Prolog

Cze­kał na tę chwilę od dawna. Cho­ciaż czas stę­pił ból i stłu­mił nie­na­wiść.

Kobieta, która nawie­dzała go w snach, już pra­wie z nich znik­nęła. Prze­stała go drę­czyć. Zda­rzały się dni, kiedy w ogóle o niej nie myślał. Cza­sami łapał się na tym, że mógłby nawet jej nie poznać.

Aż do tam­tego gru­dnio­wego poranka, gdy nagle przed nim sta­nęła. Nie mógł uwie­rzyć, że to nie uro­je­nie. Jakby bóg zemsty wysłu­chał modli­twy, powta­rza­nej naj­pierw po kilka razy dzien­nie, z tym samym żarem, a potem coraz rza­dziej i ostat­nio już tylko od czasu do czasu, siłą przy­zwy­cza­je­nia.

Stała tak bli­sko, że czuł inten­sywny zapach jej per­fum, wymie­szany z wypeł­nia­jącą nie­wiel­kie apteczne pomiesz­cze­nie wonią wale­riany i mięty. Kupo­wała lek na bez­sen­ność. Czyżby prze­szłość dopa­dła ją po latach? Ode­brała spo­kój duszy? Obu­dziła sumie­nie?

Nie od razu ją poznał. Nie tylko dla­tego, że jasne jak psze­nica włosy ufar­bo­wała na kru­czo­czarny kolor, a sta­lo­wo­szare oczy zasło­niła gru­bymi szkłami. Wytworna, ubrana w szy­kowny kożuch, nie miała w sobie nic z pro­stej pro­win­cjuszki, którą pamię­tał. Ale kiedy zdjęła oku­lary, żeby odli­czyć pie­nią­dze, nogi się pod nim ugięły.

Pew­ność, że to ona, ukłuła go bole­śnie, jak cienka, ostra igła. Zro­zu­miał, że cię­żar, który nosił w sercu, na­dal tam jest. Zachwiał się, przy­gnie­ciony jego masą. Bał się, że zemdleje i zwróci na sie­bie uwagę.

Szybko wyszedł na ulicę i ode­tchnął mroź­nym powie­trzem. Odda­lił się od apteki. Nasu­nął czapkę głę­biej na oczy. Cze­kał.

Gdy wyszła, spu­ścił głowę i powoli, jakby się wahał, podą­żył za nią.

Wie­dział, że nie powi­nien zwra­cać na sie­bie uwagi, ale nie mógł ode­rwać od niej oczu.

Na szczę­ście ani razu nie obej­rzała się za sie­bie. Niczego nie zauwa­żyła, niczego nie podej­rze­wała.

Z Sze­ro­kiej skrę­ciła w Szma­rag­dową, prze­cięła plac Reja i dotarła do Poznań­skiej.

Domy­ślił się, dokąd zmie­rza. Przy Poznań­skiej mie­ścił się jedyny hotel w mie­ście. Zaraz po wpro­wa­dze­niu stanu wojen­nego zamiesz­kali w nim komi­sa­rze woj­skowi, ale zajęli tylko par­ter. Pokoje na pię­trach pozo­stały otwarte dla przy­jezd­nych.

Kiedy weszła do środka, podą­żył za nią. Sta­nął przy oknie i uda­wał, że na kogoś czeka, ale nie spusz­czał z niej wzroku.

Popro­siła o klucz. Po nie­miecku. Przez lata robił wszystko, by wyrzu­cić z pamięci tę skrze­kliwą, nie­ludzką mowę, ale im bar­dziej się sta­rał, tym moc­niej sły­szane przed laty słowa, frazy i zda­nia wbi­jały się w mózg.

Zro­zu­miał dosko­nale, co mówi. Zresztą po krót­kiej chwili, widząc nie­pewną minę recep­cjo­nistki, powtó­rzyła numer pokoju po pol­sku. "Dwie­ście sie­dem".

Kiedy znik­nęła na scho­dach, na­dal trwał na poste­runku. Zasta­na­wiał się, co zro­bić.

A potem po pro­stu wró­cił do domu. Wyczer­pany padł na łóżko. Dopiero wtedy coś w nim pękło. W kąci­kach ust poczuł słony smak łez.

Leżał kilka godzin. W gru­bej, wytar­tej jesionce, w cięż­kich zimo­wych butach. Miał nadzieję, że zmo­rzy go sen. Długi, wie­lo­go­dzinny sen. A kiedy się obu­dzi, kobiety nie będzie już w mie­ście. Ale sen nie nad­szedł.

Kiedy pod­niósł się z łóżka, był już śro­dek nocy. Wszedł do kuchni, otwo­rzył szu­fladę i wybrał naj­ostrzej­szy nóż. Ten, któ­rym kroił mięso. Wsu­nął go do kie­szeni płasz­cza.

Na ulicy pano­wał cał­ko­wity mrok. Jak pod­czas praw­dzi­wej wojny.

Ciemne latar­nie, ciemne okna, ciemne niebo. I jaśnie­jące na skraju chod­ni­ków nie­równe pagórki śniegu, usy­pane przez wła­ści­cieli domów i dozor­ców.

Mia­steczko spało.

Przez myśl prze­mknęło mu, że może natknąć się na patrol Obrony Cywil­nej. Obo­wią­zy­wała prze­cież godzina mili­cyjna. Ale gro­bowa cisza uspo­ka­jała: jesteś sam.

Szedł powoli. Zmę­cze­nie i prze­raź­liwe zimno coraz bar­dziej dawały się we znaki. Nogi stały się jak z oło­wiu, buty wyda­wały się coraz cięż­sze. Ale jakaś wewnętrzna siła cały czas pchała go przed sie­bie.

Tylko w holu na par­te­rze paliło się świa­tło, w poko­jach, wszyst­kich bez wyjątku, było ciemno. Zasta­na­wiał się, jak dosta­nie się do środka. I co powie recep­cjo­ni­stce. A przede wszyst­kim, jak nakłoni kobietę w gru­bych szkłach, by w środku nocy wpu­ściła go do sie­bie.

Ale drzwi do hotelu nie były zamknięte. Otwo­rzył je bez­sze­lest­nie. Zdjął buty i posta­wił w przed­sionku pod ścianą. Z ulgą stwier­dził, że w recep­cji nie ma nikogo. Jedy­nie w głębi kory­ta­rza, w pół­mroku, ktoś drze­mał na fotelu.

Powoli, nasłu­chu­jąc, czy nikt nie idzie, wspiął się na dru­gie pię­tro. Serce waliło mu w piersi, ale nie czuł stra­chu. Ze zdu­mie­niem stwier­dził, że nie ma w nim nawet cie­nia emo­cji.

Zasta­na­wiał się, co go pcha do przodu. Pamięć o nie­na­wi­ści, która dawno stra­ciła żar? Przy­sięga zło­żona samemu sobie i duchom zmar­łych?

W ciem­no­ściach nie widział nume­rów poko­jów. Wyjął z kie­szeni zapałki. Pierw­sza roz­bły­sła na moment i zga­sła. Dopiero druga roz­ja­śniła kory­tarz. Dwie­ście pięć, dwie­ście sześć, dwie­ście sie­dem.

Zga­sił zapałkę, pocze­kał chwilę, aż osty­gnie, i wsu­nął do kie­szeni.

Zapu­kał. Był prze­ko­nany, że kobieta śpi. Wsta­nie z łóżka, podej­dzie do drzwi i zapyta po nie­miecku, kto ją nie­po­koi o tej porze. Co jej odpo­wie? Może po pro­stu zacznie mówić cokol­wiek, licząc na to, że zdez­o­rien­to­wana zechce spraw­dzić, o co cho­dzi, i prze­kręci klucz w zamku.

Drzwi otwo­rzyły się bez­sze­lest­nie. Kobieta, ubrana w gra­na­towy swe­ter i czarne spodnie, popra­wiła fry­zurę i obej­rzała się za sie­bie, jakby cze­goś szu­kała. Zapo­mniała o dopeł­nia­ją­cych kamu­flaż oku­la­rach?

Miał wra­że­nie, że na kogoś czeka. Zdzi­wiła się, że na progu stoi ktoś, kogo się nie spo­dzie­wała.

Kiedy jej zimne, nie­ru­chome spoj­rze­nie prze­szyło go na wylot, poczuł drże­nie kolan. Bał się, że zabrak­nie mu odwagi i siły, by wyko­nać zada­nie, które przy­cza­jone cze­kało na niego od dawna. Wie­dział, że jeśli teraz się zawaha, wszystko prze­pad­nie. Zro­bił krok do przodu i całym cia­łem pchnął kobietę do środka.

Nie rozu­miała, co się dzieje. Powinna krzyk­nąć, wezwać pomoc. Tym­cza­sem, zdez­o­rien­to­wana, zro­biła jedy­nie krok do tyłu. Na jej twa­rzy malo­wało się zmę­cze­nie. Bruzdy zmarsz­czek wyda­wały się głęb­sze niż pod­czas spo­tka­nia w aptece. Ale w sta­lo­wo­sza­rych oczach nie było stra­chu. Któż zresztą prze­ra­ziłby się wymi­ze­ro­wa­nego aste­nika w znisz­czo­nej jesionce, nawet jeśli jego zacho­wa­nie było dziwne i nie­po­ko­jące?

Dopiero gdy wyjął z kie­szeni nóż, zwy­kły kuchenny nóż, zdała sobie sprawę z grozy sytu­acji. Widział, że prze­ra­że­nie, które poja­wiło się dopiero teraz, cał­ko­wi­cie ją spa­ra­li­żo­wało. Nie mogła wydo­być z sie­bie głosu.

Ude­rzył z całej siły. Cof­nął dłoń i pchnął znowu, a potem jesz­cze raz i jesz­cze raz.

Był znu­żony i słaby, ale w jego cio­sach sku­mu­lo­wały się moce, które gro­ma­dził w sobie od dawna.

Pró­bo­wała wyrwać mu nóż, ale jej roz­pacz­liwe, nie­sko­or­dy­no­wane ruchy nie mogły mu prze­szko­dzić. Na moment skrzy­żo­wała dło­nie na brzu­chu, ale był to ostatni, żało­sny i nie­sku­teczny gest obrony przed pona­wia­nymi ata­kami.

Zdzi­wił się, że tak szybko osu­nęła się na pod­łogę.

Z jej ust wydo­był się nie­ar­ty­ku­ło­wany char­kot, któ­remu darem­nie pró­bo­wała nadać kształt słów.

Nie zro­zu­miał, co chce powie­dzieć. Pyta dla­czego? Błaga o łaskę? Poznała go i prosi o wyba­cze­nie?

Kiedy leżała już na ziemi, z bez­ład­nie roz­rzu­co­nymi nogami, jak u szma­cia­nej lalki, ukląkł nad jej poora­nym, zakrwa­wio­nym, odar­tym z resz­tek god­no­ści cia­łem i pchnął jesz­cze trzy­krot­nie.

Z tru­dem się pod­niósł i oparł o ścianę. Zro­biło mu się słabo. Zdu­miony, że nóż stał się taki ciężki, upu­ścił go na pod­łogę.

Wie­dział, że odci­ski pal­ców mogą go zdra­dzić. A jed­nak nie miał siły, by się schy­lić. I raz jesz­cze spoj­rzeć z bli­ska na zma­sa­kro­wane ciało.

Odwró­cił się i powoli ruszył w stronę wyj­ścia. Kiedy mijał duże lustro umo­co­wane do drzwi szafy, zauwa­żył, że jego ubra­nie też jest zakrwa­wione. Prze­tarł je kilka razy dło­nią, ale tylko roz­ma­zał lep­kie, ciemne plamy.

W budynku na­dal pano­wała cisza. Zbrod­nia, którą tak nie­zdar­nie zapla­no­wał i wyko­nał, nie zakłó­ciła niczy­jego snu.

Zszedł po scho­dach, minął pustą recep­cję, doszedł do drzwi i już chciał wyjść, kiedy uświa­do­mił sobie, że nie ma na nogach butów. Poszu­kał ich w kory­ta­rzu. Zało­żył powoli, z wysił­kiem i w końcu opu­ścił hotel.

Nie pamię­tał, jak dotarł do domu.

Kiedy obu­dził się po dłu­gich godzi­nach snu, stwier­dził ze zdu­mie­niem, że ma na sobie piżamę. Nie rozu­miał, jak zna­lazł w sobie siły, by prze­brać się do snu. Nie bar­dzo też potra­fił odtwo­rzyć w pamięci prze­bieg zda­rzeń minio­nej nocy.

Nie wie­rzył w powta­rzane bez­wied­nie w myślach słowa, wyra­ża­jące prze­ko­na­nie, że wresz­cie wydo­był się z cie­nia roz­pa­czy i zasty­głego w każ­dej czą­stce ciała bólu.

Jedno wie­dział na pewno.

Kobieta, któ­rej imie­nia nie potra­fił wymó­wić gło­śno, była mar­twa.

6 kwietnia 1982, wtorek

To Kry­sia zwró­ciła na mnie uwagę. Wyło­wiła z tłumu nie­opie­rzo­nych stu­den­tów pierw­szego roku, zacza­ro­wała wzro­kiem, zmu­siła, żebym pod­szedł i wydu­sił z sie­bie kilka słów, które mogłaby obu­do­wać czymś na kształt roz­mowy. To ona wymy­śliła pierw­szą randkę. W wio­senne, sobot­nie przed­po­łu­dnie w muzeum pla­katu w Wila­no­wie, gdzie można było patrzeć sobie w oczy i deli­kat­nie ocie­rać się o sie­bie, bez nara­ża­nia się na natar­czywe, osą­dza­jące spoj­rze­nia obcych, bo byli­śmy jedy­nymi zwie­dza­ją­cymi. To ona ścią­gnęła mnie jesz­cze tego dnia do miesz­ka­nia na Ursy­no­wie, które miała wyłącz­nie do swo­jej dys­po­zy­cji, bo jej rodzice, któ­rych ni­gdy nie pozna­łem, wyje­chali gdzieś daleko, bodajże do Afryki. To ona wyrwała mnie ze świata chło­pię­cych fan­ta­zji i wpro­wa­dziła do raju, czy raczej pie­kła grzesz­nych przy­jem­no­ści.

Zna­jo­mość trwała cztery czy pięć mie­sięcy. Spro­wa­dzała się do krót­kich popo­łu­dnio­wych spo­tkań, zawsze u niej, zawsze według tego samego sce­na­riu­sza. Naj­pierw roz­mowa o niczym, potem seks, znowu seks, skromny posi­łek, a na koniec, jeśli wystar­czyło sił, bo róż­nie z tym bywało, jesz­cze raz seks.

Z początku było cudow­nie, ale już po kilku tygo­dniach zaczą­łem nie bez zdu­mie­nia dostrze­gać, że kolejne spo­tka­nia zaczy­nają mnie nużyć. Zapach ciała Krysi, który tak mnie pod­nie­cał, wyda­wał się coraz bar­dziej mdły, nagość - oczy­wi­sta, cie­le­sna bli­skość - parząca.

Zro­zu­mia­łem, że seks, jak wszystko inne, można przedaw­ko­wać.

Zerwa­nie oka­zało się łatwe, bo w naszym związku nie było prze­cież żad­nych obiet­nic i wyznań. Z jed­nym wyjąt­kiem. Krótki list z waka­cji - z prak­tyk stu­denc­kich? - Kry­sia zaczęła sło­wami: "Kochany Danielu!". Zdu­miało mnie to. "Kochana Kry­siu!". Nie potra­fił­bym się tak do niej zwró­cić. Jesz­cze wtedy upa­ja­łem się każdą jej piesz­czotą, ale nawet przez myśl mi nie prze­szło, że łączy nas coś wię­cej niż pożą­da­nie.

Odsze­dłem bez słowa. Pew­nego dnia po pro­stu znik­ną­łem z jej życia. Zamkną­łem ten roz­dział edu­ka­cji ero­tycz­nej, jak postrze­ga­łem naszą zna­jo­mość. Na zawsze. A jed­nak po jakimś cza­sie poja­wiło się uczu­cie żalu. Pamięć o znu­że­niu szybko się bowiem zatarła, a wspo­mnie­nie bło­go­ści, jaką tak hoj­nie i wspa­nia­ło­myśl­nie raczyła mnie star­sza o dwa czy trzy lata kole­żanka ze stu­diów, pozo­stało żywe. Nie­ba­wem w moim życiu poja­wiły się jed­nak inne dziew­czyny. A seks zyski­wał stop­niowo nowy wymiar - sta­wał się dopeł­nie­niem cze­goś, co pew­nie na wyrost, nazy­wa­łem miło­ścią. Czymś wzbo­ga­ca­ją­cym wewnętrz­nie, a nie jedy­nie ćwi­cze­niem z fizycz­nej roz­ko­szy.

