Dzielnice i zabytki Amsterdamu

? Michał Adamczyk / Fotolia.com

Nocny Amsterdam

Centrum historyczne

Dzisiejsze historyczne centrum obejmuje granicami tereny miasta średniowiecznego. Zajmowało ono ten obszar aż do połowy XVI w., kiedy to po zachodniej stronie powstały duże kanały. To właśnie tutaj schodzili z pokładów marynarze, których miejsce zajęli dziś turyści, przyciągani magnetyzmem placu Dam, tętniącego życiem handlowego serca miasta, które znajduje się w miejscu pierwszej tamy. Czasem też można odnieść wrażenie, że panuje tu trochę zbyt komercyjna atmosfera. Wystarczy jednak wybrać się na przechadzkę wzdłuż jakiegoś kanału lub uchylić drzwi jednej z brązowych kawiarni, aby poczuć całą magię amsterdamskiego złotego wieku.

Usytuowanie

Dojazd: Z dworca głównego (pociągi, promy, metro), tramwaje przecinają centrum historyczne w kierunku południowym: linie 1, 2, 5 przez Spui oraz linie 4, 9, 14, 16, 24 przez Dam i Rokin. Mapa okładkowa C3-4, D2-3-4 oraz plan dzielnicy s. 80 - 81.

Warto wiedzieć: Choć centrum jest największą atrakcją turystyczną, lepiej nie poświęcać całego, nawet krótkiego pobytu, na zwiedzanie tej dzielnicy. W innych częściach miasta jest bowiem również wiele do zobaczenia...

Opisana poniżej Nieuwe Zijde ("nowa strona") odpowiada zachodniej części dawnego miasta, która dawniej oddzielona była od Oude Zijde (s. 87) przez rzekę Amstel.

Zwiedzanie

Centraal Station

plan s. 80 C-D 1

Dworzec główny, wybudowany w latach 1881 - 89 na trzech sztucznych wyspach położonych na rzece IJ, w bezpośrednim sąsiedztwie portu, jest często pierwszym budynkiem, jaki mogą podziwiać przybywający do Amsterdamu turyści. Neorenesansowa budowla z czerwonej cegły, zaprojektowana przez architektów Adolfa Leonarda van Gendta (1835 - 1901) i Pierre'a Cuypersa (1827 - 1921) jako monumentalna brama, spoczywająca na 8700 palach, w dobie industrialnej stanowiła wyraźny punkt wiodący do miasta. Węzeł kolejowy, jak również port rzeczny, stacja metra oraz przystanek tramwajowy, obecnie przechodzą zakrojoną na szeroką skalę renowację, która powinna się zakończyć w 2017 r. wraz z otwarciem nowej linii metra, łączącej północ miasta z jego południową częścią.

Po krótkiej przerwie, którą można sobie zrobić w urządzonej w secesyjnym stylu piwiarni Eerste Klas (na peronie 2B), wychodzi się na gwarny plac - Stationsplein, kojarzący się z nieustannym rytmem przyjazdów i odjazdów.

? Devi / shutterstock.com

Fasada Centraal Station

? Jan Kranendonk / shutterstock.com

Centraal Station od strony torów

Damrak

plan s. 80 B2

Z dawnego awanportu do naszych czasów pozostał jedynie mały zbiornik, przy którym cumują statki spacerowe; w 1672 r. kanał Damrak został prawie całkowicie zasypany, a na jego miejscu powstała główna arteria miasta łącząca dworzec główny z placem Dam. Wzdłuż osi ulicy ciągnie się sieć barów i sklepów z pamiątkami. Niestety, nie stanowią one zbyt atrakcyjnego widoku, a jedyną ozdobą alei jest Giełda Berlagego, wznosząca się po jej wschodniej stronie.

Beurs van Berlage (Giełda Berlagego)

plan s. 80 B2

Damrak 243 - tel: (020) 530 41 41 - www.beursvanberlage.nl - otwarte wyłącznie w czasie wystaw i koncertów - kawiarnia 11.00 - 18.00.

