C.S.Lewis na trzecie tysiąclecie. Sześć esejów o Końcu człowieczeństwa - Peter Kreeft

WSTĘP

W cza­sie gdy na­sza nie­do­łężna, bez­zębna, zdez­o­rien­to­wana cy­wi­li­za­cja to­czy się na oślep w trze­cie ty­siąc­le­cie; gdy do­biega kresu nasz "wiek lu­do­bój­stwa", w któ­rym wy­mor­do­wano w ciągu za­le­d­wie stu lat wię­cej ludz­kich istot (na­ro­dzo­nych i nie­na­ro­dzo­nych), niż li­czyła cała ludzka po­pu­la­cja wszyst­kich po­przed­nich stu­leci; gdy na­sza de­mo­niczna "kul­tura śmierci" w co­raz bar­dziej za­wrot­nym tem­pie po­żera nie tylko ludz­kie ciała, lecz także du­sze; gdy na­sza naga, bez­bronna pla­neta prze­cina zu­chwale czas i prze­strzeń, pę­dząc ku nie­uchron­nej ko­li­zji z prze­ra­ża­jącą aste­ro­idą Bo­żej spra­wie­dli­wo­ści - za­sta­na­wiamy się: "Co da­lej?", a na­wet po­wąt­pie­wamy, czy ja­kieś "da­lej" w ogóle na­stąpi. Szu­kamy pro­ro­ków.

Moim zda­niem dwie naj­bar­dziej pro­ro­cze książki na­szego wieku to Nowy wspa­niały świat Al­do­usa Hux­leya i Ko­niec czło­wie­czeń­stwa C.S. Le­wisa. Je­śli chce­cie do­żyć trze­ciego ty­siąc­le­cia, prze­czy­taj­cie je obie.

Le­wis ma nad Hux­leyem wielką prze­wagę: jest chrze­ści­ja­ni­nem. Dla­tego za­cho­wuje na­dzieję, od­wo­łuje się do mo­ral­nego wy­boru i ofe­ruje inne, po­zy­tywne wyj­ście, cho­ciaż jego je­re­miada jest nie mniej prze­ra­ża­jąca niż sce­na­riusz końca świata za­pre­zen­to­wany przez Hux­leya. Na­dzieja, al­ter­na­tywa i wy­bór nie do­ty­czą jed­nak wy­łącz­nie chrze­ści­jan. Du­chowa wojna tego wieku nie to­czy się mię­dzy róż­nymi re­li­giami, ale mię­dzy wszyst­kimi re­li­giami świata i bra­kiem re­li­gii w ogóle. Dla­tego to, co dzieje się w Bo­śni i Ir­lan­dii Pół­noc­nej, jest nie tylko nie­go­dziwe, lecz też bez­na­dziej­nie prze­sta­rzałe; to wojna do­mowa wy­bu­cha­jąca w sze­re­gach ar­mii pod­czas glo­bal­nej, apo­ka­lip­tycz­nej wojny z mo­cami pie­kieł. Ko­niec czło­wie­czeń­stwa ape­luje do wszyst­kich lu­dzi do­brej woli i zdro­wego roz­sądku. Po­dob­nie jak ni­niej­sza książka - sześć ese­jów o Końcu czło­wie­czeń­stwa do­ty­czą­cych na­szej te­raź­niej­szo­ści i przy­szło­ści.

Pierw­szy z nich, Jak oca­lić za­chod­nią cy­wi­li­za­cję - C.S. Le­wis jako pro­rok, sta­nowi pod­su­mo­wa­nie hi­sto­rio­zo­fii Le­wisa.

Drugi, Ciem­ność w po­łu­dnie - za­ćmie­nie "rze­czy nie­zmien­nych", pod­su­mo­wuje na­szą epokę z punktu wi­dze­nia tej hi­sto­rio­zo­fii.

Trzeci, Do­bro jest do­bre, a zło jest złe, za­wiera obronę prawa na­tu­ral­nego, czyli obiek­tyw­nych war­to­ści jako ab­so­lut­nego sine qua non dla prze­trwa­nia na­szej cy­wi­li­za­cji oraz pod­su­mo­wa­nie dwu­dzie­stu oba­lo­nych przez Le­wisa al­ter­na­tyw­nych roz­wią­zań.

Czwarty, Czy prawo na­tu­ralne może za­nik­nąć w sercu czło­wieka?, przed­sta­wia spór Le­wisa ze św. To­ma­szem z Akwinu o to, czy kie­dy­kol­wiek na­stąpi ko­niec czło­wie­czeń­stwa (czyli czło­wieka jako istoty mo­ral­nej).

Piąty, Lost in the Co­smos Wal­kera Percy'ego - Ko­niec czło­wie­czeń­stwa w for­ma­cie ko­me­dio­wym, sta­nowi ko­miczną wa­ria­cję na te same po­ważne te­maty, o któ­rych mó­wiły po­przed­nie cztery roz­działy.

Na­to­miast szó­sty esej, Ra­do­sna ko­smo­lo­gia - Wielki Ta­niec z Pe­re­lan­dry jako wi­zja świata al­ter­na­tywna wo­bec no­wo­cze­snego re­duk­cjo­ni­zmu, roz­wija pełną na­dziei kon­klu­zję Końca czło­wie­czeń­stwa Le­wisa: opi­suje nową hu­ma­ni­styczną ko­smo­lo­gię - po­gląd na świat bę­dący nie­zbęd­nym pod­ło­żem no­wej mo­ral­no­ści, czyli po­glądu na ży­cie. No­wość po­lega na przy­wró­ce­niu tego, co dawne. Kiedy es­ta­bli­sh­ment staje się ra­dy­kalny, je­dyną re­wo­lu­cją jest tra­dy­cjo­na­lizm.

Sześć ese­jów to sześć prób zgłę­bie­nia naj­waż­niej­szej kwe­stii na­szych roz­pacz­li­wych cza­sów. Za­pra­szam czy­tel­nika, by przy­łą­czył się do mo­jej wy­prawy na sze­ściu ma­łych tra­twach po­dą­ża­ją­cych śla­dem pio­nier­skiego okrętu Le­wisa, aby zba­dać wiry i by­strza tej wiel­kiej, hu­czą­cej rzeki, którą jest na­sza wspólna kul­tura, te­raz naj­wy­raź­niej zmie­rza­jąca w stronę wo­do­spadu. Czy i w jaki spo­sób moż­liwe jest od­wró­ce­nie tego losu - to jedna z nie­wielu rze­czy, nad którą na­prawdę warto się dziś za­sta­na­wiać.