Od dawna nie myśla­łem o Krysi, gdy nagle sta­nęła przede mną w małym, cichym barze w hotelu War­szawa, dokąd wpa­dłem napić się piwa.

Wyglą­dała ina­czej niż daw­niej. Ele­gancka, wystro­jona w beżowy żakiet narzu­cony na gra­na­tową suk­nię z koron­ko­wym koł­nie­rzy­kiem, wyma­lo­wana jak modelka, nie przy­po­mi­nała dziew­czyny, którą zna­łem sie­dem czy osiem lat wcze­śniej. Wtedy swo­bod­nej, ubra­nej w białą baweł­nianą koszulkę i zie­lone sztruk­sowe spodnie, nie­uzna­ją­cej maki­jażu. A jed­nak nie mia­łem wąt­pli­wo­ści, że to ona. Zwłasz­cza kiedy świa­tło jedy­nej jaśniej­szej lampy wydo­było z pół­mroku zło­tawą grzywkę, wysy­pu­jącą się spod sta­ran­nie uło­żo­nej fry­zury, pełne bla­sku, zie­lo­no­szare oczy, zadarty nosek, namięt­nie wydęte mali­nowe usta i filu­ter­nie zaokrą­glony pod­bró­dek.

Dopiero po dłuż­szej chwili nasze spoj­rze­nia się spo­tkały. Z początku mia­łem wra­że­nie, że nie zosta­łem roz­po­znany. Pomy­śla­łem, że to lepiej. Nagle zabra­kło mi odwagi, by spo­tkać się z prze­szło­ścią.

Pocią­gną­łem kilka łyków piwa, bo szkoda mi było zosta­wiać pełną szklankę, i już chcia­łem ruszyć w stronę wyj­ścia, kiedy na twa­rzy Krysi poja­wił się uśmiech. Bez zasta­no­wie­nia wstała od sto­lika i ruszyła w moją stronę. Ocze­ki­wa­łem, że po pro­stu poda mi rękę. Tym­cza­sem rzu­ciła mi się na szyję, jak­by­śmy nie widzieli się mie­siąc czy dwa i po kilku tygo­dniach bez­gra­nicz­nej tęsk­noty znowu się spo­tkali.

Nie mia­łem poję­cia, co ta wylew­ność ozna­cza i w jaki spo­sób powi­nie­nem na nią zare­ago­wać. Zaczę­li­śmy roz­ma­wiać, jak nie roz­ma­wia­li­śmy ze sobą ni­gdy.

Zasta­no­wiło mnie, że Kry­sia zupeł­nie ina­czej zapa­mię­tała wspólne chwile sprzed lat niż ja. Mówiła o nich z zaska­ku­jącą czu­ło­ścią. Może rze­czy­wi­ście mnie wtedy kochała? A jeśli tak, moje odej­ście musiało być dla niej bole­sne. Nie zda­wa­łem sobie z tego sprawy. Nawet przez myśl mi nie prze­szło, że ją zra­ni­łem.

Naj­bar­dziej zdu­miało mnie jed­nak to, że przez cały czas obser­wo­wała mnie z odda­le­nia. Cho­ciaż wyje­chała na stałe do NRD, czego ni­gdy bym się nie domy­ślił - marzyła o życiu na Zacho­dzie, kil­ka­krot­nie wspo­mniała o ewen­tu­al­nej ucieczce do Szwe­cji, ale któż emi­gruje do NRD? - miała sporo infor­ma­cji na mój temat.

Wie­działa o moich pierw­szych doświad­cze­niach i suk­ce­sach dzien­ni­kar­skich. Czy­tała naj­waż­niej­sze tek­sty. Pochwa­liła repor­taż o pol­skich stu­den­tach w Buł­ga­rii, opu­bli­ko­wany przez "Poli­tykę". Byłem z niego dumny, ale wspo­mi­na­łem źle, oka­zał się bowiem źró­dłem wielu nie­przy­jem­no­ści. Kiedy ktoś z amba­sady Buł­ga­rii zapro­te­sto­wał prze­ciwko nie­praw­dzi­wemu jego zda­niem opi­sowi warun­ków panu­ją­cych w domach aka­de­mic­kich w tym kraju, tygo­dnik wstrzy­mał publi­ka­cję następ­nych moich arty­ku­łów. A póź­niej także w wielu innych redak­cjach dano mi do zro­zu­mie­nia, żebym spa­dał, w czym nie­szczę­sny arty­kuł miał zapewne swój udział.

Tak czy ina­czej, od trzy­na­stego grud­nia nie napi­sa­łem ani słowa. Czy zresztą mia­łem prawo nazy­wać sie­bie dzien­ni­ka­rzem? Po ukoń­cze­niu stu­diów eko­no­micz­nych zosta­łem skie­ro­wany do pracy w war­szaw­skim Przed­się­bior­stwie Remon­towo-Budow­la­nym imie­nia Janka Kra­sic­kiego. Doga­da­łem się jed­nak z dyrek­to­rem, by dał mi bez­płatny urlop, i pró­bo­wa­łem zara­biać na życie pisa­niem. Uda­wało się aż do wpro­wa­dze­nia stanu wojen­nego, kiedy wyda­wa­nie więk­szo­ści dzien­ni­ków i cza­so­pism zawie­szono.

W ostat­nim cza­sie nie­które tytuły zaczęły się co prawda odra­dzać, ale z zespo­łów dzien­ni­kar­skich wyeli­mi­no­wano osoby myślące ina­czej niż woj­skowa wła­dza. Uzna­łem, że w tej sytu­acji ja rów­nież powi­nie­nem odło­żyć pióro do szu­flady, cho­ciaż wol­nych strzel­ców wery­fi­ka­cje nie objęły. Tak czy ina­czej, od kilku mie­sięcy żyłem z nie­wiel­kiego spadku po ojcu, mia­łem jed­nak świa­do­mość, że pie­nię­dzy nie wystar­czy na długo. Zwłasz­cza że ich war­tość po kolej­nych pod­wyż­kach cen, takich jak ta lutowa, bar­dziej dra­styczna niż wcze­śniej­sze, z dnia na dzień malała.

Nie pró­bo­wa­łem ukry­wać, że ja z kolei nie mia­łem poję­cia, jak poto­czyły się losy Krysi. Nie wie­dzia­łem, że poślu­biła nie­miec­kiego reży­sera Hansa Eckarta i zagrała w kilku jego fil­mach. Nie śle­dzi­łem roz­woju kine­ma­to­gra­fii zachod­nich sąsia­dów. Nie zna­łem nazwisk tam­tej­szych twór­ców. Oczy­wi­ście widzia­łem kil­ka­na­ście, a może nawet kil­ka­dzie­siąt fil­mów z NRD, bo czę­sto pre­zen­to­wała je tele­wi­zja. Ale zapa­mię­ta­łem tylko jeden, bar­dziej udany niż inne: Legenda o Paulu i Pauli. W żad­nym nie dostrze­głem Kri­stiny Eckart, jak nazy­wała się teraz. Zresztą tytuły, które wymie­niała, nic mi nie mówiły. Przy­zna­łem, że głu­pio mi z tego powodu, i obie­ca­łem, że od tej pory będę śle­dził jej karierę. Zapew­ni­łem, że kiedy tylko nada­rzy się spo­sob­ność, obej­rzę ostat­nie dzieło Eckarta, Trupa na torach, w któ­rym jak wyja­śniła, zagrała jedną z ofiar seryj­nego mor­dercy.

Wła­śnie pokaz tego filmu w Ośrodku Kul­tury i Infor­ma­cji Nie­miec­kiej Repu­bliki Demo­kra­tycz­nej przy Świę­to­krzy­skiej, tuż obok hotelu War­szawa, był powo­dem przy­by­cia Krysi wraz z mężem na dwa dni do Pol­ski. Nie­je­dy­nym. Ale dopiero po dłuż­szej chwili sie­dząca przede mną ele­gancka kobieta wyznała, że główny motyw jej przy­jazdu był zupeł­nie inny.

Popro­siła o lampkę koniaku, wypiła ją szybko, niczym kie­li­szek taniej wódki, i opo­wie­działa ści­szo­nym gło­sem, jakby się cze­goś oba­wiała, o znik­nię­ciu w War­sza­wie, dokład­nie w dniu wpro­wa­dze­nia stanu wojen­nego, Anny Eckart. Wiel­kiej - tego okre­śle­nia użyła - pisarki nie­miec­kiej. Jej teścio­wej.

Owiana aurą tajem­nicy histo­ria obu­dziła we mnie dzien­ni­kar­ską cie­ka­wość. Ale jeśli znik­nię­cie Anny Eckart miało zwią­zek z wyda­rze­niami trzy­na­stego grud­nia, roz­pra­wia­nie o nim, nawet kon­spi­ra­cyj­nym szep­tem, mogło być nie­bez­pieczne.

Unio­słem głowę znad szklanki i rozej­rza­łem się po sali. Wyda­wało mi się, że jeste­śmy w barze sami, tym­cza­sem przy sto­liku w głębi sie­dział - od jak dawna? - zezo­waty męż­czy­zna w sza­rym gar­ni­tu­rze i pił kawę z małej fili­żanki. Odnio­słem wra­że­nie, że nas obser­wuje. Lecz w tej samej chwili pomy­śla­łem, że gapi się, bo w sali nie ma po pro­stu nic cie­kaw­szego.

Zapro­po­no­wa­łem Krysi, mimo wszystko, byśmy kon­ty­nu­owali roz­mowę u mnie, ale wyja­śniła, że to nie­moż­liwe, bo za pół godziny spo­tyka się z mężem. Wysłu­cha­łem więc opo­wie­ści o zagad­ko­wym znik­nię­ciu nie­miec­kiej pisarki, która przy­je­chała do War­szawy, by wziąć udział w kon­fe­ren­cji na temat obsza­rów wol­no­ści w lite­ra­tu­rze kra­jów socja­li­stycz­nych. Cały czas jed­nak sta­ra­łem się nie spusz­czać oka z faceta w sza­rym gar­ni­tu­rze, a także z bar­manki, zaję­tej wycie­ra­niem sto­ją­cych przed nią szkla­nek i co jakiś czas spo­glą­da­ją­cej spode łba w naszą stronę.

- Przy­le­ciała ósmego grud­nia z dele­ga­cją pisa­rzy z NRD - zaczęła Kry­sia. - Dzie­sią­tego wygło­siła odczyt na uni­wer­sy­te­cie. Były tłumy. Tak sły­sza­łam. Jede­na­stego wzięła udział w nagra­niu jakiejś audy­cji. I już dwu­na­stego miała wra­cać do Ber­lina. Zmie­niła plany, kiedy dzien­ni­karz zachod­nio­nie­miec­kiej tele­wi­zji, który krę­cił coś w War­sza­wie, popro­sił ją, by w następ­nych dniach udzie­liła mu jesz­cze wywiadu. Zde­cy­do­wała się lecieć pięt­na­stego. Kole­dzy naci­skali, żeby wra­cała z nimi, ale się uparła. A potem... Jak wiesz, trzy­na­stego grud­nia zamknięto gra­nice. I cho­ciaż trzy dni póź­niej pociągi do Ber­lina znowu ruszyły, mama nie wró­ciła.

Jak to nie wró­ciła?, pomy­śla­łem, gdy Kry­sia zała­mu­ją­cym się gło­sem wyszep­tała:

- Daniel... Ich habe das Gefühl... No wiesz. Że wyda­rzyło się coś strasz­nego...

Nie mia­łem poję­cia, jak się zacho­wać. Jesz­cze nie widzia­łem Krysi tak poru­szo­nej. Ale zanim zdą­ży­łem się zasta­no­wić, jak mógł­bym ją pocie­szyć, moje myśli podą­żyły w innym kie­runku.

Do baru wszedł męż­czy­zna w roz­pię­tej czar­nej kurtce, rozej­rzał się, zoba­czył gościa w sza­rym gar­ni­tu­rze, szybko się odwró­cił i wyszedł. Cóż to mogło ozna­czać? Kim był zezo­waty nie­zna­jomy?

Dopiero po chwili wzno­wi­łem roz­mowę z Kry­sią, która zdą­żyła zapa­no­wać nad emo­cjami, i zapy­ta­łem, czy nie mieli z mężem żad­nej wia­do­mo­ści od zagi­nio­nej.

- Żad­nej! - zaprze­czyła. - Żad­nego listu. A tele­fony trzy­na­stego wyłą­czono.

- Wsz­częto poszu­ki­wa­nia?

- Oczy­wi­ście. W sprawę zaan­ga­żo­wał się nasz amba­sa­dor. Mama jest prze­cież wielką pisarką, lau­re­atką Nagrody Pań­stwo­wej. Dzięki niemu mogli­śmy się kon­tak­to­wać z War­szawą. Ale... Sam wiesz. W Pol­sce pano­wał chaos. Mimo że woj­sko robiło wszystko, by zapro­wa­dzić porzą­dek.

Zasta­no­wiło mnie, czy Kry­sia naprawdę wie­rzy, że trzy­na­stego grud­nia woj­sko przy­wró­ciło w Pol­sce ład zbu­rzony, jak twier­dziły reżi­mowe media, przez wichrzy­cieli z Soli­dar­no­ści, ale uzna­łem, że oko­licz­no­ści nie sprzy­jają dys­ku­sji na takie tematy.

- Poin­for­mo­wano nas - Kry­sia kon­ty­nu­owała - że mama wymel­do­wała się z hotelu Forum, w któ­rym się zatrzy­mała, już trzy­na­stego rano po dzie­wią­tej. Dokład­nie o dzie­wią­tej dwa­dzie­ścia sie­dem. Dla­czego? I co robiła potem? Dokąd się prze­nio­sła czy wyje­chała? W następ­nych dniach... Wiesz, raporty były coraz krót­sze i coraz mniej kon­kretne. A potem wszystko się urwało.

- Wasz amba­sa­dor nie naci­skał na zin­ten­sy­fi­ko­wa­nie poszu­ki­wań? - zapy­ta­łem.

- Zapew­nia, że naci­skał, ale coraz bar­dziej w to wąt­pię. - Kry­sia sku­liła się w sobie. I gło­sem peł­nym rezy­gna­cji dodała: - Mam wra­że­nie, że nikt nie trak­to­wał tych poszu­ki­wań poważ­nie.

- Dla­czego tak myślisz? - Szcze­rze się zdzi­wi­łem.

- Zbyt wiele się działo. Pol­skie wła­dze miały za dużo na gło­wie. A poza tym wiesz... Kiedy znika kobieta... Naj­prost­sze wyja­śnie­nie jest takie, że pole­ciała za jakimś face­tem...

Stwier­dzi­łem, że to cał­kiem praw­do­po­dobne, ale moja roz­mów­czyni gwał­tow­nie zapro­te­sto­wała.

- To nie­moż­liwe. Mama miała, co prawda, wiele przy­gód. Z mężem roz­stała się wkrótce po uro­dze­niu Hansa. Ale po pierw­sze, nie kry­łaby przed kole­gami, z któ­rymi przy­le­ciała do Pol­ski, że się z kimś spo­tyka. I po dru­gie, miała mnó­stwo pracy. Zbli­żał się ter­min odda­nia książki do druku. A ponie­waż jest osobą odpo­wie­dzialną...

- Żeby skoń­czyć książkę, nie trzeba sie­dzieć w domu - zauwa­ży­łem. - Wystar­czą notes i dłu­go­pis. Może jed­nak kogoś poznała? I zde­cy­do­wała się zostać w Pol­sce dłu­żej. A ponie­waż tele­fony nie dzia­łały, nie mogła was zawia­do­mić, gdzie jest i co robi.

