Rozdział szósty: Twarz za szybą
Najgorsze rodzaje potworów mają tytuły naukowe i eleganckie wizytówki.
Wiedziałem o tym od lat. Tadeusz uczył mnie, żebym patrzył na ręce człowieka, nie na jego twarz - bo twarz można ćwiczyć, ręce zdradzają. Ręce kogoś, kto robi coś złego przez długi czas mają własną pamięć. Drżenie, które nie jest strachem. Spokój, który nie jest niewinnością. Coś w geście, który jest zbyt precyzyjny albo zbyt niedbały zależnie od tego, czego dana osoba chce, żebyś nie zauważył.
Tytuły naukowe to ręce intelektu.
Patrz na to, co ktoś napisał przez lata, i w tym znajdziesz prawdziwego człowieka, bo pisanie jest jedyną czynnością, której do końca nie da się okłamać - można kłamać treść, ale nie można kłamać obsesję. Obsesja zawsze wychodzi. Zawsze.
Gdybym wcześniej czytał Brandta, wiedziałbym.
Ale nie czytałem. I dlatego pięć osób nie żyje.
* * *
Klasztor Dominikanów przy ulicy Wyszyńskiego jest jednym z tych miejsc Szczecina, które przetrwały wojnę nie dlatego, że je oszczędzono, ale dlatego, że coś w nich jest wystarczająco upartego, żeby nie dać się zburzyć do końca. Gotyckie mury, odbudowane, łatane przez osiem wieków w miejscach, gdzie czas i ogień robiły swoje, z fragmentami, które są autentyczne i fragmentami, które są doskonałą kopią autentyczności - i z zewnątrz nie odróżnisz, które jest, które, co jest może najlepszą definicją udanej renowacji historycznej, jaką znam.
Portier przy wejściu od Słowackiego - starszy pan z miną kogoś, kto widział tu wszystko i w związku z tym nic go już nie zaskoczy - mruknął moje nazwisko, sprawdził na kartce, kiwnął głową i powiedział, że Brat Kacper czeka w archiwum.
Archiwum pachniało tak jak pachną miejsca, gdzie przechowuje się wiedzę od kilku wieków: wosk, stary papier, drewno regałów, które pamięta czasy, gdy drewno dobierało się do grubości ściany, a nie do estetyki wnętrza, i coś jeszcze, coś bez nazwy, co jest może sumą wszystkich myśli, które zostały tu przechwycone i zatrzymane w postaci atramentu na pergaminie.
Lubię archiwa. Mam na to wytłumaczenie intelektualne i wytłumaczenie zawodowe, ale prawdziwe jest prostsze: lubię miejsca, gdzie ludzie poważnie traktują pamięć.
Brat Kacper stał przy środkowym regale i czytał coś na stojąco, co jest zwyczajem, który widziałem u niego za każdym razem i który mówi mi, że człowiek, który czyta na stojąco, jest człowiekiem, który ma do tekstu stosunek praktyczny a nie dekoracyjny.
Miał pięćdziesiąt lat, był średniego wzrostu, zaokrąglony w tym specyficznym dominikańskim stylu kogoś, kto dużo siedzi i regularnie je posiłki o stałych porach - bo klasztory mają tę zaletę, że rytm dnia jest ustalony i się go trzyma. Habit biały z czarnym szkaplerzem, okulary na grubszą oprawkę, twarz z tych twarzy, które wyglądają na nieco starsze gdy są w spoczynku i znacznie młodsze gdy się ożywiają - bo Brat Kacper ożywiał się przy tematach, które go interesowały, a interesowało go niepokojąco dużo jak na kogoś, kto złożył śluby prostoty i ubóstwa.
Znam go cztery lata. Przez cztery lata pomogliśmy sobie wzajemnie może sześć razy - dwa razy on mnie, raz ja jego, trzy razy oboje komuś trzeciemu. Nasza relacja jest oparta na wzajemnym szacunku, wzajemnej nieufności wobec metod tego drugiego i wzajemnym przekonaniu, że cel jest ważniejszy niż metoda jeśli cel jest wystarczająco pilny.
Dziś był pilny.