Za prostą fasadą z czerwonej cegły, która powstała w 1903 r., kryje się arcydzieło Hendricka Petrusa Berlagego (s. 60), architekta będącego pod silnym wpływem funkcjonalizmu i pioniera modernizmu w Holandii. Budynek ten jest przykładem dzieła totalnego - syntezą sztuk, łączącą w jedną całość architekturę, malarstwo, rzeźbę i poezję (maksymy wypisane na fasadzie i wieży). W 1987 r. w Grote Zaal (Wielka Sala) z arkadowymi galeriami urządzono centrum kultury. Osoby niewybierające się na wystawę, ale pragnące zobaczyć wnętrze, mają szansę je obejrzeć, zatrzymując się na drinka w giełdowej kawiarni.

Dam

plan s. 81 B3

Najważniejszy plac Amsterdamu, stanowiący geograficzne i historyczne centrum miasta, znajduje się na skrzyżowaniu dwóch głównych arterii miejskich - Damrak (zob. s. 79) i Rokin (zob. s. 84), w miejscu tamy (dam) na rzece Amstel. Od momentu powstania placu odbywał się tu główny targ oraz urządzano na nim różne manifestacje i święta. W latach 60. XX w. był też miejscem zgromadzeń hipisów. Obecnie zaś stanowi punkt spotkań młodych i turystów oraz jest gospodarzem różnego rodzaju wydarzeń.

? Ekaterina Pokrovsky / shutterstock.com

Plac Dam

Poza pałacem królewskim i Nieuwe Kerk (zob. 82), pod nr. 11 warto zobaczyć tzw. dom Wildemana ("Dzikusa"), najstarszy z zachowanych wokół placu (1632).

Na wschodniej ścianie Dam wznosi się pomnik upamiętniający wyzwolenie spod okupacji niemieckiej (1956). Jest to 22-metrowy obelisk autorstwa rzeźbiarza Johna Raedeckera, który symbolizuje cierpiącą ludzkość, uginającą się pod jarzmem wojny. Po dwóch stronach znajdują się lwy nawiązujące do godła narodowego. W bryle pomnika zamknięto ziemię pochodzącą z poszczególnych prowincji kraju oraz z dawnych holenderskich kolonii w Indiach.

Koninklijk Paleis (Pałac królewski)

plan s. 81 A3

Dam - tel.: (020) 620 40 60 - www.paleisamsterdam.nl - IX-VI codz. oprócz pn. 12.00 - 17.00; VII-VIII 12.00 - 17.00; zamkn. na czas przyjmowania delegacji zagranicznych; informacje trzeba potwierdzić przed planowaną wizytą - 7,50 EUR, dzieci 3,75 EUR, do 5. roku życia wstęp wolny.

Otwarty dla zwiedzających po gruntownej renowacji obejmującej zarówno wnętrze, jak i fasady, ten dawny ratusz, którego budowa pod kierownictwem Jacoba van Campena ruszyła w 1648 r., powstał w miejscu średniowiecznej konstrukcji. Pałacem królewskim stał się w 1808 r., za panowania Ludwika Bonapartego, brata Napoleona. Bryła budynku jest klasyczna i zamierzenie ciężka (co stanowi symbol bogactwa); jej ciężar spoczywa na 13 659 drewnianych palach. Ponadto wykonana została ze szlachetnych materiałów, jak np. piaskowiec z Bentheim czy marmur. Nad wschodnią i zachodnią fasadą widnieją tympanony wykonane przez antwerpskiego rzeźbiarza Artusa Quellinusa starszego, który zajął się również dekoracją wnętrz. Ponad zachodnią fasadą wznosi się rzeźba Atlasa podtrzymującego sklepienie niebieskie, która przypomina o dominującej pozycji handlowej miasta w okresie jego złotego wieku.

? Bill McKelvie / shutterstock.com

Fasada pałacu królewskiego

Wnętrze pałacu skrywa labirynt komnat i salonów ozdobionych licznymi rzeźbami. Największe wrażenie robi Sala Obywateli (Burger Zaal), której marmurowa posadzka przedstawia mapę wschodniej i zachodniej półkuli oraz mapę nieba północnego. Królowa mieszka obecnie w pałacu Huis ten Bosch w Hadze, ale pałac amsterdamski pozostaje do jej dyspozycji na czas różnych uroczystości.

Nieuwe Kerk (Nowy Kościół)

plan s. 80 A2

Dam - tel.: (020) 638 69 09 - www.nieuwekerk.nl - 10.00 - 18.00, w czw. do 22.00 - zamkn. 1 I i 25 XII - cena biletu zależy od aktualnej wystawy.

