wiada podob­nym szu­mem. Modem w Los Altos to jeden z sze­ściu podob­nych, pod­łą­czo­nych do tego samego kom­pu­tera, cał­kiem nor­mal­nie wyglą­da­ją­cego peceta w wie­żo­wej obu­do­wie, który cho­dzi non stop od jakichś ośmiu mie­sięcy. Z sie­dem mie­sięcy temu wyłą­czyli moni­tor, bo i tak tylko mar­no­wał prąd. A potem John Can­trell (czło­nek zarządu Novus Ordo Sec­lo­rum Sys­tems Inc., który zała­twił wsta­wie­nie tam tego ser­wera) poży­czył go sobie, gdyż jeden z kode­rów pra­cu­ją­cych nad naj­now­szą wer­sją Ordo potrze­bo­wał dru­giego moni­tora. Póź­niej Randy odłą­czył kla­wia­turę i mysz -?i tak bez moni­tora nie dałoby się wkle­pać niczego sen­sow­nego. Teraz stoi tam tylko cichutko szu­miący sza­ro­biały obe­lisk, nie­po­sia­da­jący inter­fejsu użyt­kow­nika, poza cyklo­pową zie­loną diodą, wpa­tru­jącą się w mroczny kra­jo­braz pustych pude­łek po pizzy.

Ale z tyłu ma gruby kon­cen­tryczny kabel łączący go z Inter­ne­tem. Kom­pu­ter Randy'ego gada z nim przez chwilę, nego­cju­jąc warunki pro­to­kołu PPP (słu­żą­cego do komu­ni­ka­cji po łączu tele­fo­nicz­nym), a potem jego malutki lap­top staje się także czę­ścią Inter­netu; może wysy­łać dane do Los Altos, a ów samotny kom­pu­ter, zwany Nagrob­kiem, skie­ruje je w stronę dzie­siąt­ków milio­nów innych maszyn w sieci.

Nagro­bek, znany sieci jako tomb­stone.epi­phyte.com, wie­dzie skromny żywot skrzynki pocz­to­wej i pod­ręcz­nego schowka dla pli­ków. Nie robi nic nad­zwy­czaj­nego, mogłoby to robić tysiąc ser­wi­sów sie­cio­wych -?taniej i łatwiej. Jed­nakże Avi, ze swym geniu­szem do prze­wi­dy­wa­nia naj­gor­szych moż­li­wych kata­strof, upie­rał się, że muszą posia­dać wła­sny ser­wer, a Randy i pozo­stali prze­pa­trzą kod jądra sys­temu wiersz po wier­szu, w poszu­ki­wa­niu luk w sys­te­mie bez­pie­czeń­stwa. W każ­dej księ­garni nad Zatoką leżały sterty trzech róż­nych ksią­żek opi­su­ją­cych, jak słynny crac­ker prze­jął cał­ko­witą kon­trolę nad kil­koma ze zna­nych ser­wi­sów inter­ne­to­wych. Dla­tego wła­śnie Epi­phyte nie mogła uży­wać takich ser­wi­sów do prze­cho­wy­wa­nia swych taj­nych doku­men­tów, a potem z czy­stym sumie­niem twier­dzić, że zacho­wuje nale­żytą sta­ran­ność w inte­re­sie akcjo­na­riu­szy. Stąd wziął się tomb­stone.epi­phyte.com.

Randy loguje się i spraw­dza pocztę: czter­dzie­ści sie­dem wia­do­mo­ści, w tym jedna sprzed dwóch dni, od Aviego, zaty­tu­ło­wana "epi­phy­te­Biz­Plan. 5.4.ordo". Biz­ne­splan firmy Epi­phyte, 5 wyda­nie, wer­sja 4, w for­ma­cie, który odczy­tać może jedy­nie [Novus] Ordo [Sec­lo­rum], pro­gram, będący wła­sno­ścią firmy o tej samej nazwie; tak się składa, że jego trud­niej­sze frag­menty napi­sał sam John Can­trell.

Randy poleca kom­pu­te­rowi ścią­gnąć ten plik -?to chwilę potrwa. Tym­cza­sem prze­wija sobie nagłówki pozo­sta­łych wia­do­mo­ści, spraw­dza­jąc tytuły, nazwi­ska nadaw­ców i wiel­kość, pró­bu­jąc przede wszyst­kim wyczaić, które z nich można wywa­lić bez czy­ta­nia.

Dwie odpa­dają od razu, bo przy­cho­dzą spod adresu koń­czą­cego się na "aol.com", w cyber­prze­strzeni jest to oko­lica zamiesz­kana przez dzie­ciaki i ich rodzi­ców -?ni­gdy przez stu­den­tów, hac­ke­rów czy gości pra­cu­ją­cych z zaawan­so­waną tech­no­lo­gią. Obie są od adwo­kata Randy'ego, usi­łu­ją­cego w moż­li­wie naj­ła­god­niej­szy spo­sób roz­se­pa­ro­wać sprawy finan­sowe jego i Char­lene. Randy czuje, jak wzra­sta mu ciśnie­nie krwi, a miliony naczyń wło­so­wa­tych w mózgu obrzy­dli­wie bul­go­czą. Na szczę­ście, te listy są bar­dzo krót­kie, a tematy wyglą­dają nie­szko­dli­wie, więc zaraz się uspo­kaja i posta­na­wia teraz się nimi nie przej­mo­wać.

Pięć e-maili pocho­dzi z kom­pu­te­rów o nie­zwy­kle zna­jo­mych nazwach - znaj­du­ją­cych się w uczel­nia­nej sieci, którą kie­dyś zarzą­dzał. Wysłali je admi­ni­stra­to­rzy sys­te­mów, któ­rzy prze­jęli je po nim i zawsze zada­wali mu wszyst­kie łatwe pyta­nia, w rodzaju: "Gdzie naj­le­piej zama­wiać pizzę?" i "Gdzie scho­wa­łeś zszywki?", a teraz doszli do punktu, w któ­rym wysy­łają mu kawały skom­pli­ko­wa­nego kodu, napi­sa­nego prze­zeń wiele lat temu, z pyta­niami typu: "Czy to jest błąd, czy coś nie­sa­mo­wi­cie cwa­nego, i jesz­cze tego nie zro­zu­mia­łem?". Randy posta­na­wia chwi­lowo je zigno­ro­wać.

Z tuzin wia­do­mo­ści od przy­ja­ciół, prze­waż­nie zawie­ra­ją­cych inter­ne­towy humor, który czy­tał już sto razy. Kolejny tuzin -?od innych pra­cow­ni­ków Epi­phyte; na ogół cho­dzi o uzgad­nia­nie ter­mi­nów, bo jutro mają się wszy­scy spo­tkać na Kina­ku­cie.

Pozo­staje jesz­cze około tuzina listów nale­żą­cych do szcze­gól­nej kate­go­rii, nie­ist­nie­ją­cej tydzień temu, zanim uka­zał się nowy "TURING Maga­zine", zawie­ra­jący arty­kuł o pro­jek­cie prze­cho­walni danych na Kina­ku­cie, a na okładce zdję­cie Randy'ego na łodzi, na Fili­pi­nach. Avi tro­chę się nabie­gał, żeby wci­snąć im ten arty­kuł -?chciał mieć czym poma­chać przed twa­rzami pozo­sta­łych uczest­ni­ków jutrzej­szego spo­tka­nia. "TURING" jest pismem do tego stop­nia atrak­cyj­nym wizu­al­nie, że nie da się go oglą­dać bez oku­la­rów spa­wal­ni­czych, dla­tego upie­rali się przy zdję­ciu. Wysłali foto­grafa do Krypty. Oka­zała się nie­fo­to­ge­niczna. Nastą­piło zamie­sza­nie. Foto­graf pole­ciał nad Zatokę Manil­ską, gdzie zro­bił zdję­cie Randy'ego sto­ją­cego na łodzi obok wiel­kiej szpuli poma­rań­czo­wego kabla, na tle wyła­nia­ją­cego się ze smogu wul­kanu. Maga­zyn wpraw­dzie nie znaj­dzie się w kio­skach wcze­śniej niż za mie­siąc, ale ów arty­kuł jest w sieci już od tygo­dnia, wzbu­dza­jąc wiel­kie zain­te­re­so­wa­nie na liście dys­ku­syj­nej Miło­śni­ków Tajem­nic -?tam gdzie poja­wiają się wszy­scy ci geniu­sze w rodzaju Johna Can­trella i dys­ku­tują nad naj­now­szymi algo­ryt­mami mie­sza­ją­cymi i gene­ra­to­rami liczb pseu­do­lo­so­wych. Ponie­waż na zdję­ciu poja­wił się aku­rat Randy, sku­pili się na nim, bio­rąc go za pomy­sło­dawcę całej idei. Stąd wzięła się nowa kate­go­ria listów w skrzynce pocz­to­wej Randy'ego: nie­pro­szone rady i kry­tyka od kryp­to­ma­nia­ków z całego świata. Teraz w skrzynce odbior­czej ma czter­na­ście takich wia­do­mo­ści, w tym osiem od osoby lub grupy osób, pod­pi­su­ją­cych się jako admi­rał Iso­roku Yama­moto.

Kusi go, by je zigno­ro­wać, ale jest mały pro­blem: więk­szość ludzi od Miło­śni­ków Tajem­nic jest co naj­mniej z dzie­sięć razy bystrzej­sza od niego. Na tej liście w każ­dej chwili można zoba­czyć, jak rosyj­ski pro­fe­sor mate­ma­tyki wymie­nia ciosy z pro­fe­sorem z Indii, kilo­bajt po kilo­baj­cie, a obiek­tem dys­ku­sji jest jakiś zadzi­wia­jąco drobny niu­ans teo­rii liczb pierw­szych, co kilka dni zaś poja­wia się cudowne, kar­mione przez rurkę dziecko z Cam­bridge, z jesz­cze bar­dziej zadzi­wia­ją­cym uza­sad­nie­niem, dla­czego mia­no­wi­cie obaj się mylą.

Więc kiedy tego pokroju osoby wysy­łają mu e-maile, Randy stara się przy­naj­mniej na nie zer­k­nąć. Tro­chę podejrz­li­wie odnosi się do tych pod­pi­sa­nych "admi­rał Iso­roku Yama­moto", albo cyfrą 56 (kryp­to­ni­mem go ozna­cza­ją­cym). Ale to, że ci goście są wręcz obłęd­nie roz­po­li­ty­ko­wani, nie ozna­cza, że nie znają się na mate­ma­tyce.

Do: randy@tomb­stone.epi­phyte.com

Od: 56@pral­nia.org

Temat: prze­cho­wal­nia danych

Masz gdzieś w sieci swój klucz publiczny? Chciał­bym z Tobą poko­re­spon­do­wać, ale nie chcę, żeby to wszystko czy­tał Paul Com­stock :) Mój klucz publiczny, jeśli tylko masz ochotę odpo­wie­dzieć, jest taki:

-?KLUCZ PUBLICZNY ORDO

(mnó­stwo krzacz­ków)

-?KONIEC KLU­CZA PUBLICZ­NEGO ORDO.

Twoja kon­cep­cja prze­cho­walni danych ma pewne istotne ogra­ni­cze­nie. Co będzie, jeśli rząd Fili­pin ode­tnie Ci kabel? Albo jeśli dobry Suł­tan zmieni zda­nie i posta­nowi zna­cjo­na­li­zo­wać Twoje kom­pu­tery i prze­czy­tać wszyst­kie dyski? Potrzebna jest nie JEDNA prze­cho­walnia ale cała SIEĆ prze­cho­walni -?rzecz bar­dziej nie­za­wodna, podob­nie jak Inter­net jest bar­dziej nie­za­wodny niż jedna maszyna.

Pod­pi­sano,

Admi­rał Iso­roku Yama­moto, który pie­czę­tuje się tak:

-?POD­PIS CYFROWY ORDO

(mnó­stwo krzacz­ków)

-?KONIEC POD­PISU CYFRO­WEGO ORDO.

Randy zamyka ten list, nie odpo­wia­da­jąc. Avi nie życzy sobie, żeby roz­ma­wiali z Miło­śni­kami Tajem­nic, z obawy, że zostaną oskar­żeni o kra­dzież czy­ichś pomy­słów, dla­tego odpo­wie­dzią na wszyst­kie takie e-maile jest sza­blon, za który Avi zapła­cił z dzie­sięć tysięcy dola­rów jakie­muś praw­ni­kowi, spe­cja­li­ście od ochrony wła­sno­ści inte­lek­tu­al­nej.

Czyta kolejny list, po pro­stu z uwagi na adres zwrotny:

Od: root@pal­las.eru­di­to­rum.org

Na kom­pu­te­rze pra­cu­ją­cym pod sys­te­mem Unix, "root" to nazwa Boga wśród użyt­kow­ni­ków, tego, który może czy­tać, usu­wać i zmie­niać wszyst­kie pliki, uru­cho­mić każdy pro­gram, doda­wać nowych użyt­kow­ni­ków i usu­wać ist­nie­ją­cych. Tak więc, kiedy otrzyma się e-mail od kogoś takiego, to tak jakby dostało się list, w któ­rym nadawca tytu­łuje się w nagłówku pre­zy­den­tem lub gene­ra­łem. Randy był swego czasu rootem na wielu róż­nych sys­te­mach, w tym kilku war­tych dzie­siątki milio­nów dola­rów, zatem kul­tura zawo­dowa naka­zuje, by przy­naj­mniej prze­czy­tał ten list.

Prze­czy­ta­łem o Waszym pro­jek­cie.

Dla­czego to robi­cie?

A po tym blok pod­pisu cyfro­wego Ordo.

Należy przy­jąć, że jest to próba nawią­za­nia filo­zo­ficz­nej dys­ku­sji. Deba­to­wa­nie przez Inter­net z ano­ni­mo­wymi nie­zna­jo­mymi to zabawa dla fra­je­rów -?prze­waż­nie oka­zują się zadu­fa­nymi szes­na­sto­lat­kami dys­po­nu­ją­cymi nie­ogra­ni­czoną ilo­ścią wol­nego czasu. Bądź też są od nich nie do odróż­nie­nia. Nie­mniej, adres "root" ozna­cza, że ta osoba admi­ni­struje dużym kom­pu­te­rem albo (co bar­dziej praw­do­po­dobne) ma w domu kom­pu­ter dzia­ła­jący pod Finuk­sem. Jed­nakże nawet domowy użyt­kow­nik Finuksa stoi o kilka szcze­bli wyżej niż prze­ciętny sur­fu­jący po Inter­ne­cie ama­tor.

Randy otwiera okienko ter­mi­nalu i pisze:

whois eru­di­to­rum.org

a sekundę póź­niej otrzy­muje blok tek­stu z usługi Inter­NIC:

eru­di­to­rum.org (Socie­tas Eru­di­to­rum)

oraz zwy­kły adres: skrzynka pocz­towa w Lip­sku, w Niem­czech.

A potem kilka nume­rów tele­fo­nów. Wszyst­kie mają kie­run­kowy do Seat­tle. Ale trzy następne cyfry wydają się Randy'emu zna­jome: to numer do firmy prze­kie­ro­wu­ją­cej połą­cze­nia, popu­lar­nej wśród czę­sto podró­żu­ją­cych osób -?takiej, która prze­syła twoje wia­do­mo­ści gło­sowe, faksy i tym podobne tam, gdzie się w danej chwili znaj­du­jesz. Cały czas korzy­sta z tego na przy­kład Avi.

Prze­wi­ja­jąc dalej, Randy widzi:

Rekord zak­tu­ali­zo­wany: 98-11-18

Rekord utwo­rzony: 90-03-01.

"90" natych­miast rzuca się w oczy. W Inter­ne­cie to data pre­hi­sto­ryczna. Ozna­cza to, że Socie­tas Eru­di­to­rum nie­źle wyprze­dzało resztę pele­tonu. Zwłasz­cza że są z Lip­ska, który pod­ów­czas znaj­do­wał się w NRD.

Ser­wery domeny w nastę­pu­ją­cej kolej­no­ści:

NS.SF.PRAL­NIA.ORG

...a potem cztery liczby prze­dzie­lone krop­kami -?adres "pralni.org", która jest usługą ano­ni­mi­zu­jącą pakiety sie­ciowe. Korzy­sta z niej wielu Miło­śni­ków Tajem­nic -?"pral­nia" nie pozwala wytro­pić, skąd dokład­nie łączą się z sie­cią.

Wszystko to nic nie zna­czy, ale Randy nie może ze spo­koj­nym sumie­niem zało­żyć, że dostał ów list od znu­dzo­nego szes­na­sto­latka. Praw­do­po­dob­nie powi­nien wysłać jakąś zdaw­kową odpo­wiedź, ale oba­wia się, że zachęci go do wysła­nia pro­po­zy­cji wej­ścia do inte­resu; pew­nie do jakiejś podej­rza­nej firmy z branży high-tech, poszu­ku­ją­cej kapi­tału.

W naj­now­szej wer­sji biz­ne­splanu pew­nie zna­la­złoby się wyja­śnie­nie, dla­czego Epi­phyte(2) buduje Kryptę. Randy mógłby je po pro­stu wyciąć i wkleić do odpo­wie­dzi dla root@pal­las.eru­di­to­rum.org. Byłyby to jakieś okrą­głe zda­nia, miłe dla ucha udzia­łow­ców, a więc tro­chę by gościa odstrę­czyły. Przy odro­bi­nie szczę­ścia może prze­stałby go męczyć. Klika więc na ikonkę Ordo -?pira­midę z okiem. Otwiera się nie­wiel­kie okienko do wpi­sy­wa­nia pole­ceń. Ordo ma rów­nież bar­dzo ładny inter­fejs gra­ficzny; Randy nim pogar­dza. Menu i przy­ci­ski -?to nie dla niego. Pisze:

>decrypt epi­phy­te­Biz­Plan.5.4.ordo

Kom­pu­ter odpo­wiada:

Potwierdź swoją toż­sa­mość: wpro­wadź zda­nie-hasło, albo wpisz "bio" w celu uru­cho­mie­nia iden­ty­fi­ka­cji bio­me­trycz­nej.

Do odszy­fro­wa­nia pliku Ordo potrze­buje klu­cza pry­wat­nego: wszyst­kich 4096 bitów naraz. Klucz jest zapi­sany na twar­dym dysku Randy'ego. Ale czarne cha­rak­tery mogą wła­mać się do pokoju hote­lo­wego i odczy­tać zawar­tość dysku, dla­tego sam klucz rów­nież jest zaszy­fro­wany. Ordo potrze­buje więc klu­cza do klu­cza, któ­rym jest (to jedyne ustęp­stwo Can­trella na rzecz przy­ja­zno­ści użyt­kow­ni­kowi) hasło-zda­nie: ciąg słów, łatwiej­szy do zapa­mię­ta­nia niż 4096 cyfr dwój­ko­wych. Ale musi być to dłu­gie zda­nie: ina­czej szyfr będzie zbyt łatwy do zła­ma­nia.

Kiedy Randy ostatni raz zmie­niał hasło, czy­tał jakieś wspo­mnie­nia z II wojny świa­to­wej. Pisze:

> Nipy z gar­dło­wymi okrzy­kami "ban­zai" wyro­ili się z oko­pów, bły­ska­jąc mie­czami i bagne­tami w pro­mie­niach naszych reflek­to­rów

i naci­ska kla­wisz "Enter". Ordo odpo­wiada:

nie­pra­wi­dłowe hasło

spró­buj jesz­cze raz, albo wpisz "bio" w celu uru­cho­mie­nia iden­ty­fi­ka­cji bio­me­trycz­nej.

Randy klnie i pisze to samo jesz­cze kilka razy, nie­znacz­nie zmie­nia­jąc inter­punk­cję. Nie pomaga.

Z despe­ra­cji i z cie­ka­wo­ści, pisze:

bio

a pro­gram odpo­wiada:

Nie mogę zna­leźć pliku z kon­fi­gu­ra­cją bio­me­tryczną.

Poga­daj z Can­trel­lem :-/

Natu­ral­nie, nie jest to nor­malne zacho­wa­nie tego pro­gramu. Ordo nie ma iden­ty­fi­ka­cji bio­me­trycz­nej, a jego komu­ni­katy nie wymie­niają po nazwi­sku ani Can­trella, ani nikogo innego. Naj­wy­raź­niej Can­trell napi­sał jakiś dodat­kowy modu­lik i roze­słał go do swych kole­gów z firmy Epi­phyte(2).

-?No dobra -?mówi Randy.

Pod­nosi słu­chawkę i wykręca numer jego pokoju. Ponie­waż hotel jest nowiutki, odzywa się skrzynka gło­sowa Can­trella. Zadał sobie nawet trud, żeby nagrać na niej powi­ta­nie:

-?Mówi John Can­trell z firmy Novus Ordo Sec­lo­rum oraz Epi­phyte. Infor­ma­cja dla osób, które dzwo­niły na mój uni­wer­salny numer tele­fonu i nie mają poję­cia, gdzie jestem: otóż jestem w hotelu Foote Man­sion w Suł­ta­na­cie Kina­kuty -?sprawdź­cie w porząd­nym atla­sie. Jest godzina szes­na­sta, dwu­dzie­sty pierw­szy maja, czwar­tek. Praw­do­po­dob­nie jestem "Pod Bombą i Kotwicą".

"Pod Bombą i Kotwicą" to hote­lowy bar o pirac­kiej sty­li­za­cji, wcale nie tak fał­szy­wej, jak suge­ruje ta nazwa. Ozda­bia go (wśród innych muze­al­nych eks­po­na­tów) kilka auten­tycz­nie wyglą­da­ją­cych mosięż­nych dział. John Can­trell sie­dzi przy naroż­nym sto­liku. Jak na czło­wieka w kow­boj­skim kape­lu­szu, nie­zbyt się rzuca w oczy. Na stole ma otwar­tego lap­topa, tuż obok jakie­goś drinka z rumem, poda­nego w wazie do zupy, połą­czo­nego z ustami Can­trella pół­me­trową słomką. Pociąga łyk i kle­pie w kla­wia­turę. Dru­żyna wyglą­da­ją­cych na twar­dzieli chiń­skich biz­nes­me­nów przy barze przy­gląda mu się nie­do­wie­rza­jąco; kiedy widzą nad­cho­dzą­cego Randy'ego, z dru­gim lap­to­pem, coś pomru­kują. Patrz­cie no, teraz już jest dwóch takich!

Can­trell unosi wzrok i się uśmie­cha. Uśmiech­nięty zawsze wygląda dia­bo­licz­nie. Trium­fal­nie ści­skają sobie dło­nie. Choć prze­je­chali się tylko jumbo jetami, czują się jak Stan­ley i Living­stone.

-?Nie­zła opa­le­ni­zna -?rzuca kpiąco Can­trell, krę­cąc wąsik.

Zasko­czony Randy dwa razy zaczyna coś mówić i prze­rywa, w końcu poko­nany kręci głową. Obaj się śmieją.

-?Opa­li­łem się na łodziach, a nie na hote­lo­wym base­nie. Przez ostat­nie kilka tygo­dni nic tylko gasi­łem różne pożary.

-?Mam nadzieję, że żad­nych poważ­nych. Nic, co by wpły­nęło na war­tość naszych udzia­łów -?rzuca z kamienną twa­rzą Can­trell.

Randy dodaje:

-?Ty za to jesteś zachę­ca­jąco blady.

-?Po mojej stro­nie wszystko idzie świet­nie -?mówi Can­trell. -?Tak jak sądzi­łem: mnó­stwo Miło­śni­ków Tajem­nic pali się do pracy nad praw­dziwą prze­cho­wal­nią danych.

Randy zama­wia guin­nessa.

-?Prze­wi­dy­wa­łeś także, że więk­szość tych gości będzie nie­zdy­scy­pli­no­wana i roz­trze­pana.

-?Tych nie zatrud­ni­łem. A skoro wszyst­kimi oso­bli­wymi rze­czami zaj­muje się Eb, to na pewno damy radę prze­tur­lać się przez te kilka pro­gów zwal­nia­ją­cych, które żeśmy napo­tkali.

-?Widzia­łeś Kryptę?

Can­trell unosi brew i rzuca mu nie­ska­zi­telną imi­ta­cję para­no­icz­nego spoj­rze­nia.

-?Pra­wie jak ten bun­kier NORAD w Colo­rado Springs.

-?No, pew­nie! -?Randy się śmieje. -?W Górach Cze­je­nów.

-?Jest za duży -?oświad­cza Can­trell. Wie, że Randy myśli to samo.

Dla­tego to Randy wciela się w advo­ca­tus dia­boli.

-?Ale suł­tan wszystko robi duże. Na wiel­kim lot­ni­sku wiszą jego wiel­kie por­trety.

Can­trell kręci głową.

-?Mini­ster­stwo Infor­ma­cji to poważne przed­się­wzię­cie. Nie wymy­ślił go suł­tan, ale jego tech­no­kraci.

-?Podobno Avi tro­chę ich zmięk­czył...

-?Może i tak. Ale ci faceci, na przy­kład taki Moham­med Pra­gasu, wszy­scy są po naukach ści­słych na Stan­for­dzie, Oxfor­dzie czy Sor­bo­nie. Wszystko aż po zawiasy do drzwi skon­stru­owali Niemcy. Ta jaski­nia nie ma być pomni­kiem ku czci suł­tana.

-?No pew­nie, to nie jest pro­jekt pro­pa­gan­dowy -?odpo­wiada Randy, myśląc o chłod­nej hali kom­pu­te­ro­wej, którą trzy­sta metrów pod mgli­stym lasem buduje Tom Howard.

-?Czyli musi ist­nieć jakieś racjo­nalne wytłu­ma­cze­nie tego ogromu.

-?Może jest w biz­ne­spla­nie? -?strzela Randy.

Can­trell wzru­sza ramio­nami: on też go nie czy­tał.

-?Ostatni, który prze­czy­ta­łem od deski do deski, to Plan Numer Jeden. Rok temu -?wyznaje Randy.

-?Ten był dobry -?mówi Can­trell23.

Randy zmie­nia temat:

-?Zapo­mnia­łem swo­jego hasła. Musisz mi zro­bić ten bio­me­tryczny wyna­la­zek.

-?Tu jest za gło­śno. On słu­cha two­jego głosu, prze­pusz­cza przez Fouriera i zapa­mię­tuje kilka naj­waż­niej­szych para­me­trów. Zro­bimy to póź­niej, u mnie w pokoju.

Randy czuje, że musi wyja­śnić, dla­czego nie odpi­sy­wał.

-?Cał­kiem pochło­nęły mnie sprawy łączy tego avcla w Manili.

-?No, i jak tam?

-?Posłu­chaj. Moja praca jest dość pro­sta -?wyja­śnia Randy. -?Mamy ten gruby nip­poń­ski kabel z Taj­wanu na Luzon. Na każ­dym końcu stoi router. Potem jest sieć krót­kich kabel­ków mię­dzy wyspami. Kładą je wła­śnie goście z avcla. Jak wiesz, każdy z nich rów­nież ma routery na obu koń­cach. Moim zada­niem było zapro­gra­mo­wa­nie ich, tak żeby dane z Taj­wanu na Kina­kutę zawsze miały zie­lone świa­tło.

Can­trell odwraca wzrok; boi się, że go to znu­dzi. Randy nie­mal kła­dzie się na stole, ponie­waż wie, że to nie jest nudne.

-?Posłu­chaj, John! Jesteś dużą firmą od kart kre­dy­to­wych!

-?No dobra. -?Can­trell, lekko zde­ner­wo­wany, patrzy mu w oczy.

-?Trzy­masz dane w prze­cho­walni na Kina­ku­cie. Musisz ścią­gnąć stam­tąd tera­bajt bar­dzo waż­nych danych. Zaczy­nasz -?zaszy­fro­wane bajty z wizgiem lecą przez Fili­piny na Taj­wan, giga­bajt na sekundę, a stam­tąd do Sta­nów. -?Randy dra­ma­tycz­nie urywa i pociąga łyk guin­nessa. -?A wtedy koło Cebu wywraca się prom.

-?I co z tego?

-?W ciągu dzie­się­ciu minut sto tysięcy Fili­piń­czy­ków naraz pod­nosi słu­chawki tele­fo­nów.

Can­trell ude­rza się dło­nią w czoło.

-?O rany!

-?No to już rozu­miesz! Kon­fi­gu­ro­wa­łem tę sieć tak, żeby nie­za­leż­nie od wszyst­kiego te dane na­dal pły­nęły do two­jej firmy. Co naj­wy­żej tro­chę wol­niej.

-?Widzę, że mia­łeś z tym sporo pracy.

-?Wła­śnie te routery dały mi do myśle­nia na temat szyb­ko­ści. Tak się składa, że to dobre routery. Ale po pro­stu nie mają wystar­cza­ją­cej prze­pu­sto­wo­ści, by zapeł­nić Kryptę o tej wiel­ko­ści ani by uza­sad­nić ją z eko­no­micz­nego punktu widze­nia.

-?Sedno wyja­śnień Aviego i Beryl to: Epi­phyte nie jest już posia­da­czem jedy­nego łącza pro­wa­dzą­cego do Krypty.

-?Ale kła­dziemy prze­cież ten kabel na Pala­wan...

-?Pachołki suł­tana ścią­gały tutaj inne firmy -?mówi Can­trell. -?Avi i Beryl mówią ogród­kami, ale po wymia­nie zdań z Tomem i wycią­gnię­ciu wnio­sków, wydaje mi się, że w stronę Kina­kuty zmie­rzają dwa kolejne kable.

-?Super! -?woła Randy. To tylko przy­cho­dzi mu do głowy: -?Super! - Pochła­nia pół szkla­nicy guin­nessa. -?To ma sens. Skoro już robią to z nami, mogą powtó­rzyć z innymi dostaw­cami łączy.

-?Naszym przy­kła­dem ścią­gnęli tu innych.

-?No to... pyta­nie brzmi: czy kabel przez Fili­piny jest nam na­dal potrzebny? Czy my go chcemy?

-?Tak -?odpo­wiada Can­trell.

-?Jest?

-?Nie, mia­łem na myśli, że: tak, to jest pyta­nie.

Randy się zasta­na­wia.

-?Wła­ści­wie, to może być dobra wia­do­mość dla two­jej czę­ści ope­ra­cji. Wię­cej ruro­cią­gów do Krypty ozna­cza na dłuż­szą metę wię­cej klien­tów.

Can­trell unosi brwi, zanie­po­ko­jony o odczu­cia Randy'ego. Randy odchyla się do tyłu ze stoł­kiem i mówi:

-?Już dys­ku­to­wa­li­śmy o tym, czy firma Epi­phyte wła­ści­wie powinna pie­przyć się z tymi kablami i route­rami w całych Fili­pi­nach.

Can­trell mówi:

-?Biz­ne­splan cały czas powta­rzał, że prze­cią­gnię­cie kabla przez Fili­piny mia­łoby eko­no­miczny sens, nawet gdyby na jego końcu nie było Krypty.

-?Biz­ne­splan musi twier­dzić, że sieć wewnątrz­fi­li­piń­ska może dzia­łać jako nie­za­leżna firma i na­dal prze­żyć, po to żeby uza­sad­nić, że ją robimy.

Nie trzeba mówić nic wię­cej. Bar­dzo inten­syw­nie sku­piali się na sobie nawza­jem, odwró­ceni do reszty baru ple­cami, a teraz obaj naraz pro­stują się, prze­cią­gają i zaczy­nają roz­glą­dać wokół. W samą porę, poja­wił się bowiem Goto Furu­de­nendu z bry­gadą, jak zga­duje Randy, inży­nie­rów budow­la­nych: dobrze wyglą­da­ją­cych, schlud­nych Nip­poń­czy­ków około trzy­dziestki. Randy zapra­sza go uśmie­chem, potem kiwa na kel­nera i zama­wia kilka nip­poń­skich piw, gorz­kich, zim­nych i ser­wo­wa­nych w wiel­kich butlach.

-?A, przy­po­mniało mi się, Miło­śnicy Tajem­nic strasz­nie się mną inte­re­sują -?rzuca Randy.

Can­trell uśmie­cha się, zdra­dza­jąc sen­ty­ment dla tych waria­tów.

-?Bystrzy para­no­icy to fun­da­ment kryp­to­lo­gii -?mówi -?ale nie zawsze znają się na biz­ne­sie.

-?Znają się chyba aż za dobrze -?kontr­uje Randy.

Gdzieś głę­boko pozo­staje w nim iry­ta­cja, że zszedł do baru, żeby się dowie­dzieć, co odpi­sać do root@eru­di­to­rum.org w odpo­wie­dzi na jego pyta­nie ("Dla­czego to robi­cie?"), a wciąż nie ma o tym poję­cia. Wła­ści­wie to wie mniej niż przed­tem.

Potem faceci od Goto dołą­czają do nich. Wpa­dają także Eber­hard Föhr i Tom Howard. Nastę­puje kom­bi­na­to­ryczna eks­plo­zja wizy­tó­wek i przed­sta­wia­nia się nawza­jem. Wygląda to na uzgad­nia­nie pro­to­ko­łów przed jakąś potężną popi­jawą -?Randy, sta­wia­jąc im piwo, nie­chcący wyzwał ich na poje­dy­nek w grzecz­no­ści, muszą więc wyka­zać, że w takim kon­kur­sie nie dadzą się poko­nać. Zsu­wają się sto­liki, atmos­fera staje się wręcz nie­wia­ry­god­nie luźna. Eb też musi posta­wić kolejkę piw. Nie­ba­wem impreza obniża loty aż do poziomu kara­oke. Randy wstaje i śpiewa "Me and You and a Dog Named Boo". To łatwe: pio­senka jest relak­sowa, łagodna, nie­wy­ma­ga­jąca sza­fo­wa­nia emo­cjami. Ani umie­jęt­no­ściami wokal­nymi.

W pew­nej chwili Tom Howard obej­muje sto­łek Can­trella, żeby tym wygod­niej krzy­czeć mu w ucho. Ich iden­tyczne eutro­piczne bran­so­letki, z wygra­we­ro­waną instruk­cją: "Hej, dok­torku, zamroź mnie tak i tak", błysz­czą i rzu­cają się w oczy; Randy nie­po­koi się, że zaraz zauważy je któ­ryś z Nip­poń­czy­ków i zacznie zada­wać pyta­nia, na które bar­dzo trudno odpo­wie­dzieć. Tom przy­po­mina Can­trel­lowi o czymś (z jakie­goś powodu zawsze mówią o Can­trellu w ten spo­sób -?po pro­stu nie­które osoby są stwo­rzone do woła­nia po nazwi­sku). Can­trell kiwa głową i rzuca Randy'emu poro­zu­mie­waw­cze spoj­rze­nie. Kiedy ten spo­gląda na niego, Can­trell prze­pra­sza­jąco spusz­cza wzrok i zaczyna ner­wowo ści­skać dłońmi butelkę po piwie. Tom cały czas patrzy z zain­te­re­so­wa­niem na Randy'ego. Po wszyst­kich tych ukrad­ko­wych zer­k­nię­ciach wszy­scy trzej lądują w końcu przy prze­ciw­nym końcu baru.

-?A więc znasz Loeba -?mówi Can­trell. Widać, że jest tym zde­gu­sto­wany, a jed­no­cze­śnie pod wra­że­niem, jakby się dowie­dział, że Randy kie­dyś pobił kogoś na śmierć gołymi rękami, a potem ni­gdy nikomu o tym nie wspo­mniał.

-?Znam -?odpo­wiada Randy. -?Tak dobrze, jak w ogóle da się poznać takiego faceta.

Can­trell nad­mier­nie sku­pia się na zdzie­ra­niu nalepki z butelki piwa, wątek podej­muje zatem Tom:

-?Robi­li­ście razem biz­nes?

-?Wła­ści­wie nie. Mogę spy­tać, skąd wy o tym wie­cie? To zna­czy, skąd w ogóle wie­cie, że ist­nieje jakiś tam Andrew Loeb? Przez tę sprawę z Digi­bom­be­rem?

-?No, nie, to było dużo póź­niej. Andy stał się dość znaną posta­cią w pew­nych krę­gach, w któ­rych obra­camy się z Tomem -?mówi Can­trell.

-?Jedyne kręgi, z jakimi mi się koja­rzy, to grupy prze­trwa­nia w warun­kach pier­wot­nych oraz goście uwa­ża­jący, że zostali rytu­al­nie wyko­rzy­stani przez sata­ni­stów.

Randy rzuca te słowa bez zasta­no­wie­nia, jak teleks dru­ku­jący pro­gnozę pogody. Zda­nie zawisa w powie­trzu.

-?To wyja­śnia kilka rze­czy -?odzywa się wresz­cie Tom.

-?Co sobie pomy­śla­łeś, kiedy FBI zro­biło mu w domku rewi­zję? -?pyta Can­trell. Znów szcze­rzy zęby.

-?Nie wie­dzia­łem, co myśleć. Pamię­tam, że oglą­da­łem w wia­do­mo­ściach nagra­nie, jak agenci wyno­szą z tej jego szopy pudła z dowo­dami rze­czo­wymi, i myśla­łem, że moje nazwi­sko musi tam gdzieś być.

-?A FBI kon­tak­to­wało się w ogóle z tobą? -?pyta Tom.

-?Nie. Chyba jak prze­szu­kali te wszyst­kie papiery, szybko doszli do wnio­sku, że to nie Digi­bom­ber, i skre­ślili go z listy.

-?I zaraz po tym zda­rze­niu Loeb poja­wił się w sieci -?dodaje Can­trell.

-?Nie mogę w to uwie­rzyć.

-?My też nie mogli­śmy. Wiesz, wszy­scy dosta­wa­li­śmy egzem­pla­rze jego mani­fe­stów, wydru­ko­wane na tym sza­rym papie­rze z surow­ców wtór­nych, podob­nym do tych postrzę­pio­nych arku­szy, jakie się wyciąga z fil­tra w pralce.

-?Uży­wał jakie­goś orga­nicz­nego, wod­nego atra­mentu, który łusz­czył się jak czarny łupież -?mówi Tom.

-?Śmia­li­śmy się kie­dyś, że na wszyst­kich biur­kach walają się pozo­sta­ło­ści po jego wypo­ci­nach -?powiada Can­trell. -?Więc, kiedy gość nazwi­skiem Andy Loeb poja­wił się na liście mailin­go­wej Miło­śni­ków Tajem­nic i w gru­pie Eutro­pia i zaczął przy­sy­łać kilo­me­trowe tyrady, nikt z nas nie uwie­rzył, że to on.

-?Sądzi­li­śmy, że zwy­czaj­nie ktoś siadł i napi­sał zna­ko­mite paro­die jego tek­stów.

-?Ale kiedy przy­cho­dziły codzien­nie, a potem zaczął się wda­wać z ludźmi w sąż­ni­ste dys­ku­sje, stało się oczy­wi­ste, że to on -?mru­czy Tom.

-?Jak­żeż on zdo­łał to pogo­dzić z fak­tem, że jest lud­dy­stą?

Can­trell:

-?Powie­dział, że zawsze uwa­żał kom­pu­tery za siłę, która alie­nuje i ato­mi­zuje spo­łe­czeń­stwo.

Tom:

-?Ale ponie­waż przez czas jakiś był podej­rza­nym numer jeden w spra­wie Digi­bom­bera, chcąc nie chcąc, zapo­znał się z Inter­ne­tem, który zmie­nił naturę kom­pu­te­rów, łącząc je ze sobą.

-?O rany! -?wykrzy­kuje Randy.

-?Roz­my­ślał o Inter­ne­cie przez cały czas, kiedy robił to, co zwykł robić Andrew Loeb -?cią­gnie Tom.

Randy:

-?Obo­zo­wa­nie na golasa w lodo­wa­tym gór­skim stru­mie­niu, łapa­nie i zabi­ja­nie gołymi rękoma szczu­rów piż­mo­wych.

Tom:

-?I zdał sobie sprawę, że kom­pu­tery mogą być narzę­dziem jed­no­czą­cym spo­łe­czeń­stwo.

Randy:

-?Założę się, że uznał sie­bie za czło­wieka, który tego wła­śnie dokona.

Can­trell:

-?No, wła­ści­wie mniej wię­cej coś takiego mówił.

Randy:

-?Chyba nie chce­cie mi wmó­wić, że został także Eutro­pia­ni­nem?

Can­trell:

-?No, nie. Raczej odkrył w tej gru­pie schi­zmę, o któ­rej nie wie­dzie­li­śmy, i zało­żył wła­sny odłam.

Randy:

-?Zda­wało mi się, że Eutro­pia­nie są dwu­stu­pro­cen­to­wymi indy­wi­du­ali­stami, czy­stymi liber­ta­ria­nami.

-?Niby tak! -?mówi Can­trell. -?Ale pod­sta­wowe zało­że­nie to, że tech­no­lo­gia uczy­niła nas post­ludźmi. Że homo sapiens plus tech­nika daje w isto­cie cał­kiem nowy gatu­nek: nie­śmier­telny, wszech­obecny -?z uwagi na sieć -?i zmie­rza­jący ku wszech­mocy. Liber­ta­ria­nie pierwsi tak uwa­żali.

Tom dodaje:

-?Ale ta idea przy­cią­gała roz­ma­itych ludzi, w tym Andy'ego Loeba. Zja­wił się znie­nacka i zaczął coś glę­dzić o instynk­cie stad­nym.

-?Oczy­wi­ście, wszy­scy Eutro­pia­nie obrzu­cili go sto­sem jobów, bo to poję­cie było wśród nich obło­żone ana­temą.

Tom:

-?Ale on walił dalej, po pew­nym cza­sie nie­któ­rzy zaczęli się nawet z nim zga­dzać. Oka­zało się, że wśród Eutro­pian jest cał­kiem pokaźna frak­cja, która ma gdzieś liber­ta­ria­nizm, nato­miast fascy­nuje ją instynkt stadny.

-?Czyli teraz Andy jest lide­rem tejże frak­cji? -?pyta Randy.

-?No, tak wycho­dzi -?mówi Can­trell. -?Oddzie­lili się i zało­żyli wła­sną grupę dys­ku­syjną. Przez ostat­nie sześć mie­sięcy z kawał­kiem nie­wiele o nich sły­sze­li­śmy.

-?Więc skąd się dowie­dzie­li­ście, że Loeb miał coś wspól­nego ze mną?

-?Od czasu do czasu wpada na grupę Miło­śni­ków Tajem­nic -?wyja­śnia Tom. - Ostat­nio dużo dys­ku­to­wało się tam o Kryp­cie.

Can­trell:

-?Kiedy się dowie­dział, że Avi i ty macza­cie w tym palce, przy­słał ogrom­nia­stą prze­mowę -?dwa­dzie­ścia czy trzy­dzie­ści kilo­baj­tów zdań zło­żo­nych. Nie był to list pochwalny.

-?Jezus, co on do nas ma? Wygrał pro­ces. Mnie dopro­wa­dził do ban­kruc­twa. Można by pomy­śleć, że ma coś lep­szego do roboty niż wycią­ga­nie tego trupa z szafy. -?Randy wali się w pierś. -?Czy on ni­gdzie nie pra­cuje?

-?Jest czymś na kształt adwo­kata -?oznaj­mia Can­trell.

-?Aha! Łatwo zgad­nąć!

-?Oskar­żał nas -?mówi Tom. -?Psy łań­cu­chowe kapi­ta­li­zmu. Ato­mi­za­cja spo­łe­czeń­stwa. Uła­twia­nie życia han­dla­rzom nar­ko­ty­ków i klep­to­kra­tom z Trze­ciego Świata.

-?No, przy­naj­mniej jedną rzecz zro­zu­miał -?rzuca Randy. Jest szczę­śliwy: wresz­cie zna­lazł odpo­wiedź na pyta­nie, dla­czego budują Kryptę.

Manewr wsteczny

Manewr wsteczny

Sio jest błot­nym cmen­ta­rzem. O bagni­sty kawa­łek miej­sca wal­czą ci, któ­rzy już oddali życie za cesa­rza, i ci, któ­rzy dopiero zamie­rzają. Cudaczne widla­sto­ogo­nowe ame­ry­kań­skie samo­loty codzien­nie wyla­tują ze słońca i mor­dują ich strasz­liwą ulewą ognia z dzia­łek i kru­szą­cymi czaszki deto­na­cjami bomb, dla­tego śpią w nie­za­sy­pa­nych gro­bach i wycho­dzą tylko w nocy. Lecz ich nory są pełne cuch­ną­cej wody, która roi się od zja­dli­wych stwo­rzeń, a kiedy zacho­dzi słońce, sie­cze ich deszcz, wbi­ja­jąc im w kości stra­tos­fe­ryczny chłód. Każdy żoł­nierz 20. Dywi­zji wie, że nie wyj­dzie z Nowej Gwi­nei żywy, pozo­staje mu tylko wybrać śmierć: pod­dać się, żeby być tor­tu­ro­wa­nym, a potem zma­sa­kro­wa­nym przez Austra­lij­czy­ków? Przy­ło­żyć sobie gra­nat do głowy? Pozo­stać na miej­scu i dać się zabi­jać samo­lo­tom w dzień, a w nocy tyfu­sowi, dyzen­te­rii, mala­rii, gło­dowi i wyzię­bie­niu orga­ni­zmu? A może przejść do Madang, dwie­ście mil przez góry i wez­brane rzeki, co zakrawa na samo­bój­stwo nawet w cza­sie pokoju, gdy dys­po­nuje się żyw­no­ścią i lekar­stwami?

I takie wła­śnie mają roz­kazy. Na Sio przy­la­tuje gene­rał Ada­chi -?to pierw­szy "swój" samo­lot, jaki widzieli od tygo­dni -?ląduje na roz­jeż­dżo­nej, zaka­żo­nej ziemi, którą nazy­wają lot­ni­skiem, i zarzą­dza ewa­ku­ację. Mają iść w głąb lądu czte­rema gru­pami. Każdy pułk grze­bie swo­ich zmar­łych, pakuje resztki ekwi­punku i odro­binę pro­wiantu i z tru­dem gra­moli się w kie­runku gór. Kolejne oddziały mogą tro­pić poprzed­nie po zapa­chu, idąc za smro­dem dyzen­te­rii oraz po tru­pach, roz­rzu­co­nych jak zna­czące drogę okru­chy.

Naj­wyżsi dowódcy idą na końcu, podob­nie jak plu­ton łącz­no­ści; bez sil­nego nadaj­nika i towa­rzy­szą­cych mu kryp­to­gra­ficz­nych para­fer­na­lii gene­rał nie jest gene­rałem, a dywi­zja nie jest dywi­zją. W końcu prze­stają nada­wać, roz­bie­rają radio­sta­cję na naj­mniej­sze moż­liwe czę­ści, które, nie­stety, nie są aż tak małe -?radio­sta­cja dywi­zji to wielka maszyna, stwo­rzona do roz­świe­tla­nia jonos­fery. Ma wła­sny gene­ra­tor spa­li­nowy, trans­for­ma­tory i inne pod­ze­społy, które nie mogą być lek­kie. Radio­ope­ra­to­rzy, z tru­dem wlo­kący po górach wła­sne szkie­lety, będą musieli dźwi­gać brze­mię sil­ni­ków, zbior­ni­ków z pali­wem i trans­for­ma­to­rów.

I jesz­cze wielką sta­lową skrzy­nię z książ­kami kodo­wymi. Te książki były pie­kiel­nie cięż­kie, nawet suche: teraz są nasiąk­nięte wodą. Nieść je - to nie­wy­ko­nalne. Regu­la­min mówi, że wobec tego trzeba je spa­lić.