- Tak, wiem. Dem Glücklichen schlägt keine Stunde. Szczę­śliwi czasu nie liczą. Ale... Jest już kwie­cień. Do tej pory na pewno by się z nami skon­tak­to­wała. Coś się musiało stać! Dla­tego kiedy poja­wiła się pro­po­zy­cja poka­za­nia w War­sza­wie Trupa na torach, zde­cy­do­wa­li­śmy się z Han­sem jechać. Mimo że jeste­śmy bar­dzo zajęci. Udźwię­ko­wie­nie nowego filmu, przy­go­to­wa­nia do kolej­nego... I mimo tego, że w Pol­sce nie jest bez­piecz­nie. Łudzi­łam się, że na miej­scu dowiem się cze­goś wię­cej, a może nawet sama tra­fię na jakiś ślad. Oczy­wi­ście nie było na to żad­nych szans.

- Dla­czego?

- Przy­je­cha­li­śmy wczo­raj, wra­camy jutro. Cóż mogłam zdzia­łać? Byłam w Forum, gada­łam z jakąś idiotką z recep­cji, i co? Dokąd jesz­cze mia­ła­bym pójść? No, powiedz! Dokąd?

Zro­zu­mia­łem, że Kry­sia szuka we mnie wspar­cia. Bez więk­szego prze­ko­na­nia zapro­po­no­wa­łem:

- Może ja mógł­bym powę­szyć?

Oczy­wi­ście czu­łem, że mie­sza­nie się w sprawę zagi­nię­cia cudzo­ziemki w cza­sie trwa­nia stanu wojen­nego nie jest dobrym pomy­słem. Ale urok Krysi znowu na mnie dzia­łał.

- Niczego nie obie­cuję, ale... - bąk­ną­łem. - Mogę spró­bo­wać. Zwłasz­cza że nie mam nic do roboty.

Nie ode­zwała się, ale wyraz napię­cia na jej twa­rzy zdra­dzał, że ocze­kuje pomocy. Dopiero po chwili stwier­dziła:

- Tobie łatwiej byłoby się cze­goś dowie­dzieć. Jesteś dzien­ni­ka­rzem. Masz prawo zada­wać pyta­nia.

Pod warun­kiem że znik­nię­cie Anny Eckart nie miało nic wspól­nego z wyda­rze­niami trzy­na­stego grud­nia. Jeśli kobieta została z jakichś powo­dów albo nawet w wyniku dzia­ła­nia zło­wiesz­czego przy­padku zmiaż­dżona przez machinę wojenną, a jej śmierć zatu­szo­wano, każda próba dogrze­ba­nia się do prawdy mogła oka­zać się nie­bez­pieczna. Czy Kry­styna wzięła to pod uwagę? Pew­nie tak, ale dodała tylko, z nadzieją w gło­sie:

- Może wycią­gniesz od kogoś infor­ma­cję, którą prze­ga­pili śled­czy...

Wie­dzia­łem już na pewno, że pakuję się w kło­poty. Dobra, pomy­śla­łem. Popy­tam, powę­szę, pew­nie niczego się nie dowiem, ale przy­naj­mniej uspo­koję sumie­nie. Nagle Kry­sia poło­żyła dłoń na mojej dłoni i odmie­nio­nym gło­sem, z czu­ło­ścią, szep­nęła:

- Sły­szysz? Nasza pio­senka!

Z radio­wego gło­śnika dobie­gły mnie dźwięki jakie­goś sta­rego prze­boju, któ­rego w ogóle nie koja­rzy­łem z Kry­sią. Nie przy­po­mi­na­łem sobie, by towa­rzy­szył chwi­lom, które spę­dzi­łem z nią w miesz­ka­niu na Ursy­no­wie. Naszymi melo­diami były raczej tematy z seriali, które Tele­wi­zja Pol­ska przy­po­mi­nała popo­łu­dniami, od Stawki więk­szej niż życie po Czte­rech pan­cer­nych i psa. Moja prze­wod­niczka po świe­cie seksu śle­dziła je z zapar­tym tchem, jakby oglą­dała je pierw­szy raz. Nawet kiedy się kocha­li­śmy, tele­wi­zor był włą­czony i naszym unie­sie­niom towa­rzy­szyły żoł­nier­skie komendy oraz nie­po­ko­jące odgłosy wystrza­łów i wybu­chów. Kry­sia tylko na kilka chwil pod­da­wała się fali roz­ko­szy i prze­no­siła szkli­ste spoj­rze­nie z ekranu na sufit. Ale wystar­czyło, że Brun­ner wark­nął: "Rączki, rączki, Hans!", by ponow­nie odpły­wała do seria­lo­wej rze­czy­wi­sto­ści.

- No tak - wró­ci­łem do prze­rwa­nego wątku - ale jeśli mam szu­kać two­jej teścio­wej, muszę dowie­dzieć się cze­goś wię­cej. Na przy­kład kto jesz­cze był w dele­ga­cji.

- Trzech pisa­rzy - wyja­śniła. - Rein­hard Lange, wyjąt­kowy głu­pek. Klaus Hemp­fling. Może czy­ta­łeś? Jego książka o rewo­lu­cji fran­cu­skiej była wyda­wana w Pol­sce. Nie pamię­tam tytułu...

- Nie, nie sądzę.

- No i Wol­fgang Micha­lak, naj­in­te­li­gent­niej­szy z nich, ale...

- Tak?

- Prze­mą­drzały to mało powie­dziane.

Wyją­łem z kie­szeni wymiętą kartkę z listą zaku­pów, które pla­no­wa­łem zro­bić od trzech dni, i po dru­giej stro­nie zano­to­wa­łem wszyst­kie nazwi­ska, cho­ciaż w tej samej chwili zda­łem sobie sprawę, że aku­rat z nie­miec­kimi pisa­rzami nie mam szansy się spo­tkać.

- Oczy­wi­ście roz­ma­wia­łaś z nimi? - zapy­ta­łem przy­tom­nie.

- Kil­ka­krot­nie - zapew­niła. - Hemp­fling pró­bo­wał mnie pod­ry­wać. Naj­pierw obiad w jakiejś knaj­pie na Hac­ke­scher Markt... Byłeś w Ber­li­nie?

- Pew­nie. Kilka razy. Ale Hac­ke­scher Markt? Pierw­sze sły­szę.

- No i dobrze. Okropne miej­sce. Cho­ciaż ber­liń­czycy mają inne zda­nie. No więc Hemp­fling... Ale co tam Hemp­fling! Micha­lak zapro­sił mnie do sie­bie! Do Pan­kow! Tam, gdzie miesz­kają czo­łowi poli­tycy NRD. Liczył chyba na to, że namó­wię Hansa na film na pod­sta­wie jego książki o Róży Luk­sem­burg. Kadził mi, prze­ko­ny­wał, że była­bym świetna w głów­nej roli... No więc tak, roz­ma­wia­łam z nimi. Ale nie­wiele się dowie­dzia­łam. Poza tym, że mama była umó­wiona na ten tele­wi­zyjny wywiad. No i dla­tego prze­ło­żyła datę wyjazdu.

- Pró­bo­wa­łaś dotrzeć do kogoś z ekipy tele­wi­zyj­nej, która była wtedy w Pol­sce?

- Nie wiem nawet, co to była za tele­wi­zja. Pew­nie ZDF, ale kto to wie?! Nie pró­bo­wa­łam się dowie­dzieć. Myślisz, że dotar­ła­bym do dzien­ni­ka­rzy z Zachodu? Zapo­mnij.

Zezo­waty jego­mość w sza­rym gar­ni­tu­rze na­dal pił kawę i przy­glą­dał się nam z oddali. Pomy­śla­łem, że gapi się nie na nas, a na Kry­stynę. Każdy facet zwró­ciłby na nią uwagę. Chcia­łem już odwró­cić wzrok, kiedy męż­czy­zna zro­bił coś dziw­nego. Uniósł dłoń, zawa­hał się i szybko ją opu­ścił. Chciał mi dać jakiś znak? Nie wiem dla­czego się prze­stra­szy­łem.

- W War­sza­wie teściowa spo­tkała się z kimś pry­wat­nie? - zmie­ni­łem temat.

- Mówi­łam ci już... - Zaczęła, ale nie dokoń­czyła. - Micha­lak twier­dzi, że nie. A przed nim nic się nie ukryje.

- Kie­row­nik grupy? - zapy­ta­łem.

- Grup­pen­le­iter - potwier­dziła.

I gość do pil­no­wa­nia kole­gów, pomy­śla­łem, ale ugry­złem się w język. Kry­styna popra­wiła fry­zurę.

- Pamię­tasz, w jakiej roz­gło­śni nagrała tę audy­cję? - zapy­ta­łem.

- Wydaje mi się, że w Pro­gra­mie Trze­cim. Auto­rem był kry­tyk o nie­miec­kim nazwi­sku. Wer­ner? Tak, Wer­ner. Imie­nia nie pamię­tam.

Bez wąt­pie­nia cho­dziło o Marka Wer­nera.

Zasta­na­wia­łem się, co jesz­cze powi­nie­nem wie­dzieć, ale nic nie przy­cho­dziło mi do głowy. Nie byłem detek­ty­wem, nie czy­ta­łem powie­ści kry­mi­nal­nych, a jedy­nie cza­sem oglą­da­łem przy­pad­kowe odcinki seriali tele­wi­zyj­nych w rodzaju Kojaka i Columbo. Dopiero po chwili zada­łem kolejne pyta­nie.

- Teściowa czę­sto przy­jeż­dżała do Pol­ski? Miała tu przy­ja­ciół, zna­jo­mych?

- Nie, to była jej pierw­sza wizyta - odpo­wie­działa z nie­za­chwianą pew­no­ścią. - Wiem, bo roz­ma­wia­łam z nią przed wyjaz­dem. I chyba nikogo stąd nie znała. Z wyjąt­kiem Kurty. Tego pisa­rza, Hen­ryka Kurty. Jakiś czas temu mignęło mi ich wspólne zdję­cie z Lip­ska czy Dre­zna.

Wie­dzia­łem, że Hen­ryk Kurta od kilku lat publi­ko­wał w pra­sie emi­gra­cyj­nej, a w osiem­dzie­sią­tym roku, pod­czas strajku w Stoczni Gdań­skiej, krę­cił się koło dorad­ców Soli­dar­no­ści. Zna­jo­mość z nim mogła ozna­czać, że Anna Eckart była zaan­ga­żo­wana w pol­skie sprawy. A jeśli tak...

- Rozu­miem, że się z nim nie spo­tkała? - Chcia­łem się upew­nić.

- Poda­łam jego nazwi­sko pol­skim wła­dzom - wyja­śniła. - Podobno od dawna nie miał z nią kon­taktu.

Zasta­na­wia­łem się, czy Kurta jako czło­wiek obozu soli­dar­no­ścio­wego nie został inter­no­wany. Tak czy ina­czej, uzna­łem, że nie będę podej­mo­wał w roz­mo­wie wątku jego sym­pa­tii poli­tycz­nych. Zwłasz­cza że Kry­sia, od dawna nie­obecna w kraju, raczej nie zda­wała sobie z nich sprawy.

- Danielu, pomóż nam - powie­działa bła­gal­nym tonem. - Nie mam do kogo się zwró­cić. A pol­skim wła­dzom już nie wie­rzę...

Jej oczy znowu zawil­got­niały.

- Zna­czy wie­rzę, oczy­wi­ście. - Zaczęła się wyco­fy­wać. - Aber... Wiesz, tutej­sze wła­dze mają teraz tyle innych spraw na gło­wie...

- Spró­buję się cze­goś dowie­dzieć - zapew­ni­łem bez prze­ko­na­nia.

Kry­sia spoj­rzała ukrad­kiem na zega­rek i wstała od sto­lika. Myśla­łem, że chce się już poże­gnać, ale wyszła jedy­nie do łazienki. Na opar­ciu krze­sła zosta­wiła żakiet. Z kie­szeni wysta­wały dwie koperty: bar­dziej znisz­czona brą­zowa i pozba­wiona zagnie­ceń biała. Nie mam poję­cia, dla­czego po nie się­gną­łem.

Zaj­rza­łem do pierw­szej, bez żad­nych napi­sów. Zawie­rała zdję­cia kobiety. Anny Eckart? Na bia­łej wid­niał adres: "Kri­stina Eckart, 10111 Ber­lin, GDR, PO Box 1234". Był tak pro­sty, że wrył mi się w pamięć. Wysu­ną­łem list, napi­sany po angiel­sku. Cho­ciaż nie mia­łem zwy­czaju czy­tać cudzej kore­spon­den­cji, cie­ka­wość zwy­cię­żyła. Rzu­ci­łem okiem na tekst i wychwy­ci­łem jedno zda­nie. Była w nim mowa o pie­nią­dzach, dużych pie­nią­dzach, tysią­cach dola­rów czy fun­tów. Czyżby Kry­sia stała na progu mię­dzy­na­ro­do­wej kariery? Dla­czego mi się tym nie pochwa­liła? Żeby nie zape­szyć?

Odkła­da­jąc koperty na miej­sce, uprzy­tom­ni­łem sobie, że grze­ba­łem w rze­czach daw­nej przy­ja­ciółki na oczach faceta w sza­rym gar­ni­tu­rze. Oczy­wi­ście nie powinno go to obcho­dzić, ale... Spraw­dzi­łem, czy się gapi. Jak­żeby ina­czej? Cały czas mnie obser­wo­wał, wła­śnie mnie, bo nikogo innego nie było w pobliżu, tym swoim roz­bie­ga­nym wzro­kiem. Co wię­cej, w pew­nej chwili pokrę­cił z nie­sma­kiem głową, jak nauczy­ciel, który przy­ła­pał ucznia na ścią­ga­niu. Wiem, powi­nie­nem podejść i powie­dzieć, żeby się odwa­lił, ale zabra­kło mi odwagi. Prze­sta­łem zresztą zaprzą­tać sobie jego iry­tu­ją­cym zacho­wa­niem głowę, gdy zoba­czy­łem powra­ca­jącą z łazienki Kry­się.

Wyglą­dała ina­czej niż przed kil­koma minu­tami. Co się zmie­niło? Popra­wiła maki­jaż? Nie mogłem ode­rwać od niej wzroku. Ale wtedy wyda­rzyło się coś, co pozwo­liło mi zoba­czyć ją w tro­chę innym świe­tle.

Gdy z radia popły­nęły pierw­sze dźwięki jakie­goś nie­zna­nego mi utworu, skrzy­wiła się, prze­klęła po nie­miecku i poiry­to­wa­nym tonem, z twar­dym akcen­tem, zażą­dała od bar­manki, by wyłą­czyła "tę cho­lerną muzykę". Posta­wiona na bacz­ność kobieta unio­sła głowę znad szkla­nek, przez moment zasta­na­wiała się, jak zare­ago­wać, ale w końcu prze­krę­ciła gałkę. W barze zapa­no­wała nie­przy­jemna cisza.

- Masz zdję­cie teścio­wej? - zapy­ta­łem, kiedy Kry­sia wró­ciła na miej­sce, wygła­dziła sukienkę i obrzu­ciła mnie nie­obec­nym spoj­rze­niem. - Bar­dzo by mi pomo­gło.

- Mam, oczy­wi­ście - powie­działa po chwili mil­cze­nia. - Chyba od tego powin­nam była zacząć.

Się­gnęła po brą­zową kopertę, którą przed chwilą trzy­ma­łem w dło­niach, i wyjęła z niej kilka foto­gra­fii. Przed­sta­wiały ubraną zawsze w tę samą ciemną gar­sonkę, nie­młodą, ale cał­kiem atrak­cyjną blon­dynkę. Mia­łem wra­że­nie, że wycięto je z więk­szych zdjęć, zro­bio­nych pod­czas róż­nych ofi­cjal­nych uro­czy­sto­ści. Zato­piona w myślach pisarka nie patrzyła w obiek­tyw, może nawet nie zda­wała sobie sprawy, że jest foto­gra­fo­wana. Na jed­nym z por­tre­tów widać było dłoń przy­pi­na­jącą do jej piersi jakieś odzna­cze­nie. A jed­nak twarz Anny Eckart nie wyra­żała żad­nych emo­cji.

Chęt­nie dowie­dział­bym się cze­goś wię­cej na temat oko­licz­no­ści powsta­nia zdjęć, ale zapy­ta­łem tylko, czy foto­gra­fie pocho­dzą z ostat­nich lat.

- Tak, z zeszłego roku - usły­sza­łem w odpo­wie­dzi.