Dzięki położeniu w centrum miasta, kościół jest miejscem koronacji władców holenderskich. Pierwsza taka uroczystość miała tu miejsce w 1815 r., gdy na tron wstępował Wilhelm I, a ostatnia odbyła się w 1980 r., gdy koronowano Beatrix. Dziś w Nieuwe Kerk organizowane są ważne wystawy.

Historia świątyni związana jest z okresem nieustannego wzrostu demograficznego. W 1408 r., sto lat po rozpoczęciu budowy Oude Kerk - Starego Kościoła (zob. s. 87), biskup Utrechtu zezwolił na budowę drugiego miejsca kultu. Sanktuarium, które naturalnie nazwano Nowym Kościołem, zostało zbudowane w stylu gotyku płomienistego, zdradzającego już pierwsze przejawy rodzącego się renesansu. Niestety, w 1645 r. kościół padł ofiarą pożaru i nigdy nie zakończono budowy ogromnej dzwonnicy, którą w projekcie przewidział Jacob van Campen. Ponadto środki przeznaczone na budowę świątyni zaczęto inwestować w powstający obok pałac królewski.

? Luciano Mortula / shutterstock.com

Nieuwe Kerk

Kilkakrotnie rabowane i niszczone przez pożary oraz pozbawione dekoracji (po 1578 r., czyli alteracji - przejściu na protestantyzm) wnętrze , wyróżnia się prostotą, a piękne oświetlenie zapewnia mu 75 okien. Wzrok patrzącego sam kieruje się w stronę drewnianego sklepienia i majestatycznego prospektu organowego , zrealizowanego około 1650 r. wg rysunków Jacoba van Campena.

Warto też zwrócić uwagę na największą w Europie, imponującą ambonę z finezyjnie rzeźbionego drewna (1649 - 64). Prezbiterium jest dziełem Johannesa Lutma, amsterdamskiego złotnika i przyjaciela Rembrandta. Oddzielone od nawy piękną przegrodą ze złoconej miedzi, kryje grobowiec Michiela de Ruytera (1607 - 76), który uznawany jest za jednego z największych niderlandzkich admirałów.

Wychodząc z kościoła, można powolutku przejść się urokliwymi uliczkami Eggertstraat i Gravenstraat, gdzie mieści się lokal De Drie Fleschjes (zob. Informacje praktyczne, s. 27).

Magna Plaza

plan s. 80 A2

Nieuwezijds Voorburg­wal 182.

Za pałacem królewskim wznosi się imponujący, neogotycki gmach dawnej poczty, wybudowany w 1899 r. przez C.G. Petersa. Od 1992 r. w tym budynku z eleganckimi arkadami działa luksusowe centrum handlowe (zob. Informacje praktyczne, s. 33).

Madame Tussaud Scenerama

plan s. 81 B3

Dam 20 - tel.: (020) 522 10 10 - www.madametussauds.nl - IX-VI 10.00 - 17.30; VII-VIII 10.00 - 20.30 - 21 EUR, 5 do 15 lat 16 EUR, do 5. roku życia wstęp wolny.

Niezwykła atrakcja turystyczna będąca skromną kuzynką słynnego Madame Tussaud's Waxworks w Londynie, przedstawia figury woskowe postaci historycznych i międzynarodowych gwiazd (zwłaszcza artystów współczesnych). Duża część ekspozycji poświęcona jest złotemu wiekowi Amsterdamu; na szczególną uwagę zasługuje interesująca obrotowa makieta miasta.

Kalverstraat i Rokin

plan s. 81 B3-4

Te dwie ruchliwe ulice łączą plac Dam ze skrzyżowaniem na kanałach, jakim jest Muntplein (zob. s. 97). Kalverstraat to najważniejszy deptak i ulica handlowa miasta, przy której mieszczą się sklepy wszystkich międzynarodowych sieci odzieżowych. Ciąg znanych szyldów sprawia, że pod koniec tygodnia na ulicy wrze jak w ulu...

Z kolei Rokin - szeroka główna arteria centrum, będąca przedłużeniem Damrak (zob. s. 79), znajduje się w miejscu dawnego ujścia rzeki Amstel. Z tego niegdyś szerokiego portu wewnętrznego (rak-in), dziś pozostał jedynie mały akwen, znajdujący się nieopodal Muntplein, na którego wschodnim brzegu usytuowało się Allard Pierson Museum (zob. s. 85). Wzdłuż alei zachowały się głównie imponujące kamienice powstałe w większości w XIX w., choć jest tu też kilka nowoczesnych budynków o niezbyt atrakcyjnej architekturze. Spośród tych pierwszych na szczególną uwagę zasługują budynki stojące pod nr. 91 i 145, wykonane wg projektu Philipa Vingboonsa. Wracając prawą stroną alei, zobaczymy małą kolumnę Cudu, która upamiętnia cud amsterdamski (zob. ramka poniżej).

