Zestaw narzędzi
1. Zaakceptuj fakt, że będziecie o tym rozmawiać.
2. Doceń pytanie i to samo pytanie zadaj dziecku.
3. Nie bój się powiedzieć, że czegoś nie wiesz.
4. Dbaj o intymność, zarówno swoją, jak i dziecka.
5. Gdy odpowiesz, zapytaj dziecko, czy jego ciekawość została zaspokojona.
6. Trenuj!
7. Zaufaj sobie!
Wszystkie te reguły są bardzo piękne, tylko jak je zastosować w prawdziwym życiu?
Zestaw narzędzi - instrukcja obsługi
Żeby ci pomóc w rozpoczęciu zdrowej i szczerej rozmowy z dzieckiem na temat cielesności, miłości i seksualności, proponuję ci kilka narzędzi, które możesz powkładać do pięknej nowiutkiej skrzynki. Będą nieocenione!
1. Zaakceptuj fakt, że będziecie o tym rozmawiać.
Zapamiętaj: gdy dziecko zadaje pytanie, należy mu się odpowiedź. 😉
Wychowanie w duchu pozytywnej edukacji seksualnej rozpoczyna się od nieunikania pytań na temat cielesności, anatomii, prokreacji czy seksu - bez względu na to, jak bardzo by cię krępowały.
Milczenie czy unikanie odpowiedzi może osłabić zaufanie, jakim darzy cię dziecko: takim zachowaniem dajesz mu sygnał, że nie jesteś osobą, do której może się zwrócić z pytaniem (dzisiaj i w przyszłości).
Natomiast reagując na pytanie nieunikaniem go, wysyłasz dziecku pozytywny sygnał. Dajesz znać, że jesteś osobą, której można zaufać i z którą można rozmawiać w poczuciu otwartości, tolerancji, szczerze i bez osądzania, oraz że będziesz je wspierać na długiej drodze życia.
2. Doceń pytanie i to samo pytanie zadaj dziecku.
Gdy dziecko pyta o sprawy związane z cielesnością, miłością czy seksualnością, można zastosować reakcję trójstopniową: 1. docenić pytanie, 2. wyrazić radość, że dziecko obdarzyło cię zaufaniem, a następnie 3. to samo pytanie zadać dziecku.
PRZYKŁAD:
Gdy dziecko pyta "Co to jest seks?", możesz odpowiedzieć:
1. To bardzo dobre pytanie! 2. Cieszę się, że mi je zadajesz! 3. Czy znasz już słowo "seks"? Co ono znaczy twoim zdaniem?
Możesz reagować w ten sposób na każde pytanie swojego dziecka. Na przykład "Skąd się biorą dzieci?": 1. Ale fajne pytanie! 2. Super, że o tym rozmawiamy! 3. A ty jak myślisz, skąd się biorą dzieci?
1. Doceniasz pytanie dziecka i rozwijasz jego ciekawość.
2. Wyrażając radość, wysyłasz jednoznaczny sygnał: jesteś odpowiednią osobą do zadawania takich pytań.
3. Odbijając pytanie w kierunku dziecka, otrzymujesz informacje, co ono już wie albo czy już zna temat. Dzięki temu możesz:
- skorygować błędne przekonania lub uzupełnić wiedzę,
- ocenić dojrzałość dziecka w tym zakresie i poziom szczegółowości, jakiej oczekuje ono w odpowiedzi.
Pytania dzieci bywają dla dorosłych bardzo zabawne ("Czy żeby nasionko trafiło do brzuszka, musisz je najpierw połknąć?"). Panuj jednak nad swoimi reakcjami, bo czasem musisz po prostu powstrzymać się od śmiechu. Dla dziecka może być to istotne i bardzo poważne pytanie.
Podobnie jest wtedy, gdy odbijasz pytanie, zwracając się do dziecka ("A ty coś o tym wiesz? Co sądzisz?"). Możesz otrzymać odpowiedź absurdalną, bezsensowną, zabawną... W takim wypadku również reaguj świadomie: twój dziki śmiech może zostać odebrany przez dziecko jako szyderstwo i zablokować je przed dzieleniem się z tobą wątpliwościami w przyszłości.
3. Nie bój się powiedzieć, że czegoś nie wiesz.
Nie musisz koniecznie mieć natychmiast gotowej odpowiedzi na każdą wątpliwość dziecka!
Gdy zadaje ono pytanie, na które odpowiedzi nie ma w książce lub na które nie znasz odpowiedzi, pozwól sobie na to, by powiedzieć:
"Pragnę dać ci pełną i precyzyjną odpowiedź, ale nie mam w tym momencie wystarczających informacji na ten temat. Co powiesz na to, że jeszcze trochę ich poszukam i odpowiem ci, gdy już będę wiedzieć?".
Możesz też powiedzieć dziecku, że to dla ciebie nowy temat i nie czujesz się w nim swobodnie. Zaproponuj, że ponownie go poruszysz, gdy już pogłębisz wiedzę i zdobędziesz więcej pewności siebie, by udzielić pełnej i precyzyjnej odpowiedzi.
4. Dbaj o intymność, zarówno swoją, jak i dziecka.
Seksualność jest tematem intymnym. Wychowanie w duchu pozytywnej edukacji seksualnej nie oznacza rezygnacji z intymności (rodzicielskiej/małżeńskiej) na rzecz dziecka ani ingerencji w jego intymność.
Ta książka powstała po to, by towarzyszyć ci w przemierzaniu tej wąskiej ścieżki wijącej się między dwiema intymnościami, które należy chronić - twoją i dziecka.
Dlatego na początku każdego akapitu znajdziesz STRONY DLA RODZICÓW -, na których poprowadzę cię krok po kroku i zaproponuję słowa, jakich możesz używać.
5. Gdy odpowiesz, zapytaj dziecko, czy jego ciekawość została zaspokojona.
W kontekście pytań zaproponowanych w tej książce, a także innych wątpliwości wyrażanych przez dzieci, istnieje doskonały sposób, by upewnić się, jak wyczerpująco powinno się odpowiedzieć. Należy mówić "na raty":
- Pierwsza odpowiedź krótka, dająca minimum informacji.
- Pauza i pytanie skierowane do dziecka, czy odpowiedź, którą usłyszało, była wystarczająca.
- Jeżeli dziecko potrzebuje kolejnych informacji, a ty czujesz, że masz ochotę i możliwość, by iść dalej, kontynuuj, podając więcej szczegółów.
- Kolejna pauza, by zapytać dziecko, czy ten poziom precyzji w odpowiedzi był wystarczający. Można na przykład zapytać, czy zrozumiało wyjaśnienia - gdy samo mierzy się z tematem, lepiej zapamiętuje. Poza tym daje ci to szansę na odpowiedni dobór słów czy uzupełnienie wypowiedzi.
- Jeżeli dziecko chciałoby wiedzieć więcej, a ty oceniasz, że jest na tyle dojrzałe, by temat pogłębić, możesz udzielić mu wyczerpującej odpowiedzi.
Treść tej książki uporządkowana jest według tej samej zasady - stopniujemy złożoność pytań i odpowiedzi, by dostosować je do psychoemocjonalnej dojrzałości dzieci.
- Strony zielone przeznaczone są dla dzieci od 5. do 8. roku życia.
- Strony różowe przeznaczone są dla dzieci od 7. do 10. roku życia.
- Strony pomarańczowe przeznaczone są dla dzieci powyżej 10. roku życia.
? WAŻNE
- Podział na grupy wiekowe jest tylko wskazówką, ponieważ stopień dojrzałości i ciekawości dzieci bywa różny. To ty, jako osoba odpowiedzialna za swoje dziecko, potrafisz najlepiej określić zakres informacji, jakie powinno ono otrzymać.
- Koła oznaczające grupy wiekowe są przygotowane zgodnie z zamysłem, że coraz starszym dzieciom proponuje się coraz więcej szczegółów: by dojść do pytań z grupy 2 - , należałoby zatem najpierw przeczytać z dzieckiem pytania z grupy 1 - .
Dalej analogicznie: zanim przeczytacie pytania z grupy 3 - , najpierw zapoznajcie się z tymi z grup 1 - i 2 - .
DZIECI +
? Gdy trafisz na taki rysunek, możesz przejść do wspomnianego rozdziału albo zostać tam, gdzie jesteś.
Treść książki jest całością, ale po jej rozdziałach można skakać. Na przykład gdy rozmawiamy o dojrzewaniu, wspominamy o reprodukcji (rozdział Dzieci), urodzie (rozdział Samoocena) czy pierwszych miłościach (rozdział Pierwsze uczucia). Wszystko się ze sobą łączy!
? Na końcu książki znajdziesz bibliografię i spis źródeł internetowych zawierających ważne i pożyteczne dla twojego dziecka informacje.
Możesz też zaopatrzyć się w zeszyt - być może będziesz mieć ochotę zapisać, co mówi twoje dziecko, może trafią się nawet jakieś perełki. 😉
6. Trenuj!
Aby w jakimś temacie poczuć się swobodniej, możesz wcześniej przeczytać zarówno strony dla rodziców -, jak i dla dzieci - - -.
Możesz ćwiczyć, tak jak przed rozmową o pracę czy wystąpieniem publicznym: przed lustrem lub bez niego, wyobrażając sobie, że właśnie rozmawiasz ze swoim dzieckiem. Wypowiadanie słów na głos dla treningu jest bardzo skuteczne, bo pozwala przezwyciężyć wstyd i dobrać odpowiednie słowa do rozmowy o cielesności, miłości i seksualności.
DLACZEGO WARTO UŻYWAĆ JĘZYKA INKLUZYWNEGO?*
Po pierwsze dlatego, że nie ma żadnego powodu, by stawiać rodzaj męski ponad żeńskim. Po drugie ponieważ binarne podejście do płci zostało nam narzucone** i możemy to zmienić. A zmiany zachodzą również poprzez słowa, których używamy. 😉
Ponadto gdy mowa o anatomii czy genitaliach, lepiej wspominać o osobach z penisem czy osobach z łechtaczką/macicą: istnienie osób transpłciowych*** i niebinarnych (tym bardziej dzieci) jest faktem. Dlatego nie możemy zakładać, że dziecko, które przyszło na świat z penisem, jest chłopcem, a urodzone z łechtaczką - dziewczynką****.
W książce staramy się używać takiego języka, by nie dopuścić u dzieci do poczucia wykluczenia.
Ale poradnik ten absolutnie nie jest skryptem do wyuczenia się na pamięć. Ma ci towarzyszyć, ma cię wspierać i ma ci pomagać.
Jeśli czujesz się lepiej, stosując słowa "kobiety", "mężczyźni", "dziewczynki", "chłopcy" - używaj właśnie ich!
7. Zaufaj sobie!
Nie jest celem tej książki, by wyczerpująco odpowiedzieć na wszystkie pytania stawiane przez dzieci. Jest ona jedynie podstawą do rozpoczęcia z twoim dzieckiem zdrowej, pozytywnej, inkluzywnej i przyjaznej rozmowy na temat seksualności.
Lektura tej książki da ci pewność siebie w zakresie: zaufanie do sposobu, w jaki przekazujesz informacje, i w swoją umiejętność akceptowania pytań twojego dziecka. Prawda jest taka, że my, dorośli, dorastamy w tym samym czasie co nasze dzieci. 😉
To od ciebie zależy, jaki temat rozwiniesz, czy zapytasz dziecko, czy potrzebuje więcej informacji, czy wysłuchacie razem odcinka podcastu, czy pooglądacie filmiki edukacyjne. Mamy szczęście żyć w czasach szerokiej dostępności źródeł informacji, dostosowanych do wieku i etapu rozwoju dzieci.
Język inkluzywny włączający to forma wypowiedzi nastawiona na brak dyskryminacji, szczególnie wszelkich mniejszości płciowych czy seksualnych [przyp. kons.].
Podejście binarne zakładające istnienie tylko dwu płci - męskiej i żeńskiej - zostało narzucone przez społeczeństwo, a nie matkę naturę. Płeć jest spektrum, a nie dwoma przeciwnymi biegunami. Binarność jest niezaprzeczalna, jednak nie możemy pomijać całego spektrum płci leżącego pomiędzy tymi biegunami [przyp. kons.].
Osoba transpłciowa to taka osoba, która nie identyfikuje się z płcią przypisaną jej przy urodzeniu na podstawie narządów płciowych zewnętrznych [przyp. kons.].
Należy pamiętać o rozróżnieniu pomiędzy płcią biologiczną i płcią psychologiczną. Nie musimy dążyć do całkowitego zaprzestania używania określeń kobieta biologiczna i mężczyzna biologiczny [przyp. kons.].