- Teściowa nie­źle się trzyma - stwier­dzi­łem.

- Zawsze dbała o sie­bie. - Kry­sia zapew­niła z dumą, jakby cho­dziło o nią samą.

Jedno ze zdjęć miało inny cha­rak­ter niż pozo­stałe. Anna Eckart obej­mo­wała na nim rówie­śniczkę Krysi.

- Kto to jest? - zain­te­re­so­wa­łem się.

- Angela, moja kole­żanka z Ber­lina - wyja­śniła. - Nie­dawno roz­stała się z mężem. Chcia­łam wcią­gnąć ją do filmu, ale... Wiesz, nie każdy czuje się przed kamerą swo­bod­nie.

- Wygląda raczej na naukowca niż na aktorkę - zauwa­ży­łem. - Albo na poli­tyka.

- Skąd wie­dzia­łeś? Pra­cuje w Insty­tu­cie Che­mii Fizycz­nej Aka­de­mii Nauk NRD. Poli­tyką też się inte­re­suje. Ale jak wiesz, kobiety są w poli­tyce bez szans.

- Jak to? - Wygło­szone tonem nie­zno­szą­cym sprze­ciwu stwier­dze­nie wydało mi się absur­dalne. - A Mar­ga­ret That­cher? Indira Gan­dhi?

- Ausnah­men bestätigen die Regel. - Nie­miec­kie wtręty w wypo­wie­dziach daw­nej przy­ja­ciółki coraz bar­dziej mnie iry­to­wały. Na szczę­ście zaraz się popra­wiła: - Wyjątki potwier­dza­jące regułę. Wyobra­żasz sobie kobietę jako pre­zy­denta Sta­nów Zjed­no­czo­nych? Czy przy­wódcę NRD? Albo kanc­le­rza RFN?

- No... - Zawa­ha­łem się.

- Tak czy ina­czej, mama bar­dzo lubi Angelę...

Kiedy cho­wa­łem zdję­cia do kie­szeni, do baru wszedł ele­gancki, ale nie­zbyt przy­stojny męż­czy­zna po trzy­dzie­stce, rozej­rzał się po nie­wiel­kim wnę­trzu i zde­cy­do­wa­nym kro­kiem pod­szedł do naszego sto­lika. Domy­śli­łem się, że to Hans Eckart.

Facet dość obce­sowo przy­wi­tał się z żoną, a kiedy przed­sta­wiała mu mnie, oczy­wi­ście po nie­miecku, jako przy­pad­kowo spo­tka­nego zna­jo­mego sprzed lat, prze­lot­nie spoj­rzał także w moją stronę. Nie podał mi ręki. Przy­po­mniał Kry­sty­nie, że spie­szą się na jakieś ofi­cjalne spo­tka­nie, i pomógł jej okryć się żakie­tem.

Przy­ja­ciółka sprzed lat na chwilę przy­su­nęła się do mnie, jakby chciała mnie uści­snąć, ale chyba nie miała odwagi zro­bić tego w obec­no­ści męża, bo powie­działa tylko "do widze­nia", szybko odwró­ciła się na pię­cie i ruszyła w stronę drzwi. Hans Eckart bez słowa poże­gna­nia podą­żył za nią.

Dopiero po kilku minu­tach uświa­do­mi­łem sobie, że Kry­sia nie zosta­wiła mi numeru tele­fonu i adresu. Cho­ciaż pamię­ta­łem dane, które odczy­ta­łem z koperty, poczu­łem się zwol­niony z danej jej obiet­nicy.

Dopi­łem piwo, a przed opusz­cze­niem baru raz jesz­cze spoj­rza­łem w kie­runku sto­lika zaj­mo­wa­nego przez męż­czy­znę w sza­rym gar­ni­tu­rze i ze zdu­mie­niem stwier­dzi­łem, że nikogo tam nie ma. A mała fili­żanka znik­nęła, jakby roz­pły­nęła się w powie­trzu.

7 kwietnia 1982, środa

W póź­niej­szych tygo­dniach wie­lo­krot­nie wra­ca­łem myślami do wyda­rzeń tam­tych dni i za nic nie potra­fi­łem odpo­wie­dzieć sobie na pyta­nie, jak to się stało, że już naza­jutrz po spo­tka­niu z Kry­sią, mimo począt­ko­wej rezerwy czy wręcz nie­chęci, wyru­szy­łem na poszu­ki­wa­nie zagi­nio­nej. Być może pod­świa­do­mie dąży­łem do kolej­nego spo­tka­nia z kobietą, która kilka lat wcze­śniej roz­ja­śniła mi szary i nudny począ­tek stu­diów? Nawet jeśli nie zna­łem jej adresu i numeru tele­fonu, a jedy­nie numer skrytki pocz­to­wej w Ber­li­nie.

Zaczą­łem swoje nie­zdarne śledz­two od krót­kiej wizyty u Jana Matuli, dzien­ni­ka­rza radio­wego czy raczej byłego dzien­ni­ka­rza radio­wego, nega­tyw­nie zwe­ry­fi­ko­wa­nego po wpro­wa­dze­niu stanu wojen­nego i w tym cza­sie nie­do­pusz­czo­nego do mikro­fonu.

Pozna­łem go kilka mie­sięcy wcze­śniej w budynku Radia przy Mal­czew­skiego - a ponie­waż, jak się oka­zało, jeste­śmy wła­ści­wie sąsia­dami, obaj miesz­kamy na Woli, ja przy Dłu­go­sza, on przy Lumumby - czę­sto na sie­bie wpa­da­li­śmy. I w końcu, mimo dużej róż­nicy wieku - Matula dobie­gał czter­dziestki, a łysina i siwa szcze­cina na bro­dzie spra­wiały, że wygląda jesz­cze sta­rzej - zaczę­li­śmy się odwie­dzać, żeby naj­zwy­czaj­niej w świe­cie napić się wódki i pona­rze­kać na par­szywą rze­czy­wi­stość stanu wojen­nego, brak zaję­cia i dwu­li­co­wość kole­gów, któ­rzy sar­kają na gene­rała, ale kur­czowo trzy­mają się cie­płych dzien­ni­kar­skich posad.

W zagra­co­nej, nie­wy­sprzą­ta­nej kawa­lerce kolegi czu­łem się zawsze jak u sie­bie. Sam robi­łem sobie kawę, sam się­ga­łem po kie­liszki, aby roz­lać wódkę, cza­sem kart­kową, czę­ściej kupo­waną u zna­jo­mego kel­nera z wypeł­nio­nej wodą wanny (odkle­jał w ten spo­sób ety­kiety, nie mam poję­cia dla­czego) na zaple­czu jed­nej z war­szaw­skich restau­ra­cji. I ni­gdy nie spie­szy­łem się do domu. Tym razem było ina­czej.

Już od drzwi zazna­czy­łem, że wpa­dłem na chwilę. I od razu prze­sze­dłem do rze­czy. Muszę dotrzeć do Marka Wer­nera. Ale Matula, opa­tu­lony w wytarty, posza­rzały ze sta­ro­ści szla­frok, który kie­dyś był koloru gra­na­to­wego, zacho­wy­wał się tak, jakby to do niego nie dotarło. Wyjął z szafy na ubra­nia napo­czętą butelkę żyt­niej i zaczął nale­wać do szkla­nek, tłu­ma­cząc, że wszyst­kie kie­liszki są brudne. Byłem jed­nak nie­ugięty i dość szybko, po wypi­ciu zale­d­wie jed­nego czy dwu głęb­szych, uzy­ska­łem potrzebną mi infor­ma­cję.

Wer­ner, rówie­śnik Matuli, rów­nież został zwe­ry­fi­ko­wany nega­tyw­nie, wyle­ciał z radia i zatrud­nił się w Kurii Bisku­piej, nie bar­dzo wia­domo w jakim cha­rak­te­rze. Ale w tych dniach naj­ła­twiej spo­tkać go przed skle­pem meblo­wym Emi­lia. Wyrzu­cony z domu przez żonę, wście­kłą, że nie uko­rzył się przed sądem kap­tu­ro­wym, zako­twi­czył się u kum­pla i od dwóch tygo­dni stoi w kolejce spo­łecz­nej za meblami, aby nabyć łóżko lub wer­salkę, bo nie ma na czym spać.

Natych­miast uda­łem się na przy­sta­nek przy Mły­nar­skiej i wyru­szy­łem trzy­nastką do domu han­dlo­wego Emi­lia. Tram­waj leni­wie koły­sał się na szy­nach i z cał­ko­witą obo­jęt­no­ścią mijał dła­wiące się reszt­kami przy­dzia­ło­wej ben­zyny brudne polo­nezy, pol­skie fiaty, wart­burgi, tra­banty, moskwi­cze, skody i łady. O tej porze, a było przed trzy­na­stą, świętą godziną ludzi spra­gnio­nych, świe­cił pustką, dopiero na przy­stanku przy Hali Mirow­skiej przy­jął do wnę­trza więk­szą grupę zgar­bio­nych sta­ru­szek, wra­ca­ją­cych z nie­uda­nych, jak można było sądzić po mar­kot­nych minach i pustych tor­bach, baza­ro­wych łowów na poza­kart­kową żyw­ność.

Zaczęło padać, a strużki desz­czu roz­ma­zy­wały na fasa­dach budyn­ków, jezd­niach i chod­ni­kach brud, który jak zawsze zosta­wiła zima. Czę­sto zasta­na­wia­łem się nad tym, dla­czego War­szawa w kwiet­niu stra­szy brzy­dotą, jaka nie­ko­niecz­nie jest jej udzia­łem latem czy zimą. Ale tego dnia nie byłem w nastroju skła­nia­ją­cym do zadumy nad ota­cza­jącą rze­czy­wi­sto­ścią. Przy­ją­łem, że tak jest i już.

Żeby dotrzeć na miej­sce, musia­łem przejść kawa­łek Świę­to­krzy­skiej i Emi­lii Pla­ter, co w związku z bra­kiem para­sola, o płasz­czu prze­ciw­desz­czo­wym nie wspo­mi­na­jąc, oka­zało się wyjąt­kowo nie­przy­jemne. Brną­łem przez błot­ni­ste kałuże i zasta­na­wia­łem się, czy przy takiej pogo­dzie kolej­ko­wi­cze rze­czy­wi­ście trwają na swo­ich poste­run­kach. Może prze­cze­kują deszcz w któ­rymś z pobli­skich barów?

Sam zawsze uni­ka­łem kole­jek jak ognia, wycho­dząc z zało­że­nia, że lepiej zno­sić wszel­kie nie­wy­gody życia, niż tkwić godzi­nami pod jakimś skle­pem. Oczy­wi­ście zda­wa­łem sobie sprawę, że w roz­mo­wie z Wer­ne­rem nie mogę zdra­dzić się ze swoją aro­gan­cją. Redak­tor upar­cie i cier­pli­wie trwał prze­cież w ogonku po byle jaką, bo tylko takie ofe­ro­wał han­del uspo­łecz­niony, wer­salkę. Widocz­nie wie­rzył w sens tego poświę­ce­nia. A może tylko zabi­jał czas, któ­rego od trzy­na­stego grud­nia miał tak wiele?

Od razu wypa­trzy­łem go w przy­kle­jo­nym do szyby sklepu dłu­gim szpa­le­rze. Wer­ner, ubrany w czer­woną nie­prze­ma­kalną kurtkę z kap­tu­rem i czer­wone orta­lio­nowe spodnie, wyglą­dał raczej na nar­cia­rza, który urwał się na chwilę, bez sprzętu spod wyciągu, niż na pokor­nego wycho­wanka PRL-u, cze­ka­ją­cego dniami i nocami na dostawę mebli. Miał w sobie jakąś siłę, która odróż­niała go od innych kolej­ko­wi­czów, zmar­no­wa­nych, zzięb­nię­tych i coraz bar­dziej prze­mo­czo­nych.

Odcią­gną­łem go na bok i w krót­kich sło­wach przy­po­mnia­łem, że pozna­li­śmy się rok wcze­śniej, w sierp­niu, w klu­bie Stoczni Pół­noc­nej "Lasta­dia" w Gdań­sku pod­czas Prze­glądu Pio­senki Praw­dzi­wej "Zaka­zane Pio­senki". Ale nie było to konieczne, bo Wer­ner roz­po­znał mnie natych­miast jako faceta, który napi­sał śmiały i dow­cipny, to jego słowa, arty­kuł o aka­de­mi­kach w Buł­ga­rii.

- Wygląda na to, że ten nie­szczę­sny tekst stał się rodza­jem orderu, który powi­nie­nem obno­sić z dumą na wyprę­żo­nej piersi - powie­dzia­łem z iro­nią.

Wer­ner, któ­remu kil­ku­dniowy zarost i ogo­rzała od prze­by­wa­nia godzi­nami na wie­trze cera przy­dały lat, pozo­sta­wił tę uwagę bez komen­ta­rza. Bar­dzo się ucie­szył, że ktoś chce z nim poga­dać. Nie krył, że sta­nie w kolejce oka­zało się o wiele bar­dziej uciąż­liwe, niż sądził, zwłasz­cza że nie­przy­ja­zna aura nie sprzyja lek­tu­rze dzieł filo­zo­fów, na co liczył (pod pachą trzy­mał sfa­ty­go­wany tom Dia­lo­gów Seneki oraz drugą książkę, któ­rej tytułu nie udało mi się odczy­tać). Ale wyja­śnił też, że nie musi, na szczę­ście, tkwić na poste­runku bez prze­rwy. Obo­wią­zują ośmio­go­dzinne dyżury. Pozo­stałą część doby można spę­dzać w domu, pod warun­kiem że co cztery godziny, także w nocy, wpad­nie się pod­pi­sać listę obec­no­ści.

Mój roz­mówca dosko­nale pamię­tał spo­tka­nie z Anną Eckart, mógł się też podzie­lić sporą wie­dzą na temat pisarki, bo jak wyja­śnił, rze­tel­nie przy­go­to­wał się do roz­mowy z nią przed mikro­fo­nem. A inte­re­so­wał się Eckart rów­nież póź­niej. I co bar­dzo mnie zasko­czyło, infor­ma­cja o jej znik­nię­ciu nie była dla niego niczym nowym.

- Czy­ta­łem notatkę na ten temat w "New­swe­eku" - wyja­śnił. - Zaglą­dam cza­sem na Piękną, do biblio­teki Amba­sady Ame­ry­kań­skiej, żeby trzy­mać rękę na pul­sie. Przed budyn­kiem krążą co prawda mun­du­rowi i odstra­szają chęt­nych jak tylko potra­fią, ale mam to gdzieś. Co mi mogą zro­bić? Z roboty mnie wywa­lili, dali papier, że jestem nie­zdolny do służby w jed­no­stce zmi­li­ta­ry­zo­wa­nej. To co? Zamkną mnie? Niech mi sko­czą!

Zdjął czapkę i podra­pał się po gło­wie. Mojej uwa­dze nie umknęło, że posi­wiał od czasu, gdy widzie­li­śmy się w Gdań­sku.

- Dziwna sprawa z tą Eckart - przy­znał. Zawa­hał się i szep­tem wysy­czał: - Widzi pan gościa w gra­na­to­wej kurtce? Za babką w bia­łym płasz­czu? Trzy razy nie przy­szedł na spraw­dza­nie listy. A na­dal stoi. Musi, że ubek.

Przyj­rza­łem się męż­czyź­nie w gra­na­to­wej kurtce, ale nic nie wska­zy­wało na to, by inte­re­so­wał się naszą roz­mową.

- W "New­swe­eku" napi­sali - Wer­ner kon­ty­nu­ował zni­żo­nym gło­sem - że Eckart znik­nęła trzy­na­stego grud­nia w War­sza­wie. Jeśli dobrze zro­zu­mia­łem, ich zda­niem była opo­zy­cjo­nistką i wmie­szała się w pol­skie sprawy. Z czego by wyni­kało, że została zatrzy­mana przez nasze służby. Ale na końcu dodano, że gnije w ener­dow­skim wię­zie­niu. Praw­do­po­dob­nie. Czyżby nasi prze­ka­zali ją Niem­com?

Jeśli sie­dzi, moje poszu­ki­wa­nia nie mają sensu, pomy­śla­łem. I jed­no­cze­śnie zada­łem sobie pyta­nie, dla­czego Kry­sia w ogóle o tej wer­sji zda­rzeń nie wspo­mniała. Nie znała jej? Mało praw­do­po­dobne. Nawet jeśli nie powia­do­miono jej o tym ofi­cjal­nie, w Ber­li­nie ma prze­cież moż­li­wość oglą­da­nia tele­wi­zji zachod­nio­nie­miec­kiej. I jeśli pisał o czymś "New­sweek", na pewno infor­mo­wały o tym także media w Repu­blice Fede­ral­nej. Bar­dziej praw­do­po­dobne, że zetknęła się z plot­kami o uwię­zie­niu teścio­wej, ale nie dała im wiary. Może rze­czy­wi­ście były to wymy­sły ame­ry­kań­skiego dzien­ni­ka­rza?

Wer­ner spoj­rzał w prze­ja­śnia­jące się niebo, wes­tchnął i przy­znał, że nie bar­dzo wie, co o tym wszyst­kim sądzić.

- Ni­gdy wcze­śniej nie sły­sza­łem, żeby Eckart opo­wie­działa się prze­ciwko komu­nie. Do War­szawy przy­słali ją wła­śnie dla­tego, że zawsze była ulu­bie­nicą władz. Orga­ni­za­to­rzy chcieli podobno zapro­sić kogoś innego. Vol­kera Brauna, autora Unvol­len­dete Geschichte. Pew­nie pan nie zna, bo nie było pol­skiego prze­kładu. Zna­ko­mita książka. Histo­ria mło­dej pary roz­dzie­lo­nej przez Stasi. W NRD opu­bli­ko­wali ją, żeby poka­zać, jacy są tole­ran­cyjni, ale w humo­ry­stycz­nie małym nakła­dzie. Szcze­rze mówiąc, nie zdzi­wiło mnie, że strona ener­dow­ska nie dopu­ściła do przy­jazdu Brauna. Byłem wła­ści­wie pewien, że jego miej­sce zaj­mie ktoś taki jak Eckart. Hołu­biony i nagra­dzany przez ekipę Honec­kera.

Zapy­ta­łem, czy pol­scy orga­ni­za­to­rzy kon­fe­ren­cji nie pro­te­sto­wali prze­ciwko zmia­nie.

- Tak naprawdę to nie mieli nic do gada­nia. Myślę zresztą, że w ogóle nie wie­rzyli w przy­jazd Brauna. A Eckart... To nie był zły wybór. Cho­ciaż... Podobno oba­wiano się, że ktoś wypo­mni jej felie­ton, który napi­sała po meczu Pol­ska-NRD w Lip­sku. Pamięta pan? Przed­ostatni nasz mecz pod­czas eli­mi­na­cji do mistrzostw świata. W paź­dzier­niku.

- Wygra­li­śmy trzy do dwóch - przy­po­mnia­łem. - Mogła nam chyba tylko pogra­tu­lo­wać zwy­cię­stwa. I pierw­szego miej­sca w gru­pie. O ile pamię­tam, już wtedy było wia­domo, że wyjazd do Hisz­pa­nii mamy w kie­szeni.

- A jed­nak felie­ton był bar­dzo nie­życz­liwy - upie­rał się Wer­ner. Na­dal mówił cicho, pochy­la­jąc się w moją stronę, jakby się spo­wia­dał. - Dla ekipy Piech­niczka i dla Pola­ków w ogóle. Padł w nim na przy­kład zarzut, że nasi chłopcy po pierw­szych dwóch bram­kach Smo­larka i Szar­ma­cha, a przed golem... Wie pan...

- Schnu­pha­sego - przy­po­mnia­łem. - Z kar­nego.

- Wła­śnie. No więc grali jej zda­niem na czas. Śla­ma­zar­nie. Nie­udol­nie. Ale naj­gor­sza była suge­stia, że sędzia wyraź­nie nam sprzy­jał.

- Castillo? Bzdury! - Obu­rzy­łem się.

- Oczy­wi­ście że bzdury - zgo­dził się Wer­ner. - Dziwny tekst, pełen nie­chęci do Pol­ski i Pola­ków. A dziw­niej­szy tym bar­dziej, że Eckart nie komen­to­wała ni­gdy wyda­rzeń spor­to­wych. Cho­ciaż piłką się chyba inte­re­suje. W jej powie­ści, nie pamię­tam któ­rej, natkną­łem się na postać Erne­sta Wili­mow­skiego. Sły­szał pan o nim? Przed­wo­jenny repre­zen­tant Pol­ski. Ślą­zak. W trzy­dzie­stym dzie­wią­tym pod­pi­sał folk­sli­stę i naj­pierw strze­lał bramki dla Trze­ciej Rze­szy, a póź­niej dla RFN. U nas uznano go za zdrajcę, ale w Niem­czech, także w NRD, jest legendą.

- I co? Ktoś wytknął Annie Eckart anty­pol­ski felie­ton? - zain­te­re­so­wa­łem się.

- Nikt się nie odwa­żył. Ja też nie. Zresztą były cie­kaw­sze tematy. Czy­tał pan Inter­mezzo? Ostat­nia powieść Eckart. Dobra. O fik­cyj­nym kom­po­zy­to­rze, wmie­sza­nym w różne intrygi w dzie­więt­na­sto­wiecz­nej Euro­pie. Główny temat to wol­ność arty­styczna, swo­boda wypo­wie­dzi. I o tym Eckart mówiła pod­czas sym­po­zjum. A także w wywia­dzie, który z nią zro­bi­łem. Cho­ciaż pró­bo­wa­łem skie­ro­wać roz­mowę w innym kie­runku. Otóż w książce jest wątek pol­ski. Boha­ter poznaje Cho­pina, wykrada mu ręko­pis pre­lu­dium wyko­na­nego pod­czas pry­wat­nej uro­czy­sto­ści i... No, przy­pi­suje kawa­łek sobie. Cho­pin oczy­wi­ście pro­te­stuje, ale nie potrafi udo­wod­nić, że to on jest twórcą. Histo­ryjka mało praw­do­po­dobna, ale Eckart potra­fiła ją uwia­ry­god­nić. Zacy­to­wała nawet pierw­sze takty wymy­ślo­nego przez sie­bie pre­lu­dium. Po uka­za­niu się anglo­ję­zycz­nego wyda­nia książki było o tym gło­śno. Nie sły­szał pan? Wywią­zała się cie­kawa dys­ku­sja. Ame­ry­kań­ski muzy­ko­log, któ­rego nazwi­ska nie pamię­tam, stwier­dził, że cyto­wany wstęp mógł stwo­rzyć tylko Cho­pin. Odpo­wie­dział mu pro­fe­sor Czu­purny z Aka­de­mii Muzycz­nej w War­sza­wie. Wła­ści­wie go wykpił, ale nawet on przy­znał, że melo­dia nosi cho­pi­now­skie piętno. Cały ten zgiełk przy­słu­żył się oczy­wi­ście książce. Poja­wiły się kolejne tłu­ma­cze­nia. I cho­ciaż Inter­mezzo poza NRD i Związ­kiem Radziec­kim nie odnio­sło suk­cesu komer­cyj­nego, miało wszę­dzie nie­złą prasę. Nie dzi­wi­łem się więc, że wizyta autorki w War­sza­wie spo­tkała się z zain­te­re­so­wa­niem. I że Eckart zacho­wy­wała się u nas nie­mal jak gwiazda. Wie pan...

Wer­ner skrzy­wił się na znak nie­chęci do pisarki.

- Była naprawdę wynio­sła - kon­ty­nu­ował. - Wła­ści­wie igno­ro­wała moje pyta­nia. Mówiła tylko to, co chciała powie­dzieć. Jakby wygła­szała napi­saną wcze­śniej mowę. Jeśli mam być szczery, wku­rzała mnie. Ale tak naprawdę cie­szy­łem się, że mam ją w stu­diu. Gwiazda to gwiazda, wie pan. No, ale nawet nie zro­bi­łem z tego audy­cji. Mia­łem się do tego zabrać po trzy­na­stym. I już mnie do radia nie wpu­ścili. Nie wiem nawet, czy taśma z wywia­dem jesz­cze tam jest, czy może mun­du­rowi, któ­rzy sie­dzą na Myśli­wiec­kiej, nagrali na nią wła­sne wygłupy.

Zdzi­wi­łem się, że nie zro­bił sobie kopii, ale zare­ago­wał na moją nie­prze­my­ślaną uwagę ner­wowo.

- Gdy­bym wie­dział, co się wyda­rzy trzy­na­stego, praw­do­po­dob­nie wiele swo­ich dźwię­ków bym sko­pio­wał. A tak pew­nie wszystko prze­pa­dło...

Jego twarz przy­brała mar­kotny wyraz. Ale nagle roz­ja­śnił ją uśmiech.

- Czy­tał pan to? - Podał mi pra­wie nową książkę, którą ści­skał pod pachą wraz z Dia­lo­gami. Rzu­ci­łem okiem na okład­kową ilu­stra­cję, przed­sta­wia­jącą króla w za dużej koro­nie, i tytuł: Baśnie. Autorką była Anna Eckart.

- Kupi­łem tydzień temu w anty­kwa­ria­cie na placu Trzech Krzyży i już prze­czy­ta­łem - wyja­śnił. - Mogę poży­czyć. Niby dla dzieci, ale... Nie­złe. Nie wie­dzia­łem wcze­śniej, że coś takiego napi­sała.

Nie bar­dzo mia­łem ochotę na lek­turę bajek Anny Eckart, ale się­gną­łem po ład­nie wydany tom, gdy nagle ktoś wrza­snął, że zaczyna się spraw­dza­nie listy obec­no­ści. W kolejce zawrzało. Wer­ner rzu­cił, że musi lecieć, i znik­nął w tłu­mie.

Zasta­na­wia­łem się przez moment, czy poru­szy­łem wszyst­kie inte­re­su­jące mnie kwe­stie, ale nie chciało mi się cze­kać na moment, kiedy mój roz­mówca znowu będzie wolny. I szybko się stam­tąd odda­li­łem.

Skie­ro­wa­łem się w stronę przy­stanku tram­wa­jo­wego, z któ­rego przy­sze­dłem, ale po kilku kro­kach zawró­ci­łem. Stwier­dzi­łem, że skoro jestem w cen­trum, zaj­rzę jesz­cze do hotelu Forum. Zwłasz­cza że prze­stało padać, a zza chmur wyj­rzało słońce. Nie liczy­łem na to, że dowiem się cze­goś nowego, ale chcia­łem mieć poczu­cie, że zro­bi­łem wszystko, by wyja­śnić sprawę.

Przed wej­ściem do Forum stało dwóch woja­ków w wymię­to­szo­nych mun­du­rach polo­wych. Bar­dzo mnie to zdzi­wiło. Przed hote­lem War­szawa nie było żad­nych poste­run­ków.

Chcia­łem wymi­nąć żoł­nie­rzy, ale wyż­szy, lepiej zbu­do­wany, zagro­dził mi drogę i popro­sił o doku­menty. Niż­szy stał z boku i gapił się bez­myśl­nie w dal. Wyją­łem z kie­szeni dowód oso­bi­sty. Wyż­szy zaczął go powoli prze­glą­dać. Prze­wra­cał kartka po kartce, a kiedy docho­dził do końca, cofał się do początku i zaczy­nał raz jesz­cze. Można było odnieść wra­że­nie, że uczy się zawar­tych w doku­men­cie danych na pamięć. Cza­sami obra­cał go w prawo lub w lewo, aby prze­stu­dio­wać treść pie­częci roz­sia­nych po kolej­nych stro­nach. Wresz­cie, po kilku cią­gną­cych się nie­skoń­czo­ność minu­tach, zapy­tał:

- A oby­wa­tel wła­ści­wie do kogo?

Zasta­na­wia­łem się, co powie­dzieć. Mógł­bym zmy­ślić jakieś nazwi­sko, ale nie mia­łem pew­no­ści, czy żoł­nie­rze nie są w sta­nie spraw­dzić, kto mieszka w hotelu. Powie­dzia­łem więc, że idę do baru, cho­ciaż nie wie­dzia­łem nawet, czy bar jest czynny.

- Aaaa, do baru...

Żoł­nierz z ocią­ga­niem oddał mi dowód. Chyba nie był przy­go­to­wany na taką odpo­wiedź. Spoj­rzał jesz­cze na kolegę, jakby chciał się upew­nić, czy postą­pił słusz­nie, ale ten na­dal nie wyda­wał się zain­te­re­so­wany moją osobą.

W holu pano­wał dziwny spo­kój. Stan wojenny wła­ści­wie wyklu­czał tury­stykę. I pew­nie nie­wiele osób miesz­kało w hotelu. W barze dwie wyzy­wa­jąco ubrane młode kobiety, praw­do­po­dob­nie pro­sty­tutki, roz­ma­wiały z dłu­go­wło­sym mło­dzień­cem w pstro­ka­tej koszuli i poszar­pa­nych dżin­sach, być może jed­nym z muzy­ków roc­ko­wych, któ­rych namno­żyło się w kraju w tym cza­sie. W kio­sku star­szy męż­czy­zna z siwą brodą prze­glą­dał angiel­ski dzien­nik komu­ni­styczny "Mor­ning Star". Kwia­ciar­nia świe­ciła pust­kami.

Skie­ro­wa­łem się do recep­cji. Za ladą kłó­ciły się dwie urzęd­niczki, ubrane w jed­na­kowe bor­dowe mun­durki i ucze­sane tak samo, w koczek, z małymi locz­kami opa­da­ją­cymi na czoło. Z bli­ska oka­zało się, że są w róż­nym wieku - można by uznać, że to matka i córka. Wyją­łem z kie­szeni jedno ze zdjęć Anny Eckart, poło­ży­łem przed nimi i wyja­śni­łem, że szu­kam zna­jo­mej, która miesz­kała w hotelu w grud­niu, a potem wszelki słuch po niej zagi­nął.

- Nie jeste­śmy upo­waż­nione do udzie­la­nia infor­ma­cji na temat gości - burk­nęła opry­skli­wie star­sza z kobiet. - A poza tym tą sprawą zaj­muje się mili­cja. Pro­szę się zwró­cić do nich. My powie­dzia­ły­śmy wszystko ofi­ce­rowi pro­wa­dzą­cemu śledz­two i nie mamy nic do doda­nia.

Zapew­ni­łem ją, że jestem w kon­tak­cie z mili­cją. A na potwier­dze­nie doda­łem, że wiem dokład­nie, kiedy Anna Eckart się wymel­do­wała - trzy­na­stego grud­nia o dzie­wią­tej dwa­dzie­ścia sie­dem. Zabrzmiało to prze­ko­nu­jąco, w każ­dym razie star­sza kobieta spoj­rzała na mnie tro­chę bar­dziej przy­chyl­nym wzro­kiem.

- No tak, ale ja tej pani wła­ści­wie nie pamię­tam - dodała. - Zresztą w grud­niu cho­ro­wa­łam, rzadko bywa­łam w pracy.

- A pani? - zwró­ci­łem się do młod­szej. Ta zro­biła się pąsowa.

- Ja nic nie wiem. Wtedy dyżur miał Rączyń­ski.

- Wtedy, czyli trzy­na­stego rano? - Chcia­łem uści­ślić uzy­skaną infor­ma­cję.

- Tak, trzy­na­stego - przy­tak­nęła.

- Ale jak już panu powie­dzia­łam, nie możemy o tym roz­ma­wiać - wtrą­ciła druga, strze­pu­jąc mały pyłek z nie­ska­zi­tel­nie czy­stego mun­durka.

Było jasne, że niczego wię­cej się nie dowiem. Powi­nie­nem raczej dotrzeć do czło­wieka, o któ­rym wspo­mniała młod­sza.

Chcia­łem już udać się do domu, ale przez okno zoba­czy­łem, że znowu zaczęło padać.

Aby choć tro­chę odsu­nąć w cza­sie moment wyj­ścia z hotelu, posta­no­wi­łem opróż­nić pęcherz. W głębi lśnią­cej czy­sto­ścią, prze­stron­nej toa­lety stał boy hote­lowy i palił papie­rosa. Popiół strzą­sał do umy­walki. Miał jakieś dwa­dzie­ścia lat i pew­nie wie­rzył, że praca, którą wyko­nuje, to tylko zaję­cie przej­ściowe, a prę­dzej czy póź­niej życie wyzna­czy mu bar­dziej donio­słe zada­nie. Robił wszystko, aby wyglą­dać poważ­nie, ale żało­sny, rzadki wąsik i widoczne na twa­rzy ślady po trą­dziku nie­uchron­nie ujaw­niały, że cią­gle jest mło­ko­sem. Może z nim pój­dzie łatwiej, pomy­śla­łem. Wyją­łem zdję­cie Anny Eckart i bez zbęd­nych wstę­pów zapy­ta­łem mło­dziana, czy pamięta takiego gościa.