- Wrona. - Zamknął książkę, którą czytał i odłożył ją na miejsce z precyzją kogoś, dla kogo porządek regału jest sprawą etyczną, nie estetyczną. - Przyszedłeś wcześniej niż myślałem. I wyglądasz gorzej niż zwykle.
- Wczoraj wieczór miałem trudne spotkanie - powiedziałem.
- Niemierzyńska - powiedział. Nie pytał.
Patrzyłem na niego.
- Sierżant Wiśniewski ma luźne usta - powiedział spokojnie. - I ma szwagra, który jest lektorem w naszej parafii. Szczecin jest małym miastem, Wrona, w odpowiednich warstwach. - Krótka pauza. - Chodź. Codex Ripensis nie wychodzi z tego pomieszczenia i nie przychodzi do czytelnika. Czytelnik przychodzi do Codexu.
Poszedłem za nim.
* * *
Codex Ripensis leżał w oddzielnej gablocie, przy tylnej ścianie archiwum, za szybą ze specjalnego szkła regulującego wilgotność - bo pergamin z trzynastego wieku ma swoje wymagania klimatyczne, i klasztor traktował te wymagania poważnie. Gablota miała zamek. Brat Kacper otworzył go kluczem z kieszonki habitu - osobnym, małym, na pierścieniu z krzyżykiem - i uniósł szybę.
Codex był gruby na może pięć centymetrów. Okładka ze skóry, zaciemnionej wiekiem, bez tytułu na zewnątrz - tytuł był wpisany na pierwszej stronie, dużymi literami, mieszaniną łaciny i archaicznego polskiego: Codex Ripensis de Spiritibus Aquarum et Rebus Antiquioribus. Kodeks Nadrzeczny o Duchach Wód i Rzeczach Starszych.
Ripensis - od ripa, brzeg rzeki. Kodeks Nadrzeczny.
Szczecin. Odra. Oczywiście.
- Trzynasty wiek - powiedział Brat Kacper, stojąc obok mnie. - Dominikanie przyszli do Szczecina w tysiąc dwieście czterdziestym czwartym roku. Zanim przyszli, zebrali informacje. Ten tekst jest złożony z materiałów starszych - niektóre partie są kopiami z czegoś, co istniało przed przybyciem zakonu, i to coś było napisane w języku, który nie jest po polsku i nie jest po łacinie.
- Archaiczny słowiański - powiedziałem, bo widziałem taki sam styl w pergaminie Zośki.
- I coś starszego jeszcze. - Brat Kacper ostrożnie przewrócił kilka stron, powoli, z tą delikatnością kogoś, kto wie, że każde tarcie może zabrać coś, czego nie odzyska. - Tutaj. - Zatrzymał się. - Czytaj. Tłumaczę na bieżąco, gdzie potrzeba.
Czytałem.
Łacina Codexu była średniowieczna, gęsta od skrótów i od konwencji zapisu, których nie używa się od pięciuset lat, ale nie nieczytelna dla kogoś, kto spędził lata z tekstami Tadeusza. Tadeusz był człowiekiem z rozległą biblioteką i przekonaniem, że każdy jego uczeń powinien być w stanie korzystać z tekstów źródłowych bez pośrednika.
Tadeusz miał rację, po raz wtóry tego tygodnia.
Est in fluvio qui dicitur Oder antiquitas quaedam - est quod manet sub aqua, sub luto, sub memoria. Non est spiritus. Non est deus. Non est daemon. Est quod fuit ante omnia haec nomina.
Jest w rzece zwanej Odrą pewna starożytność - jest coś, co pozostaje pod wodą, pod mułem, pod pamięcią. Nie jest duchem. Nie jest bogiem. Nie jest demonem. Jest tym, co było przed wszystkimi tymi imionami.
Dalej, inna ręka - gotyckie pismo, dołączone później:
Die Leere. Uralt. Der Hunger nach Bewusstsein ist ihr einziger Trieb.
Pustka. Pradawna. Głód świadomości jest jej jedynym popędem.
I jeszcze dalej, znowu po łacinie, starsza warstwa:
Si quis eam cibo det - duodecim essentiis - et se ipsum voluntarie offerat ut nucleus - resurget. Et nucleum in se absorbens manere faciet per saecula. Hoc est periculum maximum. Hoc est etiam - promissum quod ipsa facit.