Żoł­nie­rze z plu­tonu łącz­no­ścio­wego 20. Dywi­zji nie są w tym momen­cie spe­cjal­nie w nastroju do żar­tów, nawet do popu­lar­nego wśród żoł­nie­rzy wisiel­czego humoru. Jeśli cokol­wiek na całym świe­cie może ich teraz roz­śmie­szyć, to wła­śnie pomysł roz­pa­le­nia ogni­ska z prze­mo­czo­nych ksią­żek szy­fro­wych, pod­czas burzy, na bagnie. Może i uda­łoby się je pod­pa­lić, zlaw­szy obfi­cie pali­wem lot­ni­czym, któ­rego i tak nie mają dosyć. Wtedy z ogni­ska unio­słaby się do nieba kolumna dymu, wabiąc myśliwce P-38 jak zapach czło­wieka wabi komary.

Może pale­nie nie jest konieczne. Nowa Gwi­nea to wyjący wir roz­kładu i znisz­cze­nia; oca­leć mogą tylko skały i osy.

Oddzie­rają okładki, na dowód, że książki zostały znisz­czone, potem ładują je z powro­tem do kufra i zako­pują przy brzegu szcze­gól­nie mści­wej rzeki.

To nie jest dobry pomysł. Ale cały czas ich bom­bar­do­wano. Nawet jeśli nie trafi cię żaden odła­mek, fala ude­rze­niowa wali cię jak kamienna ściana poru­sza­jąca się z pręd­ko­ścią tysiąca kilo­me­trów na godzinę. W prze­ci­wień­stwie do muru, ona prze­nika przez twoje ciało, jak snop świa­tła przez szklaną figurkę. A po dro­dze prze­sta­wia wszyst­kie ele­menty, zakłó­ca­jąc każdy pro­ces w każ­dej komórce, aż do poziomu mito­chon­driów, w tym te, które pozwa­lają umy­słowi zacho­wać cią­głość czasu i postrze­ga­nia świata. Kilka takich wybu­chów wystar­czy, żeby roze­rwać nić świa­do­mo­ści na plą­ta­ninę krót­kich strzęp­ków. Ci żoł­nie­rze nie są już takimi ludźmi, jakimi wyszli z domów; nie można od nich ocze­ki­wać roz­sąd­nego myśle­nia ani zro­bie­nia cze­goś sen­sow­nego. Obrzu­ca­nie skrzyni bło­tem nie jest dla nich racjo­nalną pro­ce­durą, lecz czymś w rodzaju rytu­ału, któ­rym oka­zują wła­ściwy sza­cu­nek temu skarb­cowi dziw­nych infor­ma­cji.

A potem zarzu­cają na plecy brze­mię żelaza i ryżu i zaczy­nają gra­mo­lić się w góry, pozo­sta­wioną przez towa­rzy­szy wydep­taną ścieżką, którą już zara­sta dżun­gla. Kamie­nie milowe sta­no­wią ciała -?teraz już cuch­nące pola bitew, toczo­nych przez roz­sza­lałe stada nie­zna­nych nauce mikro­bów, insek­tów, zwie­rząt i pta­ków.

Radionamiernik

Radio­na­mier­nik

Maszt namier­nika poja­wia się na nowej kwa­te­rze Jed­nostki 2702 szyb­ciej niż dach, a antena zawi­sła na nim, zanim jesz­cze dopro­wa­dzono prąd do jej urzą­dzeń. Water­ho­use udaje naj­le­piej jak może, że przej­muje się tym. Opo­wiada robot­ni­kom o wszyst­kim: może i potężne armady czoł­gów wal­czące na afry­kań­skiej pustyni są roman­tyczne i poru­sza­jące, ale roz­strzy­ga­jąca bitwa tej wojny (igno­ru­jąc, jak zawsze, front wschodni) toczy się na Atlan­tyku. Nie można jej wygrać, jeśli nie zatopi się paru U-Bootów, nie da się ich zato­pić jeśli się ich nie znaj­dzie, a potrze­bu­jemy nowego spo­sobu na ich znaj­do­wa­nie, lep­szego niż wpusz­cza­nie mię­dzy nie kon­woju, który roz­bi­jają w puch. Dla­tego, widzi­cie pano­wie, trzeba tę antenę uru­cho­mić jak najszyb­ciej.

Water­ho­use to żaden aktor, ale kiedy druga burza lodowa w ciągu tygo­dnia poważ­nie uszka­dza antenę, a on całą noc repe­ruje ją przy świe­tle gal­wa­nicz­nego lucy­fera, jest pra­wie pewien, że już ma ich na haczyku. Służba zamku pra­cuje do późna, żeby zaopa­try­wać go w gorącą her­batę i brandy, a następ­nego dnia, gdy wciąga poła­taną antenę na szczyt masztu, budow­lańcy obda­rzają go kil­koma ser­decz­nymi "hura". Są tak pewni, że ratują ludz­kie żywoty na Pół­noc­nym Atlan­tyku, że pew­nie zlin­czo­wa­liby go, gdyby poznali prawdę.

Ta bajka o namier­niku jest wręcz żenu­jąco praw­do­po­dobna. Jest tak praw­do­po­dobna, że gdyby Water­ho­use pra­co­wał dla Niem­ców, nabrałby podej­rzeń. Antena ma sil­nie kie­run­kową cha­rak­te­ry­stykę. Odbiera mocny sygnał, kiedy jest skie­ro­wana pro­sto na źró­dło, w innym przy­padku zaś - słaby. Ope­ra­tor czeka, aż U-Boot zacznie nada­wać, a potem kręci nią tam i z powro­tem, dopóki nie otrzyma mak­sy­mal­nego odczytu; wtedy kie­ru­nek anteny daje azy­mut na źró­dło sygnału. Mając dwa lub wię­cej takie azy­muty, uzy­skane przez różne sta­cje, można przy uży­ciu trian­gu­la­cji dokład­nie okre­ślić poło­że­nie źró­dła sygnału.

Aby zacho­wać pozory, sta­cja musi być obsa­dzona dwa­dzie­ścia cztery godziny na dobę, co przez kilka pierw­szych tygo­dni roku 1943 nie­mal zabija Water­ho­use'a. Reszta Jed­nostki 2702 nie poja­wiła się w ter­mi­nie, a więc pod­trzy­my­wa­nie złu­dzeń spada na razie tylko na niego.

Wszy­scy ludzie w pro­mie­niu dzie­się­ciu mil -?czyli wszy­scy cywilni miesz­kańcy Qwghlm, albo, innymi słowy, cała qwghl­miań­ska nacja -?widzą wzno­szący się nad zam­kiem maszt z anteną. Nie są głupi; nie­któ­rzy z nich muszą przy­naj­mniej rozu­mieć, że z tego cho­ler­stwa nie ma żad­nego pożytku, jeśli celuje cały czas w tę samą stronę. Jeśli się nie rusza, nie pra­cuje. A skoro nie pra­cuje, to co, u dia­bła, dzieje się tam na zamku?

Dla­tego Water­ho­use musi nią krę­cić. Mieszka w kaplicy, śpiąc -?wtedy, gdy śpi -?w hamaku roz­pię­tym nie­bez­piecz­nie wysoko (już wie, że "skerry" ska­czą zna­ko­mi­cie).

Gdyby spał w dzień, nawet przy­pad­kowi obser­wa­to­rzy z mia­steczka zauwa­ży­liby, że antena się nie poru­sza. To byłoby nie­do­brze. Ale nie może spać także w nocy, kiedy nie­miec­kie radio­gramy odbi­jają się od jonos­fery, pomię­dzy U-Bootami na Pół­noc­nym Atlan­tyku a ich bazami w Bor­de­aux i Lorient: ponie­waż obser­wa­tor znaj­du­jący się naprawdę bli­sko - powiedzmy, cier­piący na bez­sen­ność słu­żący z zamku, albo nie­miecki szpieg z lor­netką, nie­opo­dal w ska­łach -?zacząłby podej­rze­wać, że nie­ru­choma antena radio­na­mier­nika to pic na wodę i foto­mon­taż. Dla­tego Water­ho­use pró­buje, kra­kow­skim tar­giem, spać kilka godzin o świ­cie i kolejne kilka, gdy się zmierz­cha -?jego ciało jed­nak nie znosi tego naj­le­piej. A gdy wstaje, nie spo­dziewa się po dniu niczego dobrego: wie, że będzie sie­dział przez osiem, a jeśli trzeba, to i dwa­na­ście godzin, przy kon­soli namier­nika, przy­glą­da­jąc się, jak z ust wyla­tuje mu para, i nasłu­chu­jąc... ciszy!

Stwier­dza bez­tro­sko, że jest par­szy­wym samo­lu­bem, bo użala się nad sobą w sytu­acji, kiedy inni ludzie dają się sie­kać kulami.

To pomi­nąw­szy, co wła­ści­wie ma robić, żeby nie osza­leć? Codzienne czyn­no­ści zna już na pamięć: przez pewien czas trzyma antenę celu­jącą mniej wię­cej na zachód, potem kręci nią tam i z powro­tem, coraz mniej­szymi łukami, uda­jąc, że namie­rza U-Boota, a póź­niej zosta­wia ją w tej pozy­cji na chwilę i wyko­nuje paja­cyki, żeby się roz­grzać. Porzu­cił swój mun­dur na rzecz szat z cie­płej qwghl­miań­skiej wełny. Co jakiś czas, w zupeł­nie nie­prze­wi­dy­wal­nych odstę­pach, przy­cho­dzi doń ktoś z zam­ko­wej służby, z wazą zupy, ser­wi­sem do her­baty, albo po pro­stu po to, by zoba­czyć, jak się ma, i powie­dzieć, mu, że fajny z niego gość. Raz dzien­nie zapi­suje na kartce kupę bzdur­nych liter -?rze­kome wyniki nasłu­chu -?i wysyła to do bazy mary­narki.

Dzieli swój czas na myśli o sek­sie i o mate­ma­tyce. Te pierw­sze wciąż wci­skają się mię­dzy te dru­gie. Sprawy pogar­szają się jesz­cze, gdy Blan­che, potężna kucharka, która przy­no­siła mu posiłki, zapada na puchlinę wodną, poda­grę, kolkę, zim­nicę, czy jakąś inną przy­pa­dłość z Szek­spira rodem, i zastę­puje ją Mar­ga­ret, dwu­dzie­sto­let­nia i bar­dzo pocią­ga­jąca.

Mar­ga­ret naprawdę mie­sza mu w gło­wie. Kiedy już nie może wytrzy­mać, idzie do latryny (aby służba nie zdy­bała go w nie­od­po­wied­nim momen­cie) i wyko­nuje Ręczną Rekon­fi­gu­ra­cję. Lecz już na Hawa­jach nauczył się, że Ręczna Rekon­fi­gu­ra­cja to nie to samo. Efekt ula­tuje zbyt szybko.

A kiedy czeka, aż uleci, sporo pra­cuje nad mate­ma­tyką. Alan dał mu swoje notatki, trak­tu­jące o redun­dan­cji i entro­pii, doty­czące szy­fro­wa­nia głosu, na któ­rym teraz pra­cuje w Nowym Jorku. Water­ho­use stu­diuje je i wypro­wa­dza kilka cie­ka­wych lema­tów, któ­rych, nie­stety, nie może wysłać Ala­nowi, nie naru­sza­jąc przy tym zdro­wego roz­sądku oraz pew­nej liczby prze­pi­sów bez­pie­czeń­stwa. Skoń­czyw­szy z tym, sku­pia się na czy­stej, żywej kryp­to­lo­gii. Sie­dział w Blet­chley Park wystar­cza­jąco długo, by zdać sobie sprawę, jak nie­wiele naprawdę rozu­mie z tej sztuki.

U-Booty sta­now­czo za dużo gadają przez radio. Wie o tym każdy nie­miecki mary­narz. Ich spe­cja­li­ści od bez­pie­czeń­stwa nale­gali, by dowódz­two coś z tym zro­biło. I w końcu wpro­wa­dzili czte­ro­tar­czową wer­sję Enigmy, która przez pra­wie rok dawała Blet­chley Park nie­źle w dupę.

Żeby przy­nieść Water­ho­use'owi posi­łek, Mar­ga­ret musi obejść cały zamek na zewnątrz; kiedy tu dotrze, będzie miała zaró­żo­wione policzki. A para z jej ust będzie uno­sić się wokół twa­rzy jak jedwabny woal...

Law­rence, pro­szę prze­stać! Tema­tem dzi­siej­szego wykładu jest czte­ro­tar­czowa Enigma Krieg­sma­rine, znana Niem­com jako Try­ton, alian­tom zaś -?jako Rekin. Wpro­wa­dzono ją do eks­plo­ata­cji 2 lutego zeszłego roku (1942), jed­nak dopiero po odna­le­zie­niu osa­dzo­nego na mie­liź­nie U-Boota, 30 paź­dzier­nika, Blet­chley Park otrzy­mał mate­riał nie­zbędny do zła­ma­nia kodu. Kilka tygo­dni temu, 13 grud­nia, Blet­chley Park osta­tecz­nie roz­wa­lił Rekina, po czym wewnętrzna łącz­ność Krieg­sma­rine znów sta­nęła dla alian­tów otwo­rem.

Pierw­sza rzecz, jakiej się dowie­dzieli: Niemcy do cna zła­mali kody mary­narki han­dlo­wej i przez cały rok wie­dzieli dokład­nie, gdzie znaj­dują się kon­woje.

Wszyst­kie te infor­ma­cje Water­ho­use otrzy­mał w ciągu ostat­nich dni, za pośred­nic­twem stu­pro­cen­towo pew­nego szy­fru z klu­czem jed­no­ra­zo­wym. Blet­chley zawia­da­mia go o tym, ponie­waż wynika z tego pyta­nie doty­czące teo­rii infor­ma­cji, a więc to jego działka i jego pro­blem. Pyta­nie brzmi: jak szybko możemy wymie­nić szy­fry mary­narki han­dlo­wej, nie pod­po­wia­da­jąc Niem­com, że zła­ma­li­śmy Rekina?

Nie musi zasta­na­wiać się nad tym długo: zaraz wyciąga wnio­sek, że sprawa jest zbyt skom­pli­ko­wana, by wda­wać się w jakieś gierki. Jedy­nym spo­so­bem jest sfin­go­wa­nie jakie­goś wypadku, który wyja­śni Niem­com, dla­czego nagle stra­ci­li­śmy zaufa­nie do szy­frów naszej mary­narki han­dlo­wej i zmie­niamy je wszyst­kie. Pisze taki wła­śnie mel­du­nek i zaczyna szy­fro­wać go klu­czem jed­no­ra­zo­wym, któ­rego drugi egzem­plarz ma Chat­tan.

-?Czy wszystko w porządku?

Water­ho­use zrywa się i odwraca z biją­cym ser­cem.

To Mar­ga­ret, spo­wita woalem wła­snego odde­chu; na mun­du­rek poko­jówki narzu­ciła szary weł­niany płaszcz. Dło­nie, ukryte w miten­kach, pod­trzy­mują tacę z her­batą i her­bat­ni­kami. Jedyne czę­ści ciała, któ­rych nie opa­tu­liła wełną, są kostki nóg i twarz. Te pierw­sze są ład­nie zary­so­wane; Mar­ga­ret nawet tutaj nosi wyso­kie obcasy. Nato­miast twarz, ni­gdy nie­wy­sta­wiana na blask słońca, przy­wo­dzi na myśl płatki róży roz­rzu­cone na śmie­tance z Devon­shire.

-?Oj! Zaraz to od pani wezmę! -?woła Water­ho­use i rzuca się naprzód, spa­zma­tycz­nym ruchem, spo­wo­do­wa­nym namięt­no­ścią i wyzię­bie­niem orga­ni­zmu jed­no­cze­śnie. Przej­mu­jąc tacę, nie­chcący ściąga jedną z mite­nek, która spada na pod­łogę. -?Prze­pra­szam! -?mówi, zda­jąc sobie sprawę, że ni­gdy jesz­cze nie widział jej dłoni.

Dłoń ma wyma­lo­wane na czer­wono paznok­cie; Mar­ga­ret zwija ją w trąbkę przy ustach i chu­cha do środka. Obser­wuje go wiel­kimi zie­lo­nymi oczyma, wypeł­nio­nymi spo­koj­nym ocze­ki­wa­niem.

-?Słu­cham, co takiego? -?mówi Water­ho­use.

-?Czy wszystko w porządku? -?powta­rza ona.

-?Tak! A dla­czego?

-?Bo antena od godziny się nie ruszała -?wyja­śnia Mar­ga­ret.

Water­ho­use jest tak zmie­szany, że ledwo trzyma się na nogach.

Mar­ga­ret wciąż zasła­nia usta koń­cami pal­ców i pola­kie­ro­wa­nymi paznok­ciami; Water­ho­use widzi tylko jej zie­lone oczy. Mru­gają chy­trze i zło­śli­wie, po czym zer­kają na hamak.

-?Przy­snęło się tro­chę na służ­bie, co nie?

W pierw­szym odru­chu chce zaprze­czyć i wyznać prawdę: że myślał o sek­sie, kryp­to­lo­gii i zapo­mniał krę­cić anteną. Lecz póź­niej zauważa, że Mar­ga­ret pod­po­wie­działa mu lep­szą wymówkę.

-?Przy­znaję się do winy -?mówi. -?Ostat­niej nocy sie­dzia­łem długo.

-?Her­bata tro­chę pana roz­bu­dzi -?odpo­wiada Mar­ga­ret. Potem jej wzrok wraca do hamaka. Dziew­czyna z powro­tem naciąga mitenkę. -?Jak to jest?

-?Co jak to jest?

-?No, jak się śpi w czymś takim? Jest wygod­nie?

-?Bar­dzo wygod­nie.

-?Mogę zoba­czyć?

-?Aha. Tylko tro­chę trudno jest tam wejść, na tej wyso­ko­ści.

-?Ale panu się udaje, co nie? -?rzuca kpiąco Mar­ga­ret.

Water­ho­use czuje, że się czer­wieni. Mar­ga­ret pod­cho­dzi do hamaka i zdej­muje czó­łenka. Water­ho­use wzdryga się, widząc jej bose stopy na kamien­nej pod­ło­dze, która nie była cie­pła od czasu, gdy ber­be­ryj­scy piraci spa­lili zamek. Paznok­cie u nóg też ma pola­kie­ro­wane na czer­wono.

-?Mnie to nie prze­szka­dza -?rzuca Mar­ga­ret. -?Jestem córką far­mera. No dalej, pro­szę mnie pod­sa­dzić!

Water­ho­use cał­ko­wi­cie utra­cił resztki kon­troli nad sytu­acją i sobą samym. Wydaje mu się, że jego język jest zro­biony z ciał jami­stych. Robi krok naprzód, pochyla się i robi scho­dek z dłoni. Mar­ga­ret wsta­wia tam stopę i wska­kuje do hamaka, z piskiem i chi­cho­tem zni­ka­jąc we wro­nim gnieź­dzie sza­rych weł­nia­nych ple­dów. Hamak huśta się tam i z powro­tem pośrodku kaplicy, jak kadziel­nica wydzie­la­jąca słaby aro­mat lawendy. Jesz­cze raz, dwa razy... Pięć, dzie­sięć razy, dwa­dzie­ścia... Mar­ga­ret mil­czy i się nie rusza. Water­ho­use stoi, jakby stopy zalano mu beto­nem. Po raz pierw­szy od wielu tygo­dni nie wie, co się zaraz zda­rzy; ta utrata kon­troli spra­wia, że czuje się bez­radny i oszo­ło­miony.

-?Jest roz­kosz­nie -?mówi Mar­ga­ret. I w końcu się poru­sza. Water­ho­use widzi jej twa­rzyczkę wyglą­da­jącą zza brzegu hamaka, spod kap­tura sza­rego pledu. -?Ojej! -?wrzesz­czy nagle i kła­dzie się znów na płask. Ten nagły ruch dodaje do ryt­micz­nego koły­sa­nia hamaka mimo­śro­dowe drga­nia.

-?Co się stało? -?roz­pacz­li­wie rzuca Water­ho­use.

-?Mam lęk wyso­ko­ści! -?krzy­czy Mar­ga­ret. -?Prze­pra­szam, Law­rence, powin­nam cię uprze­dzić. Czy mogę panu mówić po imie­niu? -?Ton suge­ruje, że odmowa bar­dzo by ją ura­ziła.

Jak Water­ho­use mógłby zra­nić uczu­cia ład­nej, bosej, cier­pią­cej na lęk wyso­ko­ści dziew­czyny, bez­rad­nie wiszą­cej w hamaku?

-?Tak, oczy­wi­ście -?mówi. Ale wie dobrze, że piłeczka wciąż jest po jego stro­nie. -?Czy mogę ci jakoś pomóc?

-?Będę bar­dzo zobo­wią­zana -?odpo­wiada Mar­ga­ret.

-?Może sta­niesz mi na ramiona, albo coś takiego? -?pró­buje Water­ho­use.

-?Za bar­dzo się boję.

Jest tylko jedno wyj­ście.

-?No tak. Będzie wiel­kim nie­tak­tem, jeśli sam wejdę na górę, by ci pomóc?

-?To będzie bar­dzo boha­ter­skie z two­jej strony! Będę nie­wy­mow­nie wdzięczna.

-?No cóż, więc...

-?Ale nale­gam, żebyś naj­pierw dokoń­czył swoje obo­wiązki!

-?Słu­cham, co takiego?

-?Law­rence -?wyja­śnia Mar­ga­ret -?kiedy zejdę z tego hamaka, muszę iść do kuchni i zetrzeć pod­łogę, która, dzięki Bogu, już jest i tak dość czy­sta. Ty nato­miast masz ważne zada­nie do wyko­na­nia: możesz ura­to­wać setki ludzi z kon­woju na pół­noc­nym Atlan­tyku! Wiem, że spa­łeś pod­czas pracy; to bar­dzo nie­ład­nie. Nie wpusz­czę cię tutaj, zanim tego nie nad­ro­bisz.

-?No dobrze. Nie mam więc wyj­ścia -?mówi Water­ho­use. -?Służba nie drużba.

Pro­stuje ramiona, obraca się na pię­cie i odma­sze­ro­wuje do biurka. Skerry zała­twiły się już ze wszyst­kimi her­bat­ni­kami, ale może nalać sobie her­baty. Potem kon­ty­nu­uje szy­fro­wa­nie wska­zó­wek dla Chat­tana: "pewne bedzie tylko roz­wia­za­nie silowe zala­do­wac ksiazke kodow na sta­tek umie­scic w kon­woju do mur­man­ska ocze­ki­wac na mgle wpasc na lad w nor­we­gii".

Szy­fro­wa­nie klu­czem jed­no­ra­zo­wym zaj­muje mu tro­chę czasu. Law­rence potrafi liczyć modulo 25 przez sen, ale robie­nie tego, gdy ma się wzwód, to zupeł­nie inna kwe­stia.

-?Law­rence? Co ty tam robisz? -?pyta Mar­ga­ret ze swego gniazdka w hamaku, gdzie, jak wyobraża sobie Water­ho­use, z każdą chwilą jest coraz cie­plej i coraz przy­tul­niej.

Ukrad­kiem zerka na jej porzu­cone czó­łenka.

-?Przy­go­to­wuję mel­du­nek -?odpo­wiada. -?Nie ma żad­nego pożytku z moich obser­wa­cji, jeśli ich nikomu nie zgła­szam.

-?Racja, pew­nie -?potwier­dza z namy­słem Mar­ga­ret.

Nad­szedł czas na pod­rzu­ce­nie do żało­snego żela­znego pie­cyka. Ładuje do niego kilka szu­fli cen­nego węgla, swój brud­no­pis i stronę z klu­czem jed­no­ra­zo­wym, któ­rej dopiero co uży­wał.

-?Powinno się tro­chę nagrzać.

-?Och, to świet­nie -?mówi Mar­ga­ret. -?Cała się trzęsę.

Law­rence wie, że to suge­stia, by roz­po­cząć eks­pe­dy­cję ratun­kową. Mniej wię­cej pięt­na­ście sekund póź­niej sie­dzi w hamaku z Mar­ga­ret. Jest tu cia­sno i chwiej­nie, co ich nie zaska­kuje. Tro­chę się kręcą i wiercą; wresz­cie Law­rence ląduje na ple­cach, a ona nad nim, z udem mię­dzy jego udami.

Mar­ga­ret, zszo­ko­wana, odkrywa, że Law­rence ma erek­cję. Chyba wsty­dzi się, że nie odga­dła jego potrzeb.

-?Bie­daku! -?wykrzy­kuje. -?Oczy­wi­ście! Jak mogłam być taka tępa! Jesteś tu taki samotny! -?Całuje go w poli­czek, co jest miłe, gdyż on jest zbyt osłu­piały, żeby się poru­szyć. -?Mężny rycerz zasłu­guje na wszel­kie wspar­cie, jakiego możemy mu udzie­lić my, cywile -?dodaje Mar­ga­ret, jedną ręką się­ga­jąc do roz­porka.

Potem naciąga sobie na głowę weł­niany pled i przy­biera inną pozy­cję. Law­rence Prit­chard Water­ho­use, osłu­piały, obser­wuje co się dzieje. Pół­przy­mknię­tymi oczyma spo­gląda na sufit kaplicy i dzię­kuje panu Bogu za to, że przy­słał mu oczy­wi­stego nie­miec­kiego szpiega i anioła miło­sier­dzia, w jed­nym prze­uro­czym opa­ko­wa­niu.

Kiedy koń­czy, otwiera oczy i bie­rze głę­boki haust chłod­nego atlan­tyc­kiego powie­trza. Widzi wszystko wokół ze świeżo nabytą jasno­ścią. Nie­wąt­pli­wie, Mar­ga­ret cudow­nie pod­nie­sie mu pro­duk­tyw­ność na fron­cie kryp­to­lo­gicz­nym -?o ile tylko skłoni ją, by tu wra­cała.

Stronice

Stro­nice

Na torze Ascot w Bris­bane już dawno nie bie­gały konie. Jego wnę­trze wypeł­nia roz­gar­diasz pona­cią­ga­nych bre­zen­to­wych płacht. Trawa uschła, pozba­wiona słońca i zdep­tana sto­pami tysięcy pod­ofi­ce­rów. Pole zryto latry­nami, roz­bito namioty z kuch­niami polo­wymi. Na padoku, gdzie nie­gdyś konie roz­pro­sto­wy­wały nogi, wyro­sły jak grzyby po desz­czu baraki z bla­chy fali­stej. W nich męż­czyźni bez koszul -?bo jest upalny sty­czeń -?sie­dzą przed radio­od­bior­ni­kami lub maszy­nami do pisa­nia.

Rów­nie dawno dziwki nie opa­lały się na dłu­giej weran­dzie domu przy Henry Street, a prze­cho­dzący dżen­tel­meni, idący lub wra­ca­jący z wyści­gów, zer­kali na ich wdzięki przez białą balu­stradę, wahali się, spraw­dzali port­fele, porzu­cali skru­puły, zawra­cali na pię­cie i wspi­nali się po schod­kach. Teraz jest tam pełno męż­czyzn -?ofi­ce­rów i mania­ków mate­ma­tycz­nych: na par­te­rze głów­nie Austra­lij­czycy, na pię­trze Ame­ry­ka­nie oraz szczypta Bry­tyj­czy­ków -?szczę­ścia­rzy, któ­rych wywie­ziono z Sin­ga­puru, zanim gene­rał Yama­shita, Tygrys Malaj­ski, zdo­łał ich schwy­tać i wycią­gnąć im z głów stra­te­giczne infor­ma­cje.

Dzi­siaj cały bur­del wygląda jak posta­wiony na gło­wie: wszy­scy z upraw­nie­niami Ultra sie­dzą w garażu, brzę­czą­cym i szu­mią­cym od wen­ty­la­to­rów i nie­mal pro­mie­niu­ją­cym cie­płem. W staj­niach stoi pordze­wiały bla­szany kufer, wciąż wyma­zany rzecz­nym bło­tem, czę­ściowo kry­ją­cym wyma­lo­wane na jego bokach nip­poń­skie ide­ogramy. Gdyby nip­poń­ski szpieg wypa­trzył go pod­czas gorącz­ko­wej jazdy z portu do domu publicz­nego, wie­działby, że nale­żał kie­dyś do plu­tonu radio­wego 20. Dywi­zji, która zagi­nęła w dżun­gli na Nowej Gwi­nei.

Plotka, którą prze­krzy­kują szum dmu­chaw, głosi, że zna­lazł ją austra­lij­ski saper. Jego oddział wła­śnie szu­kał min w opusz­czo­nej kwa­te­rze 20. Dywi­zji, gdy jego detek­tor zwa­rio­wał. Tuż nad brze­giem rzeki.

Książki kodów są uło­żone w skrzyni równo jak sztabki złota. Są mokre, nad­ple­śniałe i bra­kuje im okła­dek, ale jak na czasy wojny, to i tak nie­źle. Męż­czyźni, nadzy od pasa w górę, wyj­mują je po kolei, jak pie­lę­gniarki nowo­rodki z wanie­nek, i niosą na stoły. Tam odci­nają prze­gniłe oprawy i oddzie­lają nasiąk­nięte wodą strony, jedną po dru­giej, wie­sza­jąc je na pro­wi­zo­rycz­nie roz­pię­tych pod sufi­tem sznu­rach do bie­li­zny. Gdy powie­trze wyciąga z kar­tek uwię­zioną w nich rzeczną wodę, atmos­fera nasyca się odo­rem i wil­go­cią Nowej Gwi­nei; wszystko to tra­fia nawet na zewnątrz, gdzie odda­leni o pół mili prze­chod­nie marsz­czą nosy. Żoł­nie­rze rewi­dują szafki bur­delu -?wciąż pach­nące fran­cu­ską per­fumą, pudrem, lakie­rem do wło­sów i nasie­niem. Chcą wię­cej sznurka. Sieć roz­pię­tych sznu­rów gęst­nieje, nowe war­stwy krzy­żują się pod i nad sta­rymi, a każdy cen­ty­metr sznurka zaraz zaj­muje nowa mokra kartka. Każda stro­nica to tabela ze zna­kiem hira­gana, kata­kana lub kanji w jed­nej komórce i cią­giem cyfr lub łaciń­skich zna­ków w dru­giej, a wszyst­kie te strony są pozna­czone odsy­ła­czami do innych stron, w sys­te­mie, który spodo­bałby się tylko kryp­to­gra­fowi. Poja­wia się foto­graf, a za nim stado pomoc­ni­ków, obju­czo­nych kilo­me­tra­mi­filmu. Wie tylko, że ma zro­bić ide­alne zdję­cie każ­dej kartki. Mala­ryczny smród nie­mal obez­wład­nia go, gdy wcho­dzi do stajni, ale po chwili mu prze­cho­dzi. Roz­gląda się. Wszę­dzie widzi kapiące, ciek­nące i zwi­ja­jące się stro­nice ksią­żek, które, wysy­cha­jąc, bie­leją. Tabele z infor­ma­cjami stają się ostrymi kształ­tami, jak siatki w tak wielu celow­ni­kach bom­bow­ców, krzyże celow­ni­cze wycięte w tak wielu pery­sko­pach, pędzą­cych przez chmury i mgły, by zogni­sko­wać się na pod­brzu­szach nip­poń­skich frach­tow­ców wio­zą­cych woj­sko, cięż­kich od paliwa z Pół­noc­nego Bor­neo, oży­wio­nych gorącą parą.

Taran

Taran

-?Sir! Czy mógłby mi pan powie­dzieć, dokąd pły­niemy?

Porucz­nik Monk­berg wzdy­cha z drże­niem; żebra latają mu jak bla­szana szopa pod­czas cyklonu. Wyko­nuje nie­zbyt sprawną pompkę. Tym samym wyciąga głowę z sedesu, o który opie­rał się rękoma. Sedesu, albo "king­stona", jak się go nazywa w tym kon­tek­ście -?w kon­tek­ście nie­sa­mo­wi­cie zde­ze­lo­wa­nego frach­towca. Urywa kawa­łek szorst­kiej euro­sraj­ta­śmy i ociera usta, zanim spoj­rzy na sier­żanta Roberta Sha­ftoe, który trzyma się ściany.

Sha­ftoe potrze­buje opar­cia, ponie­waż dźwiga ekwi­punku pra­wie tyle, ile sam waży. Wszystko to zostało już dla niego sta­ran­nie zapa­ko­wane.

Mógłby na tym poprze­stać. Ale Skaut Orli tak nie postę­puje: Bobby wszystko wycią­gnął, roz­pa­ko­wał, roz­ło­żył na pokła­dzie, obej­rzał i zapa­ko­wał z powro­tem.

Pozwo­liło mu to na wycią­gnię­cie kilku poważ­nych wnio­sków. Mia­no­wi­cie: oni spo­dzie­wają się, że Jed­nostka 2702 przez naj­bliż­sze trzy tygo­dnie będzie robić co może, żeby nie zamar­z­nąć na śmierć. Z prze­rwami na zabi­ja­nie mnó­stwa uzbro­jo­nych po zęby skur­wieli. Naj­pew­niej Niem­ców.

-?D-d-do N-n-n-orwe­gii -?odpo­wiada Monk­berg.

Wygląda tak żało­śnie, że Sha­ftoe zasta­na­wia się, czy nie dać mu m-m-m-mor­finy, która powo­duje wpraw­dzie łagodne mdło­ści, ale powstrzy­muje sil­niej­sze mdło­ści cho­roby mor­skiej. Potem docho­dzi do sie­bie, przy­po­mina sobie, że Monk­berg jest ofi­ce­rem, który ma za zada­nie wysłać go na śmierć, i posta­na­wia, że niech się wypcha.

-?Sir! Na czym ma pole­gać nasza misja w Nor­we­gii?

Monk­berg wydo­bywa z sie­bie bul­go­tliwe bek­nię­cie.

-?Wal­nąć i uciec -?odpo­wiada.

-?W co wal­nąć, sir?

-?W Nor­we­gię.

-?A gdzie uciec, sir?

-?Do Szwe­cji.

Faj­nie. Nie­bez­pieczna podróż mor­ska przez wody rojące się od U-Bootów, zde­rze­nie z Nor­we­gią, roz­pacz­liwa ucieczka przez zamar­z­nięte tereny oku­po­wane przez faszy­stów, wszystko to wydaje się try­wialne w porów­na­niu z celem: zna­le­zie­niem się w naj­czyst­szym i naj­więk­szym zasob­niku auten­tycz­nych szwedz­kich cipen­cji.

-?Sha­ftoe! Obudź się!

-?Tak jest, sir!

-?Zauwa­ży­łeś zapewne, w co jeste­śmy ubrani. -?Monk­ber­gowi cho­dzi o to, że wszy­scy zosta­wili swe blaszki-nie­śmier­tel­niki i wbili się w cywilne ciu­chy bądź mun­dury mary­narki han­dlo­wej.

-?Tak jest, sir!

-?Nie chcemy, żeby Huno­wie, czy kto­kol­wiek inny, wie­dzieli, kim naprawdę jeste­śmy.

-?Tak jest, sir!

-?No wła­śnie, spy­tasz: skoro mamy wyglą­dać na cywi­lów, to po cho­lerę nam te wszyst­kie roz­py­la­cze, gra­naty, ładunki wybu­chowe i tak dalej?

-?Sir, o to wła­śnie mia­łem zapy­tać!

-?Na to wszystko mamy przy­go­to­waną histo­rię. Chodź ze mną.

Monk­berg nagle oka­zuje zapał. Gra­moli się na równe nogi i pro­wa­dzi Sha­ftoe'a przez liczne kory­ta­rze i schod­nie, pro­sto do ładowni statku.

-?Wiesz co to za statki, te pozo­stałe?

Sha­ftoe patrzy nań tępo.

-?Te statki wokół nas? Rozu­miesz, jeste­śmy w kon­woju.

-?Tak jest, sir! -?Odpo­wiedź brzmi tro­chę mniej pew­nie.

Nikt z nich nie prze­by­wał zbyt długo na pokła­dzie, odkąd okręt pod­wodny wysa­dził ich na tym kiwa­ją­cym się wraku. Nawet gdyby wyszli i rozej­rzeli się wokół, nic by nie wypa­trzyli, poza mgłą i ciem­no­ścią.

-?W kon­woju do Mur­mań­ska -?cią­gnie Monk­berg. -?Wszyst­kie te statki wiozą broń i sprzęt dla Związku Sowiec­kiego. Jasne?

Doszli do ładowni. Porucz­nik zapala świa­tło, uka­zu­jąc skrzynki. Mnó­stwo, mnó­stwo skrzy­nek.

-?Od cho­lery broni -?mówi Monk­berg -?w tym roz­py­la­cze, gra­naty, ładunki i tak dalej. Rozu­miesz, do czego piję?

-?Nie, nie rozu­miem, do czego pan pije.

Monk­berg pod­cho­dzi krok bli­żej. Dener­wu­jąco bli­sko. Mówi teraz kon­spi­ra­cyj­nym tonem:

-?Rozu­miesz, jeste­śmy zwy­kłymi mary­na­rzami na tym statku han­dlo­wym. Pły­niemy do Mur­mań­ska. Robi się mgła. Oddzie­lamy się od kon­woju. I nagle, pier­dut! Wpa­damy, kurwa, na Nor­we­gię. Jeste­śmy uwię­zieni w kraju oku­po­wa­nym przez hitle­row­ców. Musimy prze­do­stać się do Szwe­cji. Ale zaraz, zaraz, mówimy do sie­bie. A ci wszy­scy Niemcy pomię­dzy nami a szwedzką gra­nicą? No, lepiej uzbro­imy się po zęby. A kto może lepiej uzbroić się po zęby niż załoga frach­towca wypcha­nego po brzegi bro­nią? Lecimy na dół do ładowni, w pośpie­chu wywa­żamy pokrywy kilku skrzyń i się zbro­imy.

Sha­ftoe zerka na skrzy­nie. Żadna nie ma wywa­żo­nej pokrywy.

-?A potem -?kon­ty­nu­uje Monk­berg -?opusz­czamy sta­tek i walimy do Szwe­cji. Zapada długa cisza. Sha­ftoe w końcu wykrztu­sza:

-?Tak jest, sir!

-?No to otwie­raj te skrzynki.

-?Tak jest, sir!

-?I niech to wygląda na pośpiech. Pośpiech! No, dawaj! Rusz dupę!

-?Tak jest, sir!

Sha­ftoe pró­buje wczuć się w rolę. Co potrzeba do wywa­że­nia wieka skrzyni? Nie widzi żad­nych łomów. Wycho­dzi z ładowni i pędzi kory­ta­rzem. Monk­berg leci tuż za nim, poga­nia­jąc go:

-?Śpie­szysz się! Zaraz tu będą hitle­rowcy! Musisz się uzbroić! Pomyśl o swo­jej żonie i dzie­cia­kach w Lub­bock, Glas­gow, czy gdzie tam.

-?Oco­no­mo­woc, Wiscon­sin, sir! -?gniew­nie rzuca Sha­ftoe.

-?Nie, nie! Nie naprawdę! W two­jej roli jako pie­przo­nego mary­na­rza na mie­liź­nie! Patrz, Sha­ftoe! Tutaj! Ratu­nek jest w zasięgu ręki!

Sha­ftoe odwraca się; Monk­berg wska­zuje na szafkę z napi­sem sprzęt prze­ciw­po­ża­rowy.

Otwiera drzwi i wśród innych narzę­dzi widzi także gigan­tyczny topór; z takimi zawsze ganiają stra­żacy.

Trzy­dzie­ści sekund póź­niej jest w ładowni i roz­wala w stylu Wali­góry skrzynkę z amu­ni­cją kali­ber .45.

-?Szyb­ciej! Bar­dziej cha­otycz­nie! -?krzy­czy Monk­berg. -?To nie jest ope­ra­cja chi­rur­giczna! Jesteś spa­ni­ko­wany! -?Wresz­cie mówi: -?A, cho­lera! -?Pod­cho­dzi doń i zabiera topór.

Robi potężny zamach i nie tra­fia w skrzynkę, stop­niowo uświa­da­mia­jąc sobie kolo­salny cię­żar i dłu­gość tego narzę­dzia. Sha­ftoe pada na pokład i odta­cza się w bez­pieczne miej­sce. Monk­berg w końcu ustala zasięg oraz azy­mut i wresz­cie udaje mu się tra­fić. Po pokła­dzie ska­czą drza­zgi i wióry. -?Rozu­miesz! -?Monk­berg ogląda się przez ramię na Sha­ftoe'a. -?Ma być pełno odłam­ków! Kom­pletny chaos!

Jed­no­cze­śnie patrzy na niego, gada i zamie­rza się topo­rem, a ponie­waż sta­tek koły­sze, prze­suwa także stopę; dla­tego ostrze topora prze­la­tuje obok skrzynki i wali go pro­sto w kostkę.

-?Rrrany! -?cichym, spo­koj­nym gło­sem mru­czy Monk­berg. Zafa­scy­no­wany przy­gląda się swej nodze.

Sha­ftoe pod­cho­dzi, by zoba­czyć, co tam jest takiego cie­ka­wego.

Monk­berg ele­gancko prze­ciął sobie spory kawa­łek lewej nogi. W świe­tle latarki widać roz­cięte naczy­nia krwio­no­śne i wią­za­dła ster­czące po bokach krwa­wej rany, jak wysa­dzone przez sabo­ta­ży­stów mosty i ruro­ciągi dyn­da­jące po obu stro­nach wąwozu.

-?Sir, pan jest ranny! Lepiej zawo­łam porucz­nika Roota!

-?Nie! Masz zostać tu i pra­co­wać! -?mówi Monk­berg. -?Sam znajdę Roota. - Obiema rękami ści­ska nogę powy­żej rany. Krew try­ska na pokład. - Ide­al­nie! -?mówi w zadu­mie. -?Dodaje tyle reali­zmu.

Po kilku powtó­rze­niach tego roz­kazu, Sha­ftoe z ocią­ga­niem wraca do roz­wa­la­nia skrzyń. Monk­berg przez kilka minut kuś­tyka i zata­cza się po ładowni, zale­wa­jąc wszystko krwią, wresz­cie wle­cze się do Eno­cha Roota. Na koniec mówi jesz­cze:

-?Pamię­taj! To ma wyglą­dać jak splą­dro­wane!

Ale ten numer z nogą szyb­ciej uświa­da­mia mu o co cho­dzi, niż zdo­łałby to powie­dzieć Monk­berg. Widok krwi przy­wo­dzi na myśl Guadal­ca­nal i inne awan­tury. Wła­śnie scho­dzi mu ostat­nia dawka mor­finy, co spra­wia, że jest bystrzej­szy. No i zaczyna czuć cho­robę mor­ską -?chce ją więc zwal­czyć pracą fizyczną.

Więc mniej lub bar­dziej sza­leje sobie z topo­rem. Traci rachubę czasu.

Żałuje tro­chę, że Jed­nostka nie została na suchym lądzie -?naj­le­piej jesz­cze w cie­płym kli­ma­cie, tak jak ostat­nio -?przez dwa sło­neczne tygo­dnie we Wło­szech.

Przez pierw­szą część misji ciężko pra­co­wali, tasz­cząc wte i wewte te beczki z gów­nem. Ale reszta (oprócz kilku ostat­nich godzin) wyglą­dała jak nor­malny urlop, z tym że bez żad­nych kobiet. Codzien­nie zmie­niali się na poste­runku obser­wa­cyj­nym i patrzyli przez tele­skopy i lor­netki na Zatokę Neapo­li­tań­ską. Każ­dej nocy kapral Ben­ja­min zasia­dał do radia i stu­kał kolejną por­cję bzdur w alfa­be­cie Morse'a.

Pew­nego wie­czoru otrzy­mał radio­gram i jakiś czas go odszy­fro­wy­wał. Obwie­ścił nowinę Sha­ftoe'owi:

-?Niemcy wie­dzą, że jeste­śmy tutaj.

-?Co zna­czy, że wie­dzą, że jeste­śmy tutaj?

-?Wie­dzą, że od przy­naj­mniej sze­ściu mie­sięcy mie­li­śmy punkt obser­wa­cyjny nad Zatoką Neapo­li­tań­ską.

-?Ale jeste­śmy tu dopiero od nie­ca­łych dwóch tygo­dni.

-?Jutro będą tu nas szu­kać.

-?No to spier­da­lajmy stąd -?odparł Sha­ftoe.

-?Puł­kow­nik Chat­tan roz­ka­zuje ci zacze­kać -?rzekł Ben­ja­min -?zanim nie będziesz wie­dział, że Niemcy wie­dzą, że tu jeste­śmy.

-?Ale ja już wiem, że Niemcy wie­dzą, że tu jeste­śmy. Wła­śnie mi powie­dzia­łeś.

-?Nie, nie, nie. Zacze­kaj do momentu, w któ­rym dowie­dział­byś się, że Niemcy wie­dzą, nawet gdyby puł­kow­nik Chat­tan nie powie­dział ci przez radio.

-?Robisz mnie w chuja, czy jak?

-?Takie roz­kazy -?odpo­wie­dział Ben­ja­min i na dowód wrę­czył mu odszy­fro­wany radio­gram.

Gdy tylko zaświ­tało, usły­szeli prze­cze­su­jące niebo samo­loty obser­wa­cyjne. Sha­ftoe był gotów do reali­za­cji planu ucieczki; upew­nił się, że inni rów­nież. Wysłał paru SAS-owców na reko­ne­sans w trud­niej­sze miej­sca na ich szlaku odwrotu. Sam zaś uło­żył się na ple­cach i patrzył w niebo, przy­glą­da­jąc się samo­lo­tom.

Czy teraz wie­dział, że Niemcy wie­dzą?

Odkąd się obu­dził, łaziło za nim kilku face­tów z SAS, gapiąc się na niego. Sha­ftoe wresz­cie popa­trzył w ich stronę i ski­nął głową. Pobie­gli. Chwilę póź­niej usły­szał łomot cięż­kich klu­czy spa­da­ją­cych do wnę­trza skrzy­nek z narzę­dziami.

Całe niebo było pełne pie­przo­nych szwab­skich samo­lo­tów roz­po­znaw­czych. To już cał­kiem nie­zła poszlaka, wska­zu­jąca, że Niemcy wie­dzą. A on sam dosko­nale widział te samo­loty, więc w zasa­dzie wie­dział, że wie­dzą. Ale puł­kow­nik Chat­tan roz­ka­zał mu cze­kać, aż będzie miał "pew­ność, że został ewi­dent­nie zauwa­żony przez Niem­ców", cokol­wiek by to zna­czyło.

Zwłasz­cza jeden z nich cały czas zbli­żał się do nich. Leciał tuż nad zie­mią, prze­cze­su­jąc ją wąskimi zago­nami. Sha­ftoe cze­kał, aż minie ich pozy­cję. Chciało mu się krzy­czeć. To było zbyt głu­pie, żeby mogło być praw­dziwe. Chciał już wystrze­lić racę i niech to się skoń­czy.

Wresz­cie, wcze­snym popo­łu­dniem, leżąc w cie­niu drzewa, spoj­rzał pro­sto w górę i pra­wie mógł poli­czyć wręgi na pod­brzu­szu nie­miec­kiego samo­lotu. Hen­schel Hs-12624 z poje­dyn­czym wygię­tym do tyłu skrzy­dłem zamon­to­wa­nym nad kadłu­bem, tak by nie zasła­niać widoku w dole, z mnó­stwem wysta­ją­cych dra­bi­nek, zastrza­łów i gigan­tycz­nym pła­sko­sto­pym pod­wo­ziem. Jeden Nie­miec zamknięty w szkla­nej osło­nie pro­wa­dził samo­lot, drugi, na świe­żym powie­trzu, zer­kał w dół spod gogli i mani­pu­lo­wał przy obro­to­wym kara­bi­nie maszy­no­wym. Ten pra­wie zaj­rzał Sha­ftoe'owi w oczy, po czym klep­nął pilota po ramie­niu i wska­zał w dół.