- Pew­nie, że tak - powie­dział bez waha­nia. I natych­miast dodał, że dobrze pamięta "tę sukę", ale zaraz się zre­flek­to­wał i zaczął prze­pra­szać, że obraża moją zna­jomą. Czuł się też zobo­wią­zany wyja­śnić, skąd jego nie­chęć do kobiety z foto­gra­fii.

- Zanio­słem jej torbę do pokoju. Nie wiem, co tam miała. Ale led­wie ją dotar­ga­łem. I wie pan co? Nie dała mi ani gro­sza. Wyjęła co prawda port­mo­netkę, pogrze­bała w niej i scho­wała z powro­tem do torebki. Jakby chciała mnie wkur­wić. A kiedy wycho­dzi­łem, zaklęła pod nosem i dodała gło­śno, tak żebym usły­szał: "Dar­mo­zjady!".

- Po nie­miecku - stwier­dzi­łem raczej, niż zapy­ta­łem.

- Po pol­sku! Zaklęła po nie­miecku, a potem dodała po pol­sku: "Dar­mo­zjady!".

- To nie­moż­liwe. Nie zna pol­skiego.

- Pan wie swoje, ja swoje. Powie­działa po pol­sku: "Dar­mo­zjady!".

Trudno mi było uwie­rzyć w opo­wieść boya. Kobieta mogła prze­cież bąk­nąć coś po nie­miecku, co jedy­nie zabrzmiało jak "dar­mo­zjady". Albo widziała gdzieś na murze hasło "Dar­mo­zjady z ZOMO do roboty!" i zapa­mię­tała pierw­sze słowo. Cho­ciaż wydało mi się mało praw­do­po­dobne, by potra­fiła je wymó­wić.

Znie­chę­cony zapy­ta­łem, czy chło­pak opo­wie­dział tę histo­rię mili­cji.

- Mili­cji? Skąd! Zresztą nie mieli zdję­cia, podali tylko jakieś nazwi­sko. A ja prze­cież nie znam gości z nazwisk. Nie mia­łem poję­cia, o kogo cho­dzi. Dopiero kiedy pan poka­zał mi fotkę, sko­ja­rzy­łem, że to...

Znowu ugryzł się w język. I dodał:

- No wie pan, że tą zagi­nioną jest babka, która nie dała mi napiwku. Oczy­wi­ście czę­sto się zda­rza, że czło­wiek targa bagaże za fra­jer. Ale tę panią zapa­mię­ta­łem lepiej niż innych. "Dar­mo­zjady!". Sły­szę to do dziś. No, ale póź­niej już jej nie spo­tka­łem.

Przy­po­mnia­łem sobie jesz­cze o Rączyń­skim. Mia­łem nadzieję, że chło­pak będzie wie­dział, kiedy recep­cjo­ni­sta ma dyżur. Odpo­wiedź mnie zasko­czyła.

- Rączyń­ski nie żyje! Popeł­nił samo­bój­stwo. W końcu grud­nia czy na początku stycz­nia. Fajny gość, nie to co te dwie suki, które pra­cują dzi­siaj. Ale miał jakieś pro­blemy. Wpadł w długi, żona go zosta­wiła. A potem stan wojenny... Wysko­czył z siód­mego pię­tra. Tak sły­sza­łem. Nie byłem na pogrze­bie, bo mia­łem wtedy wolne i poje­cha­łem do dziew­czyny. Podobno pra­wie nikt z pra­cow­ni­ków nie był. Dyrek­cja też nie. Wie pan, jak jest. Tak naprawdę mają nas w dupie. Ale ja też mam ich w dupie.

Chło­pak zga­sił papie­rosa o brzeg umy­walki, wrzu­cił nie­do­pa­łek do pisu­aru, ski­nął głową na poże­gna­nie i wyszedł z toa­lety.

Oka­zało się więc, że z Rączyń­skim już nie poga­dam.

Odda­łem mocz, umy­łem ręce i wró­ci­łem do holu, ale ponie­waż na­dal padało, zaj­rza­łem do kio­sku, żeby prze­kart­ko­wać gazetę. Pomy­śla­łem, że skoro jestem w cen­trum, mógł­bym obej­rzeć jakiś film. Otwo­rzy­łem "Życie War­szawy" na stro­nie z pro­gra­mem kin, ale nie zna­la­złem nic dla sie­bie. Nie bar­dzo wie­dzia­łem, czego się spo­dzie­wać po Vabanku, gra­nym w Atlan­ticu i Moskwie, a na obrazy radziec­kie, ener­dow­skie i buł­gar­skie nie mia­łem ochoty. Odło­ży­łem gazetę na miej­sce, żeby nie dener­wo­wać sprze­dawcy, który cały czas przy­glą­dał mi się badaw­czo, i zde­cy­do­wa­łem się spraw­dzić, czy on pamięta Annę Eckart. Się­gną­łem po zdję­cie zagi­nio­nej. Zanim zdą­ży­łem się ode­zwać, facet zaklął pod nosem, poki­wał głową i zapy­tał:

- To pana zna­joma?!

Nie ule­gało wąt­pli­wo­ści, że się z nią zetknął. Popro­si­łem, by mi o tym opo­wie­dział.

- Weszła, to było trzy­na­stego grud­nia, wie pan, dzień wpro­wa­dze­nia stanu wojen­nego, zaraz po otwar­ciu kio­sku, o dzie­wią­tej z minu­tami, i zapy­tała, czy mam mapę Pol­ski - zaczął. - Powie­dzia­łem, że ow­szem. Wyją­łem, roz­ło­ży­łem na ladzie. Zaczęła oglą­dać, a w pew­nej chwili się­gnęła na półkę po fla­ma­stry, o tam. Roz­pie­czę­to­wała, wycią­gnęła czer­wony i coś zazna­czyła. Byłem prze­ko­nany, że chce tę mapę kupić. A jeśli tak, niech sobie maże. Tym­cza­sem... No, nie uwie­rzy pan! Wrzu­ciła fla­ma­ster do torebki i wyszła. Po pro­stu. Myśla­łem, że mnie szlag trafi! Mapa, któ­rej już nie sprze­dam, to dwa­dzie­ścia zło­tych, kom­plet fla­ma­strów, któ­rego nie sprze­dam, bo jed­nego bra­kuje - pięt­na­ście. Dla­czego, do cho­lery, mam pła­cić pra­wie cztery dychy z wła­snej kie­szeni?

Zdzi­wiło mnie, że nie pobiegł za kobietą i nie doma­gał się, by zapła­ciła. Ale zapy­ta­łem tylko, czy ma jesz­cze tę poma­zaną mapę, bo chęt­nie bym ją kupił - razem z nie­kom­plet­nym zesta­wem fla­ma­strów.

Oka­zało się, że mapa leży od grud­nia pod ladą. Kio­skarz ucie­szył się, że się jej pozbę­dzie i odzy­ska stra­cone, jak sądził, pie­nią­dze. Dopiero kiedy zapła­ci­łem, roz­ło­żył płachtę na ladzie. Od razu zauwa­ży­łem nary­so­wane gru­bym czer­wo­nym fla­ma­strem kółko. Wska­zy­wało małą miej­sco­wość na zacho­dzie kraju. "Stary Krzyż", prze­czy­ta­łem na głos. Czyż­bym tra­fił na ślad, który dopro­wa­dzi mnie do zagi­nio­nej?, pomy­śla­łem pod­eks­cy­to­wany. I zapy­ta­łem jesz­cze, czy sprze­dawca poka­zy­wał mapę mili­cji.

- Mili­cji? - Zdzi­wił się.

- Nie prze­słu­chi­wali pana w związku z zagi­nię­ciem w grud­niu kobiety, która miesz­kała w hotelu?

- To ta babka, która zagi­nęła? - Zdzi­wił się jesz­cze bar­dziej. I dodał: - Nie mia­łem poję­cia, że o nią cho­dzi.

Wyglą­dało na to, że udało mi się prze­chy­trzyć śled­czych. Wsu­ną­łem otwartą na Sta­rym Krzyżu mapę mię­dzy strony Baśni Anny Eckart i skie­ro­wa­łem się do wyj­ścia z hotelu. Ale w tej samej chwili przy jed­nym ze sto­li­ków w głębi holu zauwa­ży­łem zezo­wa­tego męż­czy­znę w sza­rym gar­ni­tu­rze. Tego samego, któ­rego widzia­łem w barze hotelu War­szawa.

Nie­zna­jomy, roz­party na sze­ro­kim, obi­tym mate­ria­łem skó­ro­po­dob­nym fotelu, pił tak jak dzień wcze­śniej kawę. Robił to powoli, cele­bru­jąc każde unie­sie­nie małej fili­żanki do ust, delek­tu­jąc się każ­dym łykiem. Z daleka nie potra­fi­łem stwier­dzić, czy patrzy na mnie, i przez moment kar­mi­łem się nadzieją, że nie zosta­łem zauwa­żony. Kiedy jed­nak chcia­łem się odwró­cić i ruszyć do drzwi, męż­czy­zna lekko ski­nął w moją stronę głową, co ozna­czało jedno. Było to zapro­sze­nie, czy raczej wezwa­nie. Roz­kaz bez słów.

Poczu­łem, że nogi mam jak z waty, cho­ciaż nie bar­dzo wie­dzia­łem, dla­czego aż tak bar­dzo się boję. Kiedy skie­ro­wa­łem się w stronę nie­zna­jo­mego, przez mózg prze­mknęła mi myśl, że może tylko wyobra­zi­łem sobie jego przy­wo­łu­jące ski­nię­cie głową. To sza­leń­stwo, pomy­śla­łem. I już chcia­łem minąć faceta, kiedy usły­sza­łem słowa skie­ro­wane bez wąt­pie­nia do mnie, bo nikogo innego nie było w pobliżu.

- Pyszna kawa. Naj­lep­sza w War­sza­wie. Ten aro­mat! Ten cudowny cyna­mo­nowy posmak! Chce pan spró­bo­wać? Zamó­wię panu...

Grzecz­nie odmó­wi­łem.

- Pro­szę usiąść - wark­nął tonem nie­zno­szą­cym sprze­ciwu. - Niech pan nie ster­czy tak nade mną, do cho­lery!

Wska­zał mi miej­sce obok sie­bie, ale wybra­łem inne, tro­chę dalej, umoż­li­wia­jące obser­wa­cję jego twa­rzy, cho­ciaż roz­bie­gane oczy i tak unie­moż­li­wiały wyczy­ta­nie z niej cze­go­kol­wiek.

- Prze­cież ja pana nie znam - zauwa­ży­łem bez prze­ko­na­nia.

- Ale my pana znamy! - uciął krótko, a jego słowa nie pozo­sta­wiały wąt­pli­wo­ści, kim jest.

Zasta­na­wia­łem się, gdzie scho­wać Baśnie Anny Eckart ze wsu­niętą mię­dzy strony mapą, wska­zu­jącą odkryty przeze mnie trop. Książka była jed­nak tak duża, że nie bar­dzo mia­łem pomysł, jak ją ukryć i po pro­stu poło­ży­łem na sto­liku przed sobą.

- Przy­glą­dam ci się, synu, od wczo­raj i nie mogę wyjść z podziwu... - Szary Gar­ni­tur uznał widocz­nie, że poskro­mił mnie na tyle, iż ma prawo zwra­cać się do mnie na ty, ba, może kon­ty­nu­ować roz­mowę z pozy­cji zatro­ska­nego ojczulka. Z cichym siorb­nię­ciem pocią­gnął kolejny łyk ulu­bio­nego napoju i dopiero po chwili powró­cił do prze­rwa­nej myśli.

- Zacho­dzę w głowę, jakim cudem udało ci się namó­wić Kri­stinę Eckart na wywiad. Wiem, że dziś rano roz­ma­wiała z Ziębą z "Filmu". No ale to było spo­tka­nie umó­wione dwa tygo­dnie wcze­śniej, od dawna o nim wie­dzie­li­śmy. Poza tym odbyło się w Ośrodku Kul­tury NRD, gdzie można nad wszyst­kim zapa­no­wać. Nie dopu­ścić, by wywiad wymknął się spod kon­troli i wykro­czył poza temat fil­mo­wej kariery pani Eckart. Nie mówiąc o tym, że Zięba dostał od pani Eckart pięt­na­ście minut. A ty, synu, poja­wi­łeś się zni­kąd i co? Spo­ty­kasz się z Kri­stiną Eckart w przy­tul­nym barze, gada­cie z godzinę, może dłu­żej, Bóg jeden wie o czym... Zna­czy nie­trudno się domy­ślić o czym. Raczej nie o fil­mie, prawda? Bo gdy­by­ście gadali o fil­mie, nie spo­tkał­bym cię tu dzi­siaj. Mam rację? I nie przy­ła­pał­bym cię na roz­py­ty­wa­niu w recep­cji o Annę Eckart z jej książką pod pachą!

Facet pochy­lił się w moją stronę, się­gnął po gruby tom, uniósł do góry i z całej siły trza­snął nim o stół. Mapa wysu­nęła się na tyle, że naszym oczom uka­zała się część czer­wo­nego kółka ota­cza­ją­cego Stary Krzyż.

- Powiedz mi tylko, chłop­cze, gdzie ty chcesz ten swój arty­kuł opu­bli­ko­wać? - Szary Gar­ni­tur prze­chy­lił lekko głowę, jakby przy­glą­dał się maź­nię­ciu fla­ma­strem na mapie. - Prze­cież nie w kraju. Nikt ci go nie wydru­kuje. Na Zacho­dzie? I co, będziesz cyto­wał Kri­stinę Eckart? Nie wie­rzę, żeby się zgo­dziła. Wła­dzom NRD, tak jak naszym, nie zależy na nagła­śnia­niu zagi­nię­cia Anny Eckart. Przy­naj­mniej na razie. Jak będziemy wie­dzieli coś wię­cej... No, zoba­czymy...

Cho­ciaż wcze­śniej obie­cy­wa­łem sobie w myślach, że nie będę się z niczego tłu­ma­czył, zaczą­łem gorącz­kowo wyja­śniać, że nie mam zamiaru niczego nagła­śniać. Chcę tylko pomóc przy­ja­ciółce.

- Mam wra­że­nie - zaczą­łem tro­chę nie­pew­nie - że doszło do nie­po­ro­zu­mie­nia. Nie zbie­ram mate­ria­łów do arty­kułu. Nie robi­łem też wywiadu. Spo­tka­li­śmy się przy­pad­kiem. Zna­jo­mość ze stu­diów. Poga­da­li­śmy... To prawda, Kry­styna opo­wie­działa mi o zagi­nię­ciu teścio­wej. I popro­siła, bym się rozej­rzał, popy­tał. Bo od pol­skich władz ona i jej mąż nie dowie­dzieli się niczego. A minęły już prze­cież cztery mie­siące.

- Mam w to uwie­rzyć? - Szary Gar­ni­tur poczer­wie­niał i znowu pod­niósł głos. Ponow­nie pochy­lił się w moją stronę i wycią­gnął rękę w stronę Baśni. Byłem pewien, że sięga po mapę, ale jego dłoń zawi­sła w powie­trzu.

- Naprawdę mam uwie­rzyć, że Kri­stina Eckart jest twoją kole­żanką ze stu­diów? A może jesz­cze powiesz, że była twoją dziew­czyną? Nie roz­śmie­szaj mnie!

Znowu zła­pał książkę i w tej samej chwili odrzu­cił nie­dbale. Mapa wysu­nęła się jesz­cze bar­dziej. Naj­chęt­niej pchnął­bym ją pal­cem głę­biej, ale bałem się, że zwrócę na nią uwagę.