? Nataraj / Fotolia.com

Nocna panorama centrum

Amsterdams Historish Museum (Muzeum Historyczne Amsterdamu)

plan s. 81 A3

Nieuwezijds Voorburgwal 357/Kalver­straat 92/Sint-Luciënsteeg 27 - tel.: (020) 523 18 22 - www.ahm.nl - 10.00 - 17.00 - zamkn. 1 I, 30 IV i 25 XII - 10 EUR, dzieci 5 EUR, do 5. roku życia wstęp wolny.

Muzeum, znajdujące się w dawnym miejskim sierocińcu (Burgerweeshuis) z XV-XVII w., może być zarówno wstępem, jak i koniecznym uzupełnieniem "poważnego" zwiedzania miasta. Historię Amsterdamu bardzo dokładnie ukazują tu ciekawe makiety, mapy i obrazy ułożone w porządku chronologicznym.

W czasie projekcji, przedstawiającej Amsterdam z lotu ptaka, można zobaczyć jak rozwijało się miasto w całości zbudowane na piasku: poczynając od budowy pierwszej tamy w XII w., a na czasach współczesnych kończąc. Ekspozycje ponadto koncentrują się na okresie dobrobytu miasta w okresie jego złotego wieku, nierozerwalnie związanym z przedsiębiorczym duchem Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC). Przy okazji można dowiedzieć się, iż w czasach gromadzenia w miejskich magazynach bogactw całego świata, gdy wszyscy byli wielkimi miłośnikami sztuki, miasto nie zapominało o potrzebujących, czego dowodzi liczba działających wówczas instytucji charytatywnych. Melomani mają tu ponadto szansę usłyszenia dźwięków karylionu lotaryńskich ludwisarzy.

Prezentacja okresu napoleońskiego i upadku miasta w XIX w. poprzedza pasjonującą część poświęconą czasom współczesnym oraz wspaniałej ewolucji urbanistycznej i społecznej. Można tu więc poznać działalność urbanistyczną twórców szkoły amsterdamskiej, zobaczyć makiety mieszkań, wniknąć w tajniki społeczeństwa wielokulturowego, ruchu Provo, coffee-shopów itd.

Schuttersgalerij (Galeria Strzelców) - wstęp wolny. W zadaszonym przejściu, łączącym beginaż (zob. niżej) z muzeum, podziwiać można ogromne portrety korporacji strażników miejskich, którzy dbali o porządek w mieście. Każdego roku zmiana dowódcy upamiętniana była właśnie przez takie portrety grupowe, z których najbardziej znanym jest znajdująca się w Rijksmuseum Straż nocna Rembrandta (zob. s. 107).

? Dreadlock / Fotolia.com

Begijnhof (Beginaż)

plan s. 81 A4

Wejścia znajdują się od strony placu Spui oraz Gedempte Begijnensloot - 9.00 - 17.00. Własność prywatna. Należy uszanować spokój tego miejsca.

Beginaż, stanowiący oazę spokoju i zieleni w sercu miasta, jawi się jako przestrzeń zamknięta i chroniona, wysadzana drzewami i otoczona eleganckimi domami za szczytami, które wznoszą się wokół małej łąki. To właśnie tutaj mieszkały beginki, kobiety niezamężne lub wdowy tworzące wspólnotę na wpół religijną, na wpół świecką. Ich czas płynął pomiędzy modlitwą, dobroczynnością i pracami ręcznymi.

? SOMATUSCAN / shutterstock.com

Begijnhof

Beginaż budowany od 1346 r. poza granicami miasta, następnie otoczony murami miejskimi, został w całości zniszczony przez pożary w XV w. Kamienice i mały ogródek kwiatowy, które można dziś podziwiać, pochodzą głównie z XVII i XVIII w. Pod nr. 34 przetrwał jednak najstarszy amsterdamski dom, Het Houten Huis (drewniany dom) z ok. 1425 r., którego fasada pokryta jest drewnem. Engelse Kