Annie Dunne - Sebastian Barry

Reflow text when sidebars are open.
Och, Kelsha to takie miejsce hen, daleko, schowane pośród górskich grzbietów. Kto chce tam dotrzeć, musi je wpierw pokonać, a potem jeszcze pokonać sny.
*
Widzę wyraźnie: dwoje dzieci w płaszczykach, właśnie do nas zjechały. Jest początek lata, wszystkie zimowe i wiosenne zwyczaje mamy już za sobą. Choć dziś i tak nikt się nimi zbytnio nie przejmuje.
To moje cioteczne wnuki, wnuczęta - brzmi z pańska, jak jakieś książęce potomstwo.
Jabłonka, dziczka, wygląda, jakby je miała na oku, jak biedak z czapką w garści bez końca wyglądający jałmużny. Słychać szum buków i jesionów, cichą muzykę kur. Shep podskakuje jak dzieciak na zabawie, ma własny płaszcz, kożuch błota z mokradeł i żółtych ścieków, które spływają na podwórze akurat tam, gdzie lubią się kłaść psy.
Płaszczyki dzieci są bardzo ładne, miastowe. Ich matka, cokolwiek miałabym o niej do powiedzenia, nie zaniedbuje kwestii przyodziewku. Tylko że na wiejskie życie ani chybi są za ładne. Owiniemy je w szary papier, schowamy do niebieskiej szafy w ich izbie i zrobimy, co w naszej mocy, żeby uchronić przed molami.
Zaganiam dzieci jak cielęta przez dolne skrzydło dzielonych drzwi we wspaniały mrok kuchni. Na wyszorowanym stole czekają olbrzymie kanapki, unoszą się na niebiesko-białych talerzach niczym spaczone deski.
Padają słowa i wyczuwam, że Sarah żywi ogromny szacunek dla ojca dzieci, Trevora, mojego siostrzeńca, pierwszorzędnie prezentuje się w fantazyjnym zielonym garniturze, z tym swoim dziwnym, angielsko brzmiącym imieniem, bujną rudą brodą i czarnymi włosami przylizanymi jak u paryskiego intelektualisty, przystojny, z przepastnymi, pełnymi gniewu brązowymi oczami. Wręcza jej banknoty, żebyśmy miały za co utrzymać dzieci przez lato. Jestem dumna z jej szacunku i dumna z niego, bo w dawnych czasach, czasach szaleństwa mojej siostry, to ja go wychowywałam. Moja biedna siostra Maud, która pod koniec potrafiła już tylko bełkotać bez ładu i składu.
Wielki plan polega na tym, że Trevor razem z matką dzieci mają się wyprawić za morze, do Londynu, i zobaczyć, co się da zrobić. Tu, w ojczyźnie, nie ma nic, czekają go tylko zastałe sadzawki. Wykształcił się na uniwersytecie i wyczuwam od niego zapach nadziei, przyodziewek młodości. Tylko że w jego przypadku ta nadzieja jest rzetelna i prawdziwa. Nie wątpię, że znajdzie miejsce dla siebie i swoich, że się urządzi, zdobędzie posadę. Ma w sobie niewzruszoną determinację dziadka, który ze zwykłego policjanta wybił się na nadinspektora, dowódcę wydziału B w Dublinie, stolicy całego kraju.
Jego ojciec, Matt, mąż Maud, który właściwie wyrzucił mnie z domu, kiedy w końcu umarła, może sobie co rano pedałować w tych swoich wyglansowanych trzewikach z Donnybrook na dzikie obrzeża Ringsend, gdzie uczy rysować i malować dzieci, które mają na to taką chęć jak, nie przymierzając, na przekąskę ze skorków. Tam i sam na swoim czarnym rowerze, z zimową lampką i nieskutecznym dzwonkiem, myślami zawsze przy lecie, kiedy może malować urokliwe pejzaże Wicklow w towarzystwie meszek, przeklinając swój los.
Ale Trevor ze swoją rudą brodą ma siłę i determinację innego pokolenia.
Teraz całuje dzieci w główki, żegna się i mówi, żeby były grzeczne, że zobaczą się za parę miesięcy.
- Będę do ciebie codziennie pisał - oznajmia chłopczyk, co brzmi komicznie, bo przecież jest za mały, żeby znać alfabet. Ale ojciec nie słucha, wbija wzrok w pustkę, jego uwagę zaprzątają wszystkie te rzeczy, które musi zrobić, przygotowania, bilety, modlitwy, które po mojemu cisną mu się na usta nieproszone, choć utrzymuje, że nie wierzy w Boga, to jeden z tych ludzi nowego typu, budziłby lęk, gdyby był kimś innym.
- Codziennie - powtarza chłopiec z naciskiem.
- A ja przez całe lato będę dla ciebie wkładała kwiatki do albumu ze złotymi myślami - oznajmia dziewczynka. - Tylko że nie będzie mi miał kto ich podpisać.
- Uważajcie na siebie w Londynie - mówię. - I nie martwcie się o dzieci. Już i tak czeka was istny kołowrót.
- Przyślemy po nie, jak się urządzimy - obiecuje Trevor. - Dziękuję, ciociu Anne. To ogromna pomoc.
- Żaden kłopot. Dla nas to czysta radość.
- Tylko ich nie rozpuszczajcie - prosi.
- Nic się nie martw, nie będziemy. Na pewno się o nie zatroszczymy.
- To dobrze - mówi Trevor, całuje mnie w policzek i znika w lichym słońcu. Nie ogląda się, choć dzieci biegną do drzwi.
- Chodźcie, chodźcie - wołam na wypadek, gdyby miały dać głośny wyraz swojej tęsknocie, jak gałki w radiu, które ktoś nagle podkręcił. - Pokażemy wam łóżka, będziecie się mogły rozpakować, pochować rzeczy do komody, wszystko ładnie poukładać.
Cała nasza czwórka, Sarah, ja i dzieci, słyszy samochód, który cofa się na wyboistym podwórzu i wyjeżdża na gruntową drogę do Kiltegan. Nie skręca do Glen of Imail z obawy przed koleinami, całkiem słusznie. Och, tu, w tych zapomnianych rejonach, wciąż mamy jakiś inny rok, dawniejszy, żaden kalendarz nie pokazuje 1959.
- Wyszorowałyśmy wam z Sarą starą izbę - mówię łagodnie.
Na moment zastygają w bezruchu jak zwierzęta na miedzy.
- Pod waszą nieobecność zarasta pajęczynami. Choć dopiero co w kwietniu robiłyśmy wiosenne porządki, wysprzątałyśmy cały dom. Pobieliłam ściany, więc się nie opierajcie, bo zasmużycie sobie odzienie. Przedwczoraj rozpaliłyśmy ogień, materace wywietrzone, będzie wam miło.
Izba jest smutna, izba jest pusta. Kopczyk brązowego torfu z żyłkami ognia w kolorze granatu żarzy się na palenisku. W obramowaniu okna małego jak sowa widać wiecheć u stóp jesionu, dzikie kłębowisko cieniutkich gałązek wyrastających z korzeni.
Palenisko to jama z pomalowaną żelazną szyną zamiast gzymsu. Nic tu nie tyka, duży zegar stoi w kuchni.
- Ciociu Anne, czy na górze wciąż są myszy? - pyta chłopiec, a ja widzę, że to krok, mały krok w naszą stronę. Dostrzegam, że nazywa mnie ciocią Anne jak jego ojciec, choć tak naprawdę jestem jego cioteczną babką. To coś na kształt komplementu.
- Myszy? - mówię z roztargnieniem, chowając skromny zapas ich odzienia do komody pachnącej naftaliną i suchymi szczątkami ziół w gęstej siateczce. Przypływ ulgi jest jak luksus, kawałek czekolady. - W tym domu zawsze są myszy.
- No i teraz - oznajmiam, kiedy odzienie leży ułożone, jak trzeba - prawdziwi z was Wicklowczycy. A to wasze gniazdko. Dobrze mieć znowu pisklęta w gnieździe. Obyście tylko nie zaleźli zbytnio staruszkom za skórę! Chodźcie, pójdziemy coś zjeść.
Nic nie wiedzą o staruszkach i ich skórze. Posłusznie idą za mną do kuchni. Cały świat jest dla nich nowością i mało co, jeśli w ogóle, wydaje im się brzydkie. Nie znają starości. Nie mają pojęcia, jak wyczerpująca jest opieka nad dziećmi.
Ostatnimi czasy im bliżej końca dnia, tym jestem powolniejsza, jak jakiś popsuty zegar. Moje ruchy słabną i żeby pokonać przepaść między jednym a drugim, muszę hojnie szafować życiową siłą. Nawet słowa robią się dłuższe. Czuję nagły przypływ obaw; może jesteśmy za stare, żeby doglądać tych skrzatów. Setka obowiązków, a teraz jeszcze dwie istotki, które mają w sobie pary tyle co lokomotywa.
Ale strach przemija, zostaje tylko uczucie najgłębszej przyjemności, niecierpliwe wyczekiwanie. Dwoje dzieci w małej wiejskiej kuchni pożerających olbrzymie kanapki. Wypucowane kamienne płyty w odcieniu imponująco zielonej ciemności pod ich stopami. Kredens pod ścianą przy drzwiach do izby, w której śpimy z Sarą, majaczący za plecami, kiedy się siada przy ogniu. W środku cała nasza duma, wszystkie statki, rzeczy dość proste, te, które się wyszczerbiły, powędrowały na najwyższą półkę. Długie deszczułki z karbowanego drewna powstrzymują talerze przed upadkiem. Są tylko dwie książki, obie grube, obłożone ciemnoszarym papierem - rodzinna Biblia mojego ojca i dzieła zebrane Williama Szekspira, jedna obok drugiej, jak para bliźniąt.
Światło w kuchni jest zawsze wieczorne. To wszystko ważne sprawy.
- Bałem się tych kanapek - oznajmia chłopiec, zaciekle je pożerając.
- Dlaczego?
- Przez to twoje masło.
- No tak, nie dałyśmy masła - mówię z czułością. Nie obraziłabym się na dziecko. Bardzo się obie z Sarą pilnowałyśmy, żeby nie smarować chleba. Na wsi nie solimy masła i dzieci będą potrzebowały kilku dni, żeby się przyzwyczaić. Bałyśmy się, że wzgardzą kanapkami i włożoną w nie pracą.
Sarah sprawia wrażenie nieco groźnej, stoi u szczytu kuchni w cieniu, a cieni u nas moc. Jest jak ktoś, kto nie nawykł do życia w domu, jakieś polne stworzenie, może zając czy bąk. Ale na twarzy ma uśmiech, promienieje, obraca głową niby latarnia morska i tym żółtym uśmiechem omiata dzieci.
Jej twarz okala masa włosów, białych, jakby przyprószonych mąką, podczas gdy moje są matowoszare. Roztacza zapach czegoś nie to że nieprzyjemnego, ale trudnego do uchwycenia - nic słodkiego, żadne perfumy. Może to wykrochmalone bluzki pod luźnym, niebiesko-białym fartuchem, a może wykrochmalona skóra, którą codziennie mydli, szoruje i spłukując wodą z dzbanka nad miską w sypialni.
W tym domu nie ma nic, czego byśmy nie wyszorowały.
Nie jest piękna według żadnego kanonu, ale czarująca, pociągająca. Jest też chuda, więc sprawia wrażenie wysokiej - jak wiele osób z jej rodziny - i dzieciom pewnie wydaje się nieskończona, ciągnie się i ciągnie w górę, a potem widać już tylko chmurę włosów. Jej matka i moja matka były siostrami, ale nie wydaje mi się, żeby ktoś obcy dostrzegł podobieństwo.
Moja rodzina przez siedem pokoleń gospodarowała posiadłością Humewood, a jej - lasem odroślowym w czasach, kiedy to był ciągle fach. Gdyby nie moda na wyroby z zagranicy, leszczyna, którą trzebiły i przycinały praojce Sary, nadal mogłaby być domeną rzemieślniczej zręczności i kompetencji. A gdyby nie to, że mojego ojca nie ciągnęło do ziemi, mógłby obrać podobną ścieżkę i nigdy nie opuścić okolicy - oraz zaoszczędzić sobie licznych kłopotów w czasach późniejszych. Takie sprawy nas łączą, Sarę i mnie, choć po prawdzie tym, co mnie do niej przywiodło, była konieczność, ekonomia. Dobrze mi było w Dublinie z Maud i Mattem, lubiłam chować ich chłopców, ale teraz to już historia. Czas biegnie i nie ma szerokości. Chłopcy są dziś mężczyznami, a Maud nie żyje.
Och, towarzystwo tych dzieci to prawdziwe błogosławieństwo. Nasza szansa. Dobrze o tym wiemy. Radość, która nas wypełnia, jest jak ubite z cukrem białko.
*
Kiedy dzieci są już nakarmione, prowadzę je pod ścianę, ślepą ścianę w alkowie, obok paleniska, w miejsce, gdzie powinno się znajdować wiedźmie łóżko, choć nie sypia tu teraz żadna wiedźma.
Po prawdzie wiedźmą była stara matka, która, kiedy syn się żenił i sprowadzał do domu swą wybrankę, oddawała mu izbę razem z małżeńskim łożem. Pewnie teraz to my z Sarą jesteśmy wiedźmami. Ale żadna z nas nie miała dość szczęścia, żeby zostać matką. W młodości obie tego chciałyśmy.
To właśnie tu, w alkowie, małej jak każda pustelnicza cela, gdzie swego czasu znajdowało się posłanie z gałęzi i słomy, przez tych kilka lat ich życia, kiedy nadarzała się po temu sposobność, mierzyłyśmy dzieci.
Chłopiec ma cztery lata i gdy przyciskam go do wilgotnego tynku, widzę, że w ciągu minionego roku nie wyciągnął się zbytnio.
Dziewczynka, sześć lat z haczykiem, wystrzeliła przeszło trzy cale.
Chłopiec ma włosy czarne jak kos, na tynku wyglądają jak plama sadzy. Jest grzeczny i ochoczy, stoi uśmiechnięty jak mały wartownik. W głębi serca wierzę, że każdy chłopiec wart jest dwóch dziewczynek, nic nie umiem poradzić na to uprzedzenie.
Pomiary dzieci przypominają inspekcję cieląt. Jakbyśmy przez ten czas, kiedy nie były pod naszą opieką, bały się o ich postępy, o to, jak się je karmi i poi. Ręce mi się trzęsą, gdy kładę je na drobnych ramionach chłopca. Czuję dygot w brzuchu i robi mi się niedobrze. Może to od tego pochylenia, jest taki mały i kształtny. Twarz bez skazy, jak woda w studni. Co za uśmiech, aż chce się go narysować, jestem pewna, że jego dziadek, Matt, nieraz to robił, szukając wytchnienia od niewdzięczników z Ringsend, chłopiec zdaje się wręcz stworzony, żeby siedzieć nieruchomo. Zupełnie jak krajobraz.
To prawda, że właściwie nie rozumiem dziewczynek, choć sama kiedyś byłam jedną z nich. Patrząc na mnie, nikt by nie powiedział, nie ostała się żadna cząstka, która by świadczyła, że swego czasu biegałam po Kelshy, Kiltegan i Feddin wiotka jak trzcina.
- Dużo urosłem? - pyta chłopiec niemal smutno, jakby podchwycił moje myśli.
- Nie - mówię ze śmiechem. - Na pewno nie. Ale krzynę się wyciągnąłeś.
- To nie wiem, jak mam dogonić tatę.
- A taki masz plan?
- Tatuś mówi, że kiedyś będę taki jak on. Ale nie chce, żebym był większy. Mówi, że jak urosnę większy, to będę się musiał wyprowadzić.
- Może nie urośniesz.
- Na pewno urosnę - stwierdza ze smutkiem całe jego dziewięćdziesiąt centymetrów.
- Myślę, że siostra może cię przegonić - mówię, a dziewczynka uśmiecha się z nagłym triumfem.
- To mu się nie spodoba - oznajmia.
- Komu?
- Jemu. - Przypuszczam, że ma na myśli brata.
Chłopiec wpatruje się w siostrzaną potęgę. W jego oczach widać czysty strach. Zupełnie tego nie rozumiem.
- Trzeba będzie jeść kapustę - podsuwam.
- Teraz? - pyta z wahaniem.
- Nie, teraz idziemy spać. W lesie zbudziła się sowa. Śmiertelnikom czas do łóżek.
*
Cały świat znieruchomiał. Buki wzdłuż granicznego murku siedzą dziś cicho. Sam las u góry, na grzbiecie, musiał się zatrzymać. Żadnego wymachiwania gałęziami, które mogłoby zakłócić dzieciom sen - to przecież miastowe dzieci i potrzebują czasu, żeby przywyknąć nie tylko do masła. Solone, niesolone, na tym polega różnica, solone i niesolone życie. Nie mogą tak od razu poczuć się tu jak w domu, to niemożliwe, choćbym nie wiem jak je hołubiła.
Dziękuję Panu Bogu za bezwietrzną noc.
Są u siebie, śpią głęboko jak rzeczne kamienie. Myślę o chłopcu w gniazdku z pościeli i koców. Usztywniona pościel jest jak biały karton.
Starałam się, żeby miały ładnie i miło, i niezdarna ręka przesadziła z krochmalem. Nieważne. Stary brązowy termofor trochę zmiękczy materiał. Chłopiec na pewno po przyjacielsku oprze na nim stopy.
Ma szczególny stosunek do zwykłych rzeczy, przypisuje im różne cechy. Dlatego termofor jest jego przyjacielem. Stara niebieska narzuta z wyszytymi scenami wiejskiego życia jest jego przyjaciółką. Wszystko w domu wita z czymś na kształt zaspokojonej tęsknoty. Ciekawa jestem, o czym śni.
Czy w swoich snach widzi długą drogę do Kelshy rozwijającą się wśród połyskujących żywopłotów i nieznajomych gospodarstw? Myśli małego chłopca, jakie one są?
Odsunięty znad ognia czajnik wisi na brudnym uchwycie - tłuszcz z gotowania pokonał nawet nas. Nie mogę o tak późnej porze ulec pokusie herbaty, bo leżałabym potem w łóżku jak kłoda i nie mogła zasnąć, co za okropieństwo. A przecież od tego będzie teraz zależał mój odpoczynek, brat bliźniak snu.
Ciężkie dni zawsze się dłużą, szczęście je skraca, a mimo to życie samo w sobie jest jak mgnienie oka. Chodzą mi po głowie takie myśli, wiejskie myśli, jak sądzę, stare powiedzonka mojego ojca.
Ojciec tak jak ja lubił spektakl pustego paleniska, w każdym razie zanim owładnął nim ten straszliwy niepokój. Potem nic mu już nie pasowało.
Kiedy tak siedzę w półmroku wpatrzona w przygasający torf, wszystko wydaje się odległe. Wszystko wydaje się trzymać z dala, jak te jelenie, co o zmierzchu wynurzają się z lasu, żeby skubać miękką trawę. Myślę o niczym, przeskakuję od jednej błahostki do drugiej, jak to zwykle bywa przy ogniu. Uderza mnie na przykład, zupełnie bez powodu, że jelenie codziennie, przez cały rok, noszą swoje odświętne odzienie.
Jack Furlong chodzi za królikami, ale wiem, że nigdy nie poluje na jelenie. Na wzgórzach, gdzie kończą się drzewa, królików jest istny bezlik. Jack jest łagodny, ale jego praca polega na zabijaniu.
Billy Kerr dręczyłby jelenie, gdyby tylko miał z tego jakąś korzyść, bo to człowiek pozbawiony wszelkiej wartości. Pewnie każda ludzka dziedzina ma swojego Billy'ego Kerra czy kogoś w tym rodzaju. Inaczej wszystko bez przerwy szłoby jak po maśle.
Ale nie ma życia, które by zadawało kłam powszechnym łzom rzeczy. I kiedy siedzę tu sama pomiędzy śpiącymi dziećmi a Sarą, która leży w izbie za moimi plecami z narzutą na twarzy, nie myślę o Billym Kerze w żaden szczególny sposób. Moje myśli błądzą swobodnie. Dzieci śpią bezgłośnie, popiół z torfu osuwa się, wydając znajomy odgłos wielkości myszy. Nad głową na drewnianym stryszku słyszę taneczne kroki maleńkich mysich łapek, przemierzają belki tam i sam z dziwną regularnością, zawsze docierają na skraj i wracają uważnie, jak gdyby na zakurzonych deskach rysowały wielką gwiazdę.
Po chwili coś mnie niepokoi, cichy dźwięk, jakby kwilenie, które zrazu wydaje się dochodzić z kurnika. Kurnik przylega do południowego szczytu domu, mamy więc kury za sąsiadki.
Ale nie sądzę, żeby to były one. Kury gdaczą z oburzeniem, kiedy schodzą się lisy. A to nie irytacja, tylko coś miększego i mroczniejszego. Zrywam się z krzesła, gdy uświadamiam sobie, że dźwięk dochodzi z izby dzieci.
Przyskakuję do drzwi, unoszę metalową zasuwkę z delikatnością, na jaką pozwalają lata wprawy, i zaglądam w lśniącą ciemność. Odrobina światła, która wpada za mną przez drzwi, wydobywa załomki i zakosy, matowy mosiądz łóżka i tym podobne. Czy to chłopiec obudził się zdezorientowany w nowym miejscu? Nie, to nie on, to dziewczynka, delikatny łabędź w białej nocnej koszulce. Kołdra leży w nogach, skąpana w zimnym świetle, które się tu zabłąkało, widzę ugięte kolana, ciemna głowa kręci się niespokojnie, z czerwonych ust dobywa się dziwny dźwięk, coś na kształt jęku.
Podkradam się bliżej, jakżeby inaczej. Wiem, że lunatyków nie wolno budzić, ale ona przecież nie lunatykuje. Choć jednocześnie wygląda, jakby nie spała, tylko była gdzie indziej, jakby z otwartymi oczami śniła, że jest gdzie indziej. Te oczy nie patrzą na mnie ani na nic, skupiają się na rzeczach niewidzialnych.
Może powinnam obudzić Sarę, bo przy całej swej milkliwości często wie, co robić, kiedy mnie coś wydaje się zawiłe i mroczne. W przyćmionym świetle kończyny dziewczynki wyglądają przepięknie, przypominają mi coś, może moje własne dzieciństwo, własną miękkość i wiotkość z czasów przed polio, przed zmaganiami. Nie wiem.
Dziewczynka woła. Ryzykuję i kładę jej dłoń na czole, oczy natychmiast się zmieniają, a ja nieruchomieję. Wydaje z siebie przenikliwy krzyk, nigdy podobnego nie słyszałam.
- Co się dzieje, co się dzieje? - dopytuję.
- W pokoju jest tygrys - mówi.
- W Wicklow nie ma tygrysów - uspokajam ją, ale Boże dopomóż, i tak się rozglądam ze strachem. - Niech mnie, dziecko, tutaj nic nie ma. Już dobrze - mówię, siadając na krawędzi łóżka i gładząc ją po głowie. Włosy ma miękkie jak pierwsza trawa. - Nie ma się czego bać. Jesteś w Kelshy, w swoim łóżeczku. Ja tu jestem. I Sarah.
Dziewczynka zaczyna płakać. To cichy, zduszony, intymny płacz, melancholijny i wzruszający. Nagle robi mi się wstyd, poświęcałam jej dotąd mniej uwagi niż bratu. Moje serce wyrywa się do niej, zresztą czyje pozostałoby obojętne?
- Och, ciociu Anne - mówi.
- Moje maleństwo.
Przygarniam ją do siebie. Same drobne kosteczki. Tylko pomyśleć, że człowiek to dusza w klatce z takich kostek. Co to za konstrukcja, jak może nas chronić?
- Okropnie się boję tygrysów - mówi dziewczynka. - Całe szczęście, że ich tu nie ma.
- To prawda - przytakuję.
Patrzy na mnie. Odsuwa mnie odrobinę, jakby chciała dokładniej się przyjrzeć. Jej wzrok przyzwyczaił się już do ciemności. W oczach ma cały świat słów, niemal widzę, jak trybiki w jej mózgu poruszają się z mozołem. Ale to dla niej za dużo. Może nie ma słów na to, co chce powiedzieć. Dlatego mówi coś innego, prostego, coś, co wszystkie dzieci na świecie mówią w pewnym momencie swoim matkom albo komuś w tym rodzaju. Ja jednak dotąd tego nie słyszałam.
- Kocham cię, ciociu Anne.
W mojej piersi wilk dumy szczerzy się w uśmiechu.
- Och, na pewno. - Zadowolona jak nigdy kładę ją z powrotem do łóżka. Śmieję się.
I ona się śmieje.
- A teraz już śpij. Posiedzę z tobą, aż zaśniesz.
I wtedy, tak jak mówiłam chłopcu, płomykówka, która nocuje na najwyższej sośnie na skraju lasu, wydaje z siebie jeden dręczący, skażony pamięcią dźwięk.
Światło dnia otwiera gospodarstwo na oścież, groźne cienie umykają spomiędzy wilgotnych drzew, kuc budzi się ze snu na stojąco, cielęta w obórce dźwigają się ze ściółki. Stoję na podwórzu przy beczce z deszczówką, trzymając w ręku emaliowany dzbanek, woal słonecznego światła niespodziewanie zarzucony na świat sprawił, że znieruchomiałam. W majowym słońcu jest prawie że gorąco. Nawet bruk otrząsa się z cieni, a tafla wody w beczce przypomina rozedrgane lustro.
Czuję, jak ten gorąc wnika we włókna mojej bluzki, lekki gorąc dla lekko gorącej kobiety. Czuję wdzięczność kości spoczywających w znużonych zawiasach. Podnoszę twarz do słońca i na powrót zdumiewa mnie, jakie rozkosze można znaleźć na tej ziemi.
Całą noc leżałam obok śpiącej Sary, osuwając się w sen o dziwnych porach, starając się nie obracać ani nie stękać, żeby jej nie zbudzić, mimo przyjazdu dzieci dręczyły mnie ponure myśli. Na powrót zaczęłam się bać, że nie podołamy, nie zapewnimy im bezpieczeństwa, nie dopilnujemy, prawie przeklinałam ich ojca, że je nam zostawił. Takie to były nocne myśli, ale młode słońce przegnało je precz.
Zanurzam dzbanek w beczce przez warstwę zbrązowiałych liści z rynny, którą miał oczyścić Billy Kerr, i do środka wpływa deszczówka. Teraz tylko właściwy gest i wyłania się bez farfocli, drobny triumf poranka. Sarah wychodzi z kuchni z misą pełną ziarna i zamyka za sobą dzielone drzwi. Bierze garść i woła kury, które ciągle siedzą niemrawe w kurniku. Może chce je w ten sposób rozbudzić.
- Cip-cip-cip, cip-cip-cip.
- Sarah, przecież jeszcze się nie umyłaś.
- Jedną minutkę, Annie.
- Włożyłaś bluzkę z długim rękawem, choć nie umyłaś rąk.
- Tak jak ty.
- Ale ja przezornie podwinęłam rękawy.
- Kury są głodne.
Pociąga za skobel i szarpnięciem otwiera drzwi kurnika. Następna rzecz do naprawy - drzwi dotykają ziemi i od dołu podjada je deszcz. Znowuż robota dla Billy'ego Kerra. Tylko że Billy nie jest naszym parobkiem, pracuje dla Dunne'ówien z Feddin, moich trzech kuzynek. Miałybyśmy mężczyznę do pomocy, gdyby było nas stać, żeby mu płacić na okrągło. Ale nie Billy'ego Kerra, jego bym nie wzięła, bo lichy z niego parobek.
Kogut wypada z kurnika cały skołowany i rozdrażniony i od razu zaczyna przemierzać podwórze prawie że biegiem. W swojej rdzawej spódniczce wygląda jak dziewczyna, istna baletnica. Za nim powoli wyłaniają się jego panie, posiniałe w mroku szopy, nie takie pewne i ochocze. Kochają Sarę, znać po tym, jak się wokół niej tłoczą - rzuca im garść ziarna ręką, której nie umyła, a ono spada niczym grad i gdy podskakuje na kamieniach, kury chwytają je w dzioby, w szklistych oczach widać obawę, że nie dostaną dość, żeby napełnić brzuchy.
- A sio, a sio! - woła Sarah, jak to ostatnio ma w zwyczaju, bo wzrok jej szwankuje i boi się, że je zdepcze.
- Czemu tak robisz? - spytałam parę tygodni temu.
- Bo ich nie widzę - odparła.
- Musisz jechać do Dublina zobaczyć się z doktorem od oczu - oznajmiłam.
- Jego też nie dojrzę - powiedziała ze śmiechem.
- Musowo - oznajmiłam. - Nie ma innego wyjścia.
- Póki co trzeba sobie jakoś radzić. Doktor tani nie jest.
I wydaje się, że od tamtej pory radzi sobie całkiem, całkiem. Obmyśla strategie, jakieś inne sposoby widzenia. Nie zawsze ją rozumiem. Nocą naciąga narzutę na twarz i tak śpi. W te dni, kiedy leżę bezsennie, bo nierozważnie późno wypiłam herbatę, w dni mojego nocnego czuwania, słyszę, jak pod tą narzutą mamrocze coś i postękuje. Od czasu do czasu miota się jak żołnierz w trakcie marszruty.
Niezależnie od trudności we śnie na jawie zdaje się widzieć całkiem dobrze.
Powoli zbliża się do głodnych kur, sypiąc wilgotne ziarno. Gdy rzuca je pod słońce, nabiera jaśniejszej barwy. Jej wielkie dłonie błyskają zbożem. Nogi ma smukłe niczym kolumny gmachu sądu w Baltinglass.
- Jak już skończysz - mówię - to idź do domu i umyj ręce jak człowiek.
Wchodzę do kuchni i zamykam drzwi na wypadek, gdyby kury chciały przydreptać za mną, a potem maszeruję do naszej izby. Do miski, która tam stoi, wlewam resztki deszczu.
Taka woda nie nadaje się do picia. Ale mogę zanurzyć w niej ręce, zaczerpnąć trochę i ochlapać policzki - czuję, jakbym miała iskry pod skórą. Przez chwilę widzę różne rzeczy, odpryski lata, gawrony wylatujące spośród drzew, migoczące w gorącu liście. A potem znowu jestem w sypialni, prostej drewnianej izbie, jedyny dywan, jaki mamy, to majowy chłód, który ściele się po podłodze i przenika przez solidne buty.
Trzeba obudzić śpiochy w głębi domu. Po cichu zakradam się, żeby zerknąć na śpiące głowy.
Dziewczynka leży teraz spokojnie. Wygląda, jakby ślizgała się po jakiejś niewidzialnej tafli, jechała na łyżwach, jedna noga z przodu, palce obciągnięte.
Chłopiec w wykrochmalonej pościeli jest prosty jak struna, można by pomyśleć, że całą noc nie obracał się ani nie kręcił. Wszystko takie schludne i nieporuszone, jego główka na poduszce przypomina jajko w miękkiej ziemi. Nie będę musiała ścielić mu łóżka, odkryję tylko kołdrę, żeby wyjąć gliniany termofor. Na ten widok chce mi się śmiać.
- Pobudka - szepczę, muskając kształty dzieci palcami, nie łaskoczę ich, tylko budzę. - Pora wstawać. Kury nakarmione. Pobudka - powtarzam. - Już prawie wpół do siódmej.
Dziewczynka raptownie otwiera oczy i spogląda na mnie. Może wcale nie spała, tylko się ze mną droczyła.
- Wpół do siódmej - mówi. - Ciociu Anne, nikt nie wstaje o tej porze.
- Ktoś tu zapomniał, że jesteśmy na wsi, tutaj panują inne obyczaje. Jak się nie zrobi obrządków do dziesiątej, to znak, że dzień poszedł na zmarnowanie.
- A dużo tych obrządków?
- Wy macie tylko patrzeć i pilnować, żeby Shep nie zjadł wam tosta.
- Na tosta wstanę nawet wpół do siódmej - oznajmia dziewczynka.
- Ja też - mówi chłopiec, wpatrując się we mnie oczami jak brązowe ćwierćpensówki.
- Śniło ci się coś miłego? - pytam.
- Tak - mówi. - Bardzo.
- Co takiego?
- Że tatuś woził nas na plecach, a myśmy się zaśmiewali jak małpki.
- A gdzieżeś ty widział zaśmiewające się małpki?
- W zoo - oznajmia z powagą, sadowiąc się na skraju łóżka i lekko drżąc.
*
Siadają przy prowizorycznym stole koło paleniska, a ja wyciągam długi żelazny widelec z chlebem nad ogień i wkrótce torfowe płomienie zabarwiają pajdy na brązowo.
- Słyszysz? - pyta dziewczynka.
- Co takiego? - dopytuje chłopiec.
- Mówiłam ci, że w kamieniach będzie świerszcz.
Posłusznie nadstawiają uszu i świerszcz rzeczywiście zaczyna dla nich grać.
- Myślałbym, że będzie chciał grać na polu, a nie tu, obok - mówi chłopiec.
- Myślałbyś - mówię. - Ale ze świerszczami nigdy nic nie wiadomo.
- Czy mi się to w ogóle podoba? Nie wiem - zastanawia się na głos chłopiec. - Jaki on jest? Podobny do węża czy co?
- To takie maleństwo ze złożonymi skrzydełkami.
- Jak anioł - stwierdza chłopiec.
- Cóż, chyba istotnie jak anioł w ścianie.
*
Szczęk zasuwki i w drzwiach pojawia się głowa Billy'ego Kerra. Bardzo wcześnie jak na niego, na dodatek wcale żeśmy po niego nie posyłały.
- A, to ty, Annie - mówi. - A gdzie Sarah?
"To ty, Annie, a gdzie Sarah?" Nie wiem, o co chodzi, ale spoglądam na niego ze zwyczajową podejrzliwością. Ma czterdzieści pięć lat i to jego sprawa, jak wygląda. Ale nie podoba mi się ta głowa, marne rude włosy i czarna szczecina na brodzie. Nie podoba mi się jego podły wzrost i przyodziewek, co to nawet druciarz chwilę by pomyślał, zanim by go wdział. Ma się rozumieć, że to odzienie robocze, więc nie powinnam być taka surowa. Chodzi raczej o to, jak się nosi, o pewność siebie wspartą na wątłych fundamentach. Bo choć zdjął czapkę, to jakby miał wszystko w głębokim poważaniu. W każdym razie macha nią, jakby chciał ją wywietrzyć, osuszyć z potu w cieple kuchni po długiej wspinaczce z Feddin.
- Jeśli jej nie widać na podwórzu, to nie wiem, gdzie się podziewa. Tylko się tam nie kręć. Wcześnie jeszcze, nie zdążyła się nawet umyć.
- Ani widu, ani słychu - mówi Billy, wyglądając na zewnątrz. - Ni chu, chu. - Przez dobre pół minuty stoi tak, pokazując nam rozczochrany tył głowy.
Dzieci opadło milczenie, co zdarza im się przy obcych, wpatrują się w niego cicho jak dwa ostrza łopat. W końcu Billy obraca głowę i jakby dopiero je spostrzegł.
- Co to za dziewuszki? - pyta.
- To nie dziewuszki, tylko chłopiec i dziewczynka. Dzieci mojego siostrzeńca.
- A, tak. Chłopak jeszcze nieśmiały! Ile ma? Będzie cztery?
Chłopiec unosi wzrok z zaciekawieniem.
- Prawie pięć - mówię niby obrońca w sądzie.
- Przyjechały z wizytą? - pyta bezceremonialnie.
Nie mam ochoty się przed nim spowiadać, nawet jeśli to nikomu nie zaszkodzi. Po prawdzie niedługo i tak wszyscy będą wiedzieć. Ale to byłby swego rodzaju podarunek, a przy Billym Kerze zawsze budzi się we mnie skąpiradło. Dlatego zbywam jego pytanie milczeniem tak, żeby go nie obrazić ani nie zaspokoić jego ciekawości.
- W każdym razie miło poznać - mówi.
A potem zastyga wyczekująco. Jego talent do wyczekiwania nie ma granic. Kiedyś widziałam, jak wyczekuje oparty o szpadel na skraju podtopionego pola, zamiast kopać rów.
Naraz dociera do mnie, że utkwił wzrok w czarnym czajniku, który pyrkocze z gorąca nad torfem. Z całych sił staram się nie zerkać w tamtą stronę, żeby mnie potem nie oskarżył w wiosce o brak manier, jak będzie wyśmiewał mój temperament.
Wszyscy wiedzą, że mój dziad był tutaj rządcą, wysoki człowiek, wyniosły, żaden chłystek pokroju Billy'ego Kerra nie ośmieliłby się do niego odezwać pierwszy, a nawet jeśli, to nie doczekałby się odpowiedzi. Te czasy jednak przeminęły, przepadły tak jak irlandzkie dąbrowy, które dawno temu wycięła w pień ręka chciwego kupca.
Choć są tacy, co pamiętają je na swój sposób. Lubią widzieć mnie na garnuszku Sary, jeśli tak to można nazwać. Lubią widok kobiety, którą od przytułku dzieli tylko życzliwość kuzynki, kobiety, której krewni byli niegdyś królami Kelshy. "Biedna Annie Dunne", mówią pewno, jeśli są mili. A jeśli nie, to znajdą inne rzeczy do powiedzenia. Tak czy owak, o ile wtedy byliśmy kimś, teraz jestem nikim, jakby taką wspaniałość trzeba było zrównoważyć garstką prochu. Dni naszej świetności przypadły niestety na inną epokę, zanim te obłąkane zbiry, de Valera ze swoją zgrają, umyśliły unurzać wszystko w mordach i krwi. Zanim spadły na nas wojny, wstrząsy, powstania i niepokoje, długich trzydzieści lat temu, zanim umysł mojego ojca załamał się pod ich naporem. Ojciec był zwykłym policjantem w niebezpiecznych czasach i koniec końców to one właśnie go zniszczyły.
Och, Billy Kerr dobrze to wie, nawet jeśli nie wie nic więcej, gdy tak wyczekuje z wielką wprawą wśród wpadającej przez drzwi świetlistej tęczy.
*
- Co słychać, Billy? - pyta Sarah, stając za nim w wejściu, i Billy musi usunąć się z progu, żeby ją przepuścić. Ku memu zdumieniu jego obejście się zmienia. Wobec niej robi się ugodowy i uniżony.
- A ty co porabiasz, Saro?
- To samo co większość ludzi o tak wczesnej porze, uwijam się przy obrządkach.
- Jakżeby inaczej.
- Woda do mycia czeka w misce - informuję.
- Dziękuję, Annie - mówi Sarah z wyjątkową uprzejmością. - Zamknij dolne drzwi, Billy, bo kury nalezą do kuchni.
Uniżony, uniżony. Czuję, że ogarnia mnie niepokój. Chyba zawsze tak miałam, jak próg domu przekraczał mężczyzna. Może to sprawka charakteru. Albo historii. Połowa zamkowego regimentu pukała do drzwi ojca w sprawie mojej młodszej siostry, Dolly, a ja, mój Boże, nigdy nie miałam dość ich widoku. Choć nie pozwoliłabym, żeby Dolly zadawała się z żołnierzami. Co się zaś tyczy młodych policjantów, tych odprawiałam jeszcze szybciej, bo dobrze wiedziałam, jakie mają pobory, słuchałam narzekań ojca od dwudziestu z hakiem lat. Takim to ledwie otwierałam drzwi. Dolly mówiła, że to z zazdrości, i nawet jeśli miała rację, różnica była żadna. Trzeba ją było chronić. Maud gryzła się tym nieustannie, jakby zamartwianie się mogło coś pomóc.
- To po co żeś przyszedł? - pytam, gdy podąża wzrokiem za Sarą, która znika w naszej izbie, podwijając zakurzone od zboża rękawy bluzki. Będziemy teraz tarły te rękawy w dzień prania, a wtedy pożałuje swojej beztroski.
- Hę? - mówi, jakby to mi miało wystarczyć.
- Masz tu jakąś sprawę czy co? Bez obrazy, ale nie pamiętam, żebyśmy po ciebie posyłały.
- Posyłały? Po mnie? - powtarza z uśmiechem, nie zadając sobie trudu, żeby ze mnie zakpić.
- No cóż, roboty jest huk - mówię.
- Mam co robić na dole - stwierdza. - Ale żem pomyślał, że przyjdę z wizytą.
- Z wizytą? Przyszedłeś nam złożyć wizytę? O siódmej rano, w dzień powszedni? Kiedy trzeba wyrzucić gnój z obory, oporządzić kuca, wydoić krowy i nanieść wody?
- Winnie Dunne rzekła, że to dobry pomysł. Że może czegoś wam trzeba. Ogrodzić coś albo przenieść coś ciężkiego.
- Czyli szukasz zarobku, tak? Bo w tym domu nie ma ani pół pensa. I nie będzie, póki nie sprzedam jajek w Kiltegan.
- Nie szukam u ciebie zarobku, Annie - mówi i się śmieje.
Teraz to już się trochę zdenerwowałam, speszyłam. Nie wypada tak bez ceregieli mówić o pieniądzach z parobkiem. Nie wiem, skąd mi się wzięła ta głupota. Jestem na siebie zła. Ale nie mam pojęcia, czego chce ten człowiek. Zuchwałość Billy'ego Kerra wprawia mnie w pomieszanie.
Zjawia się Sarah, świeża i wymyta. Swoje śliczne białe włosy zwinęła w kok. Zwykle okalają jej twarz niczym bluszcz. Teraz jednak zgarnęła je do tyłu i spięła starą brązową szpilką, która została mi po matce. Matka upinała nią wymizerowane włosy podczas ostatniej choroby. Znalazłam ją potem na stoliku przy łóżku i zatrzymałam na pamiątkę.
Sarah podchodzi do paleniska, odsuwa czajnik, żeby mu ulżyć w udręce, przepłukuje imbryk odrobiną wody, wsypuje do niego cztery łyżeczki herbaty i najszybciej, jak się da, zalewa strumieniem wrzątku. Cztery łyżeczki nie wyglądają zachęcająco. Po jednej na osobę i jedna dla imbryka. Dzieci nie są zainteresowane herbatą. Więc normalnie wsypałaby tylko trzy.
To ośmiela Billy'ego Kerra, odstępuje od drzwi i wsuwa się głębiej, uśmiechając się szeroko do Sary, która pewno na niego nie zważa. Billy umie liczyć równie dobrze jak ja, wszyscy swego czasu tak samo chodziliśmy do szkoły, choć on dobrych dziesięć lat, albo i więcej, po nas. Kiwa głową, jakby ktoś coś powiedział, a on się zgodził. Tylko że nikt nic nie mówił. Sarah stawia na stole trzy biało-niebieskie filiżanki, imbryk, miseczkę z kawałkami cukru i dzbanek mleka. Rozproszone światło karmi się załomami emalii na tych ubogich drobiazgach. Sarah unosi twarz i nie okazując szczęścia ni smutku, ani niczego pomiędzy, mówi:
- Herbata dla spragnionych.
- Z miłą chęcią - mówi Billy Kerr, wsuwając się jeszcze głębiej.
Podchodzę do chłopca, biorę go za ramię i odsuwam od stołu. Nie mogę pić herbaty w takim pomieszaniu.
- Pójdę po wodę - mówię tonem bez wyrazu jak jakiś ambasador.
- Och, nie napijesz się herbaty? - pyta szczerze zaskoczona Sarah.
- Nałóż ocieplacz, moja droga.
- Dobrze.
Łapię się na tym, że kiwam Billy'emu Kerrowi głową. Trudno wyjść, nawet nie skinąwszy, wolałabym jednak tego nie robić.
- Dobrze - mówi, cokolwiek miałoby to znaczyć. Może to tylko echo słów Sary. - Bywaj zdrów, kawalerze - zwraca się do chłopca, którego ciągnę pokonana, a moją klęskę obwieszczają wszem wobec płonące policzki.
Wychodzę na dwór, wlokąc za sobą wątpliwości niczym kometa ognisty ogon.