- Chłop­cze, wiesz, ile razy widzia­łem Nagą kobietę na sta­dio­nie? - kon­ty­nu­ował. - Strze­laj! Nie chcesz? To ci powiem. Sie­dem. Sie­dem razy! Sie­dem razy posze­dłem na nudny ener­dow­ski film tylko po to, żeby zoba­czyć, jak Kri­stina Eckart zrzuca z sie­bie białe futro. I poka­zuje się nago! Oczy­wi­ście widzia­łeś ten film?

Nie spusz­cza­jąc wzroku z mapy, która w każ­dej chwili mogła zain­te­re­so­wać męż­czy­znę, zasta­na­wia­łem się, czy powi­nie­nem się przy­znać, że nie tylko nie widzia­łem filmu, ale też ni­gdy o nim nie sły­sza­łem. Nie udało mi się jed­nak ode­zwać, bo Szary Gar­ni­tur nie miał zamiaru dopu­ścić mnie do słowa. Tak się roz­na­mięt­nił swoją opo­wie­ścią, że chyba na moment zapo­mniał, z kim dys­ku­tuje i jaki cel ma roz­mowa.

- Chłop­cze, ni­gdy nie widzia­łem pięk­niej­szego ciała! Ta kobieta to bogini! Bo-gi-ni!

Zaschło mu chyba w gar­dle, bo się­gnął po fili­żankę, ale była już pusta. Chwila prze­rwy w roz­mo­wie pozwo­liła mu ochło­nąć.

- Tak, wiem, że stu­dio­wa­li­ście na jed­nej uczelni - stwier­dził spo­koj­niej­szym tonem, ale tym samym, chra­pli­wym, nie­przy­jem­nym gło­sem. - Myśla­łeś, że nie spraw­dzi­łem? Szkoła Główna Pla­no­wa­nia i Sta­ty­styki. Ale wydziały różne. I co waż­niej­sze: ty uzy­ska­łeś dyplom kilka lat póź­niej. Mogli­ście oczy­wi­ście wpaść na sie­bie. Ale nie wmó­wisz mi, że naj­pięk­niej­sza kobieta Europy Wschod­niej... Prze­cież byłeś dla niej gów­nia­rzem!

- A jed­nak pozna­li­śmy się pod­czas stu­diów - upie­ra­łem się.

Męż­czy­zna, zezu­jąc w prawo i w lewo, wyjął z paczki leżą­cej na sto­liku papie­rosa, zapa­lił i zacią­gnął się głę­boko. Przez chwilę mil­czał.

- W takim razie, kurwa, jest nawet gorzej, niż myśla­łem! - wark­nął. - Sądzi­łem, że zbie­rasz mate­riały do arty­kułu, który i tak ni­gdy i ni­gdzie by się nie uka­zał. A ty się bawisz w pry­wat­nego detek­tywa!

Się­gnął po zapal­niczkę, którą chwilę wcze­śniej odło­żył, i zaczął ner­wowo obra­cać ją w pal­cach, a w pew­nej chwili ści­snął z całej siły w dłoni. Mia­łem wra­że­nie, że miaż­dży mnie wraz z moim żało­snym śledz­twem.

- I co, myślisz, że tylko ty zosta­łeś zapro­szony na przy­ję­cie? - syk­nął z nie­na­wi­ścią i pogardą w gło­sie. - Chyba nie jesteś aż tak naiwny! Cho­ciaż kto cię wie? Otóż dowiedz się, że nie ma przy­ję­cia bez tłumu. A czy sprawa zagi­nię­cia Anny Eckart potrze­buje tłumu ama­to­rów, który zadep­tuje ślady i robi mnó­stwo hałasu? Chyba nie muszę ci mówić, że poszu­ki­wa­nia kogoś takiego jak znana nie­miecka pisarka, która znik­nęła... No, wia­domo kiedy... Wyma­gają nie­sły­cha­nej ostroż­no­ści. Bia­łych ręka­wi­czek. Stą­pa­nia na pal­cach. A nie fan­far!

Nie bar­dzo wie­dzia­łem, o czym mówi. Czyżby Kry­styna popro­siła o pomoc w poszu­ki­wa­niach jesz­cze kogoś?

- Dobrze ci radzę, zapo­mnij o tej spra­wie. - Szary Gar­ni­tur odło­żył zapal­niczkę. Po raz kolejny wycią­gnął rękę w stronę książki. Się­gnie po mapę? Pulchna dłoń znowu zawi­sła na moment w powie­trzu. - Zapew­niam cię, że zaj­mują się tym... No, naj­lepsi z naj­lep­szych. I znajdą ją. Zawsze znaj­dują. A twoje żało­sne poszu­ki­wa­nia na pewno im nie pomogą. Naj­le­piej zresztą, gdy­byś wyje­chał na kilka tygo­dni. Żebym nie musiał się mar­twić. O cie­bie, o two­ich bli­skich...

Męż­czy­zna pró­bo­wał wzmoc­nić wagę swo­ich słów groź­nym spoj­rze­niem, a do mnie dotarło, jak bar­dzo jest podobny do docenta Siary, który egza­mi­no­wał mnie z eko­no­mii poli­tycz­nej socja­li­zmu. Pierw­sze podej­ście z góry było ska­zane na nie­po­wo­dze­nie. Siara, który kilka tygo­dni wcze­śniej poślu­bił dziew­czynę z mojego roku, wszyst­kim zna­jo­mym mał­żonki posta­wił piątki. A pozo­sta­łych musiał potrak­to­wać mniej życz­li­wie. Dla rów­no­wagi. W rezul­ta­cie zosta­łem wraz z kil­koma innymi kole­gami wyty­po­wany do odstrzału, co spe­cjal­nie mnie nie zdzi­wiło, mimo że przed­miot opa­no­wa­łem nie­źle i moje odpo­wie­dzi zasłu­gi­wały co naj­mniej na urzę­dową tróję. Zupeł­nie nie mogłem nato­miast pojąć porażki w dru­gim podej­ściu. Przy­go­to­wa­łem się jesz­cze lepiej, tym­cza­sem docent bez słowa wyja­śnie­nia wpi­sał mi do indeksu dwóję (zda­łem dopiero za trze­cim razem). Zdzi­wiła mnie ta per­fi­dia, bo udo­wad­niać niczego już chyba nie musiał, ale kom­bi­na­cja zeza roz­bież­nego ze zło­wiesz­czym uśmie­chem unie­moż­li­wiała odczy­ta­nie cze­go­kol­wiek z jego twa­rzy.

Tak samo bez­radny i zdez­o­rien­to­wany czu­łem się w towa­rzy­stwie ubeka w sza­rym gar­ni­tu­rze. A jed­nak ośmie­li­łem się wydu­sić z sie­bie pyta­nie, które chyba nie powinno było paść.

- Grozi mi pan?

- Ja? Skąd! - zaprze­czył. - Dla­czego miał­bym ci gro­zić, synu? Ja tylko myślę, że naj­le­piej dla cie­bie będzie, jeśli zaraz po Wiel­kiej Nocy wsią­dziesz do pociągu i znik­niesz. Na jakiś czas. Bo jeśli znowu wpadnę na cie­bie i dowiem się, że paku­jesz nos w sprawy, które cię prze­ra­stają...

Cho­ciaż facet mi gro­ził, w jego roz­bie­ga­nym spoj­rze­niu było coś roz­bra­ja­ją­cego. Może dla­tego na mojej twa­rzy poja­wił się cień uśmie­chu.

- Co cię tak, kurwa, bawi? - przy­wo­łał mnie do porządku. - Powie­dzia­łem coś śmiesz­nego?

Mia­łem wra­że­nie, że znowu zain­te­re­so­wał się Baśniami i wsu­niętą w nie mapą. Aby odwró­cić jego uwagę od książki, stwier­dzi­łem, że nie mogę ni­gdzie wyje­chać, bo nie mam wyma­ga­nego pod­czas trwa­nia stanu wojen­nego pozwo­le­nia na poru­sza­nie się po kraju. Oka­zało się, że jest na to przy­go­to­wany. Się­gnął po brą­zową teczkę sto­jącą obok sto­lika, wyjął z niej dość gruby segre­ga­tor, poło­żył na sto­liku przed sobą, otwo­rzył i wydo­był jakiś świ­stek. Rzu­ci­łem okiem na inne doku­menty, skła­da­jące się na obszerne dossier, i zro­biło mi się słabo. Była tam kse­ro­ko­pia mojego dyplomu, spod niej wysta­wała kse­ro­ko­pia mojego poda­nia o urlop bez­płatny. Zasta­na­wia­łem się, jakie jesz­cze papiery doty­czące mojej osoby udało się zgro­ma­dzić służ­bie bez­pie­czeń­stwa. Świa­dec­two uro­dze­nia? Świa­dec­twa szkolne? Świa­dec­twa lekar­skie? Kopie moich arty­ku­łów? Kopie listów miło­snych ode mnie i do mnie?

Męż­czy­zna poło­żył świ­stek na Baśniach i ski­nie­niem głowy dał znak, bym po niego się­gnął. Zgar­ną­łem go razem z książką i mapą, którą dys­kret­nie wsu­ną­łem głę­biej.

Decy­zja - prze­czy­ta­łem nagłó­wek. Na pod­sta­wie § 2 roz­po­rzą­dze­nia Mini­stra Spraw Wewnętrz­nych z dnia 12 grud­nia 1981 r. w spra­wie zezwo­le­nia na zmianę miej­sca pobytu w cza­sie obo­wią­zy­wa­nia stanu wojen­nego oraz zasad i trybu postę­po­wa­nia w tych spra­wach (DZ.U. Nr. 29, poz. 184) zezwa­lam oby­wa­te­lowi - w odpo­wied­nie okienko ktoś wpi­sał dłu­go­pi­sem moje imię i nazwi­sko - na zmianę miej­sca pobytu z m. War­szawa do miej­sco­wo­ści - tu zosta­wił puste miej­sce - w cza­sie od - puste miej­sce - do - puste miej­sce. Decy­zja niniej­sza jest osta­teczna. Pismo pod­pi­sał z upo­waż­nie­nia Pre­zy­denta Mia­sta magi­ster Adam Wle­ciał, a jego waż­ność usank­cjo­no­wał pie­czę­cią nastę­pu­ją­cej tre­ści: "Urząd Dziel­nicy War­szawa Wola. Wydział Spraw Spo­łeczno-Admi­ni­stra­cyj­nych".

- Zjedz z mamu­sią wiel­ka­nocne jajeczko. - Facet znowu był tro­skli­wym ojczul­kiem. - A potem wpisz co trzeba i zmy­waj się stąd! To dobra rada. Uwierz mi.

- Czy mogę... - Chcia­łem zapy­tać, czy nic się nie sta­nie, jeśli wyjadę z War­szawy tydzień czy dwa po świę­tach, ale męż­czy­zna nawet nie pozwo­lił mi skoń­czyć.

- To nie jest kon­cert życzeń! - huk­nął ze zło­ścią.

Intry­go­wało mnie, czy gość naprawdę nie ma poję­cia o tym, że trop pro­wa­dzi do Sta­rego Krzyża. Gdyby o tym wie­dział, nie uła­twiałby mi chyba wyjazdu z War­szawy?

Zło­ży­łem pod­su­nięty mi doku­ment na cztery i scho­wa­łem do kie­szeni. Książkę z mapą wsu­ną­łem pod pachę. Wsta­łem, kiw­ną­łem głową na poże­gna­nie i nie oglą­da­jąc się za sie­bie, ruszy­łem w stronę wyj­ścia.

Kiedy otwie­ra­łem już drzwi, dobiegł mnie dono­śny krzyk, który nadał szcze­gól­nej mocy sło­wom wypo­wie­dzia­nym wcze­śniej:

- Żebym nie musiał się o cie­bie mar­twić!

13 grudnia 1981, niedziela, ranek

Anna Eckart obu­dziła się z uczu­ciem, że ktoś zało­żył jej na głowę meta­lową obręcz i zaczął powoli zaci­skać. Znała już ten nara­sta­jący, prze­ni­kliwy ból i wie­działa, że jedyne, co może zro­bić, to pocze­kać, aż minie, bo leki, które wzięła ze sobą z Ber­lina, skoń­czyły się dzień wcze­śniej.

Przez kwa­drans czy dwa leżała w ciem­no­ściach i dopiero gdy dole­gli­wo­ści zelżały, zesztyw­niała pod­nio­sła się z łóżka, zapa­liła lampkę nocną, owi­nęła się cie­płym szla­fro­kiem i usia­dła przy sto­liku.

Wzięła do ręki dłu­go­pis i na papie­rze listo­wym hotelu Forum skre­śliła kilka zdań, które - mimo bólu - przy­szły jej do głowy zaraz po prze­bu­dze­niu. Dawno już nabrała prze­ko­na­nia, że warto zapi­sy­wać wszyst­kie intry­gu­jące, nie­oczy­wi­ste myśli, które pod­suwa pod­świa­do­mość, bo na gorąco trudno oce­nić ich war­tość i zna­cze­nie. A jed­nak po dwu­krot­nym prze­czy­ta­niu tego, co zano­to­wała, skrzy­wiła się z nie­sma­kiem, zgnio­tła kartkę i wyrzu­ciła do kosza.

W pierw­szej chwili wyda­wało się, że nie­ja­sne słowa wyło­wione ze snu mają w sobie moc zaklę­cia, pozwa­la­ją­cego zmie­rzyć się z odrę­twie­niem, które spa­dło na nią po wizy­cie Hen­ryka Kurty. Ale prze­nie­sione na papier, uka­zały całą swą mar­ność. Beł­kot, pomy­ślała.

Spoj­rzała na zega­rek. Było kilka minut po pią­tej. Lubiła wsta­wać wcze­śnie, ale nie aż tak wcze­śnie. Odrzu­ciła szla­frok i wró­ciła do łóżka. Z nie­chę­cią myślała o podróży do Alt-Kreuz. Ale czy miała inne wyj­ście?

Poiry­to­wana, że nie może zasnąć, pod­nio­sła się znowu, zdjęła koszulę nocną i weszła do łazienki, żeby się umyć. Kąpiel spra­wiła, że poczuła się lepiej. Powoli ubrała się i ucze­sała, zamknęła pokój i windą zje­chała na dół.

W recep­cji dyżu­ro­wał star­szy męż­czy­zna, na któ­rego pod­czas pobytu w hotelu natknęła się już kilka razy. Robił wra­że­nie zde­ner­wo­wa­nego. Zagad­nęła go po nie­miecku o lek prze­ciw­bó­lowy, ale chyba nie zro­zu­miał, bo powie­dział po pol­sku coś, co nie miało związku z jej prośbą i co nie od razu do niej dotarło:

- Stan wojenny. W nocy wpro­wa­dzili stan wojenny.

Znie­chę­cona wró­ciła do pokoju. Zasta­na­wiała się nad sło­wami recep­cjo­ni­sty, które na­dal dźwię­czały w jej uszach. "Stan wojenny"? Co to niby miało zna­czyć? Wszystko stało się jasne, kiedy wyj­rzała przez okno i w bla­dym świe­tle brud­nych latarń doj­rzała na samym środku dużego ronda, pośród hałd śniegu, znie­ru­cho­miałe masywne syl­wety wozów opan­ce­rzo­nych.

Z początku uznała, że to siły zbrojne Układu War­szaw­skiego wkro­czyły do Pol­ski, aby wziąć za mordę wichrzy­cieli z Soli­dar­no­ści. Publi­cy­ści w Nie­miec­kiej Repu­blice Demo­kra­tycz­nej od dawna pod­kre­ślali, że w sierp­niu osiem­dzie­sią­tego roku wła­dze peere­low­skie nie powinny były ulec wro­gom ustroju, a skoro oka­zały sła­bość, obo­wiąz­kiem całego świata socja­li­stycz­nego stało się zdła­wie­nie kontr­re­wo­lu­cji i zaże­gna­nie anar­chii. Zwłasz­cza po maju osiem­dzie­sią­tego pierw­szego, kiedy - jak prze­czy­tała w "Neues Deutsch­land" - Soli­dar­ność zaczęła two­rzyć bojówki wzo­ro­wane na Oddzia­łach Sztur­mo­wych NSDAP.

Musiało minąć kilka godzin, nim przyj­rzała się żoł­nie­rzom i pojaz­dom opan­ce­rzo­nym z bli­ska i zro­zu­miała, że misję przy­wró­ce­nia porządku w kraju wzięło na sie­bie Woj­sko Pol­skie.