Hen­schel prze­rwał swój regu­larny tor poszu­ki­wań, robiąc zwrot, tak by znów prze­le­cieć nad ich pozy­cją.

-?To jest to -?powie­dział Sha­ftoe. Wstał i skie­ro­wał się w stronę zruj­no­wa­nej sto­doły. -?To jest to! Rób­cie co trzeba! -?krzyk­nął.

SAS-owcy sie­dzieli na skrzyni cię­ża­rówki, pod plan­deką i pra­co­wali klu­czami. Sha­ftoe zer­k­nął w tamtą stronę i spo­strzegł poły­sku­jące czę­ści od vic­kersa roz­ło­żone na czy­stym bia­łym płót­nie. Skąd ci goście do cho­lery wzięli czy­ste, białe płótno? Pew­nie zacho­wali je spe­cjal­nie na dzi­siaj. Dla­tego nie mogli dopro­wa­dzić vic­kersa do porządku wcze­śniej? Ponie­waż dostali roz­kazy, by poskła­dać go w pośpie­chu, w ostat­niej chwili.

Kapral Ben­ja­min zawa­hał się z ręką unie­sioną nad klu­czem.

-?Sier­żan­cie, jest pan pewien, że wie­dzą o nas?

Wszy­scy odwró­cili się, by zoba­czyć, co odpo­wie Sha­ftoe na to pro­ste pyta­nie. Powoli zara­biał sobie na repu­ta­cję czło­wieka, któ­rego należy obser­wo­wać.

Zakrę­cił się na pię­cie i wyszedł na otwarty teren, kilka metrów dalej. Sły­szał, jak za jego ple­cami chłopcy z Jed­nostki 2702 prze­py­chają się w drzwiach, chcąc mieć lep­szy widok na niego.

Hen­schel wra­cał w kolej­nym prze­lo­cie, lecąc tak nisko, że chyba można by mu było cisnąć kamie­niem w szybę.

Sha­ftoe wycią­gnął swego Tommy'ego, zare­pe­to­wał, mach­nął suwa­dłem zamka do góry, do dołu i otwo­rzył ogień.

Nie­któ­rzy narze­kali, że roz­py­lacz ma słabą siłę raże­nia; ale on na wła­sne oczy widział sypiące się z sil­nika samo­lotu odłamki. Hen­schel pra­wie natych­miast stra­cił rów­no­wagę. Skrzy­dła prze­chy­liły się do pionu i dalej, odwra­ca­jąc się do góry nogami, samo­lot stra­cił i tak nie­wielką wyso­kość, po czym wyko­nał odwró­cone lądo­wa­nie awa­ryjne w gaju oliw­nym, nie dalej niż sto metrów od nich. Ale nie wybuchł od razu pło­mie­niem.

Sha­ftoe sły­szy za ple­cami jęk roz­cza­ro­wa­nia.

Potem zapada cisza. Jedyny dźwięk to popi­ski­wa­nie radia kaprala Ben­ja­mina. Teraz zna już odpo­wiedź na swoje pyta­nie i wysyła ostatni radio­gra­mik. Sha­ftoe choć raz rozu­mie kod Morse'a -?ta wia­do­mość idzie jaw­nym tek­stem: wykryli nas prze­rwać plan torus.

Wyko­nu­jąc pierw­sze zada­nie planu Torus, chłopcy wleźli na cię­ża­rówkę, wyje­chali z kry­jówki i zatrzy­mali się, nie gasząc sil­nika, wśród drzew nie­opo­dal. Ben­ja­min, skoń­czyw­szy, porzu­cił radio i dołą­czył do nich.

Sha­ftoe, wyko­nu­jąc swoje pierw­sze zada­nie planu Torus, obszedł całe gospo­dar­stwo torem naśla­du­ją­cym zyg­za­ku­jący lot roz­po­znaw­czego samo­lotu. Niósł odwró­cony do góry dnem kani­ster z ben­zyną. Bez zakrętki.

Została mu mniej wię­cej jedna trze­cia ben­zyny. Posta­wił kani­ster pośrodku sto­doły. Wycią­gnął zawleczkę z gra­natu, cisnął go pod kani­ster i uciekł z budynku. Cię­ża­rówka już odjeż­dżała, gdy dobiegł do niej i zanur­ko­wał pro­sto w ocze­ku­jące ramiona swej jed­nostki. Wcią­gnęli go na pakę. Usa­do­wił się z tyłu i zdą­żył jesz­cze zoba­czyć, jak szopa wyla­tuje w powie­trze w postaci cał­kiem zado­wa­la­ją­cej kuli ognia.

-?Dobra -?rzu­cił. -?Mamy parę godzin do zabi­cia.

Wszy­scy faceci w cię­ża­rówce -?oprócz pra­cu­ją­cych nad vic­ker­sem SAS-owców -?spoj­rzeli po sobie. On naprawdę powie­dział coś takiego?

-?Eee... sier­żan­cie... -?ode­zwał się wresz­cie jeden z nich -?może pan wyja­śnić, o co cho­dziło z tym zabi­ja­niem czasu?

-?Samo­lot przy­leci po nas dopiero za jakiś czas. Takie roz­kazy.

-?Jakiś kło­poty, czy coś?

-?Nie. Wszystko idzie jak trzeba. Takie roz­kazy.

Chłopcy nie chcieli wsz­czy­nać teraz awan­tury, ale wymie­nili sporo spoj­rzeń. Wresz­cie prze­mó­wił Enoch Root:

-?Pew­nie zasta­na­wia­cie się, chłopcy, dla­czego nie mogli­śmy naj­pierw pocze­kać kilka godzin, zanim ujaw­ni­li­śmy się Niem­com, i dotrzeć do samo­lotu w sam raz na czas.

-?No pew­nie! -?potwier­dzili, ener­gicz­nie kiwa­jąc gło­wami, wszy­scy Ame­ry­ka­nie i Angole.

-?To dobre pyta­nie -?odrzekł Root. Zabrzmiało to tak, jakby sam znał odpo­wiedź.

Nagle wszy­scy w cię­ża­rówce zapa­łali chę­cią, by dźgnąć go nożem.

Niemcy skie­ro­wali parę jed­no­stek naziem­nych do zabez­pie­cze­nia skrzy­żo­wań dróg w rejo­nie. Kiedy Jed­nostka 2702 dotarła na pierw­sze z nich, wszy­scy Niemcy byli świeżo zabici, musieli więc tylko zwol­nić, by kilku Marine Raide­rów mogło opu­ścić kry­jówki i wsko­czyć do środka.

Niemcy na dru­gim skrzy­żo­wa­niu nie mieli poję­cia, co się dzieje. Ewi­dent­nie coś im się popier­do­liło w łącz­no­ści, co łatwo było poznać nawet mimo barier kul­tu­ral­nych i języ­ko­wych. Jed­nostka 2702 po pro­stu otwo­rzyła ogień spod plan­dek i roz­nio­sła ich na pla­sterki, albo przy­naj­mniej zmu­siła do ukry­cia się.

Następni Niemcy już nie byli tacy; w poprzek drogi usta­wili blo­kadę z cię­ża­rówki i dwóch aut i scho­wali się za nimi, mie­rząc z kara­bi­nów. Wyglą­dało, że mają tylko lekką broń. Ale do tego czasu vic­kers został wresz­cie poskła­dany, ska­li­bro­wany, wyre­gu­lo­wany, spraw­dzony i zała­do­wany. Bre­zent odchy­lił się. Sze­re­gowy Mikul­ski (pol­skiego pocho­dze­nia) -?ponury, zamy­ślony, stu­dwu­dzie­sto­ki­lowy żoł­nierz SAS zaczął pra­co­wać vic­kersem mniej wię­cej wtedy, gdy Niemcy zare­pe­to­wali swe kara­biny.

Bobby Sha­ftoe po gim­na­zjum wylą­do­wał w tech­ni­kum, gdzie miał mnó­stwo warsz­ta­tów. Oczy­wi­ste więc, że pewną ilość czasu poświę­cał na cię­cie dużych kawał­ków drewna i metalu na mniej­sze kawałki. W warsz­ta­cie słu­żyły do tego celu liczne piły, nie­które lep­sze, inne gor­sze. Nie­które ope­ra­cje, bez­na­dziej­nie dłu­gie i męczące przy uży­ciu ręcz­nej piły, można było wyko­nać piłą elek­tryczną. Podob­nie, pewne cię­cia i mate­riały powo­do­wały, że mniej­sze piły elek­tryczne blo­ko­wały się lub prze­grze­wały, trzeba więc było użyć więk­szej piły elek­trycznej. Jed­nakże nawet przy naj­moc­niej­szej pile elek­trycznej w całym warsz­ta­cie Sha­ftoe zawsze czuł, że powstają w niej jakieś naprę­że­nia. Zawsze zwal­niała, kiedy brzesz­czot zetknął się z mate­ria­łem, zawsze drgała, nagrze­wała się, a jeśli zbyt mocno naci­ska­łeś na mate­riał, mogła się zaklesz­czyć. Ale potem pew­nego lata popra­co­wał w tar­taku, gdzie mieli piłę taśmową. Piła taśmowa, zapas ostrzy, czę­ści zamienne, rze­czy do kon­ser­wa­cji, spe­cjalne narzę­dzia i instruk­cje obsługi zaj­mo­wały całe pomiesz­cze­nie. To było jak dotąd jedyne narzę­dzie z całym zaple­czem, jakie widział. Piła była wiel­ko­ści samo­chodu. Ostrze pro­wa­dziły dwa gigan­tyczne, ośmiosz­pry­chowe koła, jakby wymon­to­wane z paro­wozu. Brzesz­czoty były robione z dłu­giej zęba­tej taśmy, któ­rej trzeba było odwi­nąć mniej wię­cej kilo­metr, odciąć i sta­ran­nie zespa­wać końce, two­rząc pętlę. Kiedy prze­sta­wia­łeś wyłącz­nik, przez chwilkę nie działo się zupeł­nie nic, oprócz wydo­by­wa­ją­cej się z ziemi infra­dź­wię­ko­wej wibra­cji, jakby gdzieś z dala nad­jeż­dżał pociąg towa­rowy; wresz­cie ostrze zaczy­nało się poru­szać, powoli, ale nie­ubła­ga­nie nabie­ra­jąc szyb­ko­ści, aż zęby zni­kały, a taśma sta­wała się pio­ru­nem czy­stej, pie­kiel­nej ener­gii, napię­tym mię­dzy sto­łem a wiszą­cym nad nim osprzę­tem. Aneg­doty o wypad­kach z piłą taśmową opo­wia­dano ści­szo­nymi gło­sami i zwy­kle nie mie­szano ich z innymi opo­wie­ściami o wypad­kach. W każ­dym razie, naj­bar­dziej godny uwagi był fakt, że tą piłą mogłeś prze­ciąć cokol­wiek, a ona nie tylko robiła to szybko i spraw­nie, ale nawet nie zauwa­żała, że cokol­wiek robi. Nie zauwa­żała, że czło­wiek prze­ciąga przez nią wielki kawał jakie­goś mate­riału. Ni­gdy nie zwal­niała i ni­gdy się nie prze­grze­wała.

Po skoń­cze­niu szkoły Sha­ftoe dowie­dział się z doświad­cze­nia, że broń palna ma wiele wspól­nego z piłami. Kara­biny i pisto­lety mogły wystrze­li­wać poci­ski, pew­nie, ale miały odrzut, grzały się, zanie­czysz­czały i w końcu zaci­nały. Innymi słowy, strze­lają, ale jest to dla nich wielki wysi­łek, powo­du­jący pewne naprę­że­nia, któ­rych po dłuż­szym cza­sie nie wytrzy­mują. Ale vic­kers na pace tej cię­ża­rówki był wobec innych kara­bi­nów tym, czym piła taśmowa w porów­na­niu do innych pił. Miał chło­dze­nie wodą. Wła­ści­wie miał nawet pie­przoną chłod­nicę. Miał całe zaple­cze, tak jak piła taśmowa, i załogę tech­ni­ków do obsługi. Ale kiedy już się roz­pę­dził, mógł strze­lać nie­prze­rwa­nie całymi dniami, o ile tylko wty­kano do niego nowe taśmy z nabo­jami. Gdy sze­re­go­wiec Mikul­ski otwo­rzył ogień, także nie­któ­rzy inni, spra­gnieni walki, zaczęli strze­lać do Niem­ców z kara­bi­nów. Poczuli się jed­nak tak żało­śni i słabi, że zaraz zre­zy­gno­wali, scho­wali się w rowie, zapa­lili po papie­ro­sie i przy­glą­dali się stru­mie­niowi poci­sków prze­su­wa­ją­cemu się powoli wzdłuż blo­kady na dro­dze. Mikul­ski oblał oło­wiem wszyst­kie blo­ku­jące drogę pojazdy, krę­cąc kara­bi­nem tam i z powro­tem, jak wyce­lo­waną na źró­dło ognia gaśnicą. Potem wybrał kilka punk­tów, za któ­rymi ktoś mógłby się ukry­wać, i sku­pił się na nich, ryjąc tunele przez bla­chy samo­cho­dów, dopóki nie zoba­czył, co naprawdę jest po dru­giej stro­nie. Kadłuby i ramy roz­pa­dały się na dwoje. Ściął ze sześć drzew, za któ­rymi poten­cjal­nie mogli ukry­wać się Niemcy, a potem sko­sił coś z ćwierć hek­tara trawy.

Tym­cza­sem stało się jasne, że nie­któ­rzy Niemcy wyco­fali się za nie­duży nasyp, skąd znów strze­lają do nich. Mikul­ski uniósł zatem lufę vic­kersa i plu­nął serią w niebo, tak by poci­ski, na zasa­dzie moź­dzie­rza, spa­dły po dru­giej stro­nie wznie­sie­nia. Chwilę trwało, zanim się wstrze­lał, lecz potem cier­pli­wie roz­siał ołów po całym polu, jakby pod­le­wał traw­nik.

Jeden z SAS-owców nawet zaczął coś liczyć na kola­nie -?jak długo powi­nien to robić Mikul­ski, by mieć pew­ność, że roz­kład poci­sków na ziemi będzie miał odpo­wied­nią gęstość, powiedzmy, jeden na stopę kwa­dra­tową. Kiedy już nale­ży­cie obsiał glebę oło­wia­nymi plom­bami, obró­cił się z powro­tem w stronę blo­kady i spra­wił, że cię­ża­rówka par­ku­jąca w poprzek roz­pa­dła się na frag­menty wystar­cza­jąco małe, by zepchnąć je z drogi.

W końcu prze­rwał ogień. Sha­ftoe miał ochotę wpi­sać coś do dzien­nika, tak jak wpi­sują to kapi­ta­no­wie po wpro­wa­dze­niu okrętu wojen­nego do portu. Mija­jąc pobo­jo­wi­sko, zwol­nili, by się tro­chę poga­pić. Kru­che szare żeliwo kar­te­rów sil­ni­ków roz­le­ciało się jak szkło; widać było wnę­trze w prze­kroju, wysta­wione na świa­tło dzienne lśniące tłoki i wały kor­bowe, krwa­wiące ole­jem i pły­nem chło­dzą­cym.

Prze­je­chali przez resztki blo­kady i wje­chali na otwartą, z rzadka poro­śniętą prze­strzeń -?zna­ko­mite miej­sce do ataku powietrz­nego ze strony Luft­waffe. Pierw­sze dwa myśliwce Mikul­ski i vic­kers roz­wa­lili w locie. Druga para za jed­nym zama­chem znisz­czyła cię­ża­rówkę, ciężki kara­bin i sze­re­go­wego Mikul­skiego. Nikt wię­cej nie został ranny; wszy­scy leżeli w rowie, przy­glą­da­jąc się, jak Mikul­ski spo­koj­nie sie­dzi w gnieź­dzie kara­binu, bawi się w próbę odwagi z dwoma mes­ser­sch­mit­tami i w końcu prze­grywa.

Zaczęło się już ściem­niać. Jed­nostka udała się dalej na pie­chotę, dźwi­ga­jąc na noszach szczątki Mikul­skiego. Wpa­dli na nie­miecki patrol i wal­czyli z nim: dwóch SAS-owców odnio­sło rany, a jed­nego z nich trzeba było nieść na noszach. Wresz­cie dotarli w umó­wione miej­sce, pole psze­nicy, gdzie roz­ło­żyli flary, by wska­zać samo­lo­towi lądo­wi­sko. Armijny DC-3 wylą­do­wał ele­gancko, zabrał wszyst­kich na pokład i zawiózł ich na Maltę bez dal­szych przy­gód.

I tam wła­śnie poznali porucz­nika Monk­berga.

Zaraz po zda­niu raportu wsa­dzili ich na okręt pod­wodny, pły­nący w nie­zna­nym (a przy­naj­mniej go nie podano) kie­runku. Ale gdy zna­leźli w swym ekwi­punku ważące po pięć kilo impre­gno­wane swe­try, zaczęli się domy­ślać. Kilka klau­stro­fo­bicz­nych dni póź­niej prze­nie­siono ich na ten frach­to­wiec.

Łajba jest tak żało­sna, że bawili się, pod­mie­nia­jąc w roz­ma­itych żeglar­skich wyra­że­niach słowo "okręt" na "prze­kręt", np. "Dopro­wadź­cie do porządku tę kajutę prze­krętową", albo "Dokąd wie­zie nas ten cho­lerny kapi­tan prze­krętu?". I tym podobne.

Bobby Sha­ftoe, w ładowni prze­krę­to­wej, stara się jak może, by wyglą­dało to na kom­pletny chaos. Wywala na pokład kara­biny i pisto­lety maszy­nowe. Otwiera skrzynki z amu­ni­cją kali­ber .45 i roz­rzuca je wokół. Znaj­duje też narty -?narty się przy­da­dzą, co nie? Tu i ówdzie wtyka minę, żeby nastra­szyć tro­chę tych Niem­ców, któ­rzy zabiorą się do bada­nia wraku. Roz­pa­ko­wuje gra­naty. Takie pełne skrzynki wyglą­dają nie­spe­cjal­nie cha­otycz­nie, wyciąga więc kilka z nich, nie­sie na górę i ciska za burtę. Rzuca tam także parę sztuk nart -?może fale wyrzucą je gdzieś na brzeg, dokła­da­jąc się do owego ogól­nego cha­osu, który tak bar­dzo leży na sercu porucz­ni­kowi Monk­ber­gowi.

I wła­śnie idąc po pokła­dzie z ładun­kiem nart, zauważa coś we mgle. Oczy­wi­ście zaraz robi unik. Po wielu ata­kach powietrz­nych Bobby Sha­ftoe zna­ko­mi­cie wyuczył się uni­ków. Robi tak inten­sywny unik, że wszyst­kie narty padają na pokład, a on już pra­wie rzuca się mię­dzy nie. Ale stoi na nogach na tyle długo, że udaje mu się przyj­rzeć temu cze­muś. Leży dokład­nie przed nimi, tro­chę wyżej niż mostek statku i (w prze­ci­wień­stwie do ata­ku­ją­cych Zero lub mes­ser­sch­mit­tów) nie poru­sza się szybko -?stoi i tyle. Jak chmura na nie­bie. Jakby mgła zle­piła się w gęstą bryłę, jak tłu­czone ziem­niaki u mamy. Robi się coraz jaśniej­sza, a kon­tur coraz wyraź­niej­szy. Zaczyna widzieć tam coś jesz­cze.

Ta druga rzecz jest zie­lona.

Zaraz, zaraz! Patrzy na zie­lone ska­li­ste zbo­cze z wielką plamą śniegu pośrodku.

-?Uwaga! -?wrzesz­czy i rzuca się na pokład.

Ma nadzieję, że zde­rze­nie z lądem zasko­czy go łagod­no­ścią, deli­kat­no­ścią. Pamięta, jak to jest, gdy wjeż­dża się moto­rówką na piasz­czy­stą plażę, w ostat­niej chwili wyłą­cza i pod­nosi sil­nik, po czym wśli­zguje się miękko na pia­sek.

Oka­zuje się, że to bar­dzo kiep­skie porów­na­nie. Frach­to­wiec w rze­czy­wi­sto­ści pły­nie znacz­nie szyb­ciej niż typowa, pyr-pyr-pyr, łódeczka do łowie­nia ryb. No i nie wśli­zguje się na piasz­czy­stą plażę, tylko zde­rza się czo­łowo z pio­nową gra­ni­tową ścianą. Huk jest potężny, dziób statku wygina się do góry, a Bobby Sha­ftoe nagle orien­tuje się, że jedzie na brzu­chu po oblo­dzo­nym pokła­dzie.

Przez chwilę oba­wia się, że ześliź­nie się pro­sto do wody, ale udaje mu się wyce­lo­wać w łań­cuch kotwicy, który sku­tecz­nie go wyha­mo­wuje. Sły­szy, jak gdzieś pod nim dzie­sięć tysięcy małych i dużych przed­mio­tów zatrzy­muje się na innych prze­szko­dach.

Nastę­puje krótka chwila spo­koju, którą prze­rywa larum nie­licz­nej załogi statku:

-?opu­ścić prze­kręt! opu­ścić prze­kręt!

Żoł­nie­rze Jed­nostki 2702 ruszają do sza­lup. Sha­ftoe wie, że potra­fią zatrosz­czyć się o sie­bie, idzie więc na mostek. Szuka tych kilku cuda­ków, dzięki któ­rym zawsze zda­rzy się coś cie­ka­wego: porucz­nika Roota, porucz­nika Monk­berga i kaprala Ben­ja­mina.

Naj­pierw widzi kapi­tana statku -?zapada się w fotel, nalewa sobie drinka i wygląda na czło­wieka, który dopiero co wykrwa­wił się na śmierć. Ten nie­szczę­śnik to ofi­cer zawo­dowy z mary­narki wojen­nej, odłą­czony od regu­lar­nych sił tylko do tego jed­nego zada­nia, które wła­śnie wyko­nał. Widać, że to wszystko bar­dzo mu się nie podoba.

-?Nie­źle wyszło, sir! -?mówi Sha­ftoe, bo nie wie, co wła­ści­wie powie­dzieć. Potem idzie do kabiny radio­ope­ra­tora, zwa­biony odgło­sami kłótni.

Dra­ma­tis per­so­nae to: kapral Ben­ja­min, z wielką księgą, w pozie przy­wo­dzą­cej na myśl gniew­nego kazno­dzieję sar­ka­stycz­nie poka­zu­ją­cego swym zbłą­ka­nym para­fia­nom jak wygląda Biblia; porucz­nik Monk­berg, pół­le­żący w krze­śle, ze zra­nioną koń­czyną na stole; oraz porucz­nik Root, pra­cu­jący nad nią z igłą i nitką.

-?Moja przy­sięga zobo­wią­zuje mnie... -?zaczyna Ben­ja­min.

Prze­rywa mu Monk­berg:

-?Przy­sięga zobo­wią­zuje was, kapralu, do wyko­ny­wa­nia moich roz­ka­zów!

Medy­ka­menty Roota są na sku­tek zde­rze­nia roz­siane po całym pokła­dzie. Sha­ftoe zaczyna zbie­rać je i porząd­ko­wać, szcze­gól­nie uważ­nie wypa­tru­jąc małych bute­le­czek, które mogłyby się gdzieś zawie­ru­szyć.

Ben­ja­min jest bar­dzo pod­mi­no­wany. Widać, że nie potrafi dotrzeć do Monk­berga, a więc otwiera ciężką księgę na chy­bił tra­fił i unosi ją nad głową. Na jej stro­nach, wiersz za wier­szem, stoją losowe litery.

-?To jest -?wykrzy­kuje -?kod mary­narki han­dlo­wej alian­tów! ta książka znaj­duje się na każ­dym frach­towcu w każ­dym kon­woju na Pół­noc­nym Atlan­tyku! Te statki uży­wają jej do nada­wa­nia swo­jej pozy­cji! rozu­mie pan, co się sta­nie, jeśli ta książka wpad­nie w ręce niem­ców?!

-?Otrzy­mał pan roz­kaz -?odpo­wiada Monk­berg.

I cią­gną w tym stylu przez kilka minut; Sha­ftoe tym­cza­sem sprząta z pokładu medyczne śmieci. Wresz­cie widzi to, czego szu­kał: poto­czyła się za szafkę, ale chyba cudem jest nie­na­ru­szona.

-?Sier­żan­cie Sha­ftoe! -?woła Root. Tym razem naj­bar­dziej udało mu się upodob­nić tonem do ofi­cera.

Sha­ftoe odru­chowo się wypręża.

-?Tak jest, sir!

-?Dawka mor­finy porucz­nika Monk­berga pew­nie zaraz się skoń­czy. Pro­szę zna­leźć fiolkę z mor­finą i natych­miast mi ją dać.

-?Tak jest, sir! -?Sha­ftoe jest żoł­nie­rzem pie­choty mor­skiej, co ozna­cza, że jest naprawdę dobry w wyko­ny­wa­niu roz­ka­zów, nawet wtedy, gdy wła­sne ciało każe odmó­wić.

Ale i tak palce nie chcą wypu­ścić bute­leczki z uści­sku i Root musi roz­wie­rać je nie­mal siłą.

Ben­ja­min i Monk­berg pogrą­żyli się w dys­ku­sji i nie zwra­cają uwagi na ich roz­mowę.

-?Porucz­niku Root! -?mówi Ben­ja­min, wyso­kim i drżą­cym gło­sem.

-?Tak, kapralu? -?rzuca z roz­tar­gnie­niem Root.

-?Mam powody sądzić, że porucz­nik Monk­berg jest nie­miec­kim szpie­giem i że należy go pozba­wić dowo­dze­nia tą misją i aresz­to­wać!

-?Ty skur­wy­synu! -?krzy­czy Monk­berg.

Może sobie pokrzy­czeć: Ben­ja­min wła­śnie oskar­żył go o zdradę, za co może tra­fić przed plu­ton egze­ku­cyjny. Lecz Root trzyma jego nogę w uści­sku na stole, więc Monk­berg się nie rusza.

Root jest cał­kiem nie­po­ru­szony. Chyba wręcz cie­szy się, że padło tak nie­wia­ry­god­nie poważne oskar­że­nie. To oka­zja, by poga­dać o czymś istot­niej­szym niż, na przy­kład, wymy­śla­nie mary­nar­skich wyra­żeń ze sło­wem "prze­kręt" w miej­sce "okrętu".

-?Zoba­czysz, pole­cisz za to pod sąd wojenny, ty kana­lio! -?wykrzy­kuje Monk­berg.

-?Kapralu Ben­ja­min, jakie ma pan pod­stawy do tego oskar­że­nia? -?mówi Enoch Root, tonem jak z koły­sanki.

-?Porucz­nik nie udzie­lił mi pozwo­le­nia na znisz­cze­nie ksią­żek kodo­wych, do czego zobo­wią­zuje mnie przy­sięga! -?krzy­czy Ben­ja­min. Cał­kiem stra­cił pano­wa­nie nad sobą.

-?Puł­kow­nik Chat­tan dał mi jasne i wyraźne roz­kazy! -?Monk­berg zwraca się do Roota.

Sha­ftoe jest zdzi­wiony. Monk­berg naj­wy­raź­niej doce­nił auto­ry­tet Roota w tej kwe­stii. A może jest prze­stra­szony i szuka sprzy­mie­rzeńca. Ofi­ce­ro­wie zwie­rają szyki prze­ciwko pod­ofi­ce­rom. Jak zwy­kle.

-?Ma pan te roz­kazy na piśmie, abym mógł się z nimi zapo­znać? -?pyta Root.

-?Nie sądzę, żeby­śmy mogli teraz dys­ku­to­wać na ten temat -?mówi Monk­berg wciąż bła­gal­nym i obron­nym tonem.

-?A więc, co pan pro­po­nuje zro­bić? -?pyta Root, prze­cią­ga­jąc jedwabną nitkę przez jego zdrę­twiałe mię­śnie. -?Sie­dzimy na mie­liź­nie. Nie­długo będą tu Niemcy. Albo zosta­wiamy książki kodowe, albo nie. Decy­zję trzeba pod­jąć natych­miast.

Monk­berg fla­czeje na krze­śle.

-?Może mi pan poka­zać roz­kazy na piśmie? -?pyta Root.

-?Nie. Otrzy­ma­łem je ust­nie -?odpo­wiada Monk­berg.

-?Czy była w nich kon­kret­nie mowa o książ­kach kodo­wych?

-?Tak, była -?oznaj­mia Monk­berg, jak świa­dek na sali sądo­wej.

-?Czy te roz­kazy naka­zy­wały pozo­sta­wie­nie ksią­żek kodo­wych, tak by mogły wpaść w ręce Niem­ców?

-?Tak, naka­zy­wały.

Chwila ciszy; Root zwią­zuje szew i zabiera się za kolejny. Potem odzywa się:

-?Jakiś scep­tyk, na przy­kład kapral Ben­ja­min, mógłby pomy­śleć, że ta sprawa z książ­kami kodo­wymi to pań­ski wymysł.

-?Gdy­bym sfał­szo­wał wła­sne roz­kazy, mógł­bym zostać roz­strze­lany.

-?Tylko jeżeli pan oraz paru świad­ków tego zda­rze­nia prze­do­sta­nie­cie się na tery­to­rium alian­tów i skon­fron­tu­je­cie z puł­kow­ni­kiem Chat­ta­nem -?mówi spo­koj­nie i cier­pli­wie Root.

-?Co tu się, do cho­lery, dzieje? -?pyta jeden z SAS-owców, wpa­da­jąc przez luk poni­żej i pędząc schod­nią na górę. -?Cze­kamy i cze­kamy w tych pier­do­lo­nych łodziach! -?Wpada do kabiny; twarz mu poczer­wie­niała od zimna i zde­ner­wo­wa­nia. Roz­gląda się ner­wowo.

-?Spier­da­laj -?mówi Sha­ftoe.

Gość z SAS ma szybki refleks.

-?Tak jest, panie sier­żan­cie!

-?Idź na dół i powiedz tym z łódek, żeby też spier­da­lali -?dodaje Sha­ftoe.

-?Już się robi! -?SAS-owiec znika.

-?Jak zaświad­czą ci nie­spo­kojni ludzie w sza­lu­pach -?cią­gnie Root - praw­do­po­do­bień­stwo, że pan oraz paru świad­ków zda­rze­nia prze­do­sta­nie­cie się z powro­tem na nasze tery­to­rium, zmniej­sza się z minuty na minutę. A fakt, że wła­śnie przy­pad­kiem parę minut temu poważ­nie zra­nił się pan w nogę wła­sną ręką, nie­zwy­kle kom­pli­kuje naszą ucieczkę. Albo wszy­scy zosta­niemy schwy­tani razem, albo pan poprosi o pozo­sta­wie­nie. Każdy z tych wypad­ków ratuje pana od sądu wojen­nego i plu­tonu egze­ku­cyj­nego - zakła­da­jąc, że jest pan nie­miec­kim szpie­giem.

Monk­berg nie wie­rzy wła­snym uszom.

-?Ależ... ależ, porucz­niku, to prze­cież był wypa­dek! Ude­rzy­łem się w nogę tym cho­ler­nym topo­rem. Nie sądzi pan chyba, że zro­bi­łem to umyśl­nie!?

-?Nie­stety, trudno nam powie­dzieć -?odpo­wiada Root.

-?Czemu po pro­stu nie znisz­czymy ksią­żek? To byłoby naj­bez­piecz­niej­sze - mówi Ben­ja­min. -?Po pro­stu wyko­nam mój stały roz­kaz, nic w tym złego. Za to nie pójdę pod sąd wojenny.

-?Ale w ten spo­sób cała misja pój­dzie na marne! -?odpo­wiada Monk­berg.

Root przez chwilę zasta­na­wia się nad tym.

-?Czy kie­dy­kol­wiek ktoś zgi­nął, dla­tego że nie­przy­ja­ciel ukradł jeden z naszych szy­frów i prze­czy­tał nasze wia­do­mo­ści?

-?No pew­nie -?mówi Sha­ftoe.

-?A czy kto­kol­wiek po naszej stro­nie mógłby zgi­nąć -?cią­gnie Root - ponie­waż nie­przy­ja­ciel nie posia­dał jed­nego z naszych szy­frów?

To dopiero zagadka. Naj­szyb­ciej decy­duje się na odpo­wiedź kapral Ben­ja­min, choć nawet on musi to prze­my­śleć.

-?Oczy­wi­ście, że nie!

-?Sier­żan­cie Sha­ftoe? Jakie jest wasze zda­nie? -?pyta Root, mie­rząc go poważ­nym spoj­rze­niem.

Sha­ftoe mówi:

-?Wszyst­kie te szy­fry to skom­pli­ko­wane rze­czy.

Kolej na Monk­berga.

-?Tak. M... m... myślę... że mógł­bym wymy­ślić jakąś hipo­te­tyczną sytu­ację, w któ­rej ktoś rze­czy­wi­ście mógłby zgi­nąć.

-?A pan, porucz­niku Root? -?pyta Sha­ftoe.

Root przez długą chwilę mil­czy. Pra­cuje igłą i nitką. Wydaje się, że mija kilka minut. A może i nie. Po pro­stu wszy­scy się dener­wują, że zaraz nakryją ich Niemcy.

-?Porucz­nik Monk­berg każe mi wie­rzyć, że prze­ka­za­nie kodów alianc­kiej mary­narki han­dlo­wej w ręce Niem­ców zapo­bie­gnie ofia­rom wśród alianc­kich żoł­nie­rzy -?odzywa się w końcu Root. Na dźwięk jego głosu wszy­scy ner­wowo pod­ska­kują. -?Wła­ści­wie, skoro musimy tutaj użyć cze­goś w rodzaju rachunku róż­nicz­ko­wego ofiar, pyta­nie naprawdę brzmi: czy w jakiś spo­sób zdo­łamy ura­to­wać wię­cej ludzi niż stra­cimy?

-?Tego to ja już nie rozu­miem -?mówi Sha­ftoe. -?Nie zda­łem nawet z alge­bry.

-?Zacznijmy więc od tego, co wiemy: zdra­dze­nie kodów spo­wo­duje straty, ponie­waż pozwoli Niem­com usta­lić, gdzie są nasze kon­woje, i zato­pić je. Prawda?

-?Prawda! -?mówi kapral Ben­ja­min.

Root naj­wy­raź­niej przy­chyla się do jego zda­nia.

-?To będzie prawdą -?cią­gnie -?dopóki alianci nie zmie­nią sys­te­mów szy­frów, co zapewne uczy­nią jak naj­szyb­ciej. Czyli po ujem­nej stro­nie rachunku ofiar mamy kilka zato­pio­nych kon­wo­jów na krótką metę. A po stro­nie dodat­niej? -?Uno­sząc brwi, w zadu­mie wpa­truje się w ranę Monk­berga. -?Jak odda­nie kodów mogłoby ura­to­wać czy­jeś życie? No cóż, to są impon­de­ra­bi­lia.

-?Co takiego? -?pyta Sha­ftoe.

-?Przy­pu­śćmy, że na przy­kład z Nowego Jorku wyru­sza jakiś tajny kon­wój, wio­zący tysiące żoł­nie­rzy i jakąś nową broń, która odmieni losy wojny i ura­tuje tysiące ist­nień ludz­kich. I załóżmy, że korzy­sta on z cał­kiem nowego szy­fru, tak że nawet kiedy Niemcy dostaną nasze dzi­siej­sze książki, nie będą nic o nim wie­dzieć. Sku­pią swe siły na zata­pia­niu kon­wo­jów, o któ­rych wie­dzą, zabi­ja­jąc może kil­ku­set mary­na­rzy. A tym­cza­sem tajny kon­wój prze­śliź­nie się mię­dzy nimi, dostar­czy swój cenny ładu­nek i ura­tuje tysiące ludzi.

Kolejna długa cisza. Sły­szą teraz krzyki reszty Jed­nostki 2702, sie­dzą­cej w łodziach ratun­ko­wych; pew­nie żoł­nie­rze szcze­gó­łowo prze­dys­ku­to­wują kwe­stię, czy zosta­wie­nie wszyst­kich jeba­nych ofi­ce­rów na roz­bi­tym statku kwa­li­fi­kuje się jako bunt.

-?To tylko hipo­teza -?mówi Root. -?Ale wyka­zuje, że dodat­nie saldo w licz­bie ofiar jest przy­naj­mniej teo­re­tycz­nie moż­liwe. A teraz, po namy­śle, sądzę, że nawet może nie być żad­nego nega­tyw­nego skutku.

-?Co pan mówi? -?wtrąca Ben­ja­min. -?Oczy­wi­ście, że jest nega­tywny sku­tek!

-?Zakła­dasz, że Niemcy nie zła­mali jesz­cze tego szy­fru. -?Root okrwa­wio­nym pal­cem wska­zuje wiel­kie tomisz­cze pełne nie­zro­zu­mia­łych tek­stów. -?Ale może zła­mali. Wie­cie, zata­piali nasze kon­woje jeden po dru­gim. Jeśli tak się ma sprawa, odda­nie im w ręce książki nie ma nega­tyw­nych skut­ków.

-?Ale to prze­czy pana teo­rii o taj­nym kon­woju! -?mówi Ben­ja­min.

-?Tajny kon­wój to tylko Gedan­ke­ne­xpe­ri­ment -?wyja­śnia Root.

Kapral Ben­ja­min prze­wraca oczami; naj­wy­raź­niej wie, co to zna­czy.

-?Jeśli oni już zła­mali te kody, to po co my tru­dzimy się i ryzy­ku­jemy życie żeby im je dać?!

Root roz­waża to przez chwilę.

-?Nie wiem.

-?No, porucz­niku Root, co pan myślisz? -?pyta Sha­ftoe kilka nie­zno­śnie dłu­gich minut póź­niej.

-?Myślę, że pomimo mojego Gedan­ke­ne­xpe­ri­mentu, wyja­śnie­nie kaprala Ben­ja­mina -?że Monk­berg jest nie­miec­kim szpie­giem -?jest bar­dziej praw­do­po­dobne.

Ben­ja­min wydaje wes­tchnie­nie ulgi. Monk­berg spa­ra­li­żo­wany z prze­ra­że­nia gapi się w twarz Roota.

-?Ale co chwila zda­rza się coś nie­praw­do­po­dob­nego -?dodaje Root.

-?Och, na miłość boską! -?wybu­cha Ben­ja­min i wali dło­nią w książkę.

-?Porucz­niku Root? -?odzywa się Sha­ftoe.

-?Tak, sier­żan­cie?

-?Porucz­nik Monk­berg zra­nił się przy­pad­kowo, sam widzia­łem.

Root patrzy Sha­ftoe'owi w oczy. Zaczyna być cie­ka­wie.

-?Naprawdę?

-?Tak jest, sir. Zupeł­nie przy­pad­kowo.

Root roz­dziera pakiet ste­ryl­nej gazy i zaczyna owi­jać nią nogę Monk­berga; krew natych­miast przez nią prze­siąka, szyb­ciej niż jest w sta­nie nawi­jać kolejne war­stwy. Ale stop­niowo zaczyna ją wyprze­dzać - gaza pozo­staje biała i czy­sta.

-?Chyba nad­szedł czas by pod­jąć decy­zję. Mówię: zosta­wiamy tutaj te książki kodowe, tak jak mówi porucz­nik Monk­berg.

-?Ale jeśli to nie­miecki szpieg... -?zaczyna Ben­ja­min.

-?To jak dotrzemy na zie­mię aliancką, będzie miał prze­rą­bane -?koń­czy Root.

-?Powie­dział pan, że mamy nie­wiel­kie szanse.

-?Nie powi­nie­nem był tego mówić -?prze­pra­sza­jąco stwier­dza Root. -?Nie była to zbyt mądra ani prze­my­ślana uwaga. Nie brała pod uwagę ducha Jed­nostki 2702. Jestem prze­ko­nany, że damy sobie radę z tym małym kło­po­tem. Jestem prze­ko­nany, że prze­do­sta­niemy się do Szwe­cji i zabie­rzemy ze sobą Monk­berga.

-?O, to jest wła­ściwy duch! -?mówi Monk­berg.

-?Jeśli w któ­rym­kol­wiek momen­cie Monk­berg będzie symu­lo­wał, albo poprosi, żeby go zosta­wić, czy w inny spo­sób zwięk­szy ryzyko schwy­ta­nia nas przez Niem­ców, to natych­miast stwier­dzimy, że jest nie­miec­kim szpie­giem.

Monk­berg nie prze­jął się tym spe­cjal­nie.

-?No to wypier­da­lajmy stąd, i to już! -?wypala i zrywa się na nogi, chwie­jąc się tro­chę z utraty krwi.

-?Zaraz! -?odzywa się Sha­ftoe.

-?Co takiego, Sha­ftoe? -?pyta Monk­berg. Znów dowo­dzi.

-?Po czym poznamy, że on zwięk­sza ryzyko zła­pa­nia nas?

-?Sha­ftoe, o co ci cho­dzi?

-?To może nie być takie oczy­wi­ste. Może w pew­nym miej­scu w lesie czeka już na nas nie­miecki oddział. I może porucz­nik Monk­berg zapro­wa­dzi nas pro­sto w pułapkę.

-?Ty masz łeb, chło­pie! -?woła Ben­ja­min.

-?Porucz­niku Monk­berg -?odzywa się Root. -?Jako naj­bliż­szy odpo­wied­nik leka­rza okrę­to­wego, pozba­wiam pana dowo­dze­nia z powo­dów zdro­wot­nych!

-?Jakich to powo­dów zdro­wot­nych?! -?krzy­czy wystra­szony Monk­berg.

-?Stra­cił pan dużo krwi, a ta pozo­stała jest zanie­czysz­czona mor­finą. A więc następny stop­niem ofi­cer będzie musiał prze­jąć dowo­dze­nie i podej­mo­wać wszyst­kie decy­zje co do kie­runku, w jakim się uda­jemy.

-?Ale pan jest jedy­nym pozo­sta­łym ofi­ce­rem! -?wtrąca Sha­ftoe. -?Oprócz kapi­tana statku, a on bez statku nie jest żad­nym kapi­ta­nem!

-?Sier­żan­cie Sha­ftoe! -?powar­kuje Root, tak ide­al­nie wcie­la­jąc się w ofi­cera pie­choty mor­skiej, że Sha­ftoe i Ben­ja­min odru­chowo stają na bacz­ność.

-?Tak jest, sir! -?odpo­wiada Sha­ftoe.

-?To mój pierw­szy i ostatni roz­kaz, więc słu­chaj uważ­nie! -?kla­ruje Root.

-?Tak jest, sir!

-?Sier­żan­cie Sha­ftoe, pro­szę zapro­wa­dzić mnie i resztę jed­nostki do Szwe­cji!

-?Tak jest, sir! -?wykrzy­kuje Sha­ftoe i wyma­sze­ro­wuje z kabiny, prak­tycz­nie zwa­la­jąc Monk­berga z nóg.

Inni idą za nim, zosta­wia­jąc książki kodowe na stole.

Po około pół­go­dzi­nie pie­prze­nia się z łodziami ratun­ko­wymi Jed­nostka 2702 znów staje na suchym lądzie. Lądzie Nor­we­gii. Śnieg leży już kil­ka­na­ście metrów powy­żej poziomu morza; całe szczę­ście, że Bobby Sha­ftoe dobrze radzi sobie z nar­tami. SAS-owcy też to potra­fią -?umieją nawet zmaj­stro­wać coś w rodzaju sanek do cią­gnię­cia porucz­nika Monk­berga. Po kilku godzi­nach są już głę­boko w lesie i idą na wschód, od momentu wylą­do­wa­nia nie napo­tkaw­szy żywej duszy -?ani Niemca, ani Nor­wega. Zaczyna padać śnieg, zakry­wa­jąc ich ślady. Monk­berg jest grzeczny -?nie domaga się, by go zosta­wić, nie wystrze­li­wuje flar. Sha­ftoe zaczyna myśleć, że prze­do­sta­nie się do Szwe­cji może być jedną z łatwiej­szych misji Jed­nostki 2702. Jedyna trud­ność to, jak zawsze, zro­zu­mieć o co tu, kurwa, cho­dzi.

Należyte starania

Nale­żyte sta­ra­nia

Mapy połu­dniowo-wschod­niej Azji wiszą na ścia­nach, a nawet zasła­niają okna, spra­wia­jąc, że pokój hote­lowy Aviego wygląda jak bun­kier. Firma Epi­phyte Corp. zebrała się na pierw­szym od dwóch mie­sięcy zgro­ma­dze­niu akcjo­na­riu­szy. W pokoju tło­czą się Avi Halaby, Randy Water­ho­use, Tom Howard, Eber­hard Föhr, John Can­trell i Beryl Hagen, oga­ła­ca­jąc mini­ba­rek z prze­ką­sek i zim­nych napo­jów. Nie­któ­rzy sie­dzą na łóżku. Eber­hard sie­dzi boso i po turecku na pod­ło­dze; przed nim, na stołku stoi lap­top. Avi nie siada. Krzy­żuje ręce, zamyka oczy i opiera się o drzwiczki szafki z rzad­kich gatun­ków maho­niu, kry­ją­cej zestaw audio-wideo. Ma na sobie pięk­nie wypraną białą koszulę, wykroch­ma­loną tak mocno i nie­dawno, że wciąż trzesz­czy przy każ­dym ruchu. Kwa­drans temu był jesz­cze ubrany w nie­zmie­niany od czter­dzie­stu ośmiu godzin T-shirt.

Randy przez chwilę ma wra­że­nie, że Avi zasnął w mocno nie­stan­dar­do­wej pio­no­wej pozy­cji. Nagle odzywa się cicho:

-?Spójrz­cie na tę mapę. -?Otwiera oczy i kie­ruje na nią wzrok, nie tra­cąc cen­nej ener­gii na poru­sza­nie głową. -?Sin­ga­pur, połu­dniowy czu­bek Taj­wanu i naj­bar­dziej wysu­nięty na pół­noc punkt Austra­lii two­rzą trój­kąt.

-?Avi -?mówi poważ­nie Eb -?każde trzy punkty two­rzą trój­kąt.

Na ogół nie spo­dzie­wają się po Eber­har­dzie, że będzie łago­dził atmos­ferę swym humo­rem, ale i tak w pokoju roz­lega się chi­chot. Avi szcze­rzy zęby -?nie dla­tego, że go to śmie­szy, lecz dla­tego, że sta­nowi dowód wyso­kiego morale.

-?Co jest pośrodku trój­kąta?

Wszy­scy znów patrzą na mapę. Wła­ściwa odpo­wiedź brzmi: punkt pośrodku Morza Sulu, ale jest oczy­wi­ste, co ma Avi na myśli.

-?My jeste­śmy -?mówi Randy.

-?No wła­śnie. Kina­kuta ma ide­alne poło­że­nie dla elek­tro­nicz­nego skrzy­żo­wa­nia dróg. Ide­alne miej­sce, by umie­ścić w nim wiel­kie routery.

-?Wsta­wiasz gadkę jak do akcjo­na­riu­szy -?rzuca ostrze­gaw­czo Randy.

Avi nie zwraca na to uwagi.

-?Naprawdę, w ten spo­sób jest to o wiele bar­dziej sen­sowne.

-?W jaki spo­sób? -?pyta ostro Eb.

-?Dowie­dzia­łem się, że jest tu jesz­cze kilka firm od kabli. Jedna grupa z Sin­ga­puru i kon­sor­cjum z Austra­lii i Nowej Zelan­dii. Innymi słowy: kie­dyś byli­śmy jedy­nym dostawcą łącz dla Krypty. Od wczo­raj podej­rze­wam, że będziemy jed­nym z trzech.

Tom Howard trium­fal­nie szcze­rzy zęby: pra­cuje w Kryp­cie, więc pew­nie wie­dział pierw­szy. Randy i Can­trell wymie­niają spoj­rze­nia.

Eb sztyw­nieje.

-?Od jak dawna o tym wiesz? -?pyta.

Randy widzi złość na twa­rzy Beryl. Nie lubi, jak testuje się ją w ten spo­sób.

-?Słu­chaj­cie, my z Ebem prze­pro­simy was na minutkę, dobra? -?Randy wstaje.

Dok­tor Eber­hard Föhr roz­gląda się zdzi­wiony, potem wstaje i idzie za Ran­dym.

-?Gdzie idziemy?

-?Zostaw kom­pu­ter -?mówi Randy, pro­wa­dząc go na kory­tarz. -?Idziemy tylko tutaj.

-?Po co?

-?To wygląda tak. -?Randy zamyka drzwi, tak żeby zamek się nie zatrza­snął. -?Goście tacy jak Avi i Beryl, dobrze otrza­skani w biz­ne­sie, w zauwa­żalny spo­sób pre­fe­rują roz­mowy w cztery oczy, jak teraz. Co wię­cej, rzadko coś zapi­sują.

-?Wyja­śnij mi.

-?To sprawa z teo­rii infor­ma­cji. Jeśli zda­rzy się naj­gor­sze i będziemy mieli sprawę w sądzie...

-?W sądzie? Co ty mówisz?

Eb pocho­dzi z małego mia­steczka. Jego ojciec uczył mate­ma­tyki w liceum, a matka angiel­skiego. W rodzin­nych stro­nach pew­nie byłby wyrzut­kiem, z uwagi na swój wygląd, ale podob­nie jak wielu tam­tej­szych ludzi, uważa, że sprawy należy zała­twiać w spo­sób otwarty, pro­sty i logiczny.

-?Nie chcę cię dener­wo­wać -?mówi Randy. -?Nie suge­ruję, że coś takiego zaraz się zda­rzy. Ale Ame­ryka to Ame­ryka, zdzi­wił­byś się, jak czę­sto inte­resy pro­wa­dzą do pro­ce­sów. Kiedy sąd wkra­cza do akcji, wszyst­kie, zupeł­nie wszyst­kie, doku­menty są ujaw­niane. Dla­tego Avi i Beryl ni­gdy nie mają na piśmie nic, do czego nie mogliby przy­znać się na sali sądo­wej. Co gor­sza, każdy może być pod przy­sięgą popro­szony o zezna­nia. Dla­tego roz­mowy w cztery oczy, jak tutaj, są naj­lep­sze.

-?Rozu­miem, słowo jed­nej osoby kon­tra słowo dru­giej osoby.

-?Wiem, że rozu­miesz.

-?Ale i tak trzeba nam było dys­kret­nie o tym powie­dzieć.

-?Avi i Beryl mówią nam o tym dopiero teraz, bo wcze­śniej chcieli prze­dys­ku­to­wać ten pro­blem w cztery oczy. Innymi słowy, chro­nili nas, a nie zata­jali coś przed nami. A teraz ofi­cjal­nie obwiesz­czają nam tę wia­do­mość.

Eber­hard już nie jest podejrz­liwy. Ale, co gor­sza, ziry­to­wał się. Podob­nie jak więk­szość mania­ków tech­nicz­nych, kiedy doj­dzie do wnio­sku, że inni nie postę­pują logicz­nie, może stać się nie­bez­pieczny. Randy unosi dło­nie -?pod­daje się.

-?Ustalmy, że to jest bez sensu -?mówi.

Eb nie­prze­jed­na­nie patrzy w dal.

-?Zgo­dzisz się ze mną, że świat jest pełen irra­cjo­nal­nych ludzi i idio­tycz­nych sytu­acji?

-?Jaaaaa... -?pota­kuje ostroż­nie Eb.

-?Jeśli mamy dłu­bać przy kom­pu­te­rach i dostać za to forsę, ktoś musi nas zatrud­nić, nie?

Eb sta­ran­nie roz­waża to zda­nie.

-?Tak.

-?Ozna­cza to, że trzeba utrzy­my­wać z nim przy­naj­mniej mini­malny kon­takt, choć to może i nie­przy­jemne. I że trzeba zaak­cep­to­wać parę innych bzdur, adwo­ka­tów, PR-owców i mar­ke­tin­gow­ców. Jeśli zaczął­byś gadać z takim gościem, pew­nie dostał­byś pier­dolca. Tak samo ja. Nie?

-?Chyba tak.

-?A więc, to dobrze, że poja­wiają się ludzie tacy jak Beryl i Avi, ponie­waż sta­no­wią nasz inter­fejs. -?W gło­wie poja­wia mu się obraz z cza­sów Zim­nej Wojny. Wyciąga przed sie­bie ręce i maca coś w powie­trzu. - Jak te skrzy­nie z ręka­wi­cami, któ­rych używa się do obróbki plu­tonu. Rozu­miesz?

Eber­hard kiwa głową. To obie­cu­jący znak.

-?Ale to nie zna­czy, że wszystko będzie tak jak w pro­gra­mo­wa­niu. Oni mogą tylko prze­fil­tro­wać, zła­go­dzić irra­cjo­nalną naturę zewnętrz­nego świata. I dla­tego wła­śnie cza­sem robią coś, co wydaje się bez sensu.

Spoj­rze­nie Eba staje się coraz bar­dziej nie­obecne.

-?Cie­ka­wie byłoby podejść do tego pro­blemu poprzez teo­rię infor­ma­cji - oznaj­mia. -?Jak prze­sy­łać dane tam i z powro­tem w wewnętrz­nej sieci - Randy rozu­mie, że Eb ma na myśli pra­cow­ni­ków małej firmy -?tak aby nie ist­niały one dla osób z zewnątrz?

-?Jak to, nie ist­niały?

-?Jak sąd mógłby wezwać do ujaw­nie­nia doku­mentu, jeśli z jego punktu widze­nia on ni­gdy nie powstał?

-?O co ci cho­dzi, chcesz go zaszy­fro­wać?

Eb jest nieco ura­żony pro­sto­li­nij­no­ścią Randy'ego.

-?To już robimy. Ale wciąż dałoby się udo­wod­nić, że doku­ment o pew­nej wiel­ko­ści został w pew­nym cza­sie wysłany do pew­nej skrzynki pocz­to­wej. -?Ana­liza pakie­tów sie­cio­wych.

-?Tak. A gdyby ją zakłó­cić? A gdy­bym zapi­sał na moim twar­dym dysku pełno loso­wych baj­tów, tak żeby nie było wia­domo, gdzie leżą poszcze­gólne pliki? Ich ist­nie­nie scho­wa­łoby się w szu­mie, jak prę­go­wany tygrys w wyso­kiej tra­wie. No i mogli­by­śmy stale wysy­łać szum do sie­bie nawza­jem, wte i wewte.

-?To by nie­źle kosz­to­wało.

Eber­hard macha ręką.

-?Pasmo jest tanie.

-?To raczej akt wiary niż stwier­dze­nie fak­tów -?mówi Randy -?ale w przy­szło­ści może tak być.

-?Randy, w przy­szło­ści leży cała reszta naszego życia, więc możemy rów­nie dobrze zacząć już teraz.

-?No cóż, możemy wró­cić do tej dys­ku­sji póź­niej?

-?Jasne.

Wra­cają do pokoju. Tom, który spę­dził tu, na wyspie, naj­wię­cej czasu, wła­śnie mówi:

-?Te pół­to­ra­me­trowe, w żół­tawo-brą­zowe plamy na błę­kit­nym tle są nie­szko­dliwe i świet­nie się z nimi bawi. A te, co mają metr sześć­dzie­siąt i brą­zo­wawo-żółte plamy na tur­ku­so­wym tle, mogą cię zabić jed­nym uką­sze­niem, w dzie­sięć minut, chyba że wcze­śniej popeł­nisz samo­bój­stwo, bo ból jest nie do znie­sie­nia.

Wszystko to ma dać Randy'emu i Ebowi do zro­zu­mie­nia, że kiedy ich nie było, nikt nie mówił o inte­re­sach.

-?No dobra -?odzywa się Avi. -?Wycho­dzi na to, że Krypta może być poten­cjal­nie znacz­nie więk­sza niż myśle­li­śmy na początku, i to jest dobra wia­do­mość. Ale musimy sobie pora­dzić z jed­nym pro­ble­mem. -?Avi zna Randy'ego na wylot i wie, że on tak naprawdę się tym nie przej­mie.

Spoj­rze­nia wszyst­kich zwra­cają się ku Randy'emu. Wątek przej­muje Beryl. Zawłasz­czyła sobie zada­nie trosz­cze­nia się o uczu­cia innych, ponie­waż całej resz­cie naj­oczy­wi­ściej bra­kuje do tego kwa­li­fi­ka­cji. Mówi z żalem:

-?Wszyst­kie prace wyko­nane przez Randy'ego na Fili­pi­nach, wyko­nane, dodajmy, zna­ko­mi­cie, nie są już klu­czo­wym ele­men­tem naszej firmy.

-?No dobra, nie ma sprawy -?odpo­wiada Randy. -?Kur­czę, przy­naj­mniej zła­pa­łem tro­chę słońca, pierw­szy raz od dzie­się­ciu lat.

Wszy­scy natych­miast czują ulgę. Tom, jak to on, bły­ska­wicz­nie wraca do kon­kre­tów:

-?A mogli­by­śmy jakoś wyplą­tać się z naszych rela­cji z Den­ty­stą? Tak po pro­stu, znik­nąć z tego inte­resu?

Rytm roz­mowy zostaje zakłó­cony. Cał­kiem jakby wyłą­czyć prąd w dys­ko­tece.

-?Nie wia­domo -?odzywa się wresz­cie Avi. -?Zba­da­li­śmy umowy. Ale napi­sali je praw­nicy Den­ty­sty.

-?Czy jego wspól­nicy nie są praw­ni­kami? -?pyta Can­trell.

Avi nie­cier­pli­wie wzru­sza ramio­nami, jakby nie o to mu cho­dziło.

-?Wspól­nicy. Inwe­sto­rzy. Sąsie­dzi, przy­ja­ciele, zna­jomi, z któ­rymi gra w golfa. Jego hydrau­lik pew­nie też jest praw­ni­kiem.

-?Rozu­mie­cie, on jest zna­nym pie­nia­czem -?mówi Randy.

-?Inny poten­cjalny pro­blem -?dodaje Beryl. -?Jeśli znaj­dziemy spo­sób, żeby wyka­ra­skać się z umowy z avcla, stra­cimy krót­ko­ter­mi­nowe przy­chody z fili­piń­skiej sieci, na które liczy­li­śmy. Kon­se­kwen­cje tego mogą być gor­sze, niż się spo­dzie­wa­li­śmy.

-?Cho­lera! -?rzuca Randy. -?Tego wła­śnie się oba­wia­łem.

-?Jakie są te kon­se­kwen­cje? -?mówi Tom, jak zwy­kle pod­cho­dząc do rze­czy prag­ma­tycz­nie.

-?Musie­li­by­śmy pod­wyż­szyć kapi­tał, aby pokryć ten nie­do­bór -?odpo­wiada Avi. -?Wyemi­to­wać akcje, zmniej­sza­jąc nasze udziały.

-?Do ilu? -?pyta John.

-?Poni­żej pięć­dzie­się­ciu pro­cent.

Ta magiczna liczba wywo­łuje epi­de­mię wes­tchnień, ner­wo­wych ruchów i jęków wśród pra­cow­ni­ków Epi­phyte Corp., któ­rzy w sumie mają ponad pięć­dzie­siąt pro­cent udzia­łów. Uświa­do­miw­szy sobie kon­se­kwen­cje, zaczy­nają zna­cząco zer­kać na Randy'ego.

Ten wresz­cie wstaje i osła­nia się dłońmi.

-?No dobrze, dobrze. Co z tego wynika? W biz­ne­spla­nie cały czas w kółko powta­rza się, że sieć fili­piń­ska ma sens sama z sie­bie -?że można ją wydzie­lić i będzie w sta­nie samo­dziel­nie się utrzy­mać. O ile wiemy, to wciąż prawda, tak?

Avi zasta­na­wia się dłuż­szą chwilę i wypo­wiada sta­ran­nie skon­stru­owaną odpo­wiedź:

-?To zda­nie jest tak samo praw­dziwe jak przed­tem.

Wzbu­dza ner­wowe chi­choty i sar­ka­styczną owa­cję:

-?Brawo, ten Avi to bystrzak! Co my byśmy bez niego zro­bili!

-?Okay -?mówi Randy. -?Jeśli zosta­niemy przy Den­ty­ście, nawet w sytu­acji kiedy jego przed­się­wzię­cie prze­staje nas w ogóle obcho­dzić, to być może zdo­łamy zaro­bić wystar­cza­jącą ilość kasy, żeby nie roz­wad­niać akcji. Nato­miast jeśli zerwiemy umowę z avcla, wspól­nicy Den­ty­sty zaczną bom­bar­do­wać nas pro­ce­sami -?to nie kosz­tuje ich pra­wie nic i nic nie ryzy­kują. Ugrzęź­niemy w sądzie w Los Ange­les. Cią­gle będziemy musieli tam latać i skła­dać zezna­nia. Wydamy górę forsy na adwo­ka­tów.

-?A możemy też prze­grać -?rzuca Avi.

Wszy­scy wybu­chają śmie­chem.

-?Dla­tego musimy zostać -?kon­klu­duje Randy. -?Musimy współ­pra­co­wać z Den­ty­stą, czy tego chcemy, czy nie.

Nikt się nie odzywa; nie dla­tego, że nie zga­dzają się z Ran­dym - prze­ciw­nie. Po pro­stu, to wła­śnie on pro­wa­dził sprawy na Fili­pi­nach i to on będzie musiał radzić sobie z tą mało przy­jemną sytu­acją. Przyj­mie na sie­bie całą siłę ude­rze­nia. Lepiej niech sam się tego podej­mie, bez niczy­ich naci­sków. Teraz zgła­sza się na ochot­nika, gło­śno i publicz­nie; chce urzą­dzić spek­takl. Pozo­stali akto­rzy to: Avi, Beryl, Tom, John i Eb. Publicz­ność składa się z mniej­szo­ścio­wych udzia­łow­ców firmy Epi­phyte, Den­ty­sty i jesz­cze-nie-obsa­dzo­nych-w-rolach sędziów. Ten spek­takl ni­gdy nie ujrzy świa­tła dzien­nego, chyba że ktoś pozwie ich do sądu i wezwie na świad­ków, żeby stre­ścili go pod przy­sięgą.

John posta­na­wia tro­chę to upięk­szyć.

-?avcla finan­suje fili­piń­ski pro­jekt na wła­sne ryzyko, tak?

-?To prawda -?stwier­dza auto­ry­ta­tyw­nie Avi, prze­ma­wia­jąc bez­po­śred­nio do hipo­te­tycz­nych sędziów-z-przy­szło­ści. -?Daw­niej insta­la­to­rzy kabli naj­pierw sprze­da­wali pasmo, żeby pozy­skać kapi­tał. avcla buduje wszystko za wła­sne pie­nią­dze. Kiedy skoń­czą, będą mieli kabel na wła­sność i sprze­da­dzą pasmo temu, kto przed­stawi naj­lep­szą ofertę.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Prolog

Pro­log

Dwa koła w górze. Pisk.

Bam­bu­sowy gaj, posie­kany

Odgłosy wojny

...to naj­lep­sze, co potrafi na pocze­ka­niu uło­żyć kapral Bobby Sha­ftoe - sto­jąc na błot­niku, jedną ręką trzy­ma­jąc Spring­fielda, a drugą łapiąc się za lusterko wsteczne, tak że licze­nie sylab na pal­cach nie wcho­dzi w grę. "Pisk" to jedna sylaba czy dwie? Cię­ża­rówka w końcu posta­na­wia się nie prze­wra­cać i z łomo­tem wraca na cztery koła. Pisk znika -?i ula­tuje ta chwila. Jed­nakże Bobby wciąż sły­szy śpiew kuli­sów, a teraz także podobne do strza­łów trza­ski sprzę­gła, gdy sze­re­gowy Wiley redu­kuje bieg. Może go ponosi? A z tyłu, pod plan­de­kami, tele­pie się pół­to­rej tony szaf z aktami, lawi­rują książki kodów, w gene­ra­to­rze prą­do­twór­czym Sta­cji Alfa chlu­pie paliwo. Nowo­cze­sność: pie­kło dla twór­ców haiku. "Gene­ra­tor prą­do­twór­czy" to ile sylab? Osiem? Nie zmie­ści­łoby się nawet w dru­giej linijce!

-?Możemy prze­jeż­dżać ludzi? -?pyta sze­re­gowy Wiley i ude­rza w klak­son, zanim Bobby Sha­ftoe zdąży odpo­wie­dzieć.

Sikhij­ski poli­cjant prze­ska­kuje przez wózek z nawo­zem. W pierw­szym odru­chu Sha­ftoe chciał odpo­wie­dzieć: "No pew­nie, a co nam zro­bią, wypo­wie­dzą wojnę?", ale jako naj­star­szy stop­niem w tej cię­ża­rówce pew­nie powi­nien myśleć, albo coś takiego, zatem nie wali tak pro­sto z mostu, naj­pierw lustruje sytu­ację:

Szan­ghaj, 16.45, pią­tek, 28 listo­pada 1941. Bobby Sha­ftoe i sze­ściu żoł­nie­rzy pie­choty mor­skiej na cię­ża­rówce gapią się w dal Kiu­kiang Road, w którą wła­śnie z nie­bez­piecz­nym prze­chy­łem skrę­cili. Po pra­wej stro­nie mają kate­drę, a więc przy­stań jest -?ile? -?jakieś dwie prze­cznice dalej? Cumuje tam kano­nierka patrolu rzecz­nego Jangcy. Czeka na towar, który wiozą. Jedyny pro­blem tak naprawdę sta­nowi fakt, że owe dwie prze­cznice zamiesz­kuje jakieś pięć milio­nów Chiń­czy­ków.

Choć ci Chiń­czycy to doświad­czone miesz­czu­chy, a nie spa­leni słoń­cem wie­śniacy -?kiedy się pędzi szybko i trąbi, scho­dzą z drogi. I rze­czy­wi­ście, więk­szość odska­kuje na boki, two­rząc złu­dze­nie, że cię­ża­rówka pędzi szyb­ciej niż sie­dem­dzie­siątką, którą poka­zuje licz­nik.

Bam­bu­sowy gaj nie poja­wił się w haiku Bobby'ego Sha­ftoe'a w celu nada­nia mu orien­tal­nego smaczku, mają­cego w domu, w Oco­no­mo­woc, zro­bić wra­że­nie na publice. Przed cię­ża­rówką znaj­duje się mnó­stwo cięż­kich bam­bu­so­wych drą­gów, dzie­siątki pro­wi­zo­rycz­nych szla­ba­nów tara­su­ją­cych drogę ku rzece, ponie­waż ofi­ce­ro­wie Floty Azja­tyc­kiej i Czwar­tej Dywi­zji Pie­choty Mor­skiej pla­nu­jący tę skromną ope­ra­cję zapo­mnieli uwzględ­nić czyn­nik Piąt­ko­wego Popo­łu­dnia. Bobby Sha­ftoe wyja­śniłby im, gdyby tylko chcieli zapy­tać skrom­nego zupaka, że droga kon­woju pro­wa­dzi przez śro­dek dziel­nicy ban­ko­wej. Miesz­czą się tutaj oczy­wi­ście banki Hong­kongu, Szan­ghaju, City Bank, Chase Man­hat­tan, Bank of Ame­rica, BBME, Chiń­ski Bank Rolny i jest pełno szaj­so­wa­tych, pro­win­cjo­nal­nych bancz­ków, a kilka z nich ma umowy ze szcząt­ko­wym chiń­skim rzą­dem, pozwa­la­jące im na emi­sję waluty. Inte­res musi być cho­ler­nie nie­opła­calny, bo tną koszty, dru­ku­jąc bank­noty na sta­rych gaze­tach, tak że, jeśli umiesz czy­tać po chiń­sku, widzisz wia­do­mo­ści i wyniki meczów polo sprzed roku prze­świ­tu­jące spo­mię­dzy kolo­ro­wych cyfr i obraz­ków, które czy­nią z tej maku­la­tury pie­nią­dze.

Każdy han­dlarz dro­biem i rik­szarz w Szan­ghaju wie, że te umowy sta­no­wią, że każdy wydru­ko­wany bank­not musi mieć pokry­cie w takiej a takiej ilo­ści sre­bra, to zna­czy, każdy może wejść do jed­nego z ban­ków na krańcu Kiu­kiang Road, cisnąć na kon­tuar kupę papie­rów i (zało­żyw­szy, że te bank­noty wydru­ko­wał wła­śnie ten bank) otrzy­mać w zamian praw­dziwe sre­bro.

Gdyby Chiny nie były wła­śnie dzie­siąt­ko­wane przez Cesar­stwo Nip­ponu, rząd wysłałby pew­nie swych urzęd­ni­ków, aby spraw­dzali, czy banki mają w skarb­cach odpo­wied­nią ilość sre­bra, a wszystko odby­wa­łoby się dys­kret­nie i ele­gancko. Jed­nakże w tych warun­kach bank jest zmu­szany do uczci­wo­ści tylko przez pozo­stałe banki.

A robią to tak: pod­czas nor­mal­nego urzę­do­wa­nia mnó­stwo papie­ro­wych pie­nię­dzy prze­cho­dzi przez okienka (dajmy na to) Chase Man­hat­tan Banku. Są wyno­szone na zaple­cze i wrzu­cane do skrzyń na pie­nią­dze (z pół metra kwa­dra­to­wego powierzchni i metr głę­bo­ko­ści, ze sznu­rami na wszyst­kich rogach), do jed­nej wszyst­kie bank­noty wypusz­czone przez, na przy­kład, Bank of Ame­rica, do dru­giej wszyst­kie City Banku, i tak dalej. A w pią­tek po połu­dniu wzy­wają kuli­sów. Każdy kulis, albo para kuli­sów, ma ze sobą długi bam­bu­sowy drąg -?kulis bez kija jest jak chiń­ski marine bez niklo­wa­nego bagnetu -?i prze­tyka go przez liny na rogach skrzyni. Potem każdy z nich zakłada na ramię jeden koniec kija, uno­sząc pudło. Muszą iść noga w nogę, ina­czej skrzy­nia zacznie się koły­sać i wszystko wypad­nie. Dla­tego idą do celu -?banku, któ­rego nazwa wid­nieje na bank­no­tach -?ze śpie­wem na ustach i sta­wiają kroki zgod­nie z ryt­mem dyk­to­wa­nym przez muzykę. Drąg jest dość długi, muszą więc śpie­wać gło­śno, by się usły­szeć, poza tym każda para kuli­sów na ulicy śpiewa swą wła­sną pieśń, usi­łu­jąc zagłu­szyć pozo­stałe, żeby nie zgu­bić rytmu.

Zatem dzie­sięć minut przed zamknię­ciem otwie­rają się drzwi wielu ban­ków; jak w pre­lu­dium pie­przo­nego broad­way­ow­skiego musi­calu, wma­sze­ro­wują do nich gro­mady roz­śpie­wa­nych kuli­sów, ciskają na pod­łogę skrzy­nie wystrzę­pio­nych bank­no­tów i żądają w zamian sre­bra. Robią tak wszyst­kie banki. Cza­sem wszyst­kie w ten sam pią­tek, zwłasz­cza gdy jest to dzień w rodzaju 28 listo­pada 1941, kiedy nawet taki trep jak Bobby Sha­ftoe rozu­mie, że lepiej mieć w kie­szeni kawał sre­bra niż kupę sta­rych pocię­tych gazet. I wła­śnie dla­tego, kiedy już zwy­kli prze­chod­nie, wła­ści­ciele wóz­ków z jedze­niem i wście­kli sikhij­scy gli­nia­rze zeszli z drogi i roz­płasz­czyli się pod ścia­nami klu­bów, skle­pów i bur­deli na Kiu­kiang Road, Bobby Sha­ftoe z kole­gami wciąż nawet nie widzą będą­cej ich celem kano­nierki, przez ten poziomy las potęż­nych bam­bu­so­wych drą­gów. I nie sły­szą nawet wła­snego klak­sonu, przez tę pul­su­jącą, pen­ta­to­niczną kako­fo­nię śpiewu. To nie jest zwy­czajna ban­kowa godzina szczytu. To osta­teczne roz­li­cze­nie, zanim ogień ogar­nie całą wschod­nią pół­kulę. W ciągu naj­bliż­szych dzie­się­ciu minut miliony obiet­nic wydru­ko­wa­nych na tych skraw­kach sraj­ta­śmy zostaną dotrzy­mane albo zła­mane. Sre­bro i złoto zmieni wła­ści­ciela albo nie. Jest to swego rodzaju skar­bowy Sądny Dzień.

-?Jezus Maria, nie da rady! -?krzy­czy sze­re­gowy Wiley.

-?Kapi­tan powie­dział, żeby nie zatrzy­my­wać się pod żad­nym, kurwa, pozo­rem! -?przy­po­mina mu Sha­ftoe.

Nie roz­ka­zuje Wiley­owi roz­jeż­dżać kuli­sów, ale przy­po­mina mu, że jeśli ich nie roz­je­dzie, to będą się musieli z tego tłu­ma­czyć -?co będzie dość skom­pli­ko­wane, bo ich kapi­tan jedzie tuż za nimi w samo­cho­dzie wypcha­nym chiń­skimi mari­nes wyma­chu­ją­cymi pisto­le­tami maszy­no­wymi. A z dotych­cza­so­wych poczy­nań kapi­tana doty­czą­cych tej Sta­cji Alfa można wywnio­sko­wać, że ma już na dupie kilka śla­dów od pasa, wyko­na­nych ręką jakie­goś admi­rała z Pearl Har­bor albo nawet (wer­ble) Kwa­tery Głów­nej Pie­choty Mor­skiej, mię­dzy 8. Street a Eye Street w Waszyng­to­nie.

Sha­ftoe i pozo­stali mari­nes od zawsze wie­dzieli, że Sta­cja Alfa to tajem­ni­cza klika chu­do­szy­ich próż­nia­ków sie­dzą­cych na dachu budynku w Stre­fie Mię­dzy­na­ro­do­wej, w szo­pie z powią­za­nych sznur­kami desek, z któ­rej we wszyst­kie strony wysta­wały anteny. Jeśli przy­glą­da­łeś się im wystar­cza­jąco długo, mogłeś zauwa­żyć, jak nie­które z nich się ruszają, namie­rza­jąc coś daleko na morzu. Sha­ftoe nawet napi­sał o tym haiku:

Antena szuka

Nos tro­pi­ciela na wiatr

W dal, w głos eteru.

To było jego dru­gie haiku w ogóle -?z pew­no­ścią nie speł­niało norm z listo­pada 1941 -?i nie­chęt­nie je sobie przy­po­mina.

Jed­nakże do dzi­siaj żaden z mari­nes nie miał poję­cia, jaką wielką rze­czą jest Sta­cja Alfa. Oka­zało się, że mają za zada­nie opa­ko­wać w bre­zent tonę sprzętu, kilka ton papie­rów i wycią­gnąć je na zewnątrz. Następny dzień, czwar­tek, spę­dzili, roz­wa­la­jąc szopę, roz­pa­la­jąc ogni­sko z jej resz­tek i paląc nie­które książki i notatki.

-?Chol-lera! -?krzy­czy sze­re­gowy Wiley.

Tylko kilku kuli­sów zla­zło z drogi albo w ogóle zauwa­żyło samo­chód. Od rzeki dobiega ten nie­sa­mo­wity huk, jakby Bóg trzep­nął się w kolano grubą na milę bam­bu­sową witką. Pół sekundy póź­niej na ulicy nie widać ani jed­nego kulisa -?tylko mnó­stwo skrzyń z porzu­co­nymi bam­bu­so­wymi drą­gami, podry­gu­ją­cymi na wie­trze, podzwa­nia­ją­cymi o bruk jak wiel­kie wietrzne dzwonki. Wiley wrzuca wyż­szy bieg i wjeż­dża w nie. Sha­ftoe przy­ci­ska się do drzwi cię­ża­rówki i opusz­cza głowę z nadzieją, że jego sta­ro­świecki hełm pie­cho­cia­rza z I wojny świa­to­wej na coś się przyda. Pudła z pie­niędzmi zaczy­nają pękać i roz­pa­dać się pod kołami cię­ża­rówki. Sha­ftoe zerka przez zamieć bank­no­tów i widzi, jak gigan­tyczne bam­bu­sowe drągi wzbi­jają się w powie­trze, odbi­jają od sie­bie i wirują nad nabrze­żem.

Liście Szan­ghaju

Prze­świty w stali nieba

Nade­szła zima.

Ugory

Ugory

Odłóżmy kwe­stię ist­nie­nia Boga na póź­niej; na razie przyj­mijmy, że na naszej pla­ne­cie jakimś spo­so­bem poja­wiły się samo­re­pro­du­ku­jące orga­ni­zmy i natych­miast zaczęły robić ze sobą nawza­jem porzą­dek: bądź zale­wa­jąc oto­cze­nie swymi przy­bli­żo­nymi kopiami, bądź też w bar­dziej bez­po­średni spo­sób, któ­remu chyba nie muszę poświę­cać zbyt wielu słów. Więk­szo­ści z nich się nie udało, ich gene­tyczne dzie­dzic­two zostało więc na zawsze wyma­zane ze świata, ale kilka zna­la­zło spo­sób na prze­trwa­nie i roz­mno­że­nie się. Mniej wię­cej po trzech miliar­dach lat tej nie­kiedy komicz­nej, na ogół jed­nak nud­nej fugi, peł­nej żądz i krwi, Blan­che, żona ewan­ge­lic­kiego kazno­dziei Buny­ana Water­ho­use'a z Murdo w Połu­dnio­wej Dako­cie, uro­dziła syna -?God­freya Water­ho­use'a IV.

Od uro­dze­nia God­frey był, jak każde inne stwo­rze­nie na ziemi, nie­sa­mo­wi­cie zaje­bi­stym twar­dzie­lem, choć w dość wąskim, nauko­wym sen­sie tego ter­minu -?mia­no­wi­cie, można było wypro­wa­dzić jego gene­alo­gię aż do owego pierw­szego samo­re­pro­du­ku­ją­cego się stwora, któ­rego, zwa­żyw­szy liczbę i róż­no­rod­ność jego potom­ków, można by śmiało uwa­żać za naj­bar­dziej zaje­bi­stego twar­dziela wszech cza­sów.

W kate­go­rii kosz­mar­nie zabój­czych, meme­tycz­nie zapro­gra­mo­wa­nych maszyn śmierci, były to naj­sym­pa­tycz­niej­sze istoty. Zgod­nie z tra­dy­cją swego imien­nika (pury­tań­skiego pisa­rza Johna Buny­ana, który więk­szość życia spę­dził w wię­zie­niu lub ucie­ka­jąc przed nim), wie­lebny Water­ho­use ni­gdy nie nauczał dłu­żej w jed­nym miej­scu. Kościół co rok czy dwa prze­no­sił go do innego mia­steczka w Dako­tach. Nie­wy­klu­czone, że God­frey uwa­żał taki styl życia za dość alie­nu­jący, ponie­waż mniej wię­cej w poło­wie stu­diów w kon­gre­ga­cyj­nym col­lege'u w Fargo uciekł z zagrody i zaczął latać na wol­no­ści. Wresz­cie w jakiś spo­sób zro­bił dok­to­rat z lite­ra­tury kla­sycz­nej na małej pry­wat­nej uczelni w Ohio. Aka­de­micy są jed­nak szcze­pem nie mniej wędrow­nym niż kazno­dzieje, przyj­mo­wał więc pracę wszę­dzie, gdzie mu zapro­po­no­wano. Wykła­dał grekę i łacinę w chrze­ści­jań­skim col­lege'u Bol­ger (umowa nr 322) w West Point, stan Wir­gi­nia, gdzie rzeki Mat­ta­poni i Pamun­key zbie­gają się w estu­arium rzeki James, a obrzy­dliwe wyziewy potęż­nej papierni prze­ni­kają wszyst­kie szu­flady, wszyst­kie szafki, a nawet stro­nice ksią­żek. Jego świeżo poślu­biona mał­żonka Alice, z domu Prit­chard, która dora­stała, jeż­dżąc za swym ojcem -?wędrow­nym kazno­dzieją, po poła­ciach wschod­niej Mon­tany - gdzie powie­trze pach­niało śnie­giem i szał­wią -?tutaj rzy­gała przez trzy mie­siące. Sześć mie­sięcy póź­niej uro­dziła Law­rence'a Prit­charda Water­ho­use'a.

Chłop­czyk miał bar­dzo dziwny sto­su­nek do dźwięku. Nie bał się ani wycia syreny straży pożar­nej, ani bicia dzwo­nów, ale kiedy do domu wla­ty­wał szer­szeń i nie­mal nie­sły­szal­nie brzę­czał, kre­śląc pod sufi­tem zama­szy­ste figury Lis­sa­jous, krzy­czał z bólu spo­wo­do­wa­nego hała­sem. A gdy zoba­czył lub poczuł coś, czego się bał, zaty­kał uszy dłońmi.

Jedy­nym dźwię­kiem, któ­rego w ogóle się nie bał, był głos orga­nów w kaplicy col­lege'u. Sama kaplica jest nie­warta wspo­mnie­nia, ale organy ufun­do­wali wła­ści­ciele papierni -?nada­łyby się nawet do cztery razy więk­szego kościoła. Zna­ko­mi­cie uzu­peł­niał je orga­ni­sta, eme­ry­to­wany nauczy­ciel mate­ma­tyki, sądzący, że pewne atry­buty Pana Naszego (sta­ro­te­sta­men­tową gwał­tow­ność i kaprys, nowo­te­sta­men­towy maje­stat i triumf) można bez­po­śred­nio prze­flan­co­wać w dusze zgro­ma­dzo­nych grzesz­ni­ków za pomocą fron­tal­nej powo­dzi dźwię­ków. Nie miało zna­cze­nia, że ryzy­ko­wał roz­bi­cie witraży, ponie­waż i tak nikomu się nie podo­bały, a wyziewy papierni wyże­rały z nich oło­wiane łącze­nia. Nie­stety, kiedy po mszy środ­kiem prze­szła kolejna star­sza dama, zata­cza­jąca się z dzwo­nie­niem w uszach, i ura­czyła księ­dza wyjąt­kowo kąśli­wym komen­ta­rzem na temat nad­mier­nego dra­ma­ty­zmu muzyki, zna­le­ziono innego orga­ni­stę.

Mimo to, lek­cji gry wciąż udzie­lał mate­ma­tyk. Uczniom nie wolno było doty­kać instru­mentu, zanim nie opa­no­wali dobrze for­te­pianu; kiedy wyja­śniono to Law­rence'owi Prit­char­dowi Water­ho­use'owi, w ciągu trzech tygo­dni nauczył się grać fugę Bacha i zapi­sał się na lek­cje orga­nów. Jako że miał wtedy zale­d­wie pięć lat, nie się­gał jed­no­cze­śnie do manu­ałów i pedału, musiał zatem grać na sto­jąco, czy raczej cho­dząco - od pedału do pedału.

Kiedy skoń­czył dwa­na­ście lat, organy się zepsuły. Rodzina papier­ni­ków nie zosta­wiła żad­nego fun­du­szu na kon­ser­wa­cję, więc nauczy­ciel mate­ma­tyki zde­cy­do­wał, że spró­buje zro­bić to sam. Był już wtedy chory i potrze­bo­wał zwin­nego pomoc­nika: Law­rence poma­gał mu otwo­rzyć instru­ment. Po raz pierw­szy zoba­czył, co się działo, kiedy przy­ci­skał kla­wi­sze.

Każdy rejestr -?brzmie­nie, barwa dźwięku wyda­wa­nego przez organy, np. flet blo­kowy, trąbka, pikolo -?miał oddzielny rząd pisz­cza­łek, usta­wio­nych od naj­więk­szej do naj­mniej­szej. Dłu­gie rury wyda­wały niskie dźwięki, a krót­kie -?wyso­kie. Ich wierz­chołki two­rzyły wykres: nie pro­stą linię, lecz wzno­szącą się krzywą. Orga­ni­sta-mate­ma­tyk usiadł z kil­koma zapa­so­wymi pisz­czał­kami, ołów­kiem oraz kartką i pomógł Law­rence'owi zro­zu­mieć dla­czego. Kiedy ten wresz­cie pojął, poczuł się tak, jakby jego nauczy­ciel znie­nacka zagrał naj­lep­szy frag­ment fan­ta­zji i fugi g-moll Bacha na orga­nach wiel­ko­ści Mgła­wicy Andro­medy -?frag­ment, w któ­rym wujek Johann pod­daje roz­bio­rowi archi­tek­turę wszech­świata jed­nym nie­mi­ło­sier­nie obni­ża­ją­cym się i prze­ista­cza­ją­cym akor­dem, jakby prze­bi­jał nogą kolejne war­stwy śmieci, i zatrzy­mał ją w końcu na twar­dej opoce. Koń­cówka wykładu koja­rzyła się zaś z soko­łem, nur­ku­ją­cym przez war­stwę po war­stwie złu­dzeń i pozo­rów; zależ­nie od tego kim jesteś, prze­ra­ża­ją­cym, dener­wu­ją­cym lub wpro­wa­dza­ją­cym chaos. Nie­biosa się otwarły. Law­rence ujrzał chóry aniel­skie usze­re­go­wane w geo­me­tryczną nie­skoń­czo­ność.

Z pła­skiej skrzynki wypeł­nio­nej sprę­żo­nym powie­trzem wyra­stały w rów­no­le­głych sze­re­gach pisz­czałki. Wzdłuż jed­nej osi wszyst­kie pisz­czałki dla tej samej nuty. Wzdłuż dru­giej zaś wszyst­kie tego samego reje­stru, lecz nastro­jone na różną wyso­kość. Przy naci­śnię­ciu kla­wi­sza odzy­wały się wszyst­kie rury dające odpo­wied­nią nutę, o ile ich reje­stry były otwarte.

Mecha­nicz­nie, wszystko to dzia­łało w spo­sób kla­rowny, pro­sty i logiczny. Law­rence przy­pusz­czał, że maszy­ne­ria musi być przy­naj­mniej tak skom­pli­ko­wana, jak naj­bar­dziej zło­żona z fug, które można na niej zagrać. Teraz dowie­dział się, że urzą­dze­nie o pro­stej kon­struk­cji może pro­du­ko­wać wyniki o nie­skoń­czo­nej zło­żo­no­ści.

Reje­strów rzadko uży­wano poje­dyn­czo -?głów­nie po kilka naraz, w zesta­wach uwzględ­nia­ją­cych skła­dowe har­mo­niczne poszcze­gól­nych dźwię­ków (kolejny sma­ko­wity kęs mate­ma­tyki!). Z nie­któ­rych korzy­stało się czę­ściej niż z innych. Na przy­kład, z mnó­stwa fle­tów naraz pod­czas cichego Ofia­ro­wa­nia. Organy posia­dały pomy­słowy mecha­nizm zwany kom­bi­na­cją, pozwa­la­jący orga­ni­ście bły­ska­wicz­nie wybrać dane zesta­wie­nie reje­strów -?takie, które sam usta­lił. Wci­skał guzik i ze stołu gry wyska­ki­wało kilka reje­strów, popy­cha­nych sprę­żo­nym powie­trzem; organy w jed­nej chwili sta­wały się cał­kiem nowym instru­men­tem o innych brzmie­niach.

Następ­nego lata Law­rence i Alice, jego matka, zostali sko­lo­ni­zo­wani przez dale­kiego kuzyna -?nie­sa­mo­wi­cie zabój­czą kre­aturę zwaną wiru­sem. Law­rence wywi­nął się, pozo­stała mu tylko nie­mal nie­zau­wa­żalna skłon­ność do powłó­cze­nia nogą. Alice wylą­do­wała w żela­znym płucu. Póź­niej, ponie­waż nie mogła sku­tecz­nie odkaszl­nąć, dostała zapa­le­nia płuc i umarła.

God­frey, ojciec Law­rence'a, bez­tro­sko przy­znał, że nie będzie w sta­nie udźwi­gnąć całego tego brze­mie­nia. Zwol­nił się z posady w małym col­lege'u w Wir­gi­nii i prze­pro­wa­dził, wraz z synem, do domku w Moor­head w sta­nie Min­ne­sota, nie­opo­dal Buny­ana i Blan­che. Póź­niej zna­lazł pracę jako nauczy­ciel w pobli­skiej świec­kiej szkole.

Wszy­scy odpo­wie­dzialni doro­śli w życiu Law­rence'a naj­wy­raź­niej zawarli w tym momen­cie cichą umowę: że naj­lep­szym spo­so­bem jego wycho­wy­wa­nia -?a na pewno naj­ła­twiej­szym -?jest zosta­wie­nie go w spo­koju. Rzad­kie wypadki, kiedy potrze­bo­wał pomocy kogoś doro­słego, zwy­kle pole­gały na tym, że zada­wał pyta­nia, na które nikt nie umiał odpo­wie­dzieć. W wieku szes­na­stu lat, nie zna­la­zł­szy w lokal­nym szkol­nic­twie niczego fra­pu­ją­cego, Law­rence Prit­chard Water­ho­use poszedł do sta­no­wego col­lege'u Iowa, gdzie zdał maturę. Mieli tam mię­dzy innym Kor­pus Szko­le­niowy Rezerwy Mary­narki, do któ­rego na siłę go zapi­sano.

Kor­pus miał mię­dzy innymi orkie­strę i był zachwy­cony, sły­sząc, że Law­rence inte­re­suje się muzyką. Ponie­waż na pokła­dzie pan­cer­nika trudno byłoby ćwi­czyć na orga­nach, dali mu gloc­ken­spiel i parę pałe­czek.

Kiedy Law­rence nie masze­ro­wał tam i z powro­tem na brzegu rzeki Skunk i nie walił w dzwonki, sku­piał się na mecha­nice. Pod koniec nie szło mu za dobrze -?dostał się w ręce buł­gar­skiego pro­fe­sora Johna Vin­centa Ata­na­soffa i jego dyplo­manta, Clif­forda Berry'ego. Budo­wali oni maszynę, która miała zauto­ma­ty­zo­wać roz­wią­zy­wa­nie pew­nych szcze­gól­nie upier­dli­wych rów­nań róż­nicz­ko­wych.

Głów­nym pro­ble­mem Law­rence'a było leni­stwo. Zauwa­żył, że wszystko staje się prost­sze, kiedy się patrzy na wylot -?jak Super­man swym rent­ge­now­skim wzro­kiem -?poprzez odwra­ca­jące uwagę ozdóbki i dostrzega się ukryty pod spodem mate­ma­tyczny szkie­let. Kiedy się roz­bie­rze jakieś urzą­dze­nie na ele­menty mate­ma­tyczne, wie się o nim wszystko i można nim wtedy dowol­nie mani­pu­lo­wać za pomocą zale­d­wie ser­wetki i ołówka. Dostrze­gał mate­ma­tykę w krzy­wiź­nie srebr­nych pły­tek swych dzwon­ków, w łań­cu­cho­wym łuku mostu i w wysa­dza­nym kon­den­sa­to­rami bęb­nie maszyny liczą­cej Ata­na­soffa i Berry'ego. Praw­dziwe wale­nie w gloc­ken­spiel, skrę­ca­nie mostu czy docho­dze­nie, dla­czego maszyna nie działa, już tak go nie inte­re­so­wało.

Stąd miał złe oceny. Jed­nakże od czasu do czasu wyko­ny­wał na tablicy jakąś mate­ma­tyczną akro­ba­cję, po któ­rej pro­fe­so­rom ugi­nały się kolana, a stu­denci patrzyli nań podejrz­li­wie i wrogo. Plotka się roz­cho­dziła.

Tym­cza­sem babka Blan­che w jego imie­niu po cichu odświe­żała swe kon­gre­ga­cyjne kon­takty. Jej wysiłki zwień­czył triumf, gdy pewien owsiany magnat od Św. Pawła ufun­do­wał mu skom­pli­ko­wane sty­pen­dium; jego celem było wysłać ewan­ge­li­ków ze Środ­ko­wego Zachodu na rok do porząd­nej uczelni z Ivy League, co (naj­wy­raź­niej) sta­no­wiło okres na tyle długi, by pod­nieść ich IQ o kilka klu­czo­wych punk­tów, i na tyle krótki, by ich nie zde­pra­wo­wać. Zatem Law­rence stał się stu­den­tem dru­giego roku w Prin­ce­ton.

Prin­ce­ton był czci­godną uczel­nią i przy­ję­cie do niej sta­no­wiło wielki zaszczyt, nikt jed­nak nie wspo­mniał o tym Law­rence'owi, a ten skąd miałby wie­dzieć. Miało to dobre i złe skutki. Przy­jął sty­pen­dium z tak mizer­nymi wyra­zami wdzięcz­no­ści, że owsiany magnat się wściekł. Z dru­giej strony, łatwo przy­sto­so­wał się do Prin­ce­ton, dla niego bowiem była to po pro­stu inna miej­sco­wość. Przy­po­mi­nała mu ładne oko­lice Wir­gi­nii, w mie­ście było kilka pięk­nych orga­nów, choć nie do końca podo­bały mu się prace domowe z inży­nie­rii, doty­czące pro­ble­mów pro­jek­to­wa­nia mostów i wyci­na­nia kół zęba­tych. Jak zawsze, dawały się upro­ścić do mate­ma­tyki, na ogół nie spra­wia­ją­cej mu pro­ble­mów. Cza­sem jed­nak uty­kał w mar­twym punk­cie, co spro­wa­dziło go do budynku Fine Hall, kwa­tery głów­nej Wydziału Mate­ma­tyki.

Szwen­dało się tam pstro­kate towa­rzy­stwo, czę­sto z bry­tyj­skim lub euro­pej­skim akcen­tem. Z admi­ni­stra­cyj­nego punktu widze­nia, wielu z nich nie było nawet z Wydziału Mate­ma­tyki ale z jakie­goś IZBC -?Insty­tutu Zaawan­so­wa­nych Badań nad Czymś-tam. W końcu jed­nak wszy­scy sie­dzieli w tym samym budynku i wszy­scy wie­dzieli to i owo o mate­ma­tyce. Dla­tego Law­rence ich nie roz­róż­niał.

A kiedy szedł do nich po radę, tylko nie­któ­rzy uda­wali nie­śmia­łych; więk­szość chęt­nie go słu­chała. Wymy­ślił na przy­kład metodę roz­wią­za­nia pew­nego trud­nego pro­blemu doty­czą­cego kół zęba­tych; inży­nier­ski spo­sób wyma­gał sze­regu bar­dzo roz­sąd­nych, ale mało este­tycz­nych przy­bli­żeń. Metoda Law­rence'a dawała dokładne wyniki. Miała tylko jedną wadę: do obli­czeń potrzeba było try­liona ope­ra­to­rów suwaka loga­ryt­micz­nego i try­liona lat. Teraz pra­co­wał nad dia­me­tral­nie róż­nym podej­ściem, które miało zre­du­ko­wać te war­to­ści do biliona i biliona. Na nie­szczę­ście, nie udało mu się nikogo w Fine Hall zain­te­re­so­wać rze­czą tak pro­za­iczną jak tryby, zanim nie zaprzy­jaź­nił się z ener­gicz­nym Angli­kiem, któ­rego nazwi­sko natych­miast zapo­mniał, a który ostat­nio naprawdę zaj­mo­wał się pro­duk­cją kół zęba­tych. Ten facet wśród tylu moż­li­wo­ści posta­no­wił zbu­do­wać wła­śnie mecha­niczną maszynę liczącą -?dokład­nie, liczącą pewne war­to­ści funk­cji dzeta Rie­manna:

gdzie s to liczba zespo­lona.

Law­rence'owi funk­cja dzeta nie wydała się ani bar­dziej, ani mniej inte­re­su­jąca niż inne mate­ma­tyczne pro­blemy, ale nowy przy­ja­ciel zapew­nił go, że jest ona nie­sa­mo­wi­cie ważna i że naj­lepsi mate­ma­tycy na świe­cie męczą ją od kil­ku­dzie­się­ciu lat. Sie­dzieli do trze­ciej w nocy, pró­bu­jąc zna­leźć roz­wią­za­nie pro­blemu Law­rence'a. Ten dum­nie przed­sta­wił wyniki swemu pro­fe­so­rowi od inży­nie­rii, który odrzu­cił je pogar­dli­wie ze wzglę­dów prak­tycz­nych i posta­wił mu, za te wszyst­kie trudy, ocenę nie­do­sta­teczną.

Po kilku następ­nych spo­tka­niach Law­rence wresz­cie zapa­mię­tał, że sym­pa­tyczny Bry­tyj­czyk nazywa się Al Taki-owaki. Był namięt­nym cykli­stą -?wybrali się więc na kilka wycie­czek rowe­ro­wych w wiej­skie oko­lice Ogro­do­wego Stanu. Jeż­dżąc po New Jer­sey, roz­ma­wiali o mate­ma­tyce, a zwłasz­cza o maszy­nach, które wyrę­czy­łyby ich w jej nud­nych frag­men­tach. Al myślał już nad tym dłu­żej, niż Water­ho­use, i zro­zu­miał, że maszyny liczące to coś wię­cej niż tylko urzą­dze­nia oszczę­dza­jące ludzki wysi­łek. Pra­co­wał nad rady­kal­nie nową kon­cep­cją mecha­ni­zmu liczą­cego, który roz­wią­załby każdy aryt­me­tyczny pro­blem, o ile tylko wie­dzia­łoby się, jak go zapi­sać. Z czy­sto logicz­nego punktu widze­nia, wie­dział już wszystko co trzeba o tej (na razie hipo­te­tycz­nej) maszy­nie, choć jesz­cze nie zdo­łał jej zbu­do­wać. Law­rence wywnio­sko­wał, że w Cam­bridge (Cam­bridge w Anglii -?stam­tąd pocho­dził Al), a i w Fine Hall, fak­tyczne budo­wa­nie maszyn uwa­żano za nie­godne uczo­nego. Al z zasko­cze­niem odkrył, iż Law­rence nie podziela tego poglądu.

Pew­nego dnia zapy­tał go deli­kat­nie, czy nie miałby naprawdę nic prze­ciwko, żeby nazy­wać go peł­nym imie­niem -?Alan, a nie Al. Law­rence prze­pro­sił i obie­cał, że będzie się sta­rał mieć to na uwa­dze.

Kilka tygo­dni póź­niej, gdy sie­dzieli nad leśnym stru­mie­niem ponad kanio­nem rzeki Dela­ware, Alan uczy­nił Law­rence'owi pewną dzi­waczną pro­po­zy­cję doty­czącą peni­sów. Wyma­gała ona wielu meto­dycz­nych wyja­śnień, przy któ­rych czę­sto się czer­wie­nił i jąkał. Był kul­tu­ralny jak ni­gdy i kilka razy pod­kre­ślił, iż jest świa­dom, że nie wszy­scy na świe­cie oka­zują takie wła­śnie zain­te­re­so­wa­nia.

Law­rence stwier­dził, że praw­do­po­dob­nie należy wła­śnie do tej reszty ludzi.

Alan był bar­dzo poru­szony fak­tem, że Law­rence w ogóle się nad tym zasta­na­wiał, i prze­pro­sił za tę kon­ster­na­cję. Natych­miast wró­cili do tematu maszyn liczą­cych; ich przy­jaźń wyda­wała się nie­na­ru­szona. Jed­nakże na następ­nej wycieczce rowe­ro­wej -?mieli noco­wać pod namio­tem na Sosno­wych Ugo­rach -?poja­wił się nowy kolega, Nie­miec imie­niem Rudy Jakiś-tam.

Rela­cja mię­dzy Rudym i Ala­nem wyglą­dała na bliż­szą, a przy­naj­mniej bar­dziej wie­lo­war­stwową; Law­rence wywnio­sko­wał, że kon­cep­cja Alana doty­cząca peni­sów wresz­cie zna­la­zła ama­tora.

Dało mu to do myśle­nia. Z ewo­lu­cyj­nego punktu widze­nia, jaki sens ma prze­by­wa­nie razem ludzi, któ­rzy nie zamie­rzają mieć potom­stwa? Musiało to mieć jakieś dobre i bar­dziej sub­telne uza­sad­nie­nie.

Przy­cho­dził mu do głowy tylko taki pomysł: obec­nie w repro­duk­cji i zabi­ja­niu współ­za­wod­ni­czą nie poje­dyn­cze osob­niki, ale całe grupy ludzi -?spo­łe­czeń­stwa; a w spo­łe­czeń­stwie jest dużo miej­sca dla kogoś, kto nie ma dzieci, o ile tylko jest w jakiś spo­sób poży­teczny.

Alan, Rudy i Law­rence jechali na połu­dnie, roz­glą­da­jąc się za Sosno­wymi Ugo­rami. Po pew­nym cza­sie mia­steczka poja­wiały się rza­dziej, a farmy ustę­po­wały miej­sca niskim, ane­micz­nym i kol­cza­stym drze­wom, które cią­gnęły się chyba aż na Flo­rydę -?zasła­nia­jąc im widok z przodu, ale nie osła­nia­jąc od wia­tru.

-?Gdzie, do licha, są te Sosnowe Ugory? -?zapy­tał kilka razy Law­rence. Zapy­tał nawet o to faceta na sta­cji ben­zy­no­wej. W końcu kole­dzy zaczęli się pod­śmie­wać.

-?Gdże som te Sosnowe Ugory? -?zapy­tał Rudy, roz­glą­da­jąc się.

-?Poszu­kajmy cze­goś wyglą­da­ją­cego na ugór, z dużą liczbą sosen -?rzu­cił w zadu­mie Alan.

Droga była pusta, jechali więc obok sie­bie, z Ala­nem w środku.

-?Tak Kafka wyobra­żałby sobie las -?mruk­nął Rudy.

W tym momen­cie Law­rence zro­zu­miał, że znaj­dują się wła­śnie na Sosno­wych Ugo­rach. Lecz nie wie­dział kto to taki ten Kafka.

-?Mate­ma­tyk? -?strze­lił.

-?To bar­dzo straszny pomysł -?rzekł Rudy.

-?Kafka to pisarz -?powie­dział Alan. -?Law­rence, nie obraź się, że cię o to zapy­tam... czy ty w ogóle roz­po­zna­jesz jakieś inne nazwi­ska i imiona? To zna­czy, inne niż naj­bliż­szej rodziny i przy­ja­ciół.

Law­rence zro­bił zakło­po­taną minę.

-?Pró­buję dojść, czy to wszystko wycho­dzi stąd -?rzekł Alan, stu­ka­jąc knyk­ciami w głowę Law­rence'a -?czy też cza­sem przy­swa­jasz jakieś poję­cia od innych istot ludz­kich.

-?Kie­dyś, kiedy byłem mały -?odparł Law­rence -?w kościele w Wir­gi­nii zoba­czy­łem anioły, ale sądzę, że one poja­wiły się w mojej gło­wie.

-?Bar­dzo dobrze -?stwier­dził Alan.

Póź­niej pod­jął kolejną próbę. Doje­chali do wieży straży pożar­nej, która nie­zmier­nie ich roz­cza­ro­wała: tylko samotne schodki pro­wa­dzące doni­kąd i mała polanka poni­żej, błysz­cząca od odłam­ków bute­lek po trun­kach. Roz­bili namiot na brzegu stawu peł­nego rdza­wych glo­nów, przy­kle­ja­ją­cych się do wło­sów na ciele. Potem nie pozo­stało im nic, tylko popi­jać schnapsa i gadać o mate­ma­tyce.

Alan rzekł:

-?No, to jest tak: Ber­trand Rus­sell i ten drugi gość, Whi­te­head, napi­sali Prin­ci­pia Mathe­ma­tica...

-?Teraz to mnie nabie­rasz -?odpo­wie­dział Water­ho­use. -?Nawet ja pamię­tam, że to napi­sał Izaak New­ton.

-?New­ton napi­sał inną książkę i też zaty­tu­ło­wał ją Prin­ci­pia Mathe­ma­tica. Ona tak naprawdę wcale nie jest o mate­ma­tyce. Dzi­siaj nazy­wamy to fizyką.

-?To dla­czego ją nazwał Prin­ci­pia Mathe­ma­tica?

-?W cza­sach New­tona nie­spe­cjal­nie odróż­niano mate­ma­tykę od fizyki...

-?A nawet i w dży­szej­szych cza­sach -?dodał Rudy.

-?...dokład­nie o tym chcia­łem mówić -?cią­gnął Alan. -?O Prin­ci­pia Mathe­ma­tica, w któ­rych Rus­sell i Whi­te­head zaczęli zupeł­nie od zera, to zna­czy od niczego, i skon­stru­owali to wszystko -?całą mate­ma­tykę -?z kilku fun­da­men­tal­nych pew­ni­ków. A mówię ci to dla­tego, Law­rence, że... Law­rence! Uwa­żaj!

-?Hmm?

-?Rudy, weź ten kij, o ten, tutaj, pil­nuj Law­rence'a i za każ­dym razem, gdy zoba­czysz ten nie­obecny wzrok, szturch­nij go!

-?To nie jest angel­ska szkoła, tu nie można tak robitsz!

-?No, słu­cham -?powie­dział Law­rence.

-?Z P.M. wyni­kał zupeł­nie nowy i rady­kalny wnio­sek: że cała mate­ma­tyka, ale to cała, może być wyra­żona za pomocą pew­nego upo­rząd­ko­wa­nia sym­boli.

-?Leib­niz powie­dział to na długo przed nimi! -?zapro­te­sto­wał Rudy.

-?Noo, Leib­niz wyna­lazł zapis, któ­rego uży­wamy w rachunku róż­nicz­ko­wym, ale...

-?Nie o to mi cho­dży!

-?I wymy­ślił macie­rze, ale...

-?I nie o to!

-?I robił jakieś rze­czy z aryt­me­tyką dwój­kową, ale...

-?To cał­kiem cosz innego!

-?No to o czym ty, Rudy, do cho­lery, gadasz?

-?Leib­niz wymysz­lił pod­sta­wowy alfa­bet -?zde­fi­nio­wał zbiór sym­boli do wyra­ża­nia zdań logicz­nych.

-?Cóż, nie wie­dzia­łem, że do zain­te­re­so­wań Herr Leib­niza zali­czała się także logika, ale...

-?Oczi­wisz­szie, że tak! Chciał zro­bić to, co Rus­sell i Whi­te­head, ale nie tylko z mate­ma­tyką, lecz ze wszyst­kim!

-?Hmm, zwa­żyw­szy, że chyba jesteś jedy­nym czło­wie­kiem na świe­cie, który o tym wie, możemy zdaje się zało­żyć, że mu się to nie udało?

-?Możesz zakła­dać sobie co tylko zechcesz, Alan -?odparł Rudy. -?Ale ja jestem mate­ma­ty­kiem i nie robię żad­nych zało­żeń.

Alan wes­tchnął ura­żony i rzu­cił Rudy'emu Zna­czące Spoj­rze­nie, które według Water­ho­use'a ozna­czało, że póź­niej mu to wypo­mni.

-?Pozwól­cie mi posu­nąć się o krok naprzód. Chcę tylko, żeby­ście się zgo­dzili, że mate­ma­tyka może być wyra­żona jako ciągi sym­boli -?zabrał Law­rence'owi kij i zaczął ryso­wać na ziemi kształty w rodzaju "+ = 3 ) ?--1 ?" -?i naprawdę nie dbam o to, czy będą nimi sym­bole Leib­niza, Rus­sella, czy hek­sa­gramy z księgi I Ching...

-?Leib­niz fascy­no­wał się I Ching! -?wtrą­cił Rudy.

-?Prze­stań na chwilę z tym swoim Leib­ni­zem i posłu­chaj. To jest tak: ty, Rudy, i ja, jeste­śmy w pociągu, sie­dzimy w wago­nie restau­ra­cyj­nym, gadamy sobie miło. Pociąg z ogromną szyb­ko­ścią cią­gną loko­mo­tywy, nazy­wają się Ber­trand Rus­sell, Rie­mann, Euler i tak dalej. A nasz przy­ja­ciel Law­rence bie­gnie wzdłuż pociągu i pró­buje dotrzy­mać nam kroku -?nie zna­czy to oczy­wi­ście, że jeste­śmy od niego bystrzejsi, ale że jest wie­śnia­kiem, który nie ma biletu. I słu­chaj, Rudy: ja w tym momen­cie po pro­stu wycią­gam rękę przez okno i pró­buję wcią­gnąć go do tego pie­przo­nego pociągu, żeby­śmy mogli poga­wę­dzić sobie o mate­ma­tyce we trzech i nie słu­chać przy tym, jak ten bie­dak sapie i łapie powie­trze.

-?Dobrze, Ala­nie.

-?Nie potrwa to nawet minuty, jeśli nie będziesz prze­ry­wać.

-?Ale jest też taka loko­mo­tywa, co nazywa się Leib­niz.

-?Myślisz, że nie­wy­star­cza­jący hołd zło­ży­łem Niem­com? Wła­śnie mia­łem zamiar wspo­mnieć jed­nego faceta z umlau­tem.

-?Taak, pew­nie Herr Türinga? -?chy­trze zapy­tał Rudy.

-?Herr Türing pojawi się póź­niej. Myśla­łem o Gödlu.

-?Ale on nie jest Niem­cem, to Austriak!

-?Oba­wiam się, że teraz to na jedno wycho­dzi.

-?Anschluss to nie mój pomysł, nie patrz na mnie w ten spo­sób! Dla mnie Hitler jest obrzy­dliwy!

-?Wiem, kto to Gödel -?wtrą­cił w samą porę Water­ho­use. -?Ale mogli­by­śmy cof­nąć się kawa­łek?

-?No pew­nie.

-?Po co taki kło­pot? Po co Rus­sell to zro­bił? Czy w mate­ma­tyce tkwił jakiś błąd? No wie­cie: dwa i dwa to cztery, prawda?

Alan pod­niósł dwa kap­sle i uło­żył je na ziemi.

-?Dwa. Raz, dwa. Dodać... -?doło­żył jesz­cze dwa. -?Dru­gie dwa. Raz, dwa. Daje cztery. Raz, dwa, trzy, cztery.

-?Był w tym jakiś błąd? -?rzekł Law­rence.

-?Ależ, Law­rence, kiedy zaj­mu­jesz się mate­ma­tyką, abs­trak­cyjną mate­ma­tyką, to prze­cież nie liczysz kap­sli?

-?Niczego nie liczę.

-?To bar­dzo nowo­cze­sny pogląd -?oznaj­mił Rudy.

-?Doprawdy?

Ode­zwał się Alan:

-?Przez długi czas w domy­śle zakła­dano, że mate­ma­tyka to coś w rodzaju fizyki, na kap­slach. Że wszyst­kie dzia­ła­nia, które można prze­pro­wa­dzić na papie­rze, dowol­nie skom­pli­ko­wane, można -?oczy­wi­ście teo­re­tycz­nie - spro­wa­dzić do zabawy z fak­tycz­nie ist­nie­ją­cymi licz­ma­nami, na przy­kład kap­slami.

-?Ale nie możesz mieć dwóch i jed­nej dzie­sią­tej kap­sla.

-?No to dobra, załóżmy, że na kap­slach przed­sta­wiamy liczby cał­ko­wite, a rze­czy­wi­ste, jak dwa prze­ci­nek jeden, repre­zen­tu­jemy jako wiel­ko­ści fizyczne, jak na przy­kład dłu­gość tego kija. -?Alan dorzu­cił kijek do zbioru kap­sli.

-?A co z ?? Nie możesz zro­bić kija, który ma dokład­nie ? cali dłu­go­ści.

-?? pocho­dży z geo­me­trii. Ta sama bajka -?wtrą­cił Rudy.

-?Tak, uwa­żało się, że geo­me­tria eukli­de­sowa to w isto­cie pewna odmiana fizyki, że linie pro­ste i tak dalej są cechami świata rze­czy­wi­stego. Ale sły­sza­łeś o Ein­ste­inie?

-?Nie mam pamięci do nazwisk.

-?Taki siwy facet z wiel­kimi wąsami.

-?Ach, no tak -?potwier­dził tępo Water­ho­use. -?Pró­bo­wa­łem spy­tać go o sprawę kół zęba­tych. Twier­dził, że jest już spóź­niony, albo coś takiego.

-?Ten facet wymy­ślił ogólną teo­rię względ­no­ści, która jest jakby prak­tycz­nym zasto­so­wa­niem nie geo­me­trii Eukli­desa, lecz Rie­manna...

-?Tego od two­jej funk­cji dzeta?

-?Rie­mann ten sam, ale temat inny. Law­rence, nie wda­wajmy się w dygre­sje...

-?Rie­mann wyka­zał, że może ist­nieć wiele róż­nych geo­me­trii, innych od eukli­de­so­wej, ale wciąż wewnętrz­nie spój­nych -?wyja­śnił Rudy.

-?No dobra, to wra­cajmy do tych Prin­ci­piów -?rzekł Law­rence.

-?No pew­nie! Rus­sell i Whi­te­head. To wyglą­dało tak: kiedy mate­ma­tycy zaczęli bawić się rze­czami takimi jak pier­wia­stek z minus jeden albo kwa­ter­niony, prze­stało się to prze­kła­dać na kije i kap­sle. Ale wyniki wciąż były sen­sowne.

-?Albo przy­naj­mniej wewnętrz­nie spójne -?dodał Rudy.

-?Okej. To ozna­cza, że mate­ma­tyka to coś wię­cej niż fizyka na kap­slach.

-?Tak się wyda­wało, ale natych­miast powstało pyta­nie: czy mate­ma­tyka to rze­czy­wi­ście prawda, czy tylko jakaś zabawa sym­bo­lami? Innymi słowy, odkry­wamy prawdę czy trze­piemy kapu­cyna?

-?To musi być prawda, bo jak opie­ramy na tym fizykę, to wszystko działa! Sły­sza­łem o tej tam ogól­nej względ­no­ści, wiem, że zro­bili jakieś doświad­cze­nia i wszystko się spraw­dziło.

-?Ale więk­szosztsz mate­ma­tyki nie nadaje się do doświad­czal­nego spraw­dze­nia -?zauwa­żył Rudy.

-?Ideą tego dzieła było zerwa­nie więzi z fizyką -?rzekł Alan.

-?Ale żeby przy tym samemu nie zle­cieć.

-?To chcieli zro­bić w tych Prin­ci­piach?

-?Rus­sell i Whi­te­head roz­bili wszyst­kie mate­ma­tyczne poję­cia na bar­dzo pro­ste ele­menty, typu "zbiór". Stąd wypro­wa­dzili liczby cał­ko­wite i tak dalej.

-?Ale jak możesz spro­wa­dzić na przy­kład ? do zbioru?

-?Nie da się -?rzekł Alan -?ale możesz wyra­zić ją jako długi ciąg cyfr. Trzy prze­ci­nek jeden, cztery, jeden, pięć, dzie­więć, i tak dalej.

-?A cyfry to liczby cał­ko­wite.

-?Ależ jak to! ? samo nie jest liczbą cał­ko­witą!

-?Ale możesz obli­czyć cyfry ?, jedną po dru­giej, za pomocą pew­nych wzo­rów. I możesz je zapi­sać, na przy­kład tak! -?Alan zaczął ryso­wać po ziemi.

-?Żeby ucie­szyć naszego przy­ja­ciela, oto wzór na sze­reg Leib­niza. Widzisz, Law­rence? To jest ciąg sym­boli.

-?No dobra. Widzę ciąg sym­boli -?przy­znał z ocią­ga­niem Law­rence.

-?Możemy kon­ty­nu­ować? Gödel kilka lat temu powie­dział: "Uwa­żaj! Jeśli kupisz tę histo­rię, że mate­ma­tyka to po pro­stu ciągi sym­boli, to... zgad­nij co?". I wyka­zał, że każdy ciąg sym­boli -?tak jak ten wzór tutaj -?można prze­tłu­ma­czyć na liczby cał­ko­wite.

-?Jak?

-?To nic szcze­gól­nego, Law­rence, po pro­stu kodo­wa­nie. Spo­sób kodo­wa­nia wybie­ramy arbi­tral­nie. Na przy­kład, zamiast tej wiel­kiej i brzyd­kiej sumy możemy napi­sać liczbę "538" i tak dalej.

-?No, teraz to chyba przy­po­mina już trze­pa­nie kapu­cyna.

-?Nie! Nic podob­nego, ponie­waż Gödel zasta­wił pułapkę! Wzory mate­ma­tyczne mogą dzia­łać na licz­bach, prawda?

-?No pew­nie. Na przy­kład 2x.

-?Otóż to. Możesz pod x pod­sta­wić dowolną liczbę, a wzór 2x ją podwoi. Ale jeśli zako­du­jemy jako liczbę wzór mate­ma­tyczny, taki jak ten tutaj, to inny wzór może prze­pro­wa­dzić na niej dzia­ła­nie! Wzory do dzia­ła­nia na wzo­rach!

-?I to wszystko?

-?Nie. Potem wyka­zał, przez bar­dzo pro­ste rozu­mo­wa­nie, że jeśli wzory rze­czy­wi­ście mogą odwo­ły­wać się do sie­bie, można zapi­sać wzór ozna­cza­jący "to twier­dze­nie nie może być udo­wod­nione". Co zadzi­wiło wielce Hil­berta i wszyst­kich innych, ocze­ki­wali bowiem dokład­nie odwrot­nego wyniku.

-?Wspo­mi­na­łeś wcze­śniej tego jakie­goś Hil­berta?

-?Nie, Law­rence. To nowa postać w tej dys­ku­sji.

-?Co to za jeden?

-?Facet zada­jący trudne pyta­nia. Kie­dyś zadał ich całą listę. Gödel odpo­wie­dział na jedno.

-?A Türing na dru­gie -?dodał Rudy.

-?Kto to taki?

-?To ja -?odrzekł Alan. -?Rudy żar­tuje. W Turingu nie ma umlauta.

-?Ale póź­niej wie­czo­rem, będzie w nim umlaut -?powie­dział Rudy patrząc nań w spo­sób, który dopiero po latach Law­rence odczy­tał jako tłu­mioną złość.

-?No, nie trzy­maj mnie w napię­ciu. Na które z jego pytań zna­la­złeś odpo­wiedź?

-?Na Ent­sche­idung­spro­blem -?odpo­wie­dział Rudy.

-?Czyli?

-?Hil­bert chciał wie­dzieć, czy w przy­padku dowol­nego zda­nia logicz­nego można zawsze stwier­dzić, czy jest fał­szywe, czy praw­dziwe.

-?Ale po wywo­dzie Gödla zmie­nił to -?zauwa­żył Rudy.

-?To prawda. Potem sfor­mu­ło­wał to tak: czy możemy usta­lić, czy dane twier­dze­nie jest moż­liwe, czy też niemoż­liwe do udo­wod­nie­nia? Innymi słowy: czy ist­nieje jakiś mecha­niczny pro­ces, za pomocą któ­rego można oddzie­lić zda­nia udo­wad­nialne od nie­udo­wad­nial­nych?

-?Alan, pro­ces mecha­niczny to miała być prze­no­śnia...

-?Oj, prze­stań, Rudy! My z Law­ren­cem cał­kiem dobrze znamy się na maszy­nach.

-?Teraz łapię -?oświad­czył Law­rence.

-?Co zna­czy, że łapiesz? -?zapy­tał Alan.

-?Twoja maszyna, nie ta od funk­cji dzeta, ale ta druga. Roz­ma­wia­li­śmy, żeby ją zbu­do­wać...

-?Nazywa się Uni­wer­salna Maszyna Turinga -?rzekł Rudy.

-?Głów­nym celem tego ustroj­stwa jest oddzie­le­nie zdań do udo­wod­nie­nia i nie do udo­wod­nie­nia, tak?

-?Stąd wła­śnie wziął mi się pomysł -?rzekł Alan. -?Zatem ist­nieje odpo­wiedź na pyta­nie Hil­berta. A teraz chciał­bym naprawdę zbu­do­wać taką maszynę, która wygra­łaby z Rudym w sza­chy.

-?Nie powie­dzia­łeś bied­nemu Law­rence'owi, jaka jest ta odpo­wiedź! - zapro­te­sto­wał Rudy.

-?Law­rence sam do tego doj­dzie. Dam mu coś do roboty.

Wkrótce stało się jasne, że Alan naprawdę chciał powie­dzieć: "Dam mu coś do roboty na czas, kiedy my będziemy się pie­przyć". Law­rence wsu­nął notat­nik za pasek spodni, pod­je­chał kil­ka­set metrów do wieży pożar­ni­czej, wspiął się na plat­formę i usiadł; notat­nik oparł o kolana, tak by padało nań świa­tło.

Nie mógł jed­nak zebrać myśli, a potem jego uwagę odwró­cił fał­szywy zachód słońca, roz­ja­śnia­jący chmury po stro­nie pół­nocno-wschod­niej. Naj­pierw pomy­ślał, że nisko wiszące chmury odbi­jają ostat­nie pro­mie­nie słońca, ale świa­tło było zbyt sku­pione i migo­cące. Potem pomy­ślał, że to bły­ska­wica. Ale było za mało błę­kitne. Migo­tało inten­syw­nie, modu­lo­wane przez (jak nale­żało przy­jąć) wiel­kie i dziwne zja­wi­sko prze­sło­nięte hory­zon­tem. Kiedy po prze­ciw­nej stro­nie świata zaszło słońce, łuna nad New Jer­sey usta­bi­li­zo­wała się, przy­bie­ra­jąc łagodną barwę latarki prze­świ­tu­ją­cej przez dłoń pod koł­drą.

Law­rence zszedł na dół, wsiadł na rower i ruszył przez Sosnowe Ugory. Nie­ba­wem tra­fił na drogę pro­wa­dzącą wprost do świa­tła. Po kilku godzi­nach łuna odbi­ja­jąca się od cięż­kich chmur zaczęła roz­świe­tlać kamie­nie bru­kowe i zmie­niać stru­myczki Ugo­rów w żarzące się roz­pa­dliny.

Droga skrę­cała w nie­wła­ściwą stronę, Law­rence poje­chał więc na prze­łaj przez las -?był już bar­dzo bli­sko, a świa­tło na nie­bie stało się tak silne, że prze­świ­ty­wało przez rzadki dywan krza­cza­stych sosen -?czar­nych pień­ków, wyglą­da­ją­cych na spa­lone, choć wcale nie były. Pod kołami roweru poja­wił się pia­sek, ale był wil­gotny i zbity; sze­ro­kie opony dobrze sobie z nim radziły. W jed­nym miej­scu musiał się zatrzy­mać i prze­rzu­cić rower nad pło­tem z drutu kol­cza­stego. Potem wyje­chał spo­mię­dzy drzew na ide­al­nie pła­ską piasz­czy­stą polanę usianą kęp­kami trawy; zdu­miony ujrzał niski ogni­sty mur, prze­bie­ga­jący wzdłuż hory­zontu, sze­roki nie­mal jak zanu­rza­jący się w morzu księ­życ w jesien­nej pełni. Był tak jaskrawy, że trudno było zoba­czyć coś poza nim -?Law­rence wciąż wjeż­dżał w rowy i mean­dru­jące po pola­nie stru­myki. Nauczył się nie patrzeć bez­po­śred­nio w pło­mie­nie. I tak cie­ka­wiej było roz­glą­dać się na boki: pła­sko­wyż zna­czyły równo roz­siane naj­więk­sze budynki, jakie kie­dy­kol­wiek widział -?wznie­sione przez fara­onów wiel­kie pudła po her­bat­ni­kach, a w kilo­me­tro­wych odstę­pach mię­dzy nimi sze­roko roz­kra­czone gno­mony ze sta­lo­wych trój­ką­tów -?wewnętrzne szkie­lety pira­mid. Naj­więk­szy z nich dziu­ra­wił śro­dek ide­al­nego okręgu torów kole­jo­wych, o śred­nicy kil­ku­dzie­się­ciu metrów: dwie sre­brzy­ste krzywe uło­żone na pła­skiej ziemi, w jed­nym miej­scu prze­cięte cie­niem wieży, wska­zu­ją­cym czas zatrzy­ma­nym zega­rem sło­necz­nym. Prze­je­chał wzdłuż budynku mniej­szego niż inne. Obok niego stały owalne zbior­niki. Z zawo­rów na górze ula­ty­wała z pomru­kiem para, ale zamiast uno­sić się w powie­trze, ska­py­wała po bokach i roz­le­wała się po tra­wie war­stwą sre­bra.

Podłużny ogień ota­czało pier­ście­niem tysiąc mary­na­rzy w bieli. Jeden z nich uniósł dłoń i kazał Law­rence'owi się zatrzy­mać. Ten pod­je­chał do niego i dla rów­no­wagi oparł jedną stopę o pia­sek. Przez chwilę gapili się na sie­bie, a potem Law­rence, któ­remu nic innego nie przy­szło do głowy, ode­zwał się:

-?Ja też jestem z mary­narki.

Mary­narz naj­wy­raź­niej podej­mo­wał przez chwilę jakąś decy­zję. Zasa­lu­to­wał Law­rence'owi i wska­zał mu mały budy­nek, nieco dalej od ognia.

Wyglą­dał, jakby był tylko żarzącą się odbi­tym bla­skiem ścianą; ale cza­sem eks­plo­zja magne­zo­wego błę­kit­nego świa­tła powo­do­wała, że w mroku uka­zy­wały się jego ramy okienne -?pro­sto­kątna bły­ska­wica wie­lo­krot­nie odbi­ja­jąca się echem pośród nocy. Law­rence naci­snął na pedały i prze­je­chał obok budynku: spi­ralne stado sku­pio­nych fil­co­wych kape­lu­szy, sztur­cha­ją­cych cien­kie, zwię­złe notat­niki ele­ganc­kimi wiecz­nymi pió­rami, peł­za­jące bokiem foto­gra­fie, odwra­ca­jące swe wiel­kie chro­mo­wane tar­cze; równe sze­regi śpią­cych ludzi, nakry­tych prze­ście­ra­dłami razem z twa­rzami, spo­cony facet z wybry­lan­ty­no­wa­nymi wło­sami, wypi­su­jący na tablicy nazwi­ska pełne umlau­tów. W końcu, obszedł­szy budy­nek naokoło, zwę­szył zapach gorą­cej ropy, poczuł na twa­rzy pło­mie­nie i ujrzał jak trawa zwija się w żarze i wysy­cha.

Zapa­trzył się na glo­bus: nie wypeł­nioną kon­ty­nen­tami i oce­anami kulę, lecz sam szkie­let -?eks­plo­zję połu­dni­ków, zakrzy­wia­ją­cych się w klatkę wokół kopuły poma­rań­czo­wego żaru. Oświe­tlone pło­ną­cym pali­wem połu­dniki były cien­kie i wyraźne, jak nary­so­wane piór­kiem kre­śla­rza. Gdy pod­szedł bli­żej, roz­pa­dły się na sprytne kon­struk­cje z pier­ścieni i belek, puste w środku jak pta­sie kości. Odda­la­jąc się od bie­gu­nów, wcze­śniej czy póź­niej zaczy­nały wędro­wać, wygi­nać się, albo po pro­stu odła­my­wały się i wisiały w pło­mie­niach, drżąc jak suche badyle. Tu i ówdzie ide­alną geo­me­trię pla­miły sieci prze­wo­dów i uprzęże kabli elek­trycz­nych. Law­rence pra­wie wje­chał na roz­bitą flaszkę po winie i posta­no­wił, że dalej idzie na pie­chotę, żeby oszczę­dzić opony. Poło­żył rower, nakry­wa­jąc przed­nim kołem meta­lowy wazon, wyglą­da­jący jak wyto­czony na tokarce. Ster­czało z niego kilka zwę­glo­nych róż. Kilku mary­na­rzy złą­czyło ręce w tron, dźwi­ga­jąc kawał węgla drzew­nego w kształ­cie czło­wieka, pokryty ska­fan­drem z nie­ska­zi­tel­nego azbe­stu. Kiedy szli, ich stopy plą­tały się w potęż­nych zwo­jach lin i meta­lowych strun, kabli i dru­tów; te poru­szały się ukrad­ko­wym ruchem w pro­mie­niu kil­ku­na­stu metrów. Law­rence zaczął sta­ran­nie sta­wiać stopy jedna za drugą, pró­bu­jąc zmie­rzyć ogrom tego, co widział. Gon­dola w kształ­cie rakiety ster­czała sko­sem z pia­sku, pod­pie­ra­jąc para­sole pogię­tych śmi­gieł. Ponad nią wid­niały kilo­me­tro­wej dłu­go­ści dura­lu­mi­niowe zastrzały i pomo­sty. Na ziemi ujrzał otwartą walizkę, z parą dam­skich butów, jak na wysta­wie ele­ganc­kiego sklepu, kartę dań, spa­loną na owalny węgie­lek, parę znisz­czo­nych paneli z boaze­rii, jakby z nieba spadł cały pokój -?jeden był ozdo­biony wielką mapą świata, wiel­kimi kołami roz­cho­dzą­cymi się pro­mie­ni­ście od Ber­lina, drugi zaś zdję­ciem zna­nego gru­bego Niemca w mun­du­rze, szcze­rzą­cego zęby na ukwie­co­nej try­bu­nie; za nim znaj­do­wał się potężny wid­no­krąg nowego ste­rowca.

Po pew­nym cza­sie Law­rence prze­stał już zauwa­żać nowe rze­czy. Wsiadł więc na rower i ruszył z powro­tem przez Sosnowe Ugory. Zgu­bił się w mroku i tra­fił pod wieżę dopiero o świ­cie. Nie prze­jął się, że zabłą­dził -?jadąc po ciemku przez las, roz­my­ślał o maszy­nie Turinga. W końcu odna­lazł brzeg stawu, nad któ­rym biwa­ko­wali. Misa spo­koj­nej czer­wo­na­wej wody oświe­tlona wscho­dzą­cym słoń­cem wyglą­dała jak jezioro krwi. Alan Mathi­son Turing i Rudolf von Hac­kl­he­ber, przy­tu­leni jak łyżeczki, leżeli na brzegu, wciąż uma­zani glo­nami ze stawu. Law­rence roz­pa­lił małe ogni­sko, zapa­rzył her­batę i wtedy się obu­dzili.

-?Roz­wią­za­łeś ten pro­blem? -?zapy­tał Alan.

-?A więc możesz prze­kształ­cić Uni­wer­salną Maszynę Turinga w dowolną maszynę, po pro­stu zmie­nia­jąc kom­bi­na­cję...

-?Kom­bi­na­cję?

-?Prze­pra­szam, Alan. Myślę o two­jej UMT jak o czymś w rodzaju orga­nów.

-?Aha.

-?W każ­dym razie, jeśli ją zro­bisz, będziesz mógł wyko­nać dowolne obli­cze­nie, o ile tylko taśma będzie wystar­cza­jąco długa. Kur­czę, Alan, ciężko będzie zro­bić taśmę, która jest wystar­cza­jąco długa i można na niej pisać sym­bole, a potem je kaso­wać -?bęben z kon­den­sa­to­rami Ata­na­soffa będzie dzia­łał tylko do pew­nej wiel­ko­ści. Trzeba będzie...

-?To dygre­sja -?wtrą­cił łagod­nie Alan.

-?No... no dobrze. Jeśli masz taką maszynę, możesz wyra­zić dowolną kom­bi­na­cję jako liczbę -?ciąg sym­boli. Żeby roz­po­cząć obli­cze­nia, wpu­ścisz do maszyny taśmę z innym cią­giem sym­boli. Cały czas pole­gamy na dowo­dzie Gödla -?jeśli każda kom­bi­na­cja usta­wień maszyny i danych może być zapi­sana jako ciąg liczb, możesz po pro­stu uło­żyć wszyst­kie moż­liwe kom­bi­na­cje w olbrzy­mią macierz, wtedy pod­pada to pod prze­kąt­niowy dowód Can­tora; wnio­sek brzmi: nie­które z liczb na pewno nie dadzą się obli­czyć.

-?A co z Ent­sche­idung­spro­blem? -?przy­po­mniał Rudy.

-?Udo­wod­nie­nie bądź oba­le­nie twier­dze­nia, kiedy zako­du­jesz je jako liczby, jest po pro­stu dzia­ła­niem na tych licz­bach. Odpo­wiedź więc brzmi: nie! Nie­które z twier­dzeń nie mogą być udo­wod­nione ani oba­lone przez mecha­niczny pro­ces! Dla­tego sądzę, że mimo wszystko ma sens bycie czło­wie­kiem!

Dotych­czas Alan wyglą­dał na zado­wo­lo­nego, ale teraz twarz mu się zapa­dła.

-?No, Law­rence, tutaj poczy­ni­łeś nie­uza­sad­nione zało­że­nia.

-?Nie słu­chaj go, Law­rence! -?rzekł Rudy. -?On zaraz ci powie, że nasze mózgi to maszyny Turinga!

-?Ale prze­cież udo­wod­ni­łeś, że jest mnó­stwo wzo­rów, któ­rych maszyna Turinga nie potrafi ugryźć!

-?Ty też to udo­wod­ni­łeś, Law­rence.

-?A nie sądzisz, że potra­fimy robić pewne rze­czy, któ­rych nie umie maszyna Turinga?

-?Law­rence, Gödel zgo­dziłby się z tobą -?dodał Rudy. -?I tak samo Hardy.

-?Daj mi choć jeden przy­kład -?powie­dział Alan.

-?Funk­cji nie­po­li­czal­nej, którą może wyko­nać czło­wiek, a maszyna Turinga nie?

-?Tak. I daruj mi sen­ty­men­talne bzdury o kre­atyw­no­ści. Uwa­żam, że Uni­wer­salna Maszyna Turinga mogłaby wyka­zy­wać zacho­wa­nia, które uzna­li­by­śmy za kre­atywne.

-?No to nie wiem... Posta­ram się rozej­rzeć za czymś takim...

Jed­nakże póź­niej, gdy wra­cali do Prin­ce­ton, rzu­cił nagle:

-?A sny?

-?Jak te anioły w Wir­gi­nii?

-?No, na przy­kład.

-?Law­rence, to po pro­stu szum w neu­ro­nach.

-?A dzi­siaj w nocy śniło mi się, że palił się ste­ro­wiec.

Wkrótce Alan zro­bił swój dok­to­rat i wró­cił do Anglii. Napi­sał do Law­rence'a parę listów. W ostat­nim z nich po pro­stu stwier­dził, że nie ma już nic "istot­nego" do napi­sa­nia i żeby Law­rence nie brał tego do sie­bie. Law­rence natych­miast zro­zu­miał, że spo­łe­czeń­stwo Alana skie­ro­wało go do pracy nad czymś uży­tecz­nym -?zapewne roz­wią­za­niem pro­blemu, jak obro­nić się przed pożar­ciem żyw­cem przez jed­nego z sąsia­dów. Zasta­na­wiał się, jaką robotę znaj­dzie jemu Ame­ryka.

Wró­cił na sta­nową uczel­nię w Ohio, prze­my­śli­wał nad zmianą spe­cja­li­za­cji na mate­ma­tykę, ale nie uczy­nił tego. Wszy­scy, któ­rych się radził, zga­dzali się, że mate­ma­tyka, podob­nie jak kon­ser­wa­cja orga­nów, to piękna rzecz, ale trzeba jesz­cze jakoś zaro­bić na chleb. Został więc na mecha­nice i radził sobie coraz gorzej, aż wresz­cie w poło­wie ostat­niego roku uni­wer­sy­tet zapro­po­no­wał, by zajął się czymś uży­tecz­nym -?na przy­kład kry­ciem dachów. Wyma­sze­ro­wał więc stam­tąd, wprost w ocze­ku­jące ramiona mary­narki wojen­nej.

Dali mu test na inte­li­gen­cję. Pierw­sze pyta­nie z mate­ma­tyki doty­czyło łodzi na rzece: "Port Smith jest odda­lony sto mil w górę rzeki od portu Jones. Rzeka pły­nie z szyb­ko­ścią 5 mil na godzinę. Łódź wyciąga 10 mil na godzinę. Ile czasu zaj­mie rejs od portu Smith do Jones? A ile z powro­tem?".

Law­rence od razu się zorien­to­wał, że to pod­chwy­tliwe pyta­nie. Trzeba być idiotą, by przy­jąć to pro­stac­kie zało­że­nie, że szyb­kość prądu, 5 mil na godzinę, należy po pro­stu odjąć lub dodać od szyb­ko­ści łodzi. Pięć mil na godzinę to oczy­wi­ście śred­nia szyb­kość. Prąd jest szyb­szy pośrodku nurtu i wol­niej­szy przy brze­gach. Na łukach zmie­nia się w spo­sób jesz­cze bar­dziej skom­pli­ko­wany. Pyta­nie doty­czy więc hydro­dy­na­miki i da się do niego podejść za pomocą pew­nych, dobrze zna­nych, rów­nań róż­nicz­ko­wych. Law­rence zanur­ko­wał w zada­nie, szybko (przy­naj­mniej tak mu się wyda­wało) zaczer­nia­jąc obu­stron­nie obli­cze­niami dzie­sięć kar­tek papieru. Gdzieś po dro­dze zauwa­żył, że jedno z poczy­nio­nych zało­żeń, wraz z uprosz­czo­nymi rów­na­niami Naviera-Sto­kesa, daje moż­li­wość zba­da­nia szcze­gól­nie inte­re­su­ją­cej rodziny rów­nań róż­nicz­ko­wych cząst­ko­wych. Mimo­cho­dem udo­wod­nił nowe twier­dze­nie. Jeśli to nie dowo­dzi jego inte­li­gen­cji, to co mogłoby jej dowieść?

Wtem roz­brzmiał dzwo­nek. Zaczęto zbie­rać kartki. Law­rence'owi udało się wynieść brud­no­pis. Zabrał go do aka­de­mika, prze­pi­sał na czy­sto i wysłał do jed­nego z bar­dziej przy­stęp­nych pro­fe­so­rów mate­ma­tyki w Prin­ce­ton, który od razu posta­rał się o publi­ka­cję w pary­skim piśmie mate­ma­tycz­nym.

Kilka mie­sięcy póź­niej Law­rence otrzy­mał dwa dar­mowe egzem­pla­rze tego pisma. Był już w San Diego w Kali­for­nii, na pokła­dzie dużego okrętu USS Nevada. Okręt miał wła­sną orkie­strę, a mary­narka przy­dzie­liła Law­rence'a do gry na dzwon­kach, ponie­waż testy wyka­zały, że nie jest wystar­cza­jąco inte­li­gentny do innych zadań.

Worek z listami, zawie­ra­jący wkład Law­rence'a w lite­ra­turę mate­ma­tyczną, przy­szedł dosłow­nie w ostat­niej chwili. Jego okręt, wraz z kil­koma sio­strza­nymi, cumo­wał do tej pory w Kali­for­nii. Teraz jed­nak wszyst­kie zostały skie­ro­wane do jakie­goś Pearl Har­bor na Hawa­jach, żeby poka­zać Nipom, kto tu rzą­dzi.

Law­rence ni­gdy tak naprawdę nie wie­dział, co chce zro­bić ze swoim życiem, ale szybko stwier­dził, że posada okrę­to­wego muzyka na pan­cer­niku kotwi­czą­cym na Hawa­jach, w cza­sie pokoju, nie jest wcale taka zła. Główna wada: cza­sem trzeba było sie­dzieć lub masze­ro­wać w upał i wytrzy­my­wać spo­ra­dyczne fał­sze innych muzy­ków. Miał mnó­stwo wol­nego czasu, który wyko­rzy­sty­wał do pracy nad sze­re­giem nowych twier­dzeń z zakresu teo­rii infor­ma­cji. Dys­cy­plinę tę wyna­lazł i miał pra­wie na wyłącz­ność jego przy­ja­ciel Alan, lecz wiele szcze­gó­łów na­dal wyma­gało dopra­co­wa­nia. Wraz z Rudym i Ala­nem opra­co­wali ogólny plan: co wymaga jesz­cze udo­wod­nie­nia bądź oba­le­nia. Law­rence pruł przez tę listę jak ści­gacz. Zasta­na­wiał się, co pora­biają Alan i Rudy w Anglii i Niem­czech, ale nie mógł do nich napi­sać, zacho­wał więc swe prace dla sie­bie. A kiedy nie grał na dzwon­kach i nie pra­co­wał nad twier­dze­niami, zosta­wały jesz­cze bary i potań­cówki. Water­ho­use sam tro­chę popra­co­wał peni­sem, zła­pał try­pra, wyle­czył go1, kupił pre­zer­wa­tywy. Wszy­scy mary­na­rze tak robili. Jak trzy­let­nie dzieci, które wty­kają sobie ołó­wek do ucha, odkry­wają, że to boli, i wię­cej już tego nie robią. Pierw­szy rok minął mu jak z bicza trzasł. W oka­mgnie­niu. Nie było na świe­cie bar­dziej sło­necz­nego i roz­le­ni­wia­ją­cego miej­sca niż Hawaje.

Novus Ordo Seclorum

Novus Ordo Sec­lo­rum

-?Fili­piń­czycy to ludzie cie­pli, deli­katni, tro­skliwi i uczynni -?mówi Avi. -?Dobrze się składa, bo wielu z nich nosi ukrytą broń.

Randy znaj­duje się na lot­ni­sku w Tokio, peł­znąc wśród tłumu tak wolno, że wszy­scy podróżni się wście­kają. Spę­dzili ostat­nie pół dnia w nie­wy­god­nych fote­lach wetknię­tych do alu­mi­nio­wej rury pod­la­nej naftą lot­ni­czą. Ich walizki z kół­kami huczą jak myśliwce na prze­ciw­po­śli­zgo­wych row­kach w pod­ło­dze. Mija­jąc jego zwa­li­stą i wysoką postać, obcie­rają sobie o nie kolana. Randy trzyma przy uchu swój nowy tele­fon GSM. Podobno miał dzia­łać wszę­dzie na świe­cie, z wyjąt­kiem Sta­nów. To pierw­sza oka­zja, by go wypró­bo­wać.

-?Głos masz jak dzwon -?mówi Avi. -?Jak tam lot?

-?W porządku -?odpo­wiada Randy. -?Na ekra­nie poka­zy­wali taką ani­mo­waną mapę.

Avi wzdy­cha.

-?Teraz wszyst­kie linie mają takie -?rzuca mono­ton­nym gło­sem.

-?Jedyne miej­sce mię­dzy San Fran­ci­sco i Tokio to wyspa Midway.

-?I co z tego.

-?No i tak tam wisiała przez cały czas. MIDWAY. Jak niemy wyrzut.

Randy dociera do wyj­ścia dla odla­tu­ją­cych do Manili; zatrzy­muje się, podzi­wia­jąc pół­to­ra­me­trowy tele­wi­zor o wyso­kiej roz­dziel­czo­ści, noszący logo zna­nej nip­poń­skiej firmy elek­tro­nicz­nej. Leci wideo, na któ­rym pro­fe­sor dzi­wak z kre­skówki i jego wierny pomoc­nik pies pogod­nie wypunk­to­wują trzy drogi prze­no­sze­nia wirusa HIV.

-?Mam dla cie­bie mój odcisk palca -?mówi.

-?Dawaj.

Randy patrzy na wierzch dłoni, gdzie zano­to­wał dłu­go­pi­sem sze­reg liter i cyfr.

-?AF 10 06 E9 99 BA 11 07 64 C1 89 E3 40 8C 72 55.

-?Mam -?odpo­wiada Avi. -?To z Ordo, tak?

-?Tak. Z lot­ni­ska w San Fran­ci­sco wysła­łem ci e-mailem klucz.

-?Miesz­ka­nie się jesz­cze zała­twia -?dodaje Avi. -?Na razie zare­zer­wo­wa­łem ci apar­ta­ment w hotelu Manila.

-?Co zna­czy, że jesz­cze się zała­twia?

-?Fili­piny to jeden z tych post­hisz­pań­skich kra­jów, gdzie nie ma jasnej gra­nicy mię­dzy sto­sun­kami służ­bo­wymi i oso­bi­stymi -?mówi Avi. -?Nie wydaje mi się, żeby można tu coś wyna­jąć bez wże­nie­nia się w rodzinę, któ­rej nazwi­skiem nazwano któ­rąś z głów­nych ulic.

Randy siada na krze­sełku w hali odlo­tów. Dziar­scy cel­nicy w nie­praw­do­po­dob­nie ele­ganc­kich kape­lu­szach wyszu­kują wzro­kiem Fili­piń­czy­ków obar­czo­nych nad­mia­rem pakun­ków i pod­dają ich publicz­nemu rytu­ałowi wypeł­nia­nia małych baga­żo­wych przy­wie­szek i odda­wa­nia bagaży. Fili­piń­czycy prze­wra­cają oczami i tęsk­nie wyglą­dają przez okna. Jed­nakże więk­szość ocze­ku­ją­cych to Nip­poń­czycy -?kilku biz­nes­me­nów, a reszta tury­ści. Oglą­dają film edu­ka­cyjny: jak dać się obra­bo­wać za gra­nicą.

-?No, no. -?Randy spo­gląda przez okno. -?Leci następny jumbo jet do Manili.

-?W Azji żadna porządna linia nie obcyn­dala się z samo­lo­tami mniej­szymi niż 747 -?wypala Avi. -?Jeśli ktoś będzie pró­bo­wał zapa­ko­wać cię do 737, albo, nie daj Boże, air­busa, to wyry­waj stam­tąd bie­giem, zadzwoń do mnie na mój sky pager, a ja wyślę po cie­bie heli­kop­ter.

Randy się śmieje.

-?Posłu­chaj -?cią­gnie Avi -?ten twój hotel jest bar­dzo stary, bar­dzo wielki, ale leży mocno na ubo­czu.

-?Po co niby zbu­do­wali wielki hotel na ubo­czu?

-?Kie­dyś ta oko­lica była mod­niej­sza. To nad samym brze­giem, na skraju Intra­mu­ros.

Lice­alna hisz­pańsz­czy­zna Randy'ego wystar­cza by to prze­tłu­ma­czyć: Za Murami.

-?Ale w 1945 Nip­poń­czycy zbu­rzyli całe Intra­mu­ros -?cią­gnie Avi. - Meto­dycz­nie. Wszyst­kie hotele dla biz­nes­me­nów i biu­rowce miesz­czą się w nowej dziel­nicy, Makati. Dużo bli­żej lot­ni­ska.

-?A więc ty chcesz, żeby nasza firma mie­ściła się w Intra­mu­ros.

-?Skąd wiesz?

-?Nor­mal­nie nie mam za dobrej intu­icji, ale trzy­na­ście godzin sie­dzia­łem w samo­lo­cie; mózg mam wywró­cony na lewą stronę i roz­wie­szony do wysu­sze­nia.

Avi zarzuca go przy­go­to­wa­nymi wcze­śniej wyja­śnie­niami: lokale biu­rowe są w Intra­mu­ros o wiele tań­sze. Bli­żej do wszyst­kich mini­sterstw. Makati, nowa i modna dziel­nica biu­rowa, jest zbyt odizo­lo­wana od praw­dzi­wych Fili­pin. Randy go nie słu­cha.

-?Chcesz pra­co­wać w Intra­mu­ros, bo zostało meto­dycz­nie zbu­rzone, a ty masz obse­sję na punk­cie Holo­cau­stu -?mówi w końcu Randy, cicho i bez zło­ści.

-?No tak. I co z tego?

Randy gapi się przez okno lecą­cego do Manili boeinga 747, popi­ja­jąc flu­ory­zu­jący zie­lony nip­poń­ski napój z psz­cze­lego eks­traktu (przy­naj­mniej na butelce są nary­so­wane psz­czoły) i prze­żu­wa­jąc coś, co ste­war­desa nazwała Japoń­ską Prze­ką­ską. Niebo i woda mają ten sam kolor - odcień błę­kitu, który powo­duje, że cierpną mu zęby. Samo­lot jest tak wysoko, że, patrząc i w górę, i w dół, widzi skró­cone per­spek­tywą kipiące zwały cumu­lo­nim­bu­sów. Chmury wydo­by­wają się z roz­grza­nego oce­anu, jakby był pełen wybu­cha­ją­cych pan­cer­ni­ków. Szyb­kość wzro­stu mają nie­sa­mo­witą; przy­bie­rają kształty tak dzi­waczne i roz­ma­ite, jak ryby głę­bi­nowe; przy­pusz­cza, że są rów­nie nie­bez­pieczne dla samo­lotu jak bam­bu­sowe ostrza punji dla bosego pie­szego. Kiedy zauważa na skrzy­dle czer­wono-poma­rań­czowe godło, słońce, jest zdu­miony. Czuje się jak w sta­rym fil­mie wojen­nym.

Włą­cza lap­topa. W jego skrzynce odbior­czej pię­trzą się e-maile od Aviego, zaszy­fro­wane na dzie­sięć spu­stów. Są to kró­ciut­kie tek­sty z ostat­nich trzech dni, wysy­łane prze­zeń za każ­dym razem, gdy tylko przy­szła mu do głowy jakaś myśl. Nawet gdyby Randy o tym nie wie­dział, domy­śliłby się, że Avi ma jakąś prze­no­śną maszynkę do wysy­ła­nia mejli, łączącą się radiem z Inter­ne­tem. Uru­cha­mia kawa­łek opro­gra­mo­wa­nia nazy­wa­jący się dokład­nie Novus Ordo Sec­lo­rum, choć wszy­scy mówią po pro­stu "Ordo"2. To pro­sta gra słów -?Ordo, pro­gram szy­fru­jący, usta­wia bity wia­do­mo­ści w Nowy Ład, taki, że wścib­skie rządy spę­dzą stu­le­cia na jego odszy­fro­wy­wa­niu. Pośrodku ekranu poja­wia się zeska­no­wane zdję­cie pira­midy Che­opsa. Na jej wierz­chołku powoli mate­ria­li­zuje się jedno oko.

Ordo może pra­co­wać na dwa spo­soby. Pierw­szy, dość oczy­wi­sty: można kazać mu odszy­fro­wać wszyst­kie wia­do­mo­ści i zapi­sać je w pli­kach tek­sto­wych na dysku, skąd można je potem dowol­nie odczy­ty­wać. Jeśli jed­nak masz para­noję, czy też manię prze­śla­dow­czą, takie roz­wią­za­nie ma wadę: każdy, kto dorwie się do twar­dego dysku Randy'ego, może je prze­czy­tać. Z tego co wie, cel­nicy w Manili prze­szu­kają mu kom­pu­ter pod kątem por­no­gra­fii dzie­cię­cej. A może też, otu­ma­niony zmianą stref cza­so­wych, zosta­wić lap­topa w tak­sówce. Zatem prze­łą­cza Ordo w tryb stru­mie­niowy, kiedy pliki są deszy­fro­wane tylko na tyle, by je prze­czy­tać, a potem, po zamknię­ciu okie­nek, zni­kają z pamięci kom­pu­tera i dysku twar­dego.

Temat pierw­szej wia­do­mo­ści od Aviego brzmi: "Wytyczna nr 1".

"Szu­kamy miej­sca, gdzie pasują nam liczby. Cóż to zna­czy? Że liczba lud­no­ści za chwilę eks­plo­duje -?można to prze­wi­dzieć, patrząc na histo­gram wieku spo­łe­czeń­stwa -?a dochód na głowę poszy­buje w górę, tak jak w Nip­po­nie, na Taj­wa­nie czy w Sin­ga­pu­rze. Te dwie liczby pomno­żone przez sie­bie dają wykład­ni­czy wzrost, który powi­nien przy­nieść nam od chuja kasy, zanim doj­dziemy do czter­dziestki".

Jest to alu­zja do roz­mowy Randy/Avi sprzed dwóch lat, kiedy to Avi naprawdę wyzna­czył, ile to jest "od chuja kasy". Nie była to stała liczba, ale wzór w komórce w arku­szu kal­ku­la­cyj­nym, zależny od wielu stale fluk­tu­ują­cych wskaź­ni­ków eko­no­micz­nych. Cza­sem Avi, pra­cu­jąc na kom­pu­te­rze, zosta­wia w maleń­kim okienku uru­cho­miony arkusz, żeby stale mieć na oku war­tość "od chuja kasy".

Druga wia­do­mość, wysłana kilka godzin póź­niej, ma temat "Wytyczna nr 2".

"Dwa: wybierz tech­no­lo­gię, w któ­rej nikt nie sta­nowi dla nas kon­ku­ren­cji. W tej chwili są to sieci. Jeśli cho­dzi o sieci, kasu­jemy wszyst­kich fachow­ców na świe­cie. To nawet nie jest zabawne".

Następ­nego dnia Avi przy­słał pocztę zaty­tu­ło­waną po pro­stu "Ciąg dal­szy". Może stra­cił rachubę wysła­nych wytycz­nych.

"Kolejna zasada: tym razem zacho­wu­jemy kon­trolę nad firmą. A zatem zatrzy­mu­jemy co naj­mniej 50 pro­cent udzia­łów -?co ozna­cza zerowe lub nie­wiel­kie inwe­sty­cje zewnętrzne, dopóki nie zyskamy tro­chę na war­to­ści".

-?Nie musisz mnie prze­ko­ny­wać -?mru­czy Randy, czy­ta­jąc.

"To narzuca nam pro­fil dzia­łal­no­ści. Odpada wszystko, co wymaga dużych począt­ko­wych inwe­sty­cji".

Luzon to czarno-zie­lone góry posie­kane rze­kami, przy­po­mi­na­ją­cymi raczej lawiny mułu. Tam gdzie ocean gra­ni­czy z pla­żami, w kolo­rze khaki, woda przy­biera szo­ku­jący opa­li­zu­jący odcień basenu z przed­mie­ścia. Dalej, na połu­dnie, góry są pozna­czone bli­znami wypa­lo­nej ziemi -?prze­świ­tuje spod nich jaskra­wo­czer­wona gleba wyglą­da­jąca jak rany. Więk­szość nich pokrywa jed­nak roślin­ność, przy­po­mi­na­jąca węzeł­kowy zie­lony mate­riał, któ­rym mode­la­rze od kole­jek pokry­wają swe wzgó­rza z papier mâché; ich potężne łań­cu­chy nie noszą żad­nych śla­dów ludz­kiej ręki. Bli­żej Manili nie­które stoki są już wykar­czo­wane, zabu­do­wane i powią­zane sznu­rami linii wyso­kiego napię­cia. Stawy są obra­mo­wane ryżo­wymi polet­kami. Mia­sta to sku­pi­ska cha­ty­nek, pogru­po­wa­nych wokół wiel­kich kościo­łów zbu­do­wa­nych na pla­nie krzyża i pokry­tych porząd­nymi dachami.

Nagle wyko­nują zwrot nad Zatoką Manil­ską, pozna­czoną nie­skoń­czo­nymi szkar­łat­nymi włók­nami -?to kwitną jakieś glony. Tan­kowce z ropą cią­gną za sobą opóź­nione tęcze, wyra­sta­jące z ich kil­wa­te­rów. Każdy zaką­tek wypeł­niają dłu­gie cien­kie łodzie o dwóch kadłu­bach, wyglą­da­jące jak jaskrawo umasz­czone nar­t­niki.

A potem już sie­dzą na pasie lot­ni­ska NAIA, Ninoy Aqu­ino Inter­na­tio­nal Air­port. Snują się po nim straż­nicy i wszel­kiej maści gli­nia­rze, z M16 lub strzel­bami gład­ko­lu­fo­wymi z pisto­le­tową kolbą; na gło­wach mają bur­nusy z chu­s­tek do nosa, przy­ci­śnięte ame­ry­kań­skimi czap­kami base­bal­lo­wymi. Facet w jaskra­wo­bia­łym mun­du­rze stoi przed postrzę­pio­nym koń­cem lądo­wi­ska, opusz­cza­jąc ręce z flu­ore­scen­cyj­nymi poma­rań­czo­wymi drąż­kami, jak Jezus obda­rza­jący miło­sier­dziem świat pełen grzesz­ni­ków. Siar­czane, łatwo­palne tro­pi­kalne powie­trze zaczyna prze­cie­kać przez wen­ty­la­tory Jumbo Jeta. Wszystko wil­got­nieje i więd­nie.

Jest w Manili. Wyj­muje pasz­port z kie­szeni koszuli. W pasz­por­cie wid­nieje nazwi­sko: ran­dall law­rence water­ho­use.

Tak oto poja­wiła się na świe­cie firma Epi­phyte.

-?Ja kana­li­zuję to, co złe! -?powie­dział Avi.

Numer tele­fonu poja­wił się na page­rze Randy'ego, gdy sie­dział w knaj­pie na nabrzeżu, wśród tłumu zna­jo­mych jego dziew­czyny. Był to lokal, w któ­rym codzien­nie dru­ko­wali na lase­rówce świe­żut­kie menu, na imi­ta­cji per­ga­minu wyko­na­nej w 100% z surow­ców wtór­nych, gdzie dania gar­ni­ro­wały oscy­lo­sko­powe zyg­zaki jaskra­wych sosów, a w cha­rak­te­rze prze­ką­sek ser­wo­wano spię­trzone, archi­tek­to­niczne san­dwi­cze z rzad­kich skład­ni­ków, wyrzeź­bione w kształt przy­po­mi­na­ją­cych dro­gie kamie­nie pira­mi­dek. Randy przez cały obiad wal­czył z pokusą wycią­gnię­cia jed­nego z przy­ja­ciół Char­lene (wszystko jedno któ­rego) na chod­nik i sto­cze­nia z nim bójki na pię­ści.

Zer­k­nął na pager, spo­dzie­wa­jąc się numeru Cen­trum Kom­pu­te­ro­wego Trzech Braci, gdzie pra­co­wał (a z admi­ni­stra­cyj­nego punktu widze­nia -?na­dal pra­cuje). Dra­pieżne cyfry numeru Aviego prze­szyły jego duszę jak 666 duszę fun­da­men­ta­li­sty.

Pięt­na­ście sekund póź­niej sam stał na chod­niku, prze­cią­ga­jąc kartą przez auto­mat tele­fo­niczny, jak zama­cho­wiec pod­rzy­na­jący brzy­twą gar­dło spa­sio­nemu poli­ty­kowi.

-?Z Góry pły­nie moc -?gadał Avi. -?I tak się składa, bie­daku, że dzi­siaj pły­nie przeze mnie.

-?Co mam zro­bić? -?zapy­tał Randy, chłod­nym, nie­mal wro­gim tonem masku­jąc nie­przy­tomne pod­nie­ce­nie.

-?Kup bilet do Manili -?odparł Avi.

-?Naj­pierw muszę to obga­dać z Char­lene -?rzekł Randy.

-?Sam w to nie wie­rzysz.

-?Char­lene i ja jeste­śmy od wielu lat w zwią...

-?Dzie­sięć lat. I jesz­cze się nie oże­ni­łeś. Sam sobie, kurwa, dośpie­waj.

(Sie­dem­dzie­siąt dwie godziny póź­niej będzie już w Manili patrzył na Flet o Jed­nej Nucie).

-?Cała Azja zasta­na­wia się, kiedy wresz­cie Fili­piny pozbie­rają się do kupy -?rzekł Avi. -?To kwe­stia lat dzie­więć­dzie­sią­tych.

(Pierw­szą rze­czą, jaką widzisz po przej­ściu przez kon­trolę pasz­por­tową, jest wła­śnie Flet o Jed­nej Nucie).

-?Takiego olśnie­nia dozna­łem, sto­jąc w kolejce do kon­troli na lot­ni­sku Ninoy Aqu­ino. -?Avi skleja ostat­nie trzy wyrazy w jeden rap­tow­nie wyar­ty­ku­ło­wany dźwięk. -?Wiesz, że oni mają tam oddzielne bramki?

-?Tak sądzę -?odpo­wie­dział Randy.

Rów­no­le­gło­ścian suszo­nego tuń­czyka wyko­nał beczkę w jego żołądku. Poczuł per­wer­syjny ape­tyt na podwójne lody. Nie podró­żo­wał tak wiele jak Avi, więc miał tylko mętne wyobra­że­nie "bramki".

-?No, wiesz. Jedna bramka dla miej­sco­wych. Druga dla obco­kra­jow­ców. Może i trze­cia dla dyplo­ma­tów.

(Teraz, ocze­ku­jąc na pod­stem­plo­wa­nie pasz­portu, Randy widzi to wyraź­nie. Przy­naj­mniej raz nie nie­cier­pliwi się, cze­ka­jąc. Staje w kolejce tuż obok bramki dla EPK-ów i obser­wuje ich. Są ryn­kiem dla firmy Epi­phyte. Więk­szość to młode kobiety, na ogół mod­nie ubrane, ale ze skrom­no­ścią wprost z kato­lic­kich szkół z inter­na­tem. Wyczer­pane dłu­gim lotem i ocze­ki­wa­niem, gar­bią się i osu­wają, a potem nagle pro­stują i uno­szą drobne pod­bródki, jakby wzdłuż kolejki szła nie­wi­dzialna zakon­nica, tłu­kąc je linijką po wyma­ni­kiu­ro­wa­nych dło­niach).

Ale sie­dem­dzie­siąt dwie godziny temu nawet nie zro­zu­miał, co Avi ma na myśli, mówiąc "bramki", więc odrzekł tylko:

-?No, wiem, co to bramki.

-?Ale w Manili mają oddzielne tylko dla wra­ca­ją­cych EPK-ów!

-?EPK-ów?

-?Emi­gra­cyj­nych Pra­cow­ni­ków Kon­trak­to­wych. Fili­piń­czy­ków pra­cu­ją­cych za gra­nicą -?z uwagi na to, że ich gospo­darka jest tak kiep­ska. W Ara­bii Sau­dyj­skiej jako opie­kunki i niańki. W Sta­nach pie­lę­gniarki i ane­ste­zjo­lo­dzy. Pio­sen­ka­rze w Hong­kongu, kurwy w Bang­koku.

-?Kurwy w Bang­koku? -?Tam aku­rat Randy był. Zakrę­ciło mu się w gło­wie na pomysł impor­to­wa­nia pro­sty­tu­tek do Taj­lan­dii.

-?Fili­piń­skie kobiety są pięk­niej­sze -?dodał spo­koj­nie Avi. -?I mają w sobie tę dra­pież­ność, która spra­wia, że bar­dziej pocią­gają maso­chi­stycz­nych face­tów na dele­ga­cjach niż te wyszcze­rzone i głu­piut­kie Tajki.

Obaj wie­dzieli, że to pie­prze­nie; Avi, czło­wiek z rodziną, nie miał oso­bi­stych doświad­czeń tego rodzaju. Lecz Randy nie wypo­mniał mu tego. Dopóki Avi zacho­wy­wał zdol­ność do impro­wi­zo­wa­nego wci­ska­nia ludziom nie­praw­do­po­dob­nego kitu, dopóty mieli szansę na zaro­bie­nie "od chuja kasy".

(A teraz, gdy już tu jest, kusi go zga­dy­wa­nie, które z tych dziew­czyn w kolejce dla EPK-ów są dziw­kami. Stwier­dza jed­nak, że to nie ma sensu, pro­stuje ramiona i rusza w stronę żół­tej linii).

Wzdłuż linii wio­dą­cej od kon­troli pasz­por­tów do barie­rek rząd fili­piń­ski usta­wił szklane gabloty z eks­po­na­tami gło­szą­cymi chwałę kul­tury fili­piń­skiej sprzed cza­sów Magel­lana. Pierw­sza z nich zawiera gwóźdź pro­gramu: pier­wotny, ręcz­nie wystru­gany instru­ment, opa­trzony długą i nie­czy­telną nazwą po tagal­sku. Poni­żej, mniej­szymi lite­rami, angiel­skie tłu­ma­cze­nie: Flet o Jed­nej Nucie.

-?Fili­piny są natu­ral­nie odizo­lo­wa­nym śro­do­wi­skiem, rozu­miesz? -?mówi Avi. -?Wiesz, jakie to rzad­kie? Kiedy znaj­du­jesz coś takiego, nur­ku­jesz tam jak wście­kła norka w rurę pełną suro­wego mię­cha.

Słówko na temat Aviego: rodzina jego ojca w ostat­niej chwili ucie­kła z Pragi. Byli typo­wymi Żydami z Europy Środ­ko­wej. Nie­ty­powa była tylko jedna cecha: wciąż żyli. Ale rodzina jego matki to nie­wia­ry­godne cudaki: Żydzi z nowego Mek­syku, od trzy­stu lat miesz­ka­jący na ste­pie, ucie­ka­jący przed jezu­itami, polu­jący na grze­chot­niki i obże­ra­jący się bie­lu­niem; wyglą­dali jak India­nie, gadali jak kow­boje. Dla­tego Avi w sto­sun­kach z ludźmi był nie­prze­wi­dy­walny. Na ogół grzeczny i kul­tu­ralny, co robiło kolo­salne wra­że­nie na biz­nes­me­nach -?a zwłasz­cza nip­poń­skich -?cza­sem nagle wybu­chał, jakby się nażarł sza­leju. Wtedy tylko Randy wie­dział, jak go podejść; dla­tego Avi w takich sytu­acjach dzwo­nił wła­śnie do niego.

-?Oj, daj spo­kój! -?rzu­cił Randy. Przy­glą­dał się mija­ją­cej go opa­lo­nej dziew­czy­nie na rol­kach. Wra­cała z plaży. -?Natu­ral­nie odizo­lo­wani?

-?Dopóki Fili­piny się nie pozbie­rają, będą mieli pełno EPK-ów. A ci chcą się kon­tak­to­wać z rodzi­nami, bo Fili­piń­czycy są nie­sa­mo­wi­cie rodzinni. Przy nich Żydzi to banda wyalie­no­wa­nych samot­ni­ków.

-?No dobra. O jed­nych i dru­gich wiesz wię­cej niż ja.

-?Są tak sen­ty­men­talni i uczu­ciowi, że od razu patrzysz na nich szy­der­czo.

-?Nie musisz się naje­żać -?rzekł Randy. -?Ja nie zamie­rzam się z nich nabi­jać.

-?Jak usły­szysz w ich­nim radiu dedy­ka­cje pio­se­nek, to na pewno się uśmie­jesz -?odparł Avi. -?Ale, szcze­rze mówiąc, w tym punk­cie możemy się cze­goś od nich nauczyć.

-?No, teraz to chyba zgry­wasz świę­toszka...

-?Prze­pra­szam -?rzu­cił zupeł­nie szcze­rze Avi.

Przez cztery lata mał­żeń­stwa żona Aviego pra­wie cały czas była w ciąży. On zaś z każ­dym dniem sta­wał się coraz bar­dziej reli­gijny i w każ­dej roz­mo­wie musiał choć raz wspo­mnieć o Holo­cau­ście. A Randy był kawa­le­rem u progu zerwa­nia z dziew­czyną, z którą miesz­kał.

-?Avi, wie­rzę ci. Nie będzie pro­blemu, jak polecę klasą busi­ness?

Avi go nie usły­szał, Randy zało­żył więc, że odpo­wiedź brzmi "tak".

-?Jeśli to nie zmieni się przez dłuż­szy czas, będziemy mieli wielki rynek na Pino­gramy.

-?Pino­gramy?

-?Rany boskie, nie mów tego na głos! Wła­śnie wypeł­niam wnio­sek o zastrze­że­nie tej nazwy. -?Istot­nie, w słu­chawce roz­brzmie­wał kle­kot kla­wi­szy, tak gwał­towny, jakby Avi po pro­stu trzy­mał kla­wia­turę w swych szczu­płych, bla­dych dło­niach i zawzię­cie nią potrzą­sał. -?Ale jeśli Fili­piny pozbie­rają się do kupy, nastąpi boom w tele­ko­mu­ni­ka­cji, tak jak w każ­dym innym Ragu.

-?Ragout?

-?Roz­wi­ja­ją­cej się Azja­tyc­kiej Gospo­darce. Tak czy owak, wygry­wamy.

-?Pew­nie ma to coś wspól­nego z tele­ko­mu­ni­ka­cją?

-?Tra­fiony, zato­piony. -?W tle jakieś dziecko zaczęło kasz­leć i popła­ki­wać. -?Muszę koń­czyć -?rzu­cił Avi. -?Szlomo znów ma atak astmy. Zapisz mój odcisk palca.

-?Odcisk palca?

-?No, mój klucz do szy­fro­wa­nia. Do wysy­ła­nia poczty.

-?Ordo?

-?Tak.

Randy wyjął dłu­go­pis i, nie znaj­du­jąc w kie­szeni żad­nej kar­teczki, wyce­lo­wał go we wnę­trze dłoni.

-?Strze­laj.

-?67 81 A4 AE FF 40 25 9B 43 0E 29 8D 56 60 E3 2F. -?Avi odło­żył słu­chawkę.

Randy wró­cił do restau­ra­cji. Po dro­dze popro­sił kel­nera o małą butelkę dobrego czer­wo­nego wina. Char­lene usły­szała to i rzu­ciła mu gniewne spoj­rze­nie. Randy wciąż myślał o wro­dzo­nym ludz­kim okru­cień­stwie i prze­oczył to; bel­fer­skie men­tor­stwo czę­ste wśród wszyst­kich jej przy­ja­ciół.

-?O Boże! Trzeba będzie wyje­chać z Kali­for­nii! -?zro­zu­miał nagle.

Wodorosty

Wodo­ro­sty

Kobieta z dziec­kiem

Błysk strzału w bla­dych oczach

Brzęk zamar­z­łej łzy.

Czwarta bry­gada pie­choty mor­skiej masze­ruje w dół przy melo­dii Johna Phi­lipa Sousy, co powinno być drugą naturą każ­dego marine. Ale Czwarta Bry­gada sie­działa w Szan­ghaju (a to nie pałac Mon­te­zumy ani nabrzeże Try­po­lisu) za długo, dłu­żej niż powinna -?Bobby już widział, jak jego sier­żant, nie­jaki Frick, rzyga z opiu­mo­wego głodu.

Orkie­stra pie­choty mor­skiej jest o kilka szan­ghaj­skich prze­cznic przed nimi. Plu­ton Bobby'ego sły­szy łupa­nie wiel­kich bęb­nów i świ­dru­jące dźwięki pikolo i dzwon­ków, ale nie roz­róż­nia melo­dii. Dowo­dzi nim kapral Sha­ftoe, ponie­waż sier­żant Frick do niczego się nie nadaje.

Sha­ftoe masze­ruje wzdłuż szyku, niby to nad­zo­ru­jąc swych ludzi - prze­waż­nie jed­nak gapi się na Szan­ghaj.

Szan­ghaj zaś gapi się na nich. Prze­waż­nie wita ich owa­cją na sto­jąco. Oczy­wi­ście, są tacy uliczni cwa­niacy, co poczy­tują sobie za punkt honoru poka­zać mari­nes, że się ich nie boją -?z bez­piecz­nej odle­gło­ści wykrzy­kują obe­lgi i odpa­lają fajer­werki, które nie uspo­ka­jają niczy­ich sko­ła­ta­nych ner­wów. Euro­pej­czycy klasz­czą -?cały rzą­dek rosyj­skich tan­ce­rek od Del­monta poka­zuje uda i prze­syła poca­łunki. Więk­szość Chiń­czy­ków nato­miast zacho­wuje kamienne twa­rze -?co według Bobby'ego ozna­cza, że ze stra­chu srają w gacie.

Ale naj­gor­sze są kobiety z pół­bia­łymi dziećmi na ręku. Nie­które histe­ry­zują i rzu­cają się pomię­dzy żoł­nie­rzy. Nie powstrzy­mują ich nawet kolby kara­bi­nów. Pozo­stałe, ze sto­ic­kim spo­ko­jem trzy­mają swe jasno­okie nie­mow­lęta i gapią się na pagony i szarże w poszu­ki­wa­niu wino­waj­ców. Wszyst­kie sły­szały, co zaszło w Nan­ki­nie, kiedy przy­szli Japońcy, i wie­dzą, że kiedy to wszystko się skoń­czy, złe wspo­mnie­nia w pamięci jakie­goś marine mogą być jedy­nym śla­dem po ich ist­nie­niu.

Przy­naj­mniej tak jest w przy­padku Sha­ftoe'a: polo­wał na jele­nie w Wiscon­sin i widział, jak kuś­ty­kają po śniegu, wykrwa­wia­jąc się. Widział, jak jeden z żoł­nie­rzy zgi­nął pod­czas zwy­kłych ćwi­czeń na wyspie Par­ris. Widział zwały splą­ta­nych ciał spły­wa­jące rzeką z miej­sca, gdzie Nip­poń­czycy rewan­żo­wali się za Chiń­ski Incy­dent; widział też, jak uchodźcy z Nan­kinu umie­rają z głodu w rynsz­to­kach Szan­ghaju. Sam zabi­jał ludzi usi­łu­ją­cych wedrzeć się na łodzie, które miał obo­wią­zek chro­nić. A jed­nak wydaje mu się, że ni­gdy nie widział cze­goś tak prze­ra­ża­ją­cego jak te Chinki z kamien­nymi twa­rzami, pia­stu­jące swe białe dzieci, nie­po­ru­szone nawet eks­plo­du­ją­cymi wokół petar­dami.

Aż do momentu, gdy zerka w twa­rze nie­któ­rych żoł­nie­rzy -?gapią się na tłum, gdzie ich spoj­rze­nia odwza­jem­niają ich wła­sne twa­rze, tylko pulch­niej­sze i zlane łzami. Nie­któ­rzy sądzą, że to żart. Ale nie­któ­rzy wyma­sze­ro­wali rano z koszar jako zdrowi i mocni męż­czyźni, i zanim doszli do nabrzeża i ocze­ku­ją­cej na nich kano­nierki, zwa­rio­wali. Nie oka­zują tego. Sha­ftoe po samych oczach wie, że coś w nich pękło.

Naj­lepsi z żoł­nie­rzy są w pod­łym nastroju. Nawet ci, któ­rzy, jak Sha­ftoe, nie zwią­zali się z Chin­kami, musieli wiele zosta­wić: domy z poko­jów­kami, pucy­bu­tami i kuli­sami, kobiety i opium pra­wie za darmo. Nie wie­dzą, dokąd ich wysy­łają, ale można śmiało powie­dzieć, że tam za te dwa­dzie­ścia jeden dola­rów mie­sięcz­nie tyle sobie nie kupią. Zakwa­te­rują ich w kosza­rach i znowu będą musieli nauczyć się glan­so­wać buty. Pod­nie­sie­nie tra­pów z kamien­nej kei odcina ich od całego świata, któ­rego już ni­gdy nie zoba­czą -?od świata, gdzie żyli jak kró­lo­wie. A teraz są znowu w pie­cho­cie mor­skiej. Sha­ftoe jest zado­wo­lony: on chciał być w mari­nes. Jed­nakże wielu z nich weszło tutaj w wiek średni i im się ode­chciało.

Mari­nes z minami wino­waj­ców kryją się pod pokła­dem. Sha­ftoe zostaje na górze. Kano­nierka odbija od nabrzeża i kie­ruje się w stronę ocze­ku­ją­cego na redzie krą­żow­nika Augu­sta.

Nabrzeże jest pełne pstro­kato odzia­nych gapiów, zatem plama jed­no­li­tego oliw­ko­wego koloru natych­miast rzuca mu się w oczy: grupa nip­poń­skich żoł­nie­rzy przy­szła urzą­dzić swoim jan­ke­skim odpo­wied­ni­kom iro­niczne poże­gna­nie. Sha­ftoe wypa­truje kogoś wyso­kiego i potęż­nego -?i łatwo go znaj­duje. Goto Dengo macha do niego.

Sha­ftoe zdej­muje hełm i odma­chuje mu. A potem, spon­ta­nicz­nie, tak po pro­stu, robi zamach i ciska hełm pro­sto w Goto Dengo. Goto Dengo, żeby zła­pać go pośród roz­sza­la­łego tłumu, musi poprzew­ra­cać z tuzin swo­ich kole­gów. Każdy z nich zdaje się uważa, że oba­le­nie na zie­mię przez Goto Dengo to wielki zaszczyt, a oprócz tego zna­ko­mita zabawa.

Dwa­dzie­ścia sekund póź­niej nad zatło­czo­nym nabrze­żem prze­la­tuje kometa. Spada i odbija się na drew­nia­nym pokła­dzie kano­nierki. Nie­kiep­ski rzut. Goto Dengo popi­sał się swoim zama­chem. Sha­ftoe pod­biega do poci­sku - kamie­nia obwią­za­nego białą szarfą -?i chwyta go. To jedna z tych opa­sek o tysiącu splo­tów (praw­do­po­dob­nie; Sha­ftoe wpraw­dzie zdjął nie­przy­tom­nym Nipom parę takich, ale ni­gdy nie chciało mu się liczyć nitek), które wiążą sobie na gło­wach jako tali­zmany; pośrodku ma ten ich czer­wony kotlet, a po bokach jakieś nip­poń­skie napisy. Odwią­zuje ją od kamie­nia. Nagle zauważa, że to wcale nie kamień -?to gra­nat ręczny! Ale poczciwy Goto Dengo tylko żar­to­wał -?nie wycią­gnął zawleczki. Bobby Sha­ftoe będzie miał piękną pamiątkę.

Pierw­sze haiku Sha­ftoe'a było szybką i byle jaką tra­we­sta­cją zawo­ła­nia mari­nes:

To mój kara­bin

Jest takich wiele, ale

Ten tutaj jest mój.

Popeł­nił to w nastę­pu­ją­cych oko­licz­no­ściach: cała Czwarta Dywi­zja sta­cjo­no­wała w Szan­ghaju, pil­nu­jąc posta­no­wień Trak­tatu i robiąc za fizycz­nych na kano­nier­kach patroli rzecz­nych na Jangcy. Jego plu­ton wła­śnie wró­cił z Ostat­niego Patrolu: tysiąc­mi­lo­wego roz­po­zna­nia bojem, aż do samego Nan­kinu (a raczej jego ruin), Han­kow i z powro­tem. Pie­chota mor­ska robiła to cały czas, od Powsta­nia Bok­se­rów, w cza­sie wojny domo­wej i póź­niej. Ale teraz, pod koniec roku 1940, kiedy Nipy3 wałę­sają się już po całych pół­noc­now­schod­nich Chi­nach, poli­tycy z dale­kiego Waszyng­tonu wresz­cie rzu­cili ręcz­nik na ring i roz­ka­zali chiń­skim mari­nes nie pły­wać już po Jangcy.

Mari­nes ze sta­rego zaciągu, jak Frick, twier­dzili, że są w sta­nie odróż­nić zor­ga­ni­zo­wa­nych ban­dy­tów od uzbro­jo­nych band głod­nych wie­śnia­ków, nacjo­na­li­stów, komu­ni­stycz­nych par­ty­zan­tów i nie­re­gu­lar­nych sił opła­ca­nych przez wojen­nych wataż­ków. Ale dla Bobby'ego Sha­ftoe'a były to tylko pie­prz­nięte, uzbro­jone żółtki cza­tu­jące na patrol rzeczny. Ów Ostatni Patrol był nie­złą wycieczką. Ale teraz miał go za sobą, sie­dział w Szan­ghaju, naj­bez­piecz­niej­szym miej­scu w Chi­nach, choć sto razy bar­dziej nie­bez­piecz­nym niż naj­nie­bez­piecz­niej­sze miej­sce w Ame­ryce. Sześć godzin temu zleźli z kano­nierki, poszli do baru i dopiero teraz wyszli -?zde­cy­do­wali, że naj­wyż­szy czas odwie­dzić bur­del. Po dro­dze przy­pad­kiem prze­cho­dzili koło tej nip­skiej restau­ra­cji.

Bobby Sha­ftoe już przed­tem zaglą­dał tam przez okno i obser­wo­wał faceta z nożem, pró­bu­jąc zro­zu­mieć, co on, u licha, robi -?zdaje się, cho­lera, że sie­kał surową rybę, kładł jej kawałki na kul­kach ryżu i poda­wał Nipom po dru­giej stro­nie lady. Oni zaś to żarli.

To musi być jakieś złu­dze­nie optyczne. Na pewno wcze­śniej ugo­to­wali ją gdzieś na zaple­czu.

Ta kwe­stia nur­to­wała Sha­ftoe'a mniej wię­cej od roku. Kiedy teraz z gro­madą innych napa­lo­nych i pija­nych mari­nes prze­cho­dził obok, zwol­nił kroku i zer­k­nął przez okno, pró­bu­jąc zebrać kolejne dowody. Przy­siągłby, że nie­które z ryb były rubi­no­wo­czer­wone -?nie mogłyby mieć takiego koloru, gdyby były ugo­to­wane.

Jeden z jego towa­rzy­szy, Rho­des ze Shre­ve­port, zauwa­żył to spoj­rze­nie. Zaczął pod­pusz­czać Sha­ftoe'a, żeby wszedł i zasiadł przy barze. Potem inny sze­re­gowy, Gowicki z Pit­ts­burga, jesz­cze podwoił stawkę!

Sha­ftoe zagryzł wargi i zasta­no­wił się. Już wła­ści­wie zde­cy­do­wał: pój­dzie tam. Był zwia­dowcą-snaj­pe­rem, takie sza­leń­stwo leżało więc w jego natu­rze; ale uczono go także, że przed sztur­mem należy dokład­nie zba­dać teren.

Restau­ra­cja była w trzech czwar­tych wypeł­niona -?wyłącz­nie umun­du­ro­wa­nymi nip­poń­skimi żoł­nie­rzami. Ofi­ce­ro­wie kon­cen­tro­wali się przy barze, gdzie kucharz kroił tę niby surową rybę. Gdy­byś miał tylko jeden gra­nat, rzu­cił­byś go wła­śnie tam. Reszta sali była zasta­wiona dłu­gimi sto­łami, przy któ­rych sze­re­gowcy popi­jali rosół z paru­ją­cych cza­rek. Na nich Sha­ftoe zwró­cił szcze­gólną uwagę, to oni bowiem za jakieś sześć­dzie­siąt sekund mieli obi­jać mu mordę. Nie­któ­rzy sie­dzieli sami i coś czy­tali. W kącie jeden żoł­nierz opo­wia­dał kawał, albo może jakąś histo­rię, sku­pia­jąc wokół sie­bie grupkę innych.

Im dłu­żej prze­pro­wa­dzał roz­po­zna­nie, tym bar­dziej Gowicki i Rho­des upew­niali się, że naprawdę chce to zro­bić. Pod­eks­cy­to­wani zawo­łali pozo­sta­łych mari­nes, któ­rzy odda­lili się już w stronę bur­delu.

Sha­ftoe zoba­czył, że wra­cają -?jego tak­tyczne odwody.

-?No, kurwa, raz się żyje -?powie­dział i wszedł do środka.

Pozo­stali nie mogli w to uwie­rzyć i krzy­czeli coś roz­e­mo­cjo­no­wani. Prze­cho­dząc przez próg restau­ra­cji, Sha­ftoe prze­szedł do legendy.

Kiedy poja­wił się w drzwiach, wszyst­kie Nipy spoj­rzały na niego. Jeśli nawet się zdzi­wili, nie oka­zali tego. Kucharz za kon­tu­arem zaczął wygła­szać jakieś rytu­alne powi­ta­nie, które zachwiało się i urwało, gdy tylko nań spoj­rzał. Gość po dru­giej stro­nie sali, wielki rumiany Nip, wciąż opo­wia­dał swój dow­cip, histo­rię, czy co tam.

Sha­ftoe kiw­nął głową, tak ogól­nie, pod­szedł do naj­bliż­szego stołka baro­wego i usiadł.

Inni mari­nes zacze­ka­liby, aż zbie­rze się cały oddział. Potem przy­pu­ści­liby masowy szturm na restau­ra­cję, poła­mali kilka krze­seł, roz­lali tro­chę zupy. Ale Sha­ftoe prze­jął ini­cja­tywę, zanim do tego doszło, i wszedł tam sam, jak przy­stało na zwia­dowcę-snaj­pera. Ale nie tylko dla­tego: także dla­tego, że to był Bobby Sha­ftoe -?szcze­rze zacie­ka­wiony tym loka­lem; gdyby się dało, chęt­nie spę­dziłby w środku kilka spo­koj­nych minut i nauczył się cze­goś nowego, nim zacznie się zabawa.

Oczy­wi­ście, pomógł też fakt, że Sha­ftoe po pijaku był spo­kojny i zamy­ślony, a nie zapal­czywy i agre­sywny. Musiał nie­źle cuch­nąć piwem (te Szwaby z Tsin­gao pędziły cał­kiem dobre, smak koja­rzył mu się z Wiscon­sin i spra­wiał, że tęsk­nił za domem). Ale nie darł się i nie roz­bi­jał.

Kucharz pochy­lił się nad kawał­kiem ryby i uda­wał, że nie widzi Bobby'ego. Pano­wie przy kon­tu­arze zmie­rzyli go zim­nym wzro­kiem, po czym zajęli się jedze­niem. Sha­ftoe patrzył na surowe ryby uło­żone na tłu­czo­nym lodzie, potem rozej­rzał się po sali. Nip w rogu odczy­ty­wał z notat­nika krót­kie zda­nia -?dzie­sięć, może dwa­na­ście słów. Jego mała publicz­ność po każ­dej fra­zie spo­glą­dała po sobie, uśmie­cha­jąc się, krzy­wiąc, a cza­sem nawet tupiąc z podziwu.

O, kurwa! Gość czy­tał wier­sze! Sha­ftoe nic nie rozu­miał, ale po brzmie­niu poznał, że to muszą być wier­sze. Co prawda nie rymo­wały się, ale te Nipy wszystko robiły na odwrót.

Zauwa­żył, że kucharz gapi się na niego. Odchrząk­nął, co i tak nie miało sensu: nie mówił po nip­poń­sku. Spoj­rzał na czer­wone kawałki ryby, wska­zał je, uniósł dwa palce.

Wszy­scy zdu­mieli się, że Ame­ry­ka­nin fak­tycz­nie coś zamó­wił. Napię­cie nieco zelżało. Kucharz zabrał się do pracy i wypro­du­ko­wał dwie por­cje, które podał mu na drew­nia­nej pod­stawce.

Sha­ftoe nauczył się jeść owady i odgry­zać głowy kur­cza­kom, sądził więc, że i z tym sobie pora­dzi. Chwy­tał pal­cami kawałki ryby, tak jak oni, i zja­dał. Było dobre. Zamó­wił dwa kolejne, tym razem w innym gatunku. Gość w rogu cią­gle czy­tał wier­sze. Sha­ftoe zjadł i zamó­wił coś jesz­cze. Mniej wię­cej przez dzie­sięć sekund czuł się tam bez­piecz­nie -?pomię­dzy sma­kiem ryby i brzmie­niem poezji -?i zapo­mniał, że prze­cież miał wsz­cząć bru­talną bija­tykę na tle raso­wym.

Trze­cie zamó­wie­nie brzmiało ina­czej: surowa ryba przy­kryta z wierz­chu cien­kim, prze­świ­tu­ją­cym pla­ster­kiem cze­goś wil­got­nego i lśnią­cego. Wyglą­dało to jak papier pakowy nasą­czony ole­jem. Sha­ftoe przy­glą­dał się przez chwilę, ale nie przy­po­mi­nało mu to niczego zna­jo­mego. Rozej­rzał się na boki z nadzieją, że któ­ryś z Nipów zamó­wił to samo, chcąc podej­rzeć, jak się to wła­ści­wie je, ale bez skutku.

Do cho­lery, prze­cież to są ofi­ce­ro­wie. Może któ­ryś zna tro­chę angiel­ski.

-?P-szam. Co to jest? -?zapy­tał, uno­sząc róg tej cudacz­nej błony.

Kucharz spoj­rzał nań ner­wowo, po czym pyta­ją­cym wzro­kiem zmie­rzył pozo­sta­łych klien­tów.

Wywią­zała się dys­ku­sja. Wresz­cie, z końca baru ode­zwał się porucz­nik nip­poń­skiej mary­narki.

-?Wodo­ro­sty.

Mru­kliwy i wrogi ton porucz­nika nie spodo­bał się Sha­ftoe'owi. Mina Nipa świad­czyła o tek­ście w rodzaju: "I tak tego nie zro­zu­miesz, wie­śniaku, więc niech ci będzie, że to wodo­ro­sty".

Sha­ftoe splótł ręce na kola­nach, przez chwilę przy­glą­dał się wodo­ro­stom, a potem prze­niósł wzrok na porucz­nika, wciąż patrzą­cego na niego bez wyrazu.

-?Jaki gatu­nek wodo­ro­stów, sir?

Po sali zaczęły prze­la­ty­wać zna­czące spoj­rze­nia, jak alfa­bet sema­fo­rowy przed bitwą mor­ską. Prze­rwano recy­ta­cję wier­szy, sze­re­gowcy z tyłu sali zaczęli pod­cho­dzić do baru. Porucz­nik tym­cza­sem prze­tłu­ma­czył pozo­sta­łym odpo­wiedź Sha­ftoe'a; zaczęli ją szcze­gó­łowo oma­wiać, jakby to była poważna poli­tyczna oferta, zło­żona przez Fran­klina Delano Roose­velta. Porucz­nik zamie­nił słówko z kucha­rzem. Potem znów zwró­cił się do Sha­ftoe'a:

-?Mówi, żebyś teraz zapła­cił.

Kucharz uniósł dłoń i potarł palce kciu­kiem.

Po roku spę­dzo­nym w patro­lach na Jangcy Bobby miał nerwy z tytanu i nie­ogra­ni­czone zaufa­nie do swych kole­gów, zatem zwal­czył pokusę odwró­ce­nia głowy i zer­k­nię­cia w okno. Wie­dział, co może zoba­czyć: goto­wych umrzeć za niego żoł­nie­rzy pie­choty mor­skiej, ramię przy ramie­niu. Podra­pał się po nie­dawno wyko­na­nym tatu­ażu w kształ­cie smoka. W ciszy, jaka nagle zapa­no­wała w lokalu, było wyraź­nie sły­chać skro­ba­nie brud­nych paznokci o świeże strupy.

-?Nie odpo­wie­dział pan na pyta­nie -?powie­dział Sha­ftoe, wyma­wia­jąc słowa z typowo pijacką pre­cy­zją.

Porucz­nik prze­tłu­ma­czył to na nip­poń­ski. Kolejna dys­ku­sja. Tym razem jed­nak krótka i sta­now­cza. Sha­ftoe domy­ślił się, że zaraz go stąd wyko­pią. Wypro­sto­wał się.

Nipy były nie­złe; jesz­cze zanim męż­czyźni pod­nie­śli rękę na Sha­ftoe'a, wypro­wa­dzili jeden szturm przez drzwi, na chod­nik, tak by zwią­zać siły mari­nes. Ów wyprze­dza­jący atak unie­moż­li­wił im otwarty najazd na restau­ra­cję, który mógłby prze­szko­dzić ofi­ce­rom w spo­ży­wa­niu posiłku, a przy odro­bi­nie szczę­ścia spo­wo­do­wać także znaczne straty mate­rialne. Potem Sha­ftoe poczuł, jak łapią go co naj­mniej trzy pary rąk i uno­szą w powie­trze. Pochwy­cił wzrok porucz­nika i wrza­snął:

-?Kit mi wci­skasz z tymi wodo­ro­stami?!

Co do samej bija­tyki, nie­zwy­kły był tylko fakt, że Sha­ftoe, jesz­cze zanim zaczął, został wynie­siony na ulicę. Potem już wszystko prze­bie­gało tak jak w innych bój­kach z nip­poń­skimi żoł­nie­rzami w Szan­ghaju. Wszystko spro­wa­dzało się do meczu: ame­ry­kań­ska krzepa (nie brali do Czwar­tego Pułku kogoś, kto nie miał przy­naj­mniej metr osiem­dzie­siąt wzro­stu) kon­tra nip­poń­ska sztuka napa­rza­nia.

Sha­ftoe nie był bok­se­rem, lecz zapa­śni­kiem. Na szczę­ście. Inni mari­nes uno­sili pię­ści i usi­ło­wali wal­czyć zgod­nie z regu­łami mar­kiza Queens­berry -?zerowe szanse prze­ciwko wschod­nim sztu­kom walki. On zaś nie miał złu­dzeń co do swego boksu, więc po pro­stu opusz­czał głowę i szar­żo­wał jak byk, po dro­dze kilka razy obry­wał po gębie, ale prze­waż­nie uda­wało mu się porząd­nie chwy­cić prze­ciw­nika i cisnąć go na bruk. Nip był po tym z reguły tak wstrzą­śnięty, że Sha­ftoe bez pro­blemu zakła­dał mu nel­sona lub wykrę­cał rękę do tyłu i zmu­szał do pod­da­nia.

Na wyno­szą­cych go na zewnątrz żoł­nie­rzy natych­miast nasko­czyli mari­nes. Naprze­ciw Sha­ftoe'a zna­lazł się prze­ciw­nik co naj­mniej dorów­nu­jący mu wzro­stem -?co dość nie­spo­ty­kane. Był też solid­nie zbu­do­wany. Ale nie przy­po­mi­nał zapa­śnika sumo, już raczej fut­bo­li­stę: obrońcę, i to z jajami. Skur­wy­syn był silny; Sha­ftoe od razu wie­dział, że wpadł w nie­złe tara­paty. Gość wal­czył w innym stylu niż Ame­ry­ka­nie, ów styl obej­mo­wał (jak bole­śnie prze­ko­nał się Bobby) roz­ma­ite nie­do­zwo­lone chwyty, na przy­kład dusze­nie i silne krót­kie ciosy w główne sploty ner­wowe. Roz­ziew mię­dzy cia­łem i duszą Bobby'ego, spory już po samym alko­holu, został tymi tech­ni­kami posze­rzony do roz­mia­rów otchłani. W końcu wylą­do­wał na chod­niku; bez­radny i spa­ra­li­żo­wany gapił się w pulchną twarz swego prze­ciw­nika. Był to (zauwa­żył) ten sam facet, który czy­tał wier­sze w kącie restau­ra­cji. Jak na poetę był dobrym zapa­śni­kiem. Albo i na odwrót.

-?To nie są wodo­ro­sty. -?rzekł wielki Nip. Miał taką minę jak psotny uczeń. -?To się po angiel­sku nazywa kale­basa, czy jakoś tak. -?Odwró­cił się i wszedł z powro­tem do restau­ra­cji.

Tyle legendy. Żaden z pozo­sta­łych mari­nes nie ma jed­nak poję­cia, że nie było to ostat­nie spo­tka­nie Bobby'ego Sha­ftoe'a i Goto Dengo. Po tym zda­rze­niu Bobby'emu pozo­stało wiele palą­cych pytań, doty­czą­cych pro­ble­mów tak róż­nych, jak wodo­ro­sty, poezja i japoń­skie napa­rzanki. Odszu­kał Goto Dengo, co nie było takie trudne -?wyna­jął po pro­stu jakie­goś Chiń­czyka, żeby cho­dził za potęż­nym Nipem po mie­ście i codzien­nie zda­wał Bobby'emu raport. Dowie­dział się zatem, że Goto Dengo codzien­nie spo­tyka się w parku ze swymi kam­ra­tami i ćwi­czy jakieś sztuki walki. Upo­rząd­ko­waw­szy sprawy testa­men­towe i napi­saw­szy ostatni list do swych rodzi­ców i rodzeń­stwa w Oco­no­mo­woc, Sha­ftoe udał się pew­nego ranka do parku, przed­sta­wił zasko­czo­nemu Goto Dengo i umó­wił się, że będzie słu­żył za żywy worek tre­nin­gowy. Uznali, że jego umie­jęt­no­ści samo­obrony są śmiesz­nie pry­mi­tywne, lecz podzi­wiali go za odpor­ność; zatem, za nie­wielką cenę kilku zła­ma­nych żeber i pal­ców, Bobby Sha­ftoe odbył wstępny kurs owej szcze­gól­nej sztuki napa­rza­nia, ulu­bio­nej przez Goto Dengo. Zwało się to dżudo. Z cza­sem wyni­kło z tego kilka towa­rzy­skich spo­tkań w barach i restau­ra­cjach, gdzie Sha­ftoe nauczył się roz­po­zna­wać cztery rodzaje wodo­ro­stów, trzy gatunki rybiej ikry i kilka sma­ków nip­poń­skich wier­szy. Oczy­wi­ście gówno rozu­miał, ale potra­fił liczyć sylaby. Wyda­wało mu się, że to wystar­cza, by delek­to­wać się ich­nią poezją.

Ale to mu nie pomoże -?podob­nie jak i pozo­stałe wia­do­mo­ści o ich kul­tu­rze -?gdy już nie­długo roz­każą mu ich zabi­jać.

Sha­ftoe w rewanżu poka­zał Goto Dengo, jak się porząd­nie rzuca piłką. Wielu Nipów jest świet­nych w base­ballu -?nawet oni śmiali się, widząc, jak ich zwa­li­sty przy­ja­ciel bez­sen­sow­nie wyma­chuje rękoma. Ale to Sha­ftoe nauczył go sta­wać w roz­kroku, obra­cać bar­kami i podą­żać cia­łem za piłką. Przez ostatni rok bar­dzo przy­kła­dał się do tych lek­cji -?może dla­tego aż do Manili, a nawet potem, wciąż widział oczyma wyobraźni Goto Dengo roz­sta­wia­ją­cego stopy na kamie­niach nabrzeża, zamie­rza­ją­cego się i ciska­ją­cego weń owi­nię­tym wstążką gra­na­tem.

Po kil­ku­dnio­wej podróży wszy­scy widzą, że sier­żant Frick zapo­mniał, jak się czy­ści buty. Co noc wysta­wia je na pokład obok koi, jakby się spo­dzie­wał, że jakiś kulis zabie­rze je i wyglan­suje. Co rano, budząc się, zastaje je w jesz­cze gor­szym sta­nie. Po kilku dniach zaczyna zbie­rać opieprz od kadry i dosta­wać dyżury przy obie­ra­niu kar­to­fli.

To byłoby jesz­cze do wyba­cze­nia. Kariera Fricka zaczęła się na pre­rii, od polo­wa­nia na obwie­szo­nych amu­ni­cją despe­ra­dos ata­ku­ją­cych pociągi pocz­towe. Poważ­nie. W 1927 z zasko­cze­nia wywieźli go do Szan­ghaju, musiał więc wyka­zać nieco ela­stycz­no­ści. No dobra. A teraz sie­dzi na tym nędz­nym przed­wo­jen­nym krą­żow­niku i jest mu ciężko. No dobra. Ale nie zacho­wuje przy tym god­no­ści, któ­rej mari­nes wyma­gają sami od sie­bie. Narzeka. Pozwala się upo­ka­rzać. Wścieka się. Wielu innych chiń­skich mari­nes zacho­wuje się podob­nie.

Pew­nego razu, gdy Sha­ftoe rzuca sobie skó­rzanką z paroma innymi mło­dymi mari­nes, widzi nagle grupkę tych sta­rych na after­deku. Po samych gestach i minach widać, że znowu narze­kają.

Sha­ftoe sły­szy gadkę dwóch mary­na­rzy.

-?Co się, kurwa, poro­biło z tymi mari­nes? -?mówi jeden.

Drugi w smutku kiwa głową, jak lekarz, któ­remu pacjent wła­śnie fajt­nął oczami do tyłu.

-?Te bie­daki cał­kiem zazja­ciały.

A potem obra­cają się i patrzą na Sha­ftoe'a.

Tego wie­czoru Sha­ftoe pochła­nia kola­cję dwa razy szyb­ciej, wstaje i pod­cho­dzi do stołu, przy któ­rym sie­dzą z ponu­rymi minami Sta­rzy Mari­nes.

-?Prze­pra­szam, że prze­szka­dzam, panie sier­żan­cie! -?krzy­czy. -?Pro­szę o pozwo­le­nie wyczysz­cze­nia panu butów!

Fric­kowi opada szczęka, uka­zu­jąc na wpół prze­żuty kawał goto­wa­nej woło­winy.

-?Czego?

Mesa milk­nie.

-?Sier­żan­cie, pro­szę o pozwo­le­nie na wypa­sto­wa­nie pana butów!

Frick nawet na trzeźwo nie jest za bystry, a teraz wystar­czy spoj­rzeć na jego źre­nice, by nabrać pew­no­ści, że wraz z kole­gami prze­szmu­glo­wał na pokład tro­chę opium.

-?Nu, myśle co tak -?odpo­wiada.

Popa­truje po swym plu­to­nie zrzęd. Są tro­chę zmie­szani, a tro­chę roz­ba­wieni. Roz­wią­zuje sznu­ro­wa­dła. Bobby Sha­ftoe zabiera te obrzy­dli­stwa; po chwili wraca z pięk­nie wyglan­so­wa­nymi butami. W tym cza­sie Frick już nawa­lił się i rzą­dzi wszyst­kimi.

-?Nu, nie­źle wyglą­dają te buty, kapralu -?mówi, zadzie­ra­jąc nosa. - Niech mnie, jesteś w tym pra­wie tak dobry, jak mój kulis.

W nocy ktoś zaszywa kilku kole­siów Fricka w koce i robi im też inne, bar­dziej cham­skie kawały. Jed­nemu nie­znani sprawcy spusz­czają kocówę. Z rana dowódz­two robi nie­spo­dzie­waną inspek­cję i opie­prza ich. Przez więk­szość dnia "zazja­ciali" sie­dzą w kącie i oglą­dają sobie nawza­jem plecy.

Około połu­dnia Frick wresz­cie poj­muje, że wszystko to spro­wo­ko­wał gest Sha­ftoe'a i że Sha­ftoe od razu wie­dział, co się sta­nie. Wali na pokład, pod­biega do niego i pró­buje wyrzu­cić go za burtę.

Bobby'ego w ostat­niej chwili ostrzega jeden z kole­gów. Rzuca się w bok, o włos uni­ka­jąc ataku. Frick odbija się od relingu, odwraca i usi­łuje zła­pać go za jaja. Sha­ftoe dźga go w oko. Frick się uspo­kaja. Odsu­wają się od sie­bie. For­mal­no­ściom stało się zadość; uno­szą pię­ści.

Bok­sują się przez kilka rund. Zbiera się wielki tłum mari­nes. Więk­szość sta­wia na Fricka. Wpraw­dzie jest tępy jak but, a teraz jesz­cze wście­kły, ale za to dobry w pię­ściach, no i waży ze dwa­dzie­ścia kilo wię­cej.

Sha­ftoe wytrzy­muje do momentu, kiedy ciężki cios Fricka roz­wala mu wargę.

-?Ile jesz­cze mamy do Manili?! -?krzy­czy.

Frick jest, jak zwy­kle po pyta­niu, zasko­czony i osłu­piały. Na chwilę się pro­stuje.

-?Dwa dni -?odpo­wiada jeden z ofi­ce­rów.

-?Niech to szlag -?rzuca Bobby Sha­ftoe. -?Jak, do cho­lery, mam cało­wać moją kobietę z taką gębą?

Frick odpo­wiada:

-?Idź na mia­sto i znajdź sobie tań­szą.

Tyle tylko trzeba. Sha­ftoe opusz­cza głowę i szar­żuje na Fricka, wrzesz­cząc jak Nip. Zanim Frick się pozbie­rał, Sha­ftoe już zapa­ko­wał go w jeden z tych chwy­tów od Goto Dengo. Prze­suwa się w górę, w końcu łapiąc go za szyję, i ści­ska, aż wargi Fricka przy­bie­rają barwę wnę­trza ostrygi. Potem prze­wie­sza go przez reling, trzy­ma­jąc za kostki. Frick przy­tom­nieje na tyle, żeby zawo­łać:

-?Pod­daję się!

Szybko zbiera się sąd dys­cy­pli­narny. Sha­ftoe zostaje uznany za win­nego oka­zy­wa­nia grzecz­no­ści (przez wyczysz­cze­nie butów Fricka) i obrony żoł­nie­rza (sie­bie) przed roz­wście­czo­nym napast­ni­kiem. Roz­wście­czony napast­nik idzie pro­sto do paki. Już po kilku godzi­nach docho­dzące stam­tąd odgłosy infor­mują wszyst­kich, jak się czuje czło­wiek po odsta­wie­niu opium.

A więc sier­żant Frick nie zoba­czy, jak wpły­wają do Zatoki Manil­skiej. Sha­ftoe'owi pra­wie jest go żal.

Cały dzień mają po lewej bur­cie wyspę Luzon -?led­wie widoczną przez mgłę czarną syl­wetkę; cza­sem prze­lot­nie bły­sną palmy i plaże. Wszy­scy mari­nes już tędy prze­pły­wali, znają więc Środ­kowy Łań­cuch, na pół­noc od nich, a za nim Góry Zambale, opa­da­jące do morza nie­opo­dal Zatoki Subic. Subic wyzwala lawinę pie­prz­nych aneg­dot. Nie wpły­wają tam jed­nak: podą­żają na połu­dnie, wokół pół­wy­spu Bata'an, następ­nie bio­rąc kurs w kie­runku lądu, wprost w Zatokę Manil­ską. Cały okręt zajeż­dża pastą do butów, tal­kiem i pły­nem po gole­niu; może i Czwarta Bry­gada spe­cja­li­zuje się w dziw­kar­stwie i nad­uży­wa­niu opium, ale wia­domo też, że to naj­przy­stoj­niejsi mari­nes w całym kor­pu­sie.

Mijają Cor­re­gi­dor, wyspę w kształ­cie kro­pli wody na wypa­sto­wa­nym bucie, lekko zaokrą­gloną pośrodku, ale stromo opa­da­jącą ku morzu. Jeden z koń­ców to długi, chudy i suchy ogon. Mari­nes wie­dzą, że jest zryta tune­lami i naje­żona strasz­li­wymi dzia­łami, lecz jedyną widoczną for­ty­fi­ka­cją są beto­nowe koszary na wierz­chołku, miesz­czące fachow­ców od obsługi tej broni. Ponad szczy­tem wznosi się plą­ta­nina anten. Wyglą­dają zna­jomo -?wiele z nich uno­siło się poprzed­nio nad Sta­cją Alfa w Szan­ghaju, gdzie Sha­ftoe musiał je zde­mon­to­wać i zała­do­wać na cię­ża­rówkę.

Nie­da­leko nich do morza opada olbrzymi wapienny klif. U pod­stawy jest wej­ście do kry­jówki wszyst­kich tych szpio­nów i radio­ope­ra­to­rów. Nie­opo­dal znaj­duje się port, dość w tej chwili oblę­żony: roz­ła­do­wują towary z cywil­nych frach­tow­ców i usta­wiają je na plaży. Zauwa­żają to wszy­scy mari­nes: to pewny znak, że będzie wojna. Augu­sta kotwi­czy w zatoczce. Prze­ła­do­wują wszyst­kie nakryte plan­de­kami radiowe machiny na moto­rówki i zawożą do przy­stani, wraz z cien­ko­szy­imi face­tami, któ­rzy opie­ko­wali się nimi w Szan­ghaju.

Kiedy mijają Cor­re­gi­dor i wcho­dzą do zatoki, zapach ginie. Pod powierzch­nią wody pły­wają esy-flo­resy glo­nów. Nad nie­ru­cho­mym morzem cią­gną się brą­zowe sznury dymu z komi­nów stat­ków. Nie­tknięte wia­trem, rozpły­wają się w pół­przej­rzy­ste, postrzę­pione łań­cu­chy gór­skie. Mijają wielką bazę woj­skową w Cavite -?spła­cheć lądu tak pła­skiego i nisko poło­żo­nego, że gdyby nie pali­sada drzew pal­mo­wych, nie byłoby wia­domo, gdzie się koń­czy woda. Wznosi się tam kilka han­ga­rów i wież ciśnień, za nimi zaś widać ciemne sku­pi­ska koszar. Manila leży wprost przed nimi, wciąż spo­wita mgiełką. Idzie już ku wie­czo­rowi.

A potem mgła się roz­pływa; atmos­fera staje się przej­rzy­sta jak oczy dziecka, przez nie­mal godzinę widocz­ność sięga nie­skoń­czo­no­ści. Potem wpły­wają na oto­czoną cumu­lo­nim­bu­sami arenę; na wskroś chmur wiją się kor­ko­ciągi bły­ska­wic. Pła­skie szare chmury, jak odłamki poroz­bi­ja­nych dachó­wek pomię­dzy kowa­dłami. Za nimi następna war­stwa chmur zamyka się w skle­pie­nie w pół drogi do księ­życa, żarząc się różowo i łoso­siowo w pro­mie­niach zacho­dzą­cego słońca. Jesz­cze dalej kolejne chmury, opa­tu­lone desz­czem jak ozdoby cho­in­kowe bibułką, prze­bły­ski czy­stego nieba, kolejne cumu­lo­nim­busy strze­la­jące do sie­bie dwu­na­sto­mi­lo­wymi pio­ru­nami. Niebo wewnątrz nieba wewnątrz nieba.

W Szan­ghaju było zimno, a całą drogę się ocie­plało. Nie­które dni były upalne i duszne. Jed­nakże kiedy na hory­zon­cie poja­wia się Manila, pokład owiewa cie­pła bryza. Mari­nes wzdy­chają, jakby wszy­scy uni­sono wytry­snęli.

Zapach Manili

Wachlo­wany pal­mami

I uda Glory.

Pła­skie dachy Manili mają mie­szany styl, tro­chę hisz­pań­ski, tro­chę chiń­ski. Mia­sto odgra­dza od morza wklę­sły wał, z bul­wa­rem na szczy­cie. Spa­ce­ro­wi­cze odwra­cają się i machają do mari­nes; nie­któ­rzy prze­sy­łają całusy. Po scho­dach kościoła scho­dzi na bul­war para młoda; robią sobie zdję­cie w rzu­ca­ją­cym pła­skie cie­nie brzo­skwi­nio­wym pobla­sku zacho­dzą­cego słońca. Faceci noszą pstro­kate, zwiewne fili­piń­skie koszule lub ame­ry­kań­skie mun­dury, kobiety -?piękne suk­nie. Mari­nes gwiż­dżą i drą się, kobiety spo­glą­dają na nich, uno­sząc nieco spód­nice, żeby się nie potknąć. Mari­nes dostają zawro­tów głowy i pra­wie wypa­dają za burtę.

Kiedy zawi­jają, z wody wytry­ska pół­księ­ży­cowy szyk lata­ją­cych ryb. Oddala się ruchem wędru­ją­cej pustyn­nej wydmy. Rybki są srebrne, w kształ­cie liści. Po kolei z meta­licz­nym stuk­nię­ciem ude­rzają w wodę. Dźwięki zle­wają się w ostry ter­kot. Pół­księ­życ szy­buje pod keją, prze­pływa mię­dzy jej fila­rami i znika w mroku głę­bin.

Manila, Perła Orientu, 7 grud­nia 1941, wcze­sny nie­dzielny wie­czór. Na Hawa­jach, po dru­giej stro­nie linii zmiany daty, dopiero co minęła pół­noc. Bobby Sha­ftoe i jego kole­dzy mają kilka godzin wol­nego. Mia­sto jest nowo­cze­sne, kwit­nące, chrze­ści­jań­skie i zna angiel­ski. Jest naj­bo­gat­szym i naj­mniej zaco­fa­nym mia­stem w Azji, cał­kiem jak­byś był w domu, w Sta­nach. Pomimo kato­lic­kiej wiary, są tu miej­sca naj­wy­raź­niej od fun­da­men­tów zapro­jek­to­wane spe­cjal­nie dla potrzeb napa­lo­nych mary­na­rzy. Można tam tra­fić, skrę­ca­jąc raz w prawo, kiedy tylko sta­nie się na suchym lądzie.

Bobby Sha­ftoe skręca w lewo, grzecz­nie wyma­wia­jąc się legio­nowi roz­go­rącz­ko­wa­nych pro­sty­tu­tek i obiera kurs na maja­czące w ciem­no­ści ściany Intra­mu­ros. Przy­staje tylko koło kwia­cia­rza w parku i kupuje bukiet róż. Facet ma nie­zły utarg. Park i mury są pełne prze­cha­dza­ją­cych się kochan­ków; męż­czyźni prze­waż­nie w mun­du­rach, kobiety w skrom­nych, ale ele­ganc­kich suk­niach, krę­cące wspar­tymi na ramio­nach para­sol­kami.

Kilku doroż­ka­rzy chce z nim ubić inte­res, ale Bobby odma­wia. Dorożka zawio­złaby go szyb­ciej, a on jest na to zbyt zde­ner­wo­wany. Prze­cho­dzi przez bramę w murze do sta­rej, hisz­pań­skiej dziel­nicy.

Intra­mu­ros to labi­rynt kamien­nych ścian o bar­wie jasnej skóry, stromo wzno­szą­cych się ponad wąskimi ulicz­kami. Żela­zne kraty strzegą okien par­te­rów, wijąc się, pęcz­nie­jąc i wypusz­cza­jąc pre­cy­zyj­nie wykute liście. Pierw­sze pię­tra nad­wie­szają się nad ulicą, dźwi­ga­jąc latar­nie gazowe, wła­śnie zapa­lane przez słu­żą­cych z dłu­gimi, kop­cą­cymi prę­tami. Z okien na górze dry­fuje śmiech i muzyka, a kiedy prze­cho­dzi przed otwie­ra­ją­cymi się na wewnętrzne dzie­dzińce arka­dami, czuje zapach kwia­tów.

Za cho­lerę nie roz­róż­nia tych ulic. Pamięta nazwę "Magal­la­nes", bo kie­dyś Glory powie­działa mu, że to to samo, co "Magel­lan". Pamięta widok kate­dry z okna domu pań­stwa Pascual. Kilka razy obcho­dzi ten kwar­tał - jest pewien, że to już bli­sko. Wtem sły­szy docho­dzący z pierw­szego pię­tra wybuch dziew­czę­cego śmie­chu i leci ku niemu jak meduza wessana w rurę. Zga­dza się. To tutaj. Dziew­czyny obga­dują po angiel­sku jed­nego ze swych nauczy­cieli. Nie sły­szy wpraw­dzie głosu Glory, ale wydaje mu się, że odróż­nia jej śmiech.

-?Glory! -?mówi. Potem powta­rza to gło­śniej.

Jeśli nawet go sły­szą, nie zwra­cają uwagi. W końcu zamie­rza się i ciska bukie­tem róż jak gra­na­tem w kształ­cie tłuczka, ponad drew­nianą balu­stradą, przez wąską szcze­linę w okien­ni­cach z macicy per­ło­wej i wprost do pokoju.

Zapada tam nie­zwy­kła cisza, prze­ra­dza­jąca się po chwili w salwy śmie­chu. Prze­raź­li­wie nie­śmiało roz­su­wają się okien­nice z macicy per­ło­wej. Na bal­kon wycho­dzi dzie­więt­na­sto­let­nia dziew­czyna. Ma na sobie mun­du­rek szkoły pie­lę­gniar­skiej, biały jak blask gwiazd na bie­gu­nie pół­noc­nym. Włosy roz­pusz­czone do wyszczot­ko­wa­nia wiją się leni­wie, poru­szane wie­czorną bryzą. Ostatni, rumiany pro­mień zacho­dzą­cego słońca spra­wia, że jej twarz żarzy się jak węgie­lek. Glory chowa się za bukie­tem, zanu­rza w nim nos, głę­boko wdy­cha zapach, czar­nymi oczyma zer­ka­jąc na Bobby'ego spo­mię­dzy kwia­tów. Potem powoli opusz­cza bukiet, uka­zu­jąc wyso­kie kości policz­kowe, dosko­nały maleńki nosek, fan­ta­stycz­nie wyrzeź­bione wargi i led­wie widoczne zęby, białe, ale pocią­ga­jąco krzywe.

-?Matko z córką -?mówi Bobby Sha­ftoe. -?Kości policz­kowe masz jak pług śnieżny.

Ona przy­kłada palec do ust. Cokol­wiek dotyka jej warg, prze­szywa pierś Sha­ftoe'a nie­wi­dzialną włócz­nią. Przez chwilę przy­gląda mu się, ustala czy sku­pił na niej uwagę i czy ni­gdzie sobie nie pój­dzie. Potem się odwraca. Świa­tło prze­śli­zguje się po jej poślad­kach, nic nie uka­zu­jąc, ale suge­ru­jąc wgłę­bie­nie pośrodku. Wraca do pokoju i zasuwa za sobą okien­nicę.

Nagle pokój pełen dziew­cząt milk­nie -?nie sły­chać nic poza spo­ra­dycz­nymi, tłu­mio­nymi chi­cho­tami. Sha­ftoe zagryza język. Wszystko spie­przą. Pań­stwo Pascual zwrócą uwagę na tę ciszę i będą coś podej­rze­wać.

Wielka brama otwiera się, szczę­ka­jąc żela­stwem. Odźwierny zapra­sza go do środka. Sha­ftoe idzie za tym star­szym jego­mo­ściem przez czarny, skle­piony wjazd. Twarde pode­szwy jego lśnią­cych butów śli­zgają się na kamie­niach. Koń w stajni na tyłach czuje zapach jego wody po gole­niu i rży. Radio w służ­bówce por­tiera pobrzę­kuje senną ame­ry­kań­ską muzyką - wol­nymi tań­cami z woj­sko­wej roz­gło­śni.

Kamienne ściany dzie­dzińca obra­sta kwit­nąca wino­rośl. Jest tu cicho, czy­sto i przy­tul­nie, pra­wie jak w pomiesz­cze­niu. Por­tier wska­zuje mu schody wio­dące na pierw­sze pię­tro. Glory nazywa je entre­su­elo i mówi, że to pół­pię­tro. Dla Bobby'ego wygląda jak nor­malne, peł­no­prawne pię­tro. Wcho­dzi. Zadzie­ra­jąc głowę, widzi pana Pascu­ala, drob­nego, łysego męż­czy­znę z przy­strzy­żo­nym wąsi­kiem i w oku­la­rach. Ma na sobie ame­ry­kań­ską koszulę z krót­kim ręka­wem, spodnie khaki i kap­cie; w jed­nej dłoni trzyma kie­li­szek San Miguel, w dru­giej papie­rosa.

-?Miło znowu pana widzieć, sze­re­gowy Sha­ftoe!

-?Prze­pra­szam, panie Pascual, ale już jestem kapra­lem.

Pan Pascual wtyka papie­rosa do ust i ści­ska rękę Bobby'ego.

-?No to gra­tu­luję! W zeszłym tygo­dniu spo­tka­łem się z pana wujem, Jac­kiem. Nie wydaje mi się, żeby się spo­dzie­wał, że pan wraca.

-?Sir, wszy­scy byli zasko­czeni -?odpo­wiada Bobby.

Idą teraz nieco wyż­szym pasa­żem wokół dzie­dzińca. Na pozio­mie gruntu miesz­kają tylko trzoda i słu­żący. Pan Pascual pro­wa­dzi ich aż do drzwi wio­dą­cych na entre­su­elo. Ściany są tu z szorst­kiego kamie­nia, pod­łoga to zwy­kłe malo­wane deski. Prze­cho­dzą przez mroczny, posępny gabi­net. Nie­gdyś ojciec i dzia­dek pana Pascu­ala przyj­mo­wali tutaj zarząd­ców swych hacjend i plan­ta­cji. Przez chwilę Bobby ma nadzieję. Na tym pię­trze jest kilka pokoi, które kie­dyś słu­żyły wyż­szym słu­żą­cym, wujom -?sta­rym kawa­le­rom i cio­tu­niom -?sta­rym pan­nom. Teraz hacjendy to już nie to co kie­dyś, więc pań­stwo Pascual wynaj­mują te pokoje uczen­ni­com. Może pan Pascual zapro­wa­dzi go od razu do Glory?

Nie­stety, to tylko złu­dze­nia wyposz­czo­nego żoł­nie­rza: Sha­ftoe znaj­duje się u stóp olbrzy­mich scho­dów z pole­ro­wa­nego drewna nara. Widzi sufit z bla­chy fali­stej, żyran­dole i impo­nu­jącą syl­wetkę pani Pascual, wbitą w potężny gor­set, wyglą­da­jący jakby wymy­ślili go kon­struk­to­rzy stat­ków. Wcho­dzą do ante­sali, która według Glory służy do przyj­mo­wa­nia przy­pad­ko­wych, nie­za­po­wie­dzia­nych gości; choć Bobby i tak w życiu nie widział ele­gant­szego pokoju. Wszę­dzie stoją stare wazy i wazony, pew­nie antyczne i pew­nie z Chin i Japo­nii. Powiewa świeży wie­trzyk. Bobby wygląda przez okno i widzi dobrze wyka­dro­waną, zie­loną kopułę kate­dry, zwień­czoną cel­tyc­kim krzy­żem; dokład­nie tak, jak to sobie zapa­mię­tał. Pani Pascual wyciąga dłoń. Sha­ftoe ją ści­ska.

-?Pani Pascual -?mówi -?ser­decz­nie dzię­kuję za przy­ję­cie mnie.

-?Pro­szę usiąść. Musi pan nam wszystko opo­wie­dzieć.

Sha­ftoe siada w wykwint­nym fotelu koło for­te­pianu, nie­znacz­nie popra­wia spodnie, żeby nie uwie­rały sztyw­nego penisa, prze­suwa ręką po policzku. Gole­nie wystar­czy jesz­cze na parę godzin. Nad głową brzę­czy eska­dra samo­lo­tów. Pani Pascual po tagal­sku instru­uje poko­jówkę. Sha­ftoe bada zastru­piałe rany na kost­kach pal­ców i zasta­na­wia się, co powie­dzia­łaby pani Pascual, gdyby rze­czy­wi­ście wszystko jej opo­wie­dział. Może lody skru­szy­łaby jakaś aneg­dotka o walce wręcz z chiń­skimi rzecz­nymi pira­tami na rzece Jangcy. Przez drzwi i hall widzi róg domo­wej kaplicy, same gotyc­kie ostro­łuki, zło­cony ołtarz i hafto­wany klęcz­nik, cał­kiem wyświech­tany łękot­kami pani Pascual.

Podają papie­rosy, uło­żone w dużej szka­tule z laki jak poci­ski arty­le­ryj­skie w skrzynce. Popi­jają her­batę i gawę­dzą o byle czym, zdaje się, że przez jakieś trzy­dzie­ści sześć godzin. Panią Pascual trzeba cały czas zapew­niać, że wszystko jest w naj­lep­szym porządku i nie będzie wojny. Pan Pascual naj­wy­raź­niej sądzi, że wojna jest tuż za rogiem, i co chwila wpada w zadumę. Inte­resy szły ostat­nio nie­źle. Razem z Jac­kiem Sha­ftoe'em, wujem Bobby'ego, prze­wo­zili mnó­stwo towaru do Sin­ga­puru. Ale nie­ba­wem pew­nie się pogor­szy.

Poja­wia się Glory. Zmie­niła szkolny mun­du­rek na sukienkę. Bobby nie­mal wypada tyłem przez okno. Pani Pascual kon­wen­cjo­nal­nie ponow­nie ich sobie przed­sta­wia. Bobby Sha­ftoe całuje Glory w rękę -?sądzi, że to musi być bar­dzo szar­mancki gest. Ma szczę­ście, że to uczy­nił -?Glory ukrywa w dłoni maleńką, zwi­niętą kar­teczkę, która ląduje w jego ręce.

Glory siada i natych­miast otrzy­muje fili­żankę her­baty. Znów całe wieki gadki szmatki. Pan Pascual osiem­dzie­siąty siódmy raz pyta, czy Bobby spo­tkał się już z wujem Jac­kiem, Sha­ftoe zaś powta­rza, że dosłow­nie przed chwilą zsiadł z okrętu, ale na pewno odwie­dzi go jutro rano. Prze­pra­sza i wymyka się do łazienki, sta­ro­mod­nej, z dwiema dziu­rami nad głę­bo­kimi sztol­niami, na pewno pro­wa­dzą­cymi aż do samego pie­kła. Roz­wija i czyta kar­teczkę, zapa­mię­tuje instruk­cje, po czym drze ją i spusz­cza do dziury.

Pani Pascual pozwala parze zako­cha­nych na pełne pół godziny "sam na sam", co ozna­cza, że rodzice wycho­dzą z pokoju i nie wpa­dają czę­ściej niż co pięć minut. Potem nastę­puje bole­śnie długa i szcze­gó­łowa cere­mo­nia poże­gnalna, na końcu któ­rej Sha­ftoe ląduje na ulicy, a Glory powiewa mu chu­s­teczką z bal­konu.

Pół godziny póź­niej ich języki tre­nują dżudo z tyłu dorożki galo­pu­ją­cej po bruku w stronę noc­nych klu­bów na Malate. Uwol­nie­nie Glory z rezy­den­cji pań­stwa Pascual to pro­sta sprawa dla mocno zmo­ty­wo­wa­nego marine z Chin i szwa­dronu cwa­nych uczen­nic szkoły pie­lę­gniar­skiej.

Glory chyba całuje go z otwar­tymi oczami, bo nagle uwal­nia się i woła do fia­kra:

-?Pro­szę sta­nąć! Pro­szę sta­nąć!

-?Co jest? -?pyta tępo Sha­ftoe.

Roz­gląda się i nie widzi nic poza góru­ją­cym nad nimi wiel­kim, sta­rym kościo­łem. Ukłu­cie stra­chu. Ale kościół jest ciemny, w pobliżu nie ma Fili­pi­nek w dłu­gich suk­niach i mari­nes w galo­wych mun­du­rach, więc to nie może być jego ślub.

-?Chcę ci coś poka­zać -?mówi Glory i gra­moli się z dorożki.

Sha­ftoe goni za nią -?do kościoła San Agu­stin. Tyle razy prze­cho­dził koło tej kupy kamie­nia, a nie sądził, że wej­dzie do środka -?na randkę.

Glory zatrzy­muje się u stóp potęż­nych scho­dów i pyta:

-?Widzisz?

Sha­ftoe spo­gląda w mrok, myśląc, że może jest tam jakiś witraż, albo dwa, może Chry­stu­sowe Rany, albo Prze­bi­cie Świę­tego Boku, ale...

-?Popatrz w dół -?mówi Glory, postu­ku­jąc minia­tu­rową stópką w pierw­szy sto­pień scho­dów. Jest to jeden gigan­tyczny kawał gra­nitu.

-?Wygląda mi na jakieś dzie­sięć do dwu­dzie­stu ton -?powiada auto­ry­ta­tyw­nie Bobby.

-?Pocho­dzi z Mek­syku.

-?A tam, opo­wia­dasz!

Glory uśmie­cha się do niego.

-?Zanieś mnie na górę.

I na wypa­dek, gdyby Sha­ftoe śmiał odmó­wić, nie­mal pada na niego; nie ma więc wyboru -?musi chwy­cić ją w ramiona. Glory układa kark w zgię­ciu ramie­nia Bobby'ego, żeby jak naj­bar­dziej zbli­żyć się do jego twa­rzy; on jed­nak naj­le­piej pamięta dotyk jedwab­nego rękawa na świeżo ogo­lo­nej szyi.

Zaczyna się wspi­nać. Choć Glory nie waży dużo, spo­cił się jak mysz już po czte­rech stop­niach. Ona obser­wuje go z odle­gło­ści dzie­się­ciu cen­ty­me­trów, wypa­tru­jąc oznak zmę­cze­nia. Czuje, że się rumieni. Dobrze, że na całej dłu­go­ści scho­dów palą się tylko ze dwie świece. Stoi tu piękne popier­sie Chry­stusa w koro­nie cier­nio­wej; po twa­rzy ście­kają mu dłu­gie, rów­no­le­głe kro­ple krwi, a po pra­wej...

-?Te wiel­kie głazy, po któ­rych idziesz, zostały wydo­byte w Mek­syku, kil­ka­set lat temu, zanim jesz­cze Ame­ryka stała się pań­stwem. Przy­pły­nęły tutaj w dnach manil­skich gale­onów, jako balast. -?Wyma­wia to słowo jak bajast.

-?Niech mnie.

-?Kiedy przy­biły, wycią­gnięto kamie­nie, przy­wie­ziono tutaj, do kościoła San Agu­stin i uło­żono jeden na dru­gim. Co roku nowy głaz na zeszło­rocz­nym. Wresz­cie, po wielu latach, powstały takie schody.

Po chwili, Sha­ftoe myśli, że co naj­mniej tyle lat zaj­mie mu wej­ście na górę tego cho­ler­stwa. Szczyt jest ude­ko­ro­wany natu­ral­nej wiel­ko­ści Chry­stu­sem dźwi­ga­ją­cym krzyż, chyba tak ciężki jak jeden z tych kamien­nych stopni. I co, Bobby miałby się skar­żyć? Wtedy odzywa się Glory:

-?A teraz znieś mnie na dół, żeby dobrze zapa­mię­tać tę histo­rię.

-?Masz mnie za jakie­goś napa­lo­nego pół­główka, który nie zapa­mięta histo­rii, jeśli nie ma w niej pięk­nej dziew­czyny?

-?Tak -?odpo­wiada Glory i śmieje mu się w twarz.

Znosi ją na dół. Potem, zanim cokol­wiek innego przyj­dzie jej do głowy, nie­sie ją wprost przez drzwi i do bryczki.

Bobby Sha­ftoe w trak­cie akcji bojo­wej ni­gdy nie traci głowy, ale reszta wie­czoru jest dla niego roz­my­tym maja­kiem. Przez mgłę prze­bija się tylko kilka wra­żeń: wysia­dają z dorożki przed nad­mor­skim hote­lem; wszy­scy żoł­nie­rze gapią się na Glory; Bobby gapi się na nich, gro­żąc, że nauczy ich kul­tury; tań­czą przy­tu­lańca w sali balo­wej, a spo­wite w jedwab udo Glory wsuwa się coraz bar­dziej mię­dzy jego nogi; jej sprę­ży­ste ciało przy­ci­ska się doń coraz moc­niej; spa­ce­rują po bul­wa­rze pod roz­gwież­dżo­nym nie­bem; zauwa­żają, że jest odpływ; wymie­niają spoj­rze­nia; Bobby znosi ją na dół, na wąski pasek kamie­ni­stej plaży.

Zanim rze­czy­wi­ście zaczął ją rżnąć, mniej lub wię­cej stra­cił świa­do­mość, odle­ciał w jakiś fan­ta­styczny, libi­dy­nalny sen. Rżną się bez naj­mniej­szych zaha­mo­wań, bez wąt­pli­wo­ści, bez jakich­kol­wiek kło­po­tli­wych myśli. Ich ciała same z sie­bie zlały się w jedno, jak para kro­pli desz­czu na szy­bie. Jeśli w ogóle o czymś myśli, to o tym, że jest to kul­mi­na­cyjny punkt całego życia. Naro­dziny w Oco­no­mo­woc, bal matu­ralny, polo­wa­nia na jele­nie na Gór­nym Pół­wy­spie, poli­gon na wyspie Par­ris, wszyst­kie chiń­skie bija­tyki i potyczki, poje­dy­nek z sier­żan­tem Fric­kiem, wszystko to jest drzewce za ostrzem włóczni.

Gdzieś wyją syreny. Gwał­tow­nie odzy­skuje świa­do­mość. Czyżby przez całą noc trzy­mał Glory opartą o falo­chron, a ona ści­skała go udami w talii? To nie­moż­liwe. W ogóle nie było przy­pływu.

-?Co to takiego? -?pyta ona. Ręce ma zaci­śnięte na jego szyi. Roz­plata je i opusz­cza na jego pierś.

Wciąż uno­sząc ją na rękach sple­cio­nych pod nie­ska­zi­tel­nym i cie­płym tyłecz­kiem, Sha­ftoe odsuwa się od skały i odwraca w stronę morza, patrząc na niebo. Widzi włą­cza­jące się reflek­tory. I nie jest to hol­ly­wo­odzka pre­miera.

-?To wojna, kocha­nie -?odpo­wiada.

Szturmy

Szturmy

Foyer hotelu Manila jest mniej wię­cej wiel­ko­ści boiska fut­bo­lo­wego. Pach­nie zeszło­rocz­nymi per­fu­mami, egzo­tycz­nymi orchi­de­ami i sprayem na insekty. Przy fron­to­wych drzwiach stoi wykry­wacz metali; tak się składa, że od kilku dni mieszka tu pre­mier Zim­ba­bwe. Wysocy Afry­ka­nie w porząd­nych gar­ni­tu­rach stoją tu i ówdzie, grup­kami po dwóch i trzech. Stadka nip­poń­skich tury­stów w ber­mu­dach, san­da­łach i bia­łych skar­pet­kach gnież­dżą się w mięk­kich, sze­ro­kich i głę­bo­kich sofach, cicho cze­ka­jąc na umó­wiony sygnał. Fili­piń­skie dzie­ciaki z wyż­szych sfer dzierżą wal­co­wate pojem­niki po chip­sach, jak wodzo­wie ple­mion swe berła. W bez­piecz­nej odle­gło­ści krąży dys­tyn­go­wany star­szy boy z ręcz­nym roz­py­la­czem, spry­sku­jąc pod­łogę środ­kiem owa­do­bój­czym. Wcho­dzi Ran­dall Law­rence Water­ho­use, ubrany w tur­ku­sową koszulkę polo, z wyszy­tym logo jed­nej z tych firm ban­kru­tów high-tech, które zało­żyli wraz z Avim, luźne błę­kitne dżinsy na szel­kach i potężne spor­towe buty, nie­gdyś białe.

Zaraz po przej­ściu wszyst­kich for­mal­no­ści na lot­ni­sku zauwa­żył, że Fili­piny, podob­nie jak Mek­syk, są jed­nym z tych kra­jów, w któ­rym Liczą Się Buty. Szybko pod­biega do recep­cji, żeby zachwy­ca­jąca młoda dziew­czyna w mor­skiej libe­rii nie widziała jego stóp. Kilku faga­sów wdaje się w żało­sną, syzy­fową prze­py­chankę wokół jego walizy, o roz­mia­rze i cię­ża­rze dwu­szu­fla­do­wej szafki na akta. Avi powie­dział mu: "Nie znaj­dziesz tam żad­nych tech­nicz­nych ksią­żek. Zabierz wszyst­kie, które mogą się przy­dać".

Apar­ta­ment Randy'ego składa się z sypialni i pokoju dzien­nego, oba mają ze cztery metry wyso­ko­ści. Jest jesz­cze kory­tarz z kil­koma szaf­kami i róż­nymi urzą­dze­niami z branży inży­nie­rii sani­tar­nej. Całość wyło­żono jakimś twar­dym tro­pi­kal­nym drew­nem, zabar­wio­nym na piękny kasz­ta­nowy kolor, co na pół­nocy wyglą­da­łoby ponuro, ale tutaj daje przy­tulny, domowy nastrój. Dwa główne pokoje mają olbrzy­mie okna. Przy klam­kach znaj­dują się maleń­kie tabliczki ostrze­ga­jące przed tro­pi­kal­nymi owa­dami. Każdy pokój jest odgro­dzony od okien wie­lo­war­stwo­wym sys­te­mem barier: nie­sa­mo­wi­cie cięż­kie drew­niane okien­nice, jeż­dżące z łosko­tem po szy­nach jak manew­ru­jące na roz­jaz­dach pociągi towa­rowe; druga war­stwa to pię­cio­cen­ty­me­trowe kwa­draty z macicy per­ło­wej, oprawne w wypo­le­ro­waną drew­nianą kratkę -?wszystko to prze­suwa się na kolej­nych szy­nach; potem firanki i na koniec grube kotary, zawie­szone na podzwa­nia­ją­cych sta­lo­wych prę­tach.

Zama­wia wielką fili­żankę kawy, która budzi go na krótko -?ledwo zdąża się roz­pa­ko­wać. Jest późne popo­łu­dnie. Fio­le­towe chmury wyła­niają się z ota­cza­ją­cych mia­sto gór z nie­mal nama­cal­nym roz­pę­dem wul­ka­nicz­nych lawin błot­nych, zamie­nia­jąc połowę nieba w ciemny mur poprze­ci­nany pio­no­wymi pio­ru­nami; ściany pokoju bły­skają, jakby pod oknem uwi­jali się papa­razzi. Tam jed­nak, po chod­ni­kach pędzą sprze­dawcy żyw­no­ści z Rizal Park, ucie­ka­jąc przed desz­czem, który pada, jak padał od pię­ciu­set lat, na pochyłe czarne ściany Intra­mu­ros. Gdyby nie bie­gły w linii pro­stej, można by wziąć je za natu­ralne dziwo geo­lo­giczne: nagie, ciemne wul­ka­niczne grzbiety wynu­rza­jące się z trawy niczym zęby z dzią­seł. Mury mają kli­no­wate wycię­cia, ponad wyschniętą fosą zbie­ga­jące się ku daw­nym strzel­ni­com, tak by pola ostrzału poszcze­gól­nych dział zacho­dziły na sie­bie. Kiedy mieszka się w Sta­nach, ni­gdy nie widzi się niczego star­szego niż dwa, dwa i pół wieku, a i po to trzeba poje­chać na Wschod­nie Wybrzeże. Świat służ­bo­wych podróży -?lot­nisk i tak­só­wek -?wszę­dzie wygląda tak samo. Randy ni­gdy nie jest w sta­nie uwie­rzyć, że zna­lazł się w innym kraju, dopóki nie ujrzy cze­goś takiego jak Intra­mu­ros, a wtedy musi dłuż­szy czas stać tam jak kre­tyn i medy­to­wać.

W tym samym momen­cie nad Oce­anem Spo­koj­nym, w małym, sym­pa­tycz­nym wik­to­riań­skim mia­steczku leżą­cym w jed­nej trze­ciej drogi z San Fran­ci­sco do Los Ange­les, zaci­nają się kom­pu­tery, zni­kają z nich ważne pliki, poczta dry­fuje w prze­strzeń mię­dzy­ga­lak­tyczną, a wszystko to dla­tego że Randy nie ma ich na oku. Owo mia­steczko mie­ści trzy małe col­lege: jeden zało­żony przez stan Kali­for­nia i dwa -?przez pro­te­stanc­kie odłamy, teraz prze­kli­nane przez więk­szość wykła­dow­ców. Wszyst­kie trzy -?Trzej Bra­cia - sta­no­wią do spółki ośro­dek aka­de­micki o śred­nim zna­cze­niu. Ich sys­temy kom­pu­te­rowe są połą­czone. Wymie­niają mię­dzy sobą stu­den­tów i pro­fe­so­rów. A od czasu do czasu urzą­dzają kon­fe­ren­cje naukowe. W tej czę­ści Kali­for­nii są plaże, góry, sekwo­jowe lasy, win­nice, pola gol­fowe i roz­le­głe insty­tu­cje peni­ten­cjarne. Jest tu też mnó­stwo trzy- i czte­ro­gwiazd­ko­wych hoteli, a Trzej Bra­cia dys­po­nują w sumie wystar­cza­jącą liczbą auli i sal, by móc gościć kilka tysięcy uczest­ni­ków.

Avi zadzwo­nił jakieś osiem godzin temu, w trak­cie poważ­nej inter­dy­scy­pli­nar­nej kon­fe­ren­cji pod tytu­łem: "Środ­kowa faza (1939-45) walki o glo­balną hege­mo­nię w XX wieku n.e.". Tro­chę to przy­dłu­gie, poja­wił się więc zwię­zły pseu­do­nim: "Wojna jako tekst".

Goście przy­jeż­dżają z Amster­damu, Medio­lanu i tak dalej. Komi­tet orga­ni­za­cyjny kon­fe­ren­cji, w któ­rym zasiada rów­nież Char­lene, dziew­czyna (wła­ści­wie wszyst­kie objawy wska­zują, że była dziew­czyna) Randy'ego, kazał pew­nemu arty­ście z San Fran­ci­sco nama­lo­wać pla­kat. Arty­sta zaczął od czarno-bia­łego, pół­to­no­wego zdję­cia przed­sta­wia­ją­cego wymi­ze­ro­wa­nego żoł­nie­rza pie­choty z II wojny świa­to­wej, z papie­ro­sem zwi­sa­ją­cym z kącika ust. Prze­pu­ścił je przez ksero, roz­le­wa­jąc kropki rastra w grube plamy, jak prze­żute przez psa gumowe piłeczki, potem pod­dał jesz­cze innym znie­kształ­ce­niom, aż otrzy­mał postrzę­piony, agre­sywny, wyra­zi­sty obraz: blade oczy żoł­nie­rza stały się nie­sa­mo­wi­cie białe. Potem dodał kilka plam koloru: czer­woną szminkę, błę­kitny cień do powiek oraz kawa­łek czer­wo­nego paska od sta­nika wyła­żący spod roz­cheł­sta­nej mun­du­ro­wej koszuli.

Zaraz po uka­za­niu się pla­kat zdo­był jakąś nagrodę. Napi­sano o nim w pra­sie, po czym został przez media okrzyk­nięty Ofi­cjal­nym Przed­mio­tem Kon­tro­wer­sji. Pewien przed­się­bior­czy dzien­ni­karz zdo­łał wytro­pić żoł­nie­rza przed­sta­wio­nego na ory­gi­nal­nej foto­gra­fii -?obwie­szo­nego orde­rami wete­rana i sta­rego ślu­sa­rza, który, jak się oka­zało, nie tylko cie­szy się zna­ko­mi­tym zdro­wiem, ale od czasu gdy rak zabrał mu żonę, objeż­dża Połu­dnie swą pół­cię­ża­rówką, poma­ga­jąc przy odbu­do­wie pod­pa­lo­nych przez pija­nych świ­rów murzyń­skich kościo­łów.

Arty­sta, który zapro­jek­to­wał pla­kat, wyznał potem, że po pro­stu sko­pio­wał go z książki i nie sta­rał się nawet o uzy­ska­nie jakie­go­kol­wiek pozwo­le­nia -?wszakże sama idea otrzy­my­wa­nia pozwo­leń na wyko­rzy­sta­nie pracy innych ludzi jest błędna, ponie­waż wszyst­kie dzieła sztuki są wtórne wobec innych. Wyso­ko­obro­towi praw­nicy, jak bom­bowce nur­ku­jące, zle­cieli się na małe mia­steczko, gdzie na dachu murzyń­skiego kościoła sie­dział gniewny wete­ran z gębą pełną gwoź­dzi, wbi­ja­jąc je w lami­no­waną sklejkę i pomru­ku­jąc "bez komen­ta­rza" w kie­runku hordy repor­te­rów na traw­niku na dole. Po sze­regu narad w sali miej­sco­wego Holi­day Inn wete­ran wyszedł w towa­rzy­stwie jed­nego z pię­ciu naj­słyn­niej­szych adwo­ka­tów na świe­cie i oznaj­mił, że wnosi pozew prze­ciwko Trzem Bra­ciom; jeśli prze­grają, zamie­nią się w dymiącą dziurę w sko­ru­pie ziem­skiej. Obie­cał podzie­lić odszko­do­wa­nie pomię­dzy murzyń­skie kościoły oraz różne sto­wa­rzy­sze­nia inwa­li­dów wojen­nych i bada­czy raka piersi.

Komi­tet orga­ni­za­cyjny wyco­fał pla­kat. Spo­wo­do­wało to poja­wie­nie się w Inter­ne­cie tysiąca nie­le­gal­nych kopii, i w ogóle zwró­ciło na niego uwagę milio­nów ludzi, któ­rzy w innym wypadku wcale by go nie zauwa­żyli. Podali do sądu arty­stę; ten posia­dał mniej wię­cej tysiąc dola­rów i długi (prze­waż­nie kre­dyty stu­denc­kie) opie­wa­jące na 69 tysięcy.

Wszystko to stało się, zanim jesz­cze roz­po­częła się kon­fe­ren­cja. Randy wie­dział o tym tylko dla­tego że Char­lene wro­biła go w zapew­nie­nie kon­fe­ren­cji obsługi kom­pu­te­ro­wej, czyli wyko­na­nie witryny inter­ne­to­wej i udo­stęp­nie­nie gościom poczty elek­tro­nicz­nej. Kiedy wszystko to uka­zało się w gaze­tach, poczta napły­nęła sze­roką strugą, szybko zapy­cha­jąc wszyst­kie linie i zapeł­nia­jąc zain­sta­lo­wane przez Randy'ego w ciągu ostat­niego mie­siąca dyski.

Zaczęli zjeż­dżać się uczest­nicy. Więk­szość zdaje się noco­wała w domu, w któ­rym od sied­miu lat miesz­kali Randy i Char­lene. Dom był wielki, stary i wik­to­riań­ski, miej­sca było więc w bród. Zja­wiali się goście z Heidel­bergu, Paryża, Ber­ke­ley, Bostonu, sia­dali wokół ich kuchen­nego stołu, popi­jali kawę i gadali o Spek­ta­klu. Randy wywnio­sko­wał, że cho­dzi o tę aferę z pla­ka­tem, ale kiedy mówili dalej i dalej, wyczuł, że nie uży­wają tego słowa w zwy­kłym zna­cze­niu, lecz jakimś slan­go­wym, aka­de­mic­kim; i że zawiera ono dla nich wiele pod­tek­stów i kono­ta­cji, któ­rych ni­gdy nie zro­zu­mie, jeśli nie zosta­nie jed­nym z nich.

Dla Char­lene i pozo­sta­łych uczest­ni­ków "Wojny jako tek­stu" było oczy­wi­ste, że poda­jący ich do sądu wete­ran jest naj­gor­szym typem czło­wieka -?wła­śnie takim, jakiego na swych spo­tka­niach wyszy­dzali, palili jego kukły i nurzali w popio­łach post­hi­sto­rycz­nego dys­kursu. Randy spę­dzał wśród nich wiele czasu i tro­chę się przy­zwy­czaił, ale wtedy głowa pękała mu od zaci­ska­nia zębów. Cią­gle zry­wał się na równe nogi pośrodku posił­ków czy roz­mów i wycho­dził na samotne spa­cery. Robił to po czę­ści po to, żeby nie chlap­nąć cze­goś nie­dy­plo­ma­tycz­nego, po czę­ści zaś był to dzie­cinny i bez­owocny spo­sób na przy­cią­gnię­cie upra­gnio­nej uwagi Char­lene.

Od samego początku wie­dział, że histo­ria z pla­ka­tem będzie totalną kata­strofą. Cią­gle ostrze­gał Char­lene i resztę. Słu­chali go z kli­nicz­nym spo­ko­jem, jakby był bada­nym pacjen­tem po prze­ciw­nej stro­nie wenec­kiego lustra.

Randy zmu­sza się do czu­wa­nia, dopóki nie zapad­nie ciem­ność. Potem przez kilka godzin leży w łóżku i usi­łuje zasnąć. Ter­mi­nal kon­te­ne­rowy jest nie­da­leko, na pół­noc od hotelu, a więc przez całą noc bul­war Rizal, bie­gnący tuż pod hisz­pań­skim murem, jest dokład­nie zakor­ko­wany cię­ża­rów­kami wio­zą­cymi kon­te­nery. Całe mia­sto jest jed­nym wiel­kim sil­ni­kiem spa­li­no­wym. Można odnieść wra­że­nie, że posiada wię­cej tło­ków i rur wyde­cho­wych niż reszta świata. Nawet o dru­giej w nocy pozor­nie nie­po­ru­szona masa hotelu drży i grze­cho­cze od wyle­wa­ją­cej się z sil­ni­ków ener­gii sej­smicz­nej. Hałas włą­cza alarm w jed­nym z samo­cho­dów na par­kingu. Od tego odpa­lają kolejne alarmy i tak dalej. Randy'ego budzi nie tyle samo wycie, ile totalny idio­tyzm takiej reak­cji łań­cu­cho­wej. Jest to lek­cja przy­kła­dowa: rodzaj kosz­mar­nego, lawi­no­wego popier­do­le­nia się tech­niki, przez który hac­ke­rzy nie śpią, nawet jeśli nie sły­szą obja­wów.

Otwiera schło­dzo­nego heine­kena, staje przy oknie i patrzy. Cię­ża­rówki ozda­biają piękne cho­inki z wie­lo­barw­nych żaró­wek -?choć nie tak jaskrawe jak te na jeep­ney­ach -?fili­piń­skich mikro­bu­sach -?uwi­ja­ją­cych się i zyg­za­ku­ją­cych mię­dzy nimi. Widok tak wielu czu­wa­ją­cych i pra­cu­ją­cych ludzi spra­wia, że ode­chciewa mu się spać.

Jest zbyt zamu­lony prze­su­nię­ciem stref cza­so­wych, żeby zro­bić coś, co wymaga myśle­nia -?ale jest pewna bez­myślna rzecz, którą może się zająć. Ekran, ide­alny pro­sto­kąt koloru roz­cień­czo­nego mleka w skan­dy­naw­ski świt, wygląda, jakby lewi­to­wał pośrodku ciem­nego pokoju. Świa­tło dobywa się z małych jarze­nió­wek uwię­zio­nych w poli­wę­gla­no­wej trum­nie wyświe­tla­cza. Może się wydo­stać tylko przez skie­ro­waną w stronę Randy'ego szybkę, w cało­ści pokrytą małymi tran­zy­stor­kami uło­żo­nymi w siatkę; mogą one zatrzy­my­wać lub prze­pusz­czać fotony -?wszyst­kie lub tylko te o pew­nej dłu­go­ści fali, roz­bi­ja­jąc białe świa­tło na barwy. Włą­cza­jąc je i wyłą­cza­jąc według pew­nego planu, można prze­ka­zać Randy'emu Water­ho­use'owi pewną treść. Przej­mu­jąc na kilka godzin kon­trolę nad tymi tran­zy­stor­kami, dobry fil­mo­wiec mógłby opo­wie­dzieć mu całą fabułę.

Nie­stety, po świe­cie pałęta się o wiele wię­cej lap­to­pów niż war­tych uwagi reży­se­rów. Kon­trola nad tran­zy­sto­rami pra­wie ni­gdy nie tra­fia w ręce czło­wieka. Na ogół ste­ruje nimi opro­gra­mo­wa­nie. Kie­dyś fascy­no­wało Randy'ego, lecz teraz już nie. Wystar­cza­jąco trudno jest zna­leźć fascy­nu­ją­cych ludzi.

Poja­wia się pira­mida i oko. Randy spę­dza teraz z Ordo tyle czasu, że kazał swo­jemu kom­pu­te­rowi uru­cha­miać go auto­ma­tycz­nie.

Dzi­siaj Randy ma dla lap­topa tylko jedno zasto­so­wa­nie: łącz­ność z innymi ludźmi za pomocą e-maila. Kiedy kore­spon­duje z Avim, musi uży­wać Ordo - narzę­dzia zamie­nia­ją­cego jego pomy­sły w stru­mie­nie bitów nie­mal nie­odróż­nialne od bia­łego szumu, które można wysłać do Aviego z zacho­wa­niem pouf­no­ści. Obec­nie jedyne aktywa firmy Epi­phyte sta­nowi infor­ma­cja -?pomy­sły poparte pewną liczbą fak­tów i danych. Można ją więc ukraść. Dla­tego szy­fro­wa­nie ma sens. Pyta­nie brzmi: ile para­noi to w sam raz?

Avi przy­syła mu zaszy­fro­waną pocztę: "Kiedy przy­je­dziesz do Manili, chciał­bym żebyś wyge­ne­ro­wał 4096-bitową parę klu­czy i zapi­sał ją na dys­kietce. Masz ją cały czas nosić przy sobie. Nie trzy­maj klu­cza na twar­dym dysku. Pod twoją nie­obec­ność każdy może wła­mać się do pokoju i ukraść ten klucz".

Randy roz­wija więc menu i wybiera pozy­cję "Nowy klucz".

Wyska­kuje okienko zawie­ra­jące kilka moż­li­wych dłu­go­ści klu­cza: 768, 1024, 2048, 3072 oraz Inną. Wybiera tę ostat­nią opcję i ze znu­że­niem wpi­suje 4096.

Nawet zła­ma­nie 768-bito­wego klu­cza wymaga potęż­nych zaso­bów. Dodaj jeden bit -?do 769 -?a sta­nie się to dwa razy trud­niej­sze. Klucz 770-bitowy jest z kolei dwa razy trud­niej­szy, i tak dalej. Uży­cie 768-bito­wego klu­cza utaj­ni­łoby ich wia­do­mo­ści przy­naj­mniej na kilka dobrych lat przed pra­wie wszyst­kimi insty­tu­cjami na świe­cie, a zła­ma­nie klu­cza 1024-bito­wego jest astro­no­micz­nie bar­dziej zło­żone.

Nie­któ­rzy uży­wają nawet klu­czy 2048- lub 3072-bito­wych. Takie powstrzy­mają naj­lep­szych łama­czy kodów na świe­cie na czas mie­rzony astro­no­micz­nymi jed­nost­kami, o ile tylko nie powstaną tech­no­lo­gie rodem z innego świata, na przy­kład kom­pu­tery kwan­towe. Więk­szość pro­gra­mów szy­fru­ją­cych, nawet tych napi­sa­nych przez mają­cych hopla na punk­cie pouf­no­ści eks­per­tów od kryp­to­gra­fii, nie obsłu­guje dłuż­szych klu­czy. Ale Avi upiera się, żeby korzy­stać z Ordo, uwa­ża­nego zresztą za naj­lep­szy pakiet do szy­fro­wa­nia na świe­cie, ponie­waż pozwala on na wybór dowol­nej dłu­go­ści klu­cza -?nie­ogra­ni­czo­nej, o ile tylko ktoś może odpo­wied­nio długo pocze­kać na zmie­le­nie prze­zeń odpo­wied­niej ilo­ści cyfe­rek.

Randy zaczyna pisać. Nawet nie patrzy na ekran; gapi się przez okno na świa­tła cię­ża­ró­wek i jeep­neyów. Leni­wie kle­pie w kla­wia­turę jedną ręką.

Wewnątrz kom­pu­tera znaj­duje się dokładny zegar. Gdy Randy ude­rza w kla­wisz, Ordo zapa­mię­tuje aktu­alny czas, z dokład­no­ścią do mikro­se­kund. Jeden wci­ska o 3.05.56.935788, drugi o 3.05.57.290664, czyli o 0,354876 sekundy póź­niej. Kolejny -?po następ­nym 0,372307 sekundy. Ordo zapa­mię­tuje wszyst­kie te odstępy cza­sowe i odrzuca naj­bar­dziej zna­czące cyfry (w tym przy­kła­dzie 35 i 37), ponie­waż one będą wyka­zy­wać naj­więk­szą regu­lar­ność.

Ordo pra­gnie loso­wo­ści. Inte­re­sują go tylko naj­mniej zna­czące cyfry, powiedzmy -?76 i 07 na końcu tych liczb. Potrze­buje mnó­stwa liczb bar­dzo, bar­dzo loso­wych. Bie­rze te z grub­sza losowe war­to­ści, prze­pusz­cza przez funk­cje mie­sza­jące, spra­wia­jące, że stają się jesz­cze bar­dziej losowe, i pod­daje je testom sta­ty­stycz­nym, by spraw­dzić, czy nie zawie­rają ukry­tych pra­wi­dło­wo­ści. Ordo ma nie­bo­tycz­nie wyso­kie normy doty­czące loso­wo­ści, dopóki zaś nie zostaną speł­nione, wciąż każe Randy'emu łomo­tać w kla­wia­turę.

Trwa to tym dłu­żej, im dłuż­szy klucz chce się wyge­ne­ro­wać. Randy pró­buje wyge­ne­ro­wać potwor­nie długi. W zaszy­fro­wa­nej wia­do­mo­ści do Aviego zauwa­żył, że jeśli wyko­rzy­stać do budowy jed­nego kosmicz­nego super­kom­pu­tera wszyst­kie czą­steczki wszech­świata i gdyby tego super­kom­pu­tera użyć do zła­ma­nia 4096-bito­wego klu­cza, to i tak potrwa­łoby to dłu­żej niż czas ist­nie­nia świata.

"Przy dzi­siej­szym sta­nie tech­niki, to prawda" -?broni się Avi. "A jak poja­wią się kwan­towe kom­pu­tery? Albo nowe tech­niki mate­ma­tyczne, uła­twia­jące fak­to­ry­za­cję dużych liczb pierw­szych?".

"Na jak długo chcesz utaj­nić te wia­do­mo­ści?" -?zapy­tał Randy, w ostat­nim e-mailu wysła­nym z San Fran­ci­sco. "Na pięć lat? Dzie­sięć? Dwa­dzie­ścia pięć?".

Zaraz po wej­ściu do hotelu odszy­fro­wał i prze­czy­tał odpo­wiedź Aviego. Wciąż wisi mu przed oczyma, jak utrwa­lony bły­skiem powi­dok: "Pra­gnę, żeby pozo­stały tajne tak długo, jak długo ludzie będą zdolni do wyrzą­dza­nia zła".

Wresz­cie kom­pu­ter wydaje sygnał dźwię­kowy. Randy pozwala dłoni odpo­cząć. Ordo grzecz­nie uprze­dza go, że przez chwilę będzie zajęty, i zabiera się do pracy. Prze­szu­kuje kosmos liczb, roz­glą­da­jąc się za dwiema wiel­kimi licz­bami pierw­szymi, które pomno­żone przez sie­bie dadzą wynik o dłu­go­ści 4096 bitów.

Jeśli chcesz, by twoje sekrety pozo­stały tajne dłu­żej niż będziesz żył, przy wybie­ra­niu dłu­go­ści klu­cza musisz być futu­ro­lo­giem. Musisz oce­nić, ile razy szyb­sze kom­pu­tery powstaną w ciągu tego czasu. Musisz także wziąć pod uwagę poli­tykę. Albo­wiem, jeśli cały świat sta­nie się pań­stwem poli­cyj­nym z obse­sją na punk­cie odkry­wa­nia sta­rych tajem­nic, może skie­ro­wać znaczne siły do roz­wią­za­nia pro­blemu fak­to­ry­za­cji -?roz­kładu na czyn­niki -?dużych liczb pierw­szych.

Zatem dłu­gość uży­wa­nego przez cie­bie klu­cza też jest czymś w rodzaju kodu. Gdyby zorien­to­wany w tema­cie rzą­dowy pod­słu­chi­wacz zauwa­żył, że Randy i Avi uży­wają 4096-bito­wego klu­cza, wycią­gnąłby takie wnio­ski:

- Avi nie zna się na tym. Ten wnio­sek można oba­lić, zba­daw­szy pokrótce dotych­cza­sowe osią­gnię­cia Aviego.

Albo:

- Avi jest kli­nicz­nym para­no­ikiem. To rów­nież można oba­lić po drob­nym wywia­dzie.

Albo:

- Avi jest nad­mier­nym opty­mi­stą, jeżeli cho­dzi o przy­szły roz­wój tech­no­lo­gii kom­pu­te­ro­wych, bądź też pesy­mi­stą, jeżeli cho­dzi o kli­mat poli­tyczny.

Albo:

- Avi pla­nuje posu­nię­cia w per­spek­ty­wie co naj­mniej stu lat naprzód.

Kiedy kom­pu­ter prze­la­tuje przez licz­bowy wszech­świat, Randy prze­cha­dza się po pokoju. Kon­te­nery na tych wszyst­kich cię­ża­rów­kach noszą takie same znaki fir­mowe, jak w Połu­dnio­wym Seat­tle, kiedy roz­ła­do­wy­wano tam sta­tek. Randy odczuwa dziwną satys­fak­cję, jakby, wyko­nu­jąc ten wariacki skok przez ocean, wpro­wa­dził do swego życia nowy rodzaj syme­trii. Przy­je­chał z kraju, gdzie pro­dukty są kon­su­mo­wane, do kraju, gdzie są pro­du­ko­wane, z kraju, gdzie ona­nizm został wynie­siony na ołta­rze przez naj­wyż­sze war­stwy spo­łeczne, do kraju, gdzie samo­chody mają w oknach nalepki "Stop anty­kon­cep­cji!". I wydaje mu się to dziw­nie wła­ściwe. Ostatni raz czuł się tak, kiedy dwa­na­ście lat temu zakła­dał z Avim pierw­szą, ska­zaną na klę­skę, firmę.

Randy doj­rze­wał w col­lege'u na wscho­dzie stanu Washing­ton, zro­bił dyplom na Uni­ver­sity of Washing­ton w Seat­tle i wylą­do­wał w biblio­tece, a dokład­niej w Wypo­ży­czalni Mię­dzy­bi­blio­tecz­nej, jako refe­rent II klasy. Jego zada­niem było prze­twa­rza­nie rewer­sów nad­cho­dzą­cych z mniej­szych biblio­tek, i na odwrót -?wysy­ła­nie zamó­wień gdzie indziej. Gdyby dzie­wię­cio­letni Water­ho­use mógł zer­k­nąć w przy­szłość i ujrzeć sie­bie w tej roli, byłby w siód­mym nie­bie: głów­nym narzę­dziem pracy w Wypo­ży­czalni Mię­dzy­bi­blio­tecz­nej był roz­szy­wacz. W czwar­tej kla­sie Randy zoba­czył takie narzę­dzie w rękach nauczy­ciela, ocza­ro­wało go swym pomy­sło­wym i zło­wro­gim kształ­tem, przy­po­mi­na­ją­cym szczęki jakie­goś futu­ry­stycz­nego smoka-robota. Zaczął nawet celowo źle zszy­wać różne rze­czy, żeby potem pro­sić nauczy­ciela o usu­nię­cie zszy­wek i po raz kolejny podzi­wiać groźne żuchwy w akcji. Posu­nął się do tego, że rąb­nął roz­szy­wacz z nie­za­mknię­tego biurka i wmon­to­wał go w Erek­tora - mor­der­czego robota, któ­rym ster­ro­ry­zo­wał wszyst­kie dzie­ciaki z sąsiedz­twa; jego wężowa pasz­cza znisz­czyła wiele tanich pla­sti­ko­wych zaba­wek. Wresz­cie kra­dzież wykryto, a Randy'ego uka­rano przy­kład­nie w obli­czu czło­wieka i Boga. W Wypo­ży­czalni Mię­dzy­bi­blio­tecz­nej miał w szu­fla­dzie nie jeden, lecz kilka roz­szy­waczy, przy tym do jego obo­wiąz­ków nale­żało ich uży­wa­nie, codzien­nie przez godzinę czy dwie.

Ponie­waż biblio­teka uni­wer­sy­tecka była dobrze zaopa­trzona, czy­tel­nicy nie zama­wiali ksią­żek z innych biblio­tek, chyba że cho­dziło o pozy­cje, które zostały ukra­dzione albo były dość szcze­gólne. Wymię­bib (jak piesz­czo­tli­wie nazy­wali wypo­ży­czal­nię Randy i jego współ­pra­cow­nicy) miał swo­ich sta­łych bywal­ców -?gości, któ­rzy mieli na rewer­sach tony szcze­gól­nych ksią­żek. Byli na ogół męczący, prze­ra­ża­jący, albo jedno i dru­gie. U Randy'ego zwy­kle lądo­wali przed­sta­wi­ciele pod­grupy "jedno i dru­gie" -?on jako jedyny nie zamie­rzał pra­co­wać tu doży­wot­nio. Wyda­wało się oczy­wi­ste, że Randy, po astro­no­mii, ze zna­ko­mitą zna­jo­mo­ścią kom­pu­te­rów, pew­nego dnia pój­dzie dalej, a jego współ­pra­cow­nicy nie żywią takich ambi­cji. Jego szer­sza sfera zain­te­re­so­wań i szer­sze gra­nice tego, co uwa­żał za nor­malne, przy­da­wały się zwłasz­cza przy nie­któ­rych czy­tel­ni­kach.

Dla wielu i on był męczą­cym, obse­syj­nym, prze­ra­ża­ją­cym typem. Jego obse­sją były nie tylko nauki ści­słe, lecz także gry role-play­ing, czyli fabu­larne, w sce­ne­rii fan­tasy. Tylko dla­tego mógł zno­sić przez tyle lat tę głu­pią pracę, że w cza­sie wol­nym cał­kiem zaj­mo­wało go odgry­wa­nie sce­na­riu­szy fan­tasy o zło­żo­no­ści i głębi gim­na­sty­ku­ją­cej wszyst­kie pod­ze­społy mózgu, tak wyraź­nie mar­nu­jące się pod­czas pracy w Wymię­bi­bie. Nale­żał do grupy, która spo­ty­kała się w każdy pią­tek wie­czo­rem i koń­czyła grę w nie­dzielę. Innymi fila­rami tej grupy byli: Che­ster, stu­diu­jący na dwóch fakul­te­tach -?muzyce i infor­ma­tyce, oraz Avi, koń­czący histo­rię.

Kiedy pew­nego dnia w Wymię­bi­bie poja­wił się nowy magi­strant, nazwi­skiem Andrew Loeb, i wycią­gnął ze złach­ma­nio­nego ple­caka trzy­ca­lowy stos pre­cy­zyj­nie wypi­sa­nych na maszy­nie rewer­sów; natych­miast został roz­po­znany jako pewien typ klienta i skie­ro­wany do Randy'ego Water­ho­use'a. Kon­takt tych dwóch umy­słów został nawią­zany w jed­nej chwili, choć Randy w pełni zdał sobie z tego sprawę dopiero, gdy z sali pocz­to­wej zaczęły przy­jeż­dżać zamó­wione przez Loeba książki.

Celem pracy Andy'ego Loeba było usta­le­nie budże­tów ener­ge­tycz­nych tubyl­czych szcze­pów Indian. Aby zacho­wać tem­pe­ra­turę ciała i pod­trzy­my­wać oddy­cha­nie, ludz­kie ciało musi wydat­ko­wać pewną ilość ener­gii. War­tość ta rośnie, kiedy robi się zimno albo rze­czone ciało wyko­nuje jakąś pracę. Jedy­nym spo­so­bem uzy­ska­nia tej ener­gii jest jedze­nie. Nie­które pro­dukty mają więk­szą war­tość ener­ge­tyczną niż inne. Na przy­kład, pstrąg jest bar­dzo pożywny, ale tak ubogi w tłuszcz i węglo­wo­dany, że spo­ży­wa­jąc go trzy razy dzien­nie, można umrzeć z głodu. Inne poży­wie­nie może dawać wię­cej ener­gii, ale pozy­ska­nie go i przy­go­to­wa­nie może wyma­gać jej tyle, że z kalo­rycz­nego punktu widze­nia jest to nie­opła­calne. Andy Loeb pró­bo­wał usta­lić, co w prze­szło­ści jadły pewne szczepy pół­nocno-zachod­nich Indian, ile ener­gii zuży­wały na zdo­by­cie tego pro­wiantu i ile dawał on im ener­gii. Chciał prze­pro­wa­dzić te obli­cze­nia dla Indian nad­brzeż­nych, jak Sali­sze (z łatwym dostę­pem do owo­ców morza) i Cay­use (nie­po­sia­da­jący tako­wego), w ramach jakie­goś nie­sły­cha­nie zawi­łego planu porów­na­nia ich względ­nych stan­dar­dów życia oraz wpływu owych stan­dar­dów na kul­turę (nad­mor­skie ple­miona two­rzyły nie­zwy­kle misterne dzieła sztuki, śród­lą­dowe zaś od czasu do czasu maznęły coś na skale).

Dla Andy'ego było to ćwi­cze­nie w ramach sty­pen­dium z meta­hi­sto­rii. Dla Randy'ego brzmiało to jak począ­tek zaje­bi­stej gry. Zaduś szczura piż­mo­wego -?dosta­niesz 136 Punk­tów Ener­gii. Wymknie ci się -?tem­pe­ra­tura rdze­nia znowu ci spad­nie o jeden sto­pień.

Andy był pie­kiel­nie meto­dyczny: po pro­stu wyszu­ki­wał wszyst­kie książki na dany temat, potem wszyst­kie wspo­mniane w biblio­gra­fiach tam­tych ksią­żek, no pew­nie, i tak przez cztery czy pięć pozio­mów; spraw­dzał, czy wszyst­kie są dostępne na miej­scu, a pozo­stałe zama­wiał w Wymię­bi­bie. Te prze­cho­dziły przez biurko Randy'ego, który kilka prze­czy­tał, a pozo­stałe prze­kart­ko­wał. Dowie­dział się ile tłusz­czu wie­lo­ry­biego musieli zjeść polar­nicy, żeby nie umrzeć z głodu. Przej­rzał dokładne spe­cy­fi­ka­cje woj­sko­wych żela­znych racji. Nie­ba­wem zaczął kse­ro­wać klu­czowe infor­ma­cje.

W reali­stycz­nej grze role-play­ing nale­żało noto­wać ilość jedze­nia zdo­by­waną przez poszcze­gólne postaci -?oraz trud­ność zdo­by­cia go. Postaci wędru­jące po pustyni Gobi w listo­pa­dzie roku 5000 p.n.e. musiały bar­dziej mar­twić się żyw­no­ścią niż, dajmy na to, poru­sza­jące się po środ­ko­wym Illi­nois w roku 1950.

Randy nie był pierw­szym pro­jek­tan­tem gier, który to zauwa­żył. Było kilka nie­by­wale głu­pich gier, pomi­ja­ją­cych ów pro­blem; Randy i jego kole­dzy pogar­dzali nimi. Te, w któ­rych brał udział, i te, które sam zapro­jek­to­wał, zmu­szały do poświę­ce­nia na zdo­by­wa­nie poży­wie­nia reali­stycz­nej ilo­ści czasu. Nie­stety, nie­ła­two było usta­lić, co jest "reali­styczne". Randy, jak więk­szość pro­jek­tan­tów, prze­zwy­cię­żył ten pro­blem, kle­cąc kilka pry­mi­tyw­nych rów­nań, które po pro­stu wyssał z palca. Jed­nakże w książ­kach, arty­ku­łach i pra­cach wypo­ży­cza­nych przez Andy'ego Loeba zna­lazł wła­śnie dane potrzebne do opra­co­wa­nia skom­pli­ko­wa­nego, nauko­wego, opar­tego na fak­tach, sys­temu reguł.

Symu­lo­wa­nie wszyst­kich fizycz­nych pro­ce­sów zacho­dzą­cych w ciele każ­dej postaci było nie do zro­bie­nia; zwłasz­cza gdy w grze poja­wiały się armie liczące setki tysięcy ludzi. Nawet pro­stacka symu­la­cja, z kil­koma zmien­nymi i pro­stymi rów­na­niami, robiona "na pie­chotę" wyma­ga­łaby kosz­mar­nej ilo­ści obli­czeń. Tyle że działo się to w poło­wie lat 80. - kom­pu­tery oso­bi­ste taniały i sta­wały się wszech­obecne. Kom­pu­ter mógłby auto­ma­tycz­nie śle­dzić dużą bazę danych i mówić, czy dany osob­nik jest syty, czy też gło­duje. Nie było prze­ciw­ska­zań, żeby tego nie skom­pu­teryzować.

Chyba że mia­łeś, jak Randy Water­ho­use, gów­nianą pracę i nie było cię stać na kom­pu­ter.

Oczy­wi­ście każdy pro­blem jest do obej­ścia. Uczel­nia miała ich od cho­lery. Gdyby Randy zała­twił sobie konto na jed­nym z nich, mógłby tam napi­sać pro­gram i uru­cha­miać go za darmo.

Na nie­szczę­ście, konta dostępne były tylko dla stu­den­tów i nauczy­cieli aka­de­mic­kich. Randy nie był ani jed­nym, ani dru­gim.

Na szczę­ście, mniej wię­cej wtedy zaczął uma­wiać się ze stu­dentką ostat­niego roku o imie­niu Char­lene.

Jak, do cho­lery, udało się face­towi o postu­rze beczki od piwa, pra­cu­ją­cemu w śle­pym zaułku jako biblio­te­karz i spę­dza­ją­cemu cały wolny czas w kom­plet­nie odje­cha­nym śro­do­wi­sku gier role-play­ing, zadzierz­gnąć więź ze zgrabną i nie­brzydką stu­dentką-huma­nistką, w wol­nym cza­sie pły­wa­jącą kaja­kiem i cho­dzącą na zagra­niczne filmy? Pew­nie pole­gało to na przy­cią­ga­niu prze­ci­wieństw -?tak zwany zwią­zek kom­ple­men­tarny. Spo­tkali się oczy­wi­ście w Wymię­bi­bie: bar­dzo inte­li­gentny, ale spo­kojny i łagodny Randy pomógł bar­dzo inte­li­gent­nej, ale roz­trze­pa­nej i kapry­śnej Char­lene upo­rząd­ko­wać stertę rewer­sów. Powi­nien od razu się z nią umó­wić, ale był zbyt nie­śmiały. Druga i trze­cia oka­zja nada­rzyła się, gdy zamó­wione przez nią książki zaczęły się prze­są­czać z sali pocz­to­wej. Tym razem uczy­nił to. Poszli do kina. Oboje oka­zali się nie tyle chętni, ile wręcz roz­pacz­li­wie spra­gnieni. Zanim się zorien­to­wali, Randy już dał Char­lene klucz do swego miesz­ka­nia, a ona mu hasło do swo­jego konta w sieci kom­pu­te­ro­wej. I wszystko było pięk­nie.

Uni­wer­sy­tecki sys­tem kom­pu­te­rowy był lep­szy niż żaden. Randy jed­nak czuł się upo­ko­rzony. Podob­nie jak inne poważne aka­de­mic­kie sieci kom­pu­te­rowe, ta pra­co­wała pod kon­trolą cięż­kiego, prze­my­sło­wego sys­temu ope­ra­cyj­nego zwa­nego Unix, który miał krzywą ucze­nia stromą jak Mat­ter­horn, nato­miast nie posia­dał żad­nych baje­rów i uła­twień rodem z wła­śnie wcho­dzą­cych w modę kom­pu­te­rów oso­bi­stych. Randy tro­chę z niego korzy­stał na wcze­śniej­szych latach i mniej wię­cej wie­dział o co cho­dzi. Ale i tak poświę­cił sporo czasu, żeby nauczyć się pisać dobry kod. Już poja­wie­nie się Char­lene zmie­niło jego życie, a teraz zmiany poszły znacz­nie dalej: wypadł z towa­rzy­stwa gier fabu­lar­nych, prze­stał cho­dzić na spo­tka­nia Sto­wa­rzy­sze­nia Twór­czego Ana­chro­ni­zmu i cały wolny czas spę­dzał albo z kobietą, albo przed ekra­nem ter­mi­nalu. I była to, per saldo, chyba zmiana na lep­sze. Przy Char­lene znaj­do­wał nowe roz­rywki, jak na przy­kład ćwi­cze­nia fizyczne albo cho­dze­nie na kon­certy. Przy kom­pu­te­rze uczył się cze­goś nowego, coś two­rzył. Może coś zupeł­nie bez­u­ży­tecz­nego, ale two­rzył.

Mnó­stwo czasu poświę­cał na gadki z Andrew Loebem, który naprawdę robił te rze­czy, do któ­rych Randy pisał pro­gramy: zni­kał na kilka dni, wra­cał zmi­zer­niały i drżący, z rybimi łuskami w bro­dzie albo zaschniętą posoką pod paznok­ciami. Poże­rał kilka Big Maców, spał przez całą dobę, a potem spo­ty­kał się z Ran­dym w barze (Char­lene czuła się nie­swojo, przyj­mu­jąc go w domu) i ze swadą opo­wia­dał o trud­no­ściach codzien­nego życia w stylu pier­wot­nym. Spie­rali się, czy ludzie pier­wotni jedli obrzy­dliwe czę­ści ciała zwie­rząt, czy też je wyrzu­cali. Andrew gło­so­wał za "tak", Randy się nie zga­dzał -?fakt, że byli pry­mi­tywni, nie ozna­czał prze­cież, że nie posia­dali smaku. Andy wypo­mi­nał mu roman­tyzm. W końcu, żeby zakoń­czyć dys­ku­sję, wybrali się razem w góry, uzbro­jeni tylko w noże i kolek­cję wyko­na­nych przez Andy'ego mister­nych puła­pek. W trze­cią noc Randy zauwa­żył, że poważ­nie myśli o zje­dze­niu paru owa­dów.

"Czego nale­żało dowieść" -?powie­dział Andrew.

W każ­dym razie, ukoń­cze­nie pro­gramu zabrało Randy'emu pół roku. Był udany -?podo­bał się Che­ste­rowi i Aviemu. Randy był umiar­ko­wa­nie zado­wo­lony, że tak skom­pli­ko­wana rzecz naprawdę działa, ale nie miał złu­dzeń co do jej uży­tecz­no­ści. Był wręcz zawsty­dzony, że zmar­no­wał na to tyle czasu i ener­gii umy­sło­wej. Wie­dział jed­nak, że gdyby nie pisał kodu, spę­dziłby tyle samo czasu, gra­jąc w gry albo cho­dząc w śre­dnio­wiecz­nym kostiu­mie na spo­tka­nia Sto­wa­rzy­sze­nia Twór­czego Ana­chro­ni­zmu. Praw­do­po­dob­nie sie­dze­nie przed kom­pu­te­rem wyszło mu na dobre -?wypo­le­ro­wało jego umie­jęt­no­ści pro­gra­mo­wa­nia, już przed­tem nie­kiep­skie. Z dru­giej strony, wszystko to zro­bił pod sys­te­mem Unix, nada­ją­cym się dla naukow­ców i inży­nie­rów -?nie­zbyt roz­tropny ruch w epoce, w któ­rej wszyst­kie pie­nią­dze łado­wano w kom­pu­tery oso­bi­ste.

Che­ster i Randy prze­zwali Aviego "Entu­zja­stą" ponie­waż naprawdę kochał gry fan­tasy. Avi zawsze twier­dził, że gra pozwala mu zro­zu­mieć, jak rze­czy­wi­ście żyło się w daw­nych cza­sach; był też mania­kal­nym stró­żem histo­rycz­nej auten­tycz­no­ści. I w porządku: wszy­scy mieli jakieś głu­pawe wytłu­ma­cze­nia, a histo­ryczne oby­cie Aviego też czę­sto się przy­da­wało.

Nie­długo potem Avi obro­nił dyplom i znik­nął. Wypły­nął kilka mie­sięcy póź­niej w Min­ne­apo­lis, gdzie dostał pracę u jed­nego z więk­szych wydaw­ców gier role-play­ing. Zapro­po­no­wał Randy'emu, że kupi jego pro­gram za szo­ku­jąco dużą sumę tysiąca dola­rów, plus mały udział w przy­szłych zyskach. Randy na pod­sta­wie ogól­nego opisu przy­jął ofertę, popro­sił Aviego, by przy­słał mu umowę, a potem wyszedł poszu­kać Andy'ego. Zna­lazł go na dachu bloku -?pich­cił tam jakieś rybie flaki w naczy­niu z kory brzo­zo­wej. Pra­gnął podzie­lić się z nim tą rewe­la­cją i odpa­lić mu jakąś dolę. Wyszła z tego jed­nak bar­dzo nie­przy­jemna roz­mowa, na doda­tek pro­wa­dzona wśród zim­nego, zaci­na­ją­cego desz­czu.

Albo­wiem Andrew wziął całą sprawę o wiele poważ­niej niż Randy. Dla Randy'ego był to fuks, szczę­śliwy traf. Andrew, syn praw­nika, trak­to­wał to jak fuzję potęż­nych kor­po­ra­cji, zadał wiele upier­dli­wych, deta­licz­nych pytań na temat kon­traktu, który jesz­cze nie ist­niał, a pew­nie i po napi­sa­niu zająłby nie wię­cej niż jedną kartkę. Randy nie zda­wał sobie sprawy, że Andrew, zada­jąc tak wiele pytań, na które on nie umie odpo­wie­dzieć, w isto­cie uzur­puje sobie sta­no­wi­sko Dyrek­tora Zarzą­dza­ją­cego. Zakła­dał, że są z Ran­dym wspól­ni­kami, co oczy­wi­ście nie było prawdą.

Ponadto, Andrew nie miał zie­lo­nego poję­cia, jak wiele czasu i wysiłku wło­żył Randy w napi­sa­nie tego kodu. Albo (jak miał zro­zu­mieć póź­niej Randy) może i miał. W każ­dym razie, z góry zało­żył, że podzielą się fifty-fifty -?zupeł­nie nie­współ­mier­nie do wkładu pracy. Innymi słowy, postę­po­wał tak, jakby wszyst­kie jego bada­nia na temat zwy­cza­jów die­te­tycz­nych ludzi pier­wot­nych były czę­ścią przed­się­wzię­cia, co dawało mu prawo do połowy zysków.

Zanim Randy wykrę­cił się od dal­szej roz­mowy, cza­cha mu dymiła. Przy­szedł z wła­snym punk­tem widze­nia, nato­miast pogląd jego adwer­sa­rza był naj­oczy­wi­ściej absur­dalny; ale po godzi­nie bicia piany przez Andrew sam zaczął mieć wąt­pli­wo­ści. Po dwóch czy trzech bez­sen­nych nocach posta­no­wił, że odwoła całą trans­ak­cję. Nędzne kil­ka­set dola­rów nie było warte tych tor­tur.

Lecz Andrew (teraz już repre­zen­to­wany przez jed­nego z praw­ni­ków z firmy ojca) sta­now­czo zaopo­no­wał. Według adwo­kata, stwo­rzyli wspól­nie coś mają­cego war­tość eko­no­miczną, jeśli zatem Randy zanie­cha sprze­da­nia tego po cenie ryn­ko­wej, to Andrew straci pie­nią­dze. Wszystko wyglą­dało jak nie­wia­ry­godny kaf­kow­ski kosz­mar; Randy mógł jedy­nie wyco­fać się do naroż­nego sto­lika w ulu­bio­nym pubie, popi­jać ciemne piwo (czę­sto w towa­rzy­stwie Che­stera) i obser­wo­wać roz­wój tej fan­ta­stycz­nej psy­cho­dramy. Teraz już zda­wał sobie sprawę, że dotknęła go oso­bli­wość rodziny Andrew. Oka­zało się, że jego rodzice się roz­wie­dli, a potem zaja­dle wal­czyli o opiekę nad jedy­na­kiem. Mamu­sia zabrała go, stała się hipi­ską i przy­stała do jakiejś sekty w Ore­go­nie. Plotki gło­siły, że owa sekta wyko­rzy­stuje dzieci sek­su­al­nie. Tatuś wyna­jął pry­wat­nych szpicli do odbi­cia Andrew, a potem udo­wad­niał swoją miłość, zasy­pu­jąc go dobrami mate­rial­nymi. Wywią­zała się prze­wle­kła bitwa sądowa, w trak­cie któ­rej tatuś opła­cił jakie­goś podej­rza­nego psy­cho­te­ra­peutę, by zahip­no­ty­zo­wał Andrew i wydu­sił z niego pod­dane wypar­ciu nie­opi­sa­nie prze­ra­ża­jące wspo­mnie­nia.

To tylko stresz­cze­nie dla kie­row­nic­twa dzi­wacz­nego życia, o któ­rym Randy dowia­dy­wał się tego i owego, w miarę jak mijały lata. Póź­niej miał stwier­dzić, że życie Andy'ego było dzi­waczne frak­tal­nie -?to zna­czy, że można było wziąć dowol­nie mały frag­ment, dokład­nie zba­dać -?a oka­za­łoby się to rów­nie skom­pli­ko­wane i cudaczne jak całość.

W każ­dym razie, Randy przy­pad­kiem zaplą­tał się w to życie i jego dzi­wac­twa. Jeden z bar­dziej gor­li­wych cwa­nia­ków w fir­mie praw­ni­czej ojca Andy'ego posta­no­wił, w ramach uprze­dza­ją­cego ciosu, uzy­skać kopie wszyst­kich kom­pu­te­ro­wych pli­ków Randy'ego, wciąż znaj­du­ją­cych się w uczel­nia­nym sys­te­mie. Nie trzeba mówić, że zabrał się do tego bez zbęd­nych cere­gieli, a kiedy uczel­nia zaczęła otrzy­my­wać jego ponure pisma, zawia­do­miła zarówno adwo­kata Andy'ego, jak i Randy'ego, że kto­kol­wiek, kto stwo­rzył komer­cyjny pro­dukt przy uży­ciu kom­pu­te­rów uczelni, musi się z nią podzie­lić zyskiem. Randy zaczął więc otrzy­my­wać listy z pogróż­kami nie od jed­nej, lecz dwóch grup groź­nych praw­ni­ków. A potem Andy zagro­ził, że pozwie go do sądu za spro­wo­ko­wa­nie tej afery, co prze­cież zmniej­szyło o połowę war­tość jego udzia­łów w przed­się­wzię­ciu!

W końcu, żeby zapo­biec dal­szym stra­tom i wydo­stać się z tara­pa­tów, Randy sam musiał wziąć adwo­kata. W sumie kosz­to­wało go to pra­wie pięć tysięcy dola­rów. Opro­gra­mo­wa­nia ni­gdy nikomu nie sprze­dał, bo nie dałoby się: było obcią­żone taką wadą prawną, że łatwiej byłoby sprze­dać zardze­wia­łego Gar­busa, któ­rego ktoś roz­krę­cił na czę­ści i ukrył je w budach psów obron­nych na całym świe­cie.

Wtedy to pierw­szy i jedyny raz w życiu pomy­ślał o samo­bój­stwie. Nie­zbyt inten­syw­nie ani poważ­nie, ale pomy­ślał.

Kiedy to wszystko się skoń­czyło, Avi wysłał mu odręcz­nie napi­sany liścik: "Współ­praca z Tobą bar­dzo mi się podo­bała. Bar­dzo bym chciał, aby­śmy pozo­stali przy­ja­ciółmi, a także, w razie nada­rza­ją­cej się oka­zji, wspól­ni­kami w inte­re­sach".