Jeśli ktoś ją nakarmi - dwunastoma esencjami - i sam siebie dobrowolnie ofiaruje jako rdzeń - przebudzi się. I pochłonąwszy rdzeń, utrzyma go przez stulecia. To jest największe niebezpieczeństwo. To jest też - obietnica, którą ona sama składa.
Oderwałem wzrok od strony.
Brat Kacper patrzył na mnie. Nie mówił nic.
- Dwanaście esencji - powiedziałem.
- Dwanaście magicznych esencji żywych praktykujących. - Jego głos był spokojny, tym specyficznym spokojem kogoś, kto znał tę informację od dawna i od dawna miał czas się z nią ułożyć. - Pobrana w rytuale Pieczęci Pożeracza, która przygotowuje osobę jako naczynie i usuwa wszelkie opory. Pieczęć jest germańska - to jest jeden z fragmentów, które moja biblioteka nazywa tradycją zachodnią wobec Leere.
- Kościół wiedział.
- Kościół zawsze wiedział. - Zamknął Codex delikatnie, zablokował szybę. - Zakon prowadzi dokumentację od tysiąc dwieście czterdziestego czwartego roku. Były epizody próby przebudzenia - trzy dokumentowane, być może więcej nieudokumentowanych. Żaden nie doszedł do etapu dwunastej ofiary. - Krótka pauza. - Za każdym razem ktoś interweniował zanim dobiegł końca. Raz Kościół, raz słowiańscy wiedźmini, raz obie strony jednocześnie.
- Rok tysiąc sto siedemdziesiąty ósmy - powiedziałem.
Brat Kacper spojrzał na mnie z wyrazem, który był mieszaniną zaskoczenia i zadowolenia - ten wyraz, który ma nauczyciel gdy uczeń poda właściwą odpowiedź przed końcem zdania pytającego.
- Skąd wiesz.
- Pergamin u Zośki. Pismo dominikańskie i coś starszego. Wzmianka o umowie obu tradycji w roku tysiąc sto siedemdziesiątym ósmym. - I informacja, że dziesięć tomów z waszego archiwum zniknęło w osiemnastym wieku.
Coś przebiegło przez twarz Brata Kacpra - szybkie, ciemne, coś co nie było w repertuarze spokoju, który zwykle prezentował.
- Zabrali je - powiedział cicho.
- Kto.
- To jest pytanie, na które przez trzysta lat nie znalazłem precyzyjnej odpowiedzi, tylko hipotezy. - Odwrócił się od gabloty. Poszedł do stołu przy ścianie - starego, dębowego, z blatem, który pamiętał więcej niż ja. Usiadł. Wskazał na krzesło naprzeciwko. - Osiemnasty wiek. W Szczecinie trwała zmiana władzy - miasto przeszło pod panowanie pruskie. W tym samym czasie mamy w archiwach lukę: dziesięć tomów dotyczących Die Leere, Pieczęci Pożeracza i historii rytuałów budzenia - zniknęło. Oficjalnie: zaginione podczas zawieruch wojennych. Nieoficjalnie - ktoś wiedział, co brać.
- Ktoś z tradycji germańskiej - powiedziałem.
- Ktoś, kto wiedział o Codexie i wiedział, co w nim jest, i chciał mieć dostęp do tych informacji bez naszego nadzoru. - Brat Kacper złożył ręce na blacie. - Przez trzy wieki zakładałem, że te tomy leżą w jakimś prywatnym archiwum albo spłonęły podczas którejś z wojen. Nie szukałem aktywnie, bo nie było po co.
- Jest po co - powiedziałem. - Bo ktoś je znalazł. Albo nigdy nie stracił.
Wyciągnąłem z kieszeni notes - mój roboczy, spiralny, z kolorowymi zakładkami, które Ala mi kupiła na urodziny dwa lata temu i które stosuję konsekwentnie, bo nie chcę jej mówić, że nie stosuję. Otworzyłem na stronie z notatkami z poprzedniego dnia. Halina powiedziała mi przez telefon rano wynik sprawdzenia rejestracji limuzyny.