[1] W. Gruszka, Bractwo św. Anny w Czeladzi, "Echo Czeladzi", nr 9, 2002, s. 16.
[2] J. Łyżwiński, Rękopisy czeladzkie, "Zeszyty Czeladzkie", z. 8, Czeladź 2002, s. 5-6.
[3] C. Ryszka, Klejnot Czeladzi. Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika, Bytom 1997; Tenże, Czeladź. 750 lat kościoła i parafii św. Stanisława biskupa i męczennika, Czeladź 2010.
[4] Z. Jedynak, J. Drabina, Czeladź w XVII i XVIII wieku: Stosunki wyznaniowe [w:] Historia Czeladzi, red. J. Drabina, Czeladź 2012, t. 1, s. 233-250.
[5] M. Trąba, W odrodzonej Polsce międzywojennej(1918-1939): Stosunki wyznaniowe [w:] Historia Czeladzi, red. J. Drabina, Czeladź 2012, t. 2, s. 91-120; Tenże, W okresie rozbiorów 1795-1918: Stosunki wyznaniowe [w:] Historia Czeladzi, red. J. Drabina, Czeladź 2012, t. 1, s. 469-522; Tenże, W powojennej Polsce (1945-2000): Stosunki wyznaniowe i religijne [w:] Historia Czeladzi, red. J. Drabina, Czeladź 2012, t. 2, s. 363-406.
[6] B. Gawłowska, Historia Parafii św. Stanisława B.M. w Czeladzi, "Zeszyty Czeladzkie", nr 2, 1995, s. 20-24.
[7] Kiryk F., Rajman J., Miasta ziemi siewierskiej [w:] Siewierz, Czeladź, Koziegłowy. Studia i materiały z dziejów Siewierza i księstwa siewierskiego, red. F. Kiryk, Katowice 1994, s. 297-380; Kracik J., Parafie księstwa siewierskiego w dobie baroku i katolicyzmu oświeconego [w:] Siewierz, Czeladź, Koziegłowy. Studia i materiały z dziejów Siewierza i księstwa siewierskiego, red. F. Kiryk, Katowice 1994, s. 517-548.
[8] Bogdan F., Agregacja, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 1, Lublin 1989, kol. 192-193; Kuźmak K., Anna św. III. Bractwa, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 1, Lublin 1985, kol. 625-626; Taż., Bractwo Kościelne, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 2, Lublin 1985, kol. 1013-1020.
[9] Kumor B., Kościelne stowarzyszenia świeckich na ziemiach polskich w okresie przedrozbiorowym [w:] Księga tysiąclecia Katolicyzmu w Polsce, red. M. Rechowicz, Lublin 1969, s. 503-541.
[10] Litak S., Bractwa religijne w Polsce przedrozbiorowej XIII - XVIII wiek. Rozwój i problematyka, "Przegląd Historyczny", t. 88, z. 3-4, 1997, s. 499-523.
[11] Flaga J., Bractwa religijne w Rzeczpospolitej w XVII i XVIII wieku, Lublin 2004.
[12] Olszewska K., Księga Bractwa Świętej Anny przy kościele Mariackim w Toruniu z lat 1726 -1821, "Rocznik Toruński", t. 40, 2013, s. 187-188.
Wstęp
Chcąc poznać przeszłość Bractwa św. Anny w Czeladzi nie można zapomnieć o ludziach, którzy przez wieki tworzyli to stowarzyszenie. Nie wolno pomijać także ich dorobku oraz tego, co pozostawili po sobie, jako materialne świadectwo życia i przynależności do wspólnoty. Nie można przejść do interpretacji źródła, jakim są księgi brackie Bractwa św. Anny, bez znajomości kontekstu, podstawowych terminów, oraz świata w jakim żyli i funkcjonowali jego członkowie.
Bractwo św. Anny istniało przy kościele parafialnym pw. św. Stanisława BM w Czeladzi na przestrzeni lat 1651-1998. Konfraternia ta, jako stowarzyszenie religijne podlegała odpowiednim władzom duchownym, a bezpośrednio parafii i reprezentującemu ją proboszczowi miejsca. W latach tych przynależność administracyjna miasta i parafii do danej diecezji zmieniała się kilkakrotnie. W latach 1443-1795 miasto administracyjnie podlegało pod księstwo siewierskie, które jako dominium ziemskie biskupów krakowskich siłą rzeczy należało do diecezji krakowskiej. Po rozbiorach w skutek zawirowań dziejowych parafia ta znalazła się w granicach diecezji kieleckiej, w której pozostała, aż do 1925 roku, gdy została włączona do diecezji częstochowskiej. W 1992 roku nowopowstała diecezja sosnowiecka objęła swoją jurysdykcją parafię w Czeladzi.
Przedmiotem rozważań w tej pracy będzie Bractwo św. Anny istniejące w Czeladzi, a w szczególności albumy brackie, które jako wyjątkowe źródło do badań nad historią konfraterni zasługuje na szczególne zainteresowanie treścią, jaką posiada. Celem niniejszej rozprawy będzie nie tylko zarysowanie tła i objaśnienie terminów towarzyszących tematyce brackiej, ale i przede wszystkim przedstawienie samej tematyki Bractwa św. Anny w kontekście kraju, rejonu, parafii oraz próba przybliżenia czytelnikowi słabo zbadanych źródeł niezbędnych w badaniach dziejów konfraterni - albumów brackich.
Ramy czasowe pracy określone zostały poprzez źródła wytworzone i pozostawione przez samo Bractwo św. Anny w Czeladzi. Data początkowa istnienia bractwa odnotowana w dokumencie erekcyjnym to rok 1651. Za drugą datę wyznaczającą granicę początkową problemu badawczego należy widzieć rok 1718, którym rozpoczynają się oba albumy brackie. Za granicę końcową należy przyjąć ostatecznie rok 1998 zamykający księgę wpisów, choć należy nadmienić, iż księga zmarłych z niewiadomych przyczyn kontynuowana jest tylko do roku 1977.
Konstrukcja pracy zbudowana jest z czterech rozdziałów skupionych wokół tematyki brackiej. Rozdział pierwszy oprócz przybliżenia podstawowych terminów wyjaśnia genezę oraz zarysowuje rozwój różnych stowarzyszeń religijnych od czasów starożytnych najpierw w ujęciu całego Kościoła powszechnego. Następnie ukazuje recepcje ideologii bractw w Kościele polskim i ich rozwój na ziemiach polskich. Na koniec przedstawione jest pochodzenie i rozwój bractw św. Anny w Rzeczpospolitej.
W drugim rozdziale ukazane zostały normy i podstawy prawne przy zakładaniu bractw religijnych oraz akty prawne powołujące je do życia. Zobrazowany został także tutaj przykładowy ustrój i struktura wewnętrzna występująca w całości lub niektórych elementach we wszystkich bractwach religijnych. Stanowi to niejako poglądowy, acz uproszczony szablon ustroju i struktur wewnątrz różnych stowarzyszeń. Na koniec tego rozdziału zbadane zostało występowanie tej formy źródła, jakimi są albumy brackie w innych konfraterniach.
Rozdział trzeci zorientowany jest na ukazanie dziejów Bractwa św. Anny w Czeladzi. Znajduje się w nim zarys historyczny dziejów samej wspólnoty brackiej oraz innych niż księgi źródeł. Zaś rozdział czwarty traktuje bezpośrednio o albumach brackich wspólnoty czeladzkiej, analizuje i przybliża dokładnie tę tematykę.
Podstawę źródłową dla tej pracy stanowią dwie księgi Bractwa św. Anny w Czeladzi: księga wpisów nowych członków oraz księga zmarłych z tegoż bractwa. Obie przechowywane są w skarbcu Archiwum parafialnego kościoła św. Stanisława BM w Czeladzi. Albumy te były dotąd w niewielkim stopniu wykorzystywane przez historyków oraz osoby piszące o tejże parafii i bezpośrednio o samym bractwie. Księgi te nigdy wcześniej nie były poddane wnikliwym badaniom historycznym.
O albumach tych oraz bractwie znajdujemy niewiele publikacji w lokalnych wydawnictwach. O samym Bractwie św. Anny traktuje krótki, acz wnikliwy artykuł Wita Gruszki[1]. Znajduje się w nim dość dokładna informacja o księdze wpisów tegoż bractwa. Zaś Józef Łyżwiński w swoim artykule sygnalizuje istnienie księgi zmarłych członków tej konfraterni[2]. Ukazały się również dwie prace o charakterze popularnonaukowym poświęcone samej parafii i kościołowi czeladzkiemu autorstwa Czesława Ryszki[3]. W swojej książce wydanej z okazji 750-lecia parafii św. Stanisława BM traktuje w osobnym rozdziale o Bractwie św. Anny. Także tam znajdują się wzmianki o istnieniu niniejszych albumów brackich. Kilka informacji o nich, jak i samym bractwie odnaleźć można w najnowszej monografii miasta Czeladzi w rozdziale Zdzisława Jedynaka i Jana Drabiny[4] oraz rozdziałach ks. Mariusza Trąby[5]. Istnienie Bractwa św. Anny w Czeladzi sygnalizuje także Beata Gawłowska w swoim artykule o historii parafii[6]. Również w pracy zbiorowej pod redakcją Feliksa Kiryka traktującej o miastach księstwa siewierskiego znaleźć można kilka wiadomości na temat konfraterni[7]. Jednak żadna z przytoczonych prac nie wyczerpuje w pełni ani tematyki Bractwa św. Anny w Czeladzi, ani samych ksiąg brackich.
Na temat tematyki ogólnobrackiej powstało kilkanaście znakomitych prac. Niektóre traktują całościowo, jako pogląd na sprawy stowarzyszeń świeckich, inne z kolei ukazują pewne zjawiska zachodzące we wspólnotach religijnych na podstawie szczegółowych analiz przykładowych bractw. Pierwszym miejscem gdzie należy szukać podstawowych informacji na temat niniejszych jest Encyklopedia katolicka[8]. Kolejnym znaczącym dziełem jest publikacja ks. Bolesława Kumora stanowiąca przyczynek dla później powstałych prac na ten temat i systematyzująca poszczególne informacje[9]. Pracą poglądową na temat nie tylko samych bractw religijnych, ale i na szeroką literaturę tematu może być artykuł Stanisława Litaka[10]. Na uwagę zasługują prace Jerzego Flagi, który to w swoim dorobku posiada wiele znakomitych dzieł traktujących temat bractw religijnych nie tylko bardzo szczegółowo, ale ukazujących ogólny obraz stowarzyszeń na tle ziem Rzeczpospolitej. Na wyszczególnienie zasługuje znakomita praca Bractwa religijne w Rzeczpospolitej w XVII i XVIII wieku, w której oprócz obfitych informacji, znajduje się bardzo szeroka bibliografia dotycząca tego tematu[11]. W związku z tematem rozprawy wartą zauważenia pozostaje praca Karoliny Olszewskiej, która zajęła się opracowaniem ksiąg brackich konfraterni św. Anny przy kościele Mariackim w Toruniu[12]. Pozostała obszerna literatura tematu wykorzystana w niniejszej pracy została podana w bibliografii.
Poniższa praca powstała w roku 2015 jako praca dyplomowa z zakresu historii na Uniwersytecie Śląskim pod kierownictwem dra hab. Wacława Gojniczka, któremu autor składa serdeczne podziękowania. Praca ta nie mogłaby powstać bez serdecznej uprzejmości ks. kan. Jarosława Wolskiego, proboszcza tutejszej parafii, któremu również należą się podziękowania. Niniejsze wydawnictwo wydane w 370 rocznicę powstania Bractwa św. Anny w Czeladzi autor dedykuje członkom tejże konfraterni, zwłaszcza tym żyjącym oraz całej wspólnocie parafialnej i Czeladzianom.
[1] K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1013-1020.
[2] S. Litak, dz. cyt., s. 501.
[3] K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1013.
[4] B. Kumor, Kościelne..., s. 504.
[5] E. Wipszycka, Świeckie bractwa w życiu religijnym chrześcijańskiego Egiptu, "Przegląd Historyczny", t. 59, 1968, z. 3, s. 447-463.
[6] K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1013.
[7] W. Bochnak, Religijne stowarzyszenia i bractwa katolików świeckich w diecezji wrocławskiej od XVI w. do 1810r., Wrocław 1983, s. 46.
[8] Tamże, s. 47.
[9] J. Kłoczowski, Wspólnoty w chrześcijaństwie zachodnim od starożytności do XV wieku, Kraków 1964, s.230-246; B. Kumor, Kościelne..., s. 505.
[10] W. Bochnak, dz. cyt., s. 48-49.
[11] J. Kłoczowski, dz. cyt., s. 242-234; K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1014.
[12] W. Bochnak, dz. cyt., s. 49-54; K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1014.
[13] J. Kracik, dz. cyt., s. 533-535.
[14] W. Bochnak, dz. cyt., s. 53.
[15] J. Kłoczowski, dz. cyt., s. 240-242; B. Kumor, Kościelne..., s. 505.
[16] S. Litak, dz. cyt., s. 502.
[17] W. Bochnak, dz. cyt., s. 53-54.
[18] J. Kracik, dz. cyt., s. 533.
[19] B. Kumor, Historia Kościoła, t. 5, Lublin 2004, s. 228.
[20] W. Bochnak, dz. cyt., s. 54-56.
[21] B. Kumor, Historia..., t. 5, s. 228.
[22] Tamże, s. 201.
[23] W. Bochnak, dz. cyt., s. 55.
[24] Tamże, s. 55-56.
[25] B. Kumor, Historia..., t. 5, s. 201.
[26] W. Bochnak, dz. cyt., s. 56.
[27] K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1015.
[28] B. Kumor, Kościelne..., s. 506.
[29] S. Litak, dz. cyt., s. 502.
[30] B. Kumor, Kościelne..., s. 507.
[31] Tamże, s. 507-508.
[32] E. Wiśniowski, Bractwa religijne na ziemiach polskich w średniowieczu, "Roczniki Humanistyczne", t. 17, 1969, z. 2, s. 54-55.
[33] J. Nowacki, Dzieje archidiecezji poznańskiej: Kościół katedralny w Poznaniu, t. 1, Poznań 1959, s.228; B. Kumor, Kościelne..., s. 507.
[34] B. Kumor, Kościelne..., s. 507.
[35] S. Litak, dz. cyt., s.502.
[36] B. Kumor, Kościelne..., s. 507-508.
[37] H. Zaremska, Bractwa w średniowiecznym Krakowie, Wrocław 1977, s. 116-121.
[38] E. Wiśniowski, dz. cyt., s.56.
[39] B. Kumor, Archidiakonat sądecki, "Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne", t. 8, 1964, s. 93-286; t. 2, 1964, s.271-304; Tenże, Prepozytura tarnowska, "Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne", t. 12,1966, s. 205-288; t. 14, 1967, s.249-256.
[40] Diecezja chełmińska. Zarys historyczno - statystyczny, Pelplin 1928, s. 81-82.
[41] I. Czarciński, Bractwa w wielkich miastach państwa krzyżackiego w średniowieczu, Toruń 1993, s. 51-56.
[42] Tamże, s. 35, 51, 110-112.
[43] W. Bochnak, dz. cyt., s. 58.
[44] H Borcz, Bractwa religijne w kościołach parafialnych diecezji przemyskiej w okresie przedrozbiorowym, "Roczniki Teologiczno - Kanoniczne", t. 28, 1981, z. 4, s. 77-90.
[45] J. Flaga, Bractwa religijne w archidiakonacie lubelskim do początku XVII wieku, "Roczniki Humanistyczne", t. 21, 1973, z. 2, s. 146-147.
[46] W. Bochnak, dz. cyt., s. 59.
[47] J. Flaga, Bractwa religijne w archidiakonacie..., s. 146-147.
[48] K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1014.
[49] B. Kumor, Historia..., t. 5, s. 228.
[50] K. Kuźmak, Bractwo..., kol. 1014-1015.
[51] Tamże, kol. 1015.
[52] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 141.
[53] A. Bruździński, Bractwa religijne w siedemnastowiecznym Krakowie. [w:] Historia świadectwem czasów. Księdzu profesorowi Markowi Tomaszowi Zahajkiewiczowi, red. W. Bielak, S. Tylus, Lublin 2006, s. 119.
[54] K. Kuźmak, Anna św. III. Bractwa, kol. 625-626.
[55] W. F. Murawiec, Bernardyni warszawscy. Dzieje klasztoru św. Anny w Warszawie 1454-1864, Kraków 1973, s. 144.
[56] B. Kumor, Kościelne stowarzyszenia..., s. 527; por. Z. Malewski, Bractwo św. Anny w Bydgoszczy, Bydgoszcz 1933, s. 17; Z. Malewski podaje w przeciwieństwie do Encyklopedii katolickiej, iż zatwierdzenie statutów miało miejsce w 1579 roku.
[57] A. Bruździński, dz. cyt., s. 119; por. K. Kuźmiak, Anna św. III. Bractwa, kol. 626. Encyklopedia katolicka podaje datę wydania tej bulli na rok 1589, jednak zob. J. Majewski, Niezwykłe szopki i jasełka dla plebsu. Jak było kiedyś? https://warszawa.wyborcza.pl/warszawa/1,54420,10863805,Niezwykle_szopki_i_jaselka_dla_plebsu__Jak_bylo_kiedys_.html [dostęp 01.02.2021].
[58] A. Bruździński, dz. cyt., s. 119.
[59] Diecezja chełmińska..., s. 83, 239, 250, 291, 295, 357, 360, 418, 444, 527, 545, 571, 605.
[60] K. Olszewska, dz. cyt., s. 187-188.
[61] A. Bruździński, dz. cyt., s. 119.
[62] Tamże, s. 119-120.
[63] Łagosz R., Bractwo św. Anny niesie pomoc dzieciom w Staszowie: https://bractwo-staszow.pl.tl/Historia.htm [dostęp 01.02.2021].
[64] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 105.
[65] B. Kumor, Kościelne stowarzyszenia..., s. 527.
[66] J. Flaga, Bractwa i przejawy ich życia religijnego w 2. połowie XVIII wieku na przykładzie diecezji płockiej, "Roczniki Humanistyczne", t. 24, 1976, z. 2, s. 39.
[67] Tenże, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 105.
[68] H Borcz, dz. cyt., s. 34.
[69] J. Flaga, Bractwa religijne w diecezji kamienieckiej w połowie XVIII wieku [w:] Religia, edukacja, kultura. Księga Pamiątkowa dedykowana Profesorowi Stanisławowi Litakowi, red. M. Surdacki, Lublin 2002, s. 618.
[70] Tenże, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 140.
[1] K. Kuźmak, Bractwo..., kol 1015.
[2] B. Kumor, Kościelne..., s. 508.
[3] Tenże, Historia..., t. 3, s. 90.
[4] Tenże, Kościelne..., s. 509.
[5] W. Bochnak, dz. cyt., s.108.
[6] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 39.
[7] Tamże, s. 40; K. Kuźmak, Bractwo..., kol 1015.
[8] B. Kumor, Kościelne..., s. 509.
[9] K. Kuźmak, Bractwo..., kol 1015;
[10] B. Kumor, Kościelne..., s. 509.
[11] W. Bochnak, dz. cyt., s. 120.
[12] B. Kumor, Kościelne..., s. 509; K. Kuźmak, Bractwo..., kol 1015; J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 40.
[13] B. Kumor, Kościelne..., s. 509.
[14] Tamże, s. 509-510.
[15] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 40.
[16] Tamże, s. 41.
[17] Tenże, Bractwa i przejawy ich życia religijnego..., s. 50.
[18] Tenże, Rodzaje i terytorialne rozmieszczenie bractw religijnych w diecezji krakowskiej w połowie XVIII wieku [w:] Ius et lex. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Adama Strzembosza, red. A. Dębiński, A, Grześkowiak, K. Wiak, Lublin 2002, s. 563-589.
[19] Tenże, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 42-43.
[20] Kodeks Prawa Kanonicznego z 1917 roku, Kan. 682-701, 707-725.
[21] K. Kuźmak, Bractwo..., kol 1016.
[22] F. Bogdan, dz. cyt., kol. 192-193.
[23] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 55-57.
[24] Tamże, s. 55.
[25] K. Kuźmak, Bractwo..., kol 1016.
[26] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 60-61.
[27] H. Ruciński, Bractwo literackie w Koprzywnicy jako obraz struktury społecznej miasteczka w latach 1694-1795, "Przegląd Historyczny", t. 65, z. 2, 1974, s. 269.
[28] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 62.
[29] Tamże, s. 65.
[30] Tamże, s. 66.
[31] Tamże, s. 67.
[32] B. Panek, Dzieje bractwa szkaplerza świętego przy kościele OO. Karmelitów w Krakowie na Piasku do końca XVII wieku, "Roczniki Teologiczno Kanoniczne", t. 10, 1963, z. 3, s. 53-54.
[33] Tamże, s. 39, 51-54.
[34] Tamże, s. 54.
[35] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 72.
[36] Tamże, s. 28.
[37] Tenże, Rekrutacja do bractw religijnych w XVII i XVIII wieku na przykładzie archidiakonatu lubelskiego, "Roczniki Humanistyczne", t. 35, 1987, z. 2, s. 102.
[38] Tenże, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 29-30.
[39] Tamże, s. 29.
[40] Tamże, s. 31.
[41] Tamże, s. 41, 69; H. Ruciński, dz. cyt., s. 268.
[42] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 31.
[43] Próby takie podjęło kilku polskich badaczy: H. Gapski, Akademicy krakowscy w dominikańskim Bractwie Różańcowym w latach 1585-1646, "Roczniki Humanistyczne", t. 34, 1986, z. 2, s. 191-197; J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej...; Tenże, Członkowie bractwa Matki Boskiej Wspomożycielki Chrześcijan w Lublinie w latach 1723-1773, "Summarium", t. 2,, s. 207-213; Tenże, Członkowie bractwa św. Barbary w Czemiernikach w latach 1728-1770, "Summarium", t. 1, 1972, s. 38-42; Tenże, Liczba członków bractw bernardyńskich w Lublinie w latach 1752-1853, "Summarium", t. 7, 1978, s.202-207; Tenże, Rekrutacja..., s. 101-114.
[44] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 29-30.
[45] H. Ruciński, dz. cyt., s. 268.
[46] B. Panek, dz. cyt., s. 51-52.
[47] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 162.
[48] B. Kumor, Kościelne..., s. 521.
[49] J. Mitkowski, Księga zmarłych bractwa kościoła Panny Marii w Krakowie (wiek XIV-XVIII), "Studia Historyczne", t. 11, 1968, z. 1, s. 77.
[50] K. Olszewska, dz. cyt., s. 188.
[51] S. Hagenow, Bractwo Świętej Anny w Krakowie To jest Ustawy, Artykuły, Porządki Nauki y Nabożeństwa Bractwa Świętey Anny za wolą y wiadomością [...] Kardynała Radziwiłła [...] y za przyzwoleniem Jana Dimitra Solikowskiego [...] w druk podane, Kraków 1594; Tenże, Bractwo świętej Anny Samotrzeciej, Kraków 1634; J. Jachnowicz, Reguły i pieśni bractwa Izydora świętego, Wilno 1629; J. Mastalski, Nabożeństwo do św. Anny dla użytku bractwa, Kraków 1847; Statuty Bractwa Literackiego Nauki Chrześcijańskiej przy kolegiacie św. Małgorzaty w Nowym Sączu, wyd. B. Kumor, "Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne", t. 2, 1961, z. 1-2, s. 353-389; Zbiór nabożeństw do św. Anny, Czeladź 1939.
[1] F. Kiryk, J. Rajman, dz. cyt., s. 375-378.
[2] J. Kracik, dz. cyt., s. 536.
[3] Z. Jedynak, J. Drabina, dz. cyt., s. 248-249.
[4] F. Kiryk, J. Rajman, dz. cyt., s. 369.
[5] A. Rejdak, Najstarszy budynek, "Echo Czeladzi", nr 2, 1998, s. 11.
[6] Tamże, s. 11.
[7] Przewodnik po Zagłębiu Dąbrowskim, Sosnowiec 1939, s. 87.
[8] F. Kiryk, J. Rajman, dz. cyt., s. 307; A. Rejdak, dz. cyt., s. 11.
[9] Z. Jedynak, J. Drabina, dz. cyt., s. 247.
[10] C. Ryszka, dz. cyt., s. 94; J. Łyżwiński, dz. cyt., s. 5-6.
[11] J. Łyżwiński, dz. cyt., s. 13-14.
[12] Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie (dalej: AKMK), AV 57 Protokół wizytacji generalnej dekanatu Siewierz 1784, k. 25 v.; (odpis protokołu przechowywany jest również w Archiwum Parafialnym).
[13] Archiwum Parafialne parafii św. Stanisława BM w Czeladzi (dalej: AP św. Stanisława), Album Almae Confraternitatis S[anct]ae Annae Conscriptum Ab Anno D[omi]ni 1718. 26 Julij.
[14] AP św. Stanisława, Liber mortuorum ex confraternitate S[ancta]e Annae ab Anno D[omi]ni 1718. 26 J[ulij].
[15] Z. Jedynak, J. Drabina, dz. cyt., s. 247.
[16] C. Ryszka, dz. cyt., s. 112.
[17] 12/2306 Parafia Rzymskokatolicka Czeladź, Archiwum Państwowe w Katowicach (APK), sygn. 2, str. 57-60.
[18] 12/2306 Parafia Rzymskokatolicka Czeladź, APK, sygn. 1-2.
[19] Tamże, s. 98, 119; J. Sobczyński, Kronika parafii św. Stanisława BM w Czeladzi.
[20] Z. Jedynak, J. Drabina, dz. cyt., s. 235-236.
[21] W. Gruszka, dz. cyt., s. 16.
[22] F. Maroń, Materiały Źródłowe do dziejów Kościoła w obecnej diecezji Katowickiej. Protokoły wizytacyjne z 1657 roku, [w:] "Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne", t. 8, Katowice 1975, s. 304; C. Ryszka, dz. cyt., s. 99(il.).
[23] Pastorał przechowywany jest w skarbcu Archiwum Parafii św. Stanisława.
[24] M. Trąba, W okresie rozbiorów 1795-1918: Stosunki wyznaniowe [w:] Historia Czeladzi, red. J. Drabina, Czeladź 2012, t. 1, s. 492.
[25] Tamże, s. 494.
[26] A. Bruździński, dz. cyt., s. 119.
[27] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 31.
[28] M. Trąba, W okresie..., s.497; J. Sobczyński, dz. cyt.
[29] Tamże, s.497.
[30] AP św. Stanisława BM, Pamiątka Jubileuszowej procesyi i uroczystego przeniesienia ze starego kościółka do wspaniałej nowo zbudowanej świątyni w Czeladzi obrazów łaskami słynących i od dawna w okolicy czczonych Matki Bożej Pocieszenia i św. Anny Samotrzeciej d. 14 września 1913 r.
[31] M. Trąba, W odrodzonej Polsce międzywojennej(1918-1939): Stosunki wyznaniowe [w:] Historia Czeladzi, red. J. Drabina, Czeladź 2012, t. 2, s. 111.
[32] Patrz: Aneks 1
[33] Tenże, W powojennej Polsce (1945-2000): Stosunki wyznaniowe i religijne [w:] Historia Czeladzi, red. J. Drabina, Czeladź 2012, t. 2, s. 372.
[34] Tamże, s. 373.
[35] Tamże, s. 375.
[36] C. Ryszka, dz. cyt., s. 228-230; J. Sobczyński, dz. cyt.
[37] C. Ryszka, dz. cyt., s. 98.
[38] Tamże, s. 230-231; J. Sobczyński, dz. cyt.; M. Trąba, Czeladź w latach II Wojny Światowej (1939-1945). Źródła i materiały z archiwów kościelnych, Katowice 2011, s. 44, 59.
[1] Pisownia oryginalna wzięta ze stron tytułowych ksiąg brackich.
[2] AP św. Stanisława, Album Almae...
[3] Tamże, s. 1: "Forma Inscribendi Fratrem et Sorores in Album Archi=Confraternitatis S. Annae Matris Beatissimae Virginis Mariae".
[4] Tamże, s. 3: "Módlmy się. Boże, któryś Błogosławionej Annie łaskę użyczyć raczył, aże Rodzicielki Syna Twego Matką wybraną bydź zasłużyła, pozwól łaskawie abyśmy, której pamiątke czyniemy, za Jej u Ciebie przyczynami wspomożeni byli. Przez Xtusa Pana Naszego. Amen".
[5] Tamże, s. 3-4: "Ja N.N. Władzą i Mocą S. Stolicy Apostolskiej i Jaśnie Wielmożnego Biskupa tej Dyecezyi przyjmuję cię /albo was/ do Bractwa św. Anny i przypuszczam cię /was/ do społeczności wszystkich odpustów i zasług, które przed tym współ Bracia i Siostry i wierni cnotliwemi uczynkami u Boga sobie zasłużyli i na potym zasłużą. W Imię Ojca i Syna et:".
[6] Tamże, s. 4.
[7] Tamże, s. 4: "Ja N.N. Ciebie Anno Święta, Matko Najświętszej Panny Maryi dziś sobie biorę za Patronkę i Orędowniczkę moję, prosząc Cię, abyś mi w wszystkich potrzebach moich teraz i czasu śmierci przytomna była. Amen".
[8] Tamże, s. 2.
[9] Tamże, s. 2, 4.
[10] J. Łyżwiński, dz. cyt., s. 13-14.
[11] AP św. Stanisława, Album Almae..., s. 6-7; patrz: Aneks 1; J. Łyżwiński nie odczytał z oryginału fragmentu: "cumque omnibus articulis praestandis in speciali Libro Titulo Sanctae Annae impressis quiiam passim ubique Venates reperium sub Situlo Santae Annae descriptis et tamen cum benevolo Illustrissimi et Reverendissimi Loci Ordinarij Viri cui Ecclesia hace subjecta est assensa. Ita ut omnes Christi Fideles Spiritualis et Secularis Sanctus, ac Sexus utriusque, qui sponte ac ex devotione indicta Societatem recipe, ac Libro ad id speciali habendo Nomina sua dare et inscribi voluerint, ea quae sint institute huji propria alioquin facilia jucunda et nulli intolerabilio facie: omnium Grace; et Donorum Spiritualium quibus Societas de Gratia Dei Omnipotensi et Sanctae Sedis Apostolicae: liber concessione gaudet participes efficient, ac remissionem Pecator: Divinam Gratiam et Sempiternam et felicitatem facio et expenditius consequi poterint ac mereant. Quemadmode ex Diplomatibus superius obtentis et una cum Articulis dotalis hujus in Libro Supramemorato ex processis liquidi constat".
[12] Tamże, s. 8: "Consistorium Generale Diecesis Kielecensis. Hanc copiam concordare cum sur virginali transcriptum Varsaviensi Generali Gubernatori transcriptum qua documentum existentio Confraternitatis S[anct]ae Annae in Ecclesiae parochiali in Czeladź testor. Kielecis, 16 Februar 1889. Tadeus Sawryntus Alexander Wilczyński".
[13] Tamże, s. 9: Wszystkie imiona i nazwiska urzędników oraz nazwy funkcji zostały zapisane zgodnie z oryginałem.
[14] Tamże, s. 102-103: "Działo się dnia dwudziestego piątego lipca roku Pańskiego tysiąc dziewięćset trzydziestego siódmego od narodzenia Chrystusa Pana, a dziewiętnastego od odzyskania niepodległości naszego Państwa Polskiego, gdy Ojcem chrześcijaństwa całego był Papież Pius XI, a Prezydentem i Włodarzem Najjaśniejszej Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki, odbyło się w pięknej i wspaniałej świątyni Czeladzkiej poświęcenie sztandaru Bractwa Świętej Anny, istniejącego od roku 1718-go".
[15] Tamże, s. 104-113.
[16] Tamże, s. 128.
[17] Tamże, s. 144.
[18] Tamże, s. 154.
[19] A. Bruździński, dz. cyt., s. 114.
[20] J. Flaga, Bractwa religijne w Rzeczpospolitej..., s. 35.
[21] J. Kracik, dz. cyt., s. 540-541.
[22] AP św. Stanisława, Album Almae..., s. 4 (tył).
[23] Tamże, s. 1-7 (tył).
[24] Tamże, s. 8-9 (tył): Wszystkie imiona i nazwiska urzędników oraz nazwy funkcji zostały zapisane zgodnie z oryginałem.
[25] Tamże, s. 8 (tył).
[26] AP św. Stanisława, Liber mortuorum...
[27] J. Łyżwiński, dz. cyt., s. 6.
[28] AP św. Stanisława, Liber mortuorum..., s. 1.
[29] Tamże, s. 3.
[30] Tamże, s. 3-7.