- Szkoda, gene­rale Jaru­zel­ski, że tak późno! - mruk­nęła wtedy pod nosem, szu­ka­jąc w myślach odpo­wie­dzi na pyta­nie, czy powinna się cie­szyć, że obyło się bez inter­wen­cji zbroj­nej z zewnątrz, praw­do­po­dob­nie sku­tecz­niej­szej, ale i bar­dziej bru­tal­nej niż ope­ra­cja wła­snej armii.

Tym­cza­sem zasta­na­wiała się, czy stan wojenny nie prze­szko­dzi jej dotrzeć do Alt-Kreuz, odna­leźć i wydo­być przed­mioty ukryte przez Olafa, a potem, nie wzbu­dza­jąc niczy­ich podej­rzeń, wró­cić z nimi do Ber­lina.

Długo krą­żyła po pokoju, roz­cie­ra­jąc inten­syw­nie skro­nie, a kiedy na chwilę zasty­gła w miej­scu, uspo­ko­iła ją myśl, że stan wojenny może się wręcz oka­zać uła­twie­niem.

Wojna to zamęt, chaos i bała­gan. A w zamę­cie, cha­osie i bała­ganie łatwiej zro­bić coś nie­zgod­nego z usta­lo­nym porząd­kiem niż w cza­sie spo­koj­nym, kiedy każde zda­rze­nie nie­co­dzienne, wyła­mu­jące się z rutyny dnia powsze­dniego, musi zwró­cić uwagę ludzi sto­ją­cych na straży prawa.

Anna Eckart weszła do łazienki, się­gnęła po kosme­tyczkę, wyjęła z niej krem prze­ciw­zmarszcz­kowy, odkrę­ciła pojem­ni­czek, nabrała tro­chę na dłoń i powoli wtarła w skórę twa­rzy. Czyn­ność ta zawsze dzia­łała na nią kojąco.

Było już wpół do ósmej, kiedy roz­le­gło się puka­nie do drzwi. Zapy­tała, kto zakłóca jej spo­kój. Nie­ocze­ki­wany gość zachryp­nię­tym gło­sem mówił coś po nie­miecku, ale ponie­waż jego zna­jo­mość języka pozo­sta­wiała wiele do życze­nia, nie mogła zro­zu­mieć, o co cho­dzi. Po chwili waha­nia zde­cy­do­wała się otwo­rzyć drzwi.

Nie­ucze­sany, nie­dbale ubrany męż­czy­zna przed­sta­wił się jako jeden z orga­ni­za­to­rów sym­po­zjum, na które została zapro­szona do War­szawy, przy­wi­tał się wylew­nie i wygło­sił długą mowę, z któ­rej wyło­wiła tylko jedną infor­ma­cję, dobrze jej już znaną, o dzia­ła­niach woj­sko­wych w kraju.

Wpu­ściła gościa do pokoju, popro­siła, by powtó­rzył tro­chę wol­niej to, co zamie­rzał jej prze­ka­zać, i dopiero wtedy zro­zu­miała, że dzien­ni­karz tele­wi­zji ZDF, który chciał prze­pro­wa­dzić z nią wywiad, na wieść o wpro­wa­dze­niu stanu wojen­nego zde­cy­do­wał się na natych­mia­stowy powrót do kraju. Na szczę­ście dys­po­no­wał wła­snym samo­cho­dem, bo komu­ni­ka­cja lot­ni­cza i kole­jowa na tra­sach mię­dzy­na­ro­do­wych została przez pol­skie wła­dze zawie­szona.

- W związku z tą nie­do­god­no­ścią musi pani zostać u nas jesz­cze kilka dni - dodał męż­czy­zna z głu­pa­wym uśmiesz­kiem na twa­rzy. - Aż sytu­acja się unor­muje. Oczy­wi­ście nasz insty­tut pokryje wszel­kie koszty. - Podra­pał się po gło­wie i dodał: - Mam nadzieję, że pokryje.

A zaraz potem wyjął z kie­szeni zaświad­cze­nie potwier­dza­jące, że Anna Eckart jest ener­dow­ską pisarką i prze­bywa w Pol­sce na zapro­sze­nie rek­tora Uni­wer­sy­tetu War­szaw­skiego.

- W obec­nej sytu­acji - zaczął nie­pew­nie. - No, lepiej mieć przy sobie doku­ment wyja­śnia­jący, kim pani jest i dla­czego przy­je­chała pani do Pol­ski.

Wzięła zaświad­cze­nie, zło­żyła na pół i stwier­dziła, że sobie pora­dzi. Zapy­tał, czy na pewno. Na pewno. Zapro­po­no­wał, że da jej tro­chę pie­nię­dzy. Mruk­nęła, że nie ma takiej potrzeby.

Chciała jak naj­szyb­ciej pozbyć się intruza. Nie słu­chała powta­rza­nych do znu­dze­nia prze­pro­sin za nie­ocze­ki­wane utrud­nie­nia. Raz czy dwa chrząk­nęła zna­cząco, ale chyba nie rozu­miał, że go pona­gla. I dopiero gdy znik­nął za drzwiami, ode­tchnęła z ulgą.

Odwo­ła­nie wywiadu było jej na rękę. Posta­no­wiła nie zwle­kać z wyjaz­dem do Alt-Kreuz. Wie­rzyła, że stam­tąd bez trudu dosta­nie się do domu. To prze­cież tak bli­sko! A poza tym nie mogą jej trzy­mać w tym okrop­nym kraju wiecz­nie!

Pode­szła do szafy, wyrzu­ciła całą jej zawar­tość na łóżko i cho­ciaż w pierw­szej chwili zamie­rzała po pro­stu zwi­nąć ubra­nia w jeden wielki tłu­mok i wci­snąć do torby, po chwili namy­słu zaczęła sta­ran­nie skła­dać każdą bluzkę, każdą spód­nicę, każdą część gar­de­roby tak, żeby się nie pognio­tły, i dopiero cho­wać według wypra­co­wa­nego przez lata sche­matu pako­wa­nia bagażu. Przy­po­mniała sobie jesz­cze o bie­liź­nie upchnię­tej do gór­nej szu­flady szafki noc­nej, doku­men­tach roz­rzu­co­nych koło łóżka oraz przy­bo­rach do mycia i kosme­ty­kach usta­wio­nych na umy­walce w łazience.

Kiedy chciała już zasu­nąć suwak, zasty­gła na moment, się­gnęła do kosza na śmieci po zapi­saną przez sie­bie kartkę, wci­snęła ją mię­dzy ubra­nia i dopiero wtedy zamknęła torbę.

Zro­biła sobie maki­jaż, narzu­ciła na żakiet ele­gancki kożuch i ponow­nie zje­chała windą na dół. Przed wpół do dzie­sią­tej wymel­do­wała się z hotelu i zapy­tała recep­cjo­ni­stę o naj­bliż­szy eks­pres do Pozna­nia. Wyja­śnił, że według roz­kładu powi­nien wyje­chać ze sta­cji War­szawa Cen­tralna o dzie­sią­tej trzy­dzie­ści osiem, ale w związku z wpro­wa­dze­niem stanu wojen­nego nie wia­domo, czy w ogóle poje­dzie.

Anna Eckart wie­rzyła w nie­za­wod­ność insty­tu­cji takich jak koleje pań­stwowe i była abso­lut­nie prze­ko­nana, że o dzie­sią­tej trzy­dzie­ści osiem opu­ści War­szawę. A ponie­waż miała jesz­cze tro­chę czasu, posta­no­wiła poszu­kać lekar­stwa na ból głowy, choćby zwy­kłej aspi­ryny, oraz zjeść szyb­kie śnia­da­nie.

Wstą­piła do kio­sku. Nie­stety, sprze­dawca zagad­nięty po nie­miecku o leki roz­ło­żył bez­rad­nie ręce. Zapy­tała więc, tym razem po angiel­sku, o mapę Pol­ski. Ze zdu­mie­niem stwier­dziła, że nie przy­po­mina sobie pol­skiej nazwy Alt-Kreuz. Kiedy męż­czy­zna podał jej roz­wi­niętą przez sie­bie płachtę, poło­żyła ją na ladzie i zaczęła szu­kać. Ach tak. Stary Krzyż. Jak mogła zapo­mnieć?! Się­gnęła na półkę po opa­ko­wa­nie fla­ma­strów, wyjęła jeden i wzięła odczy­taną nazwę w kółko. Stary Krzyż, powtó­rzyła w myślach.

Otwo­rzyła torebkę, aby wyjąć port­mo­netkę i kupić mapę, ale w tej samej chwili doszła do wnio­sku, że to zbędny wyda­tek. Była pewna, że wydo­byta z zaso­bów pamięci nazwa już z nią zosta­nie. Kiedy sprze­dawca zaczął usta­wiać coś na półce, wrzu­ciła odru­chowo fla­ma­ster, który trzy­mała w dłoni, do torebki i szyb­kim kro­kiem opu­ściła kiosk. Wzięła bagaż, który zosta­wiła w holu, i skie­ro­wała się do wyj­ścia, a stam­tąd pro­sto na dwo­rzec War­szawa Cen­tralna.

W kasie kupiła bilet, na razie tylko do Pozna­nia, a w punk­cie aptecz­nym leki prze­ciw­bó­lowe. Wstą­piła też na dwor­cową pocztę. Popro­siła o wido­kówkę, napi­sała na niej po angiel­sku: "Zdo­będę to, czego pan szuka. Ode­zwę się za kilka dni", dodała swoje ini­cjały, sko­pio­wała z notesu adres i przy­kle­iła zna­czek. Po chwili waha­nia, czy cze­goś nie dodać, uznała, że nie ma takiej potrzeby, i wrzu­ciła kartkę do skrzynki.

Spoj­rzała na zega­rek. Ponie­waż zro­biło się późno, zde­cy­do­wała się zjeść śnia­da­nie w wago­nie restau­ra­cyj­nym. Cho­ciaż torba coraz bar­dziej jej cią­żyła, ruszyła szyb­kim kro­kiem na peron. Ponie­waż wszyst­kie wagony były nie­mal puste, wsia­dła do pierw­szego z brzegu. Weszła do jed­nego z prze­dzia­łów, posta­wiła bagaż na pod­ło­dze, zdjęła kożuch i zajęła miej­sce przy oknie. Kiedy pociąg ruszył, z ulgą pomy­ślała, że opusz­cza mia­sto, które zro­biło na niej tak nie­ko­rzystne wra­że­nie. Dopiero po chwili zorien­to­wała się, że zamiast do Pozna­nia jedzie na wschód.

13 kwietnia 1982, wtorek

Od razu pozna­łem miej­sce, w któ­rym się zna­la­złem. Cho­ciaż miej­skie tar­go­wi­sko, które mia­łem przed sobą, znik­nęło z planu mia­sta jesz­cze przed drugą wojną świa­tową, nie ule­gało wąt­pli­wo­ści, że jestem na placu Trzech Krzyży.

Moją uwagę przy­kuli zachwa­la­jący gło­śno swoje usługi szat­kow­nicy kapu­sty. Zwłasz­cza jeden, zezo­waty, przy­po­mi­na­jący faceta w sza­rym gar­ni­tu­rze i dający mi jakieś znaki. Pró­bo­wa­łem odczy­tać jego gesty, gdy nagle oparta o ogro­dze­nie ogromna deska szat­kow­ni­cza, zakoń­czona tar­czą przy­po­mi­na­jącą ludzką głowę, zaczęła się powięk­szać niczym nadmu­chi­wany balon, aż w końcu przy­jęła postać gilo­tyny, takiej samej, jaką można zoba­czyć na ryci­nach z okresu rewo­lu­cji fran­cu­skiej.

Rzu­ci­łem się do ucieczki - byle dalej od szat­kow­nika o twa­rzy męż­czy­zny w sza­rym gar­ni­tu­rze i jego narzę­dzia śmierci. W pierw­szej chwili chcia­łem zanu­rzyć się w gąsz­czu cia­snych, zabło­co­nych ale­jek tar­go­wi­ska, ale znie­chę­cił mnie gęsty tłum kupu­ją­cych warzywa, owoce, suszone grzyby, orze­chy wło­skie, mleko, zawi­nięte w liście chrzanu masło w gomół­kach, jaja, pie­czywo, żywy drób i ryby.

Posta­no­wi­łem schro­nić się w redak­cji "Szpi­lek", gdzie mia­łem zna­jo­mych i cza­sem wpa­da­łem, ale kiedy dotar­łem na miej­sce, ze zdu­mie­niem stwier­dzi­łem, że budynku, do któ­rego zmie­rzam, nie ma, a w głę­bo­kiej wnęce mię­dzy domami mie­ści się skład węgla.

Zroz­pa­czony rzu­ci­łem się w stronę nad­jeż­dża­ją­cego tram­waju kon­nego, cho­ciaż nie była to naj­lep­sza kry­jówka, wóz nie miał bowiem bocz­nych ścian i pasa­że­rów widać było w nim jak na dłoni. Wsko­czy­łem na pro­wa­dzący do niego sto­pień, zają­łem miej­sce w głębi i schy­li­łem nisko głowę, aby nie zostać roz­po­zna­nym, gdy nagle pojazd gwał­tow­nie się zatrzy­mał.

W tej samej chwili się obu­dzi­łem, ale obraz War­szawy sprzed wielu lat pozo­stał żywy w mojej gło­wie. Był oczy­wi­ście echem wspo­mnie­nio­wych ksią­żek, które czy­ta­łem w cza­sach szkol­nych, nie prze­czu­wa­jąc, że wryją się w pod­świa­do­mość aż tak głę­boko.

Prze­tar­łem oczy. Byłem w pociągu do Pozna­nia. Za oknem roz­po­ście­rało się roz­le­głe, się­ga­jące aż po hory­zont, mil­czące pole. Kom­pletna pustka. Żad­nych żoł­nie­rzy i wozów bojo­wych, żad­nych zna­mion czasu wojny.

Spoj­rza­łem na zega­rek. Minęła pierw­sza. Jecha­łem nie­wiele ponad godzinę.

Sie­dząca naprze­ciwko chuda kobieta w sta­ro­świec­kich oku­la­rach przy­sła­nia­ją­cych bladą twarz, roz­cią­gnię­tym swe­trze z brą­zo­wej włóczki i dłu­giej spód­nicy z ciem­no­bru­nat­nego bistoru bacz­nie mi się przy­glą­dała.

- Zły sen? - zapy­tała z tro­ską w gło­sie.

Nie mia­łem ochoty na roz­mowę, zamru­cza­łem więc tylko pota­ku­jąco. Znie­chę­cona zato­piła się w lek­tu­rze jed­nego z cza­so­pism, które trzy­mała na kola­nach, ale po dłuż­szej chwili ode­zwała się znowu:

- Grzeją jak nie­przy­tomni! Nie da się tro­chę przy­krę­cić?

- Nie sądzę - powie­dzia­łem. Doświad­cze­nie pod­po­wia­dało mi, że umiesz­czona nad drzwiami do prze­działu dźwi­gnia do regu­la­cji tem­pe­ra­tury to tylko atrapa.

- To może byśmy otwo­rzyli na chwilę okno? - zapro­po­no­wała kobieta, ale pomysł nie bar­dzo mi się spodo­bał. Pod­czas świąt Wiel­kiej Nocy pogoda gwał­tow­nie się pogor­szyła, tem­pe­ra­tura spa­dła, w War­sza­wie spadł deszcz ze śnie­giem. Zanim jed­nak zdą­ży­łem zapro­te­sto­wać, moja współ­to­wa­rzyszka podróży zerwała się z miej­sca i zaczęła bez­sku­tecz­nie siło­wać się z oknem. Nie­chęt­nie pod­nio­słem się, żeby pomóc. Sta­ną­łem za nią i rów­nież pocią­gną­łem za uchwyt, ale okno pozo­sta­wało zamknięte. Chcia­łem zre­zy­gno­wać, ale spe­cja­listka od złych snów nie dawała za wygraną. Szar­pała ener­gicz­nie w dół i w górę, w dół i w górę, a w pew­nej chwili gwał­tow­nie się odsu­nęła i wpa­dła na mnie z takim impe­tem, że omal się nie prze­wró­ci­łem. Spró­bo­wa­łem cze­goś się zła­pać i poczu­łem, że moja dłoń zatrzy­mała się na drob­nych pier­siach sku­lo­nych w fał­dach włócz­ko­wego swe­tra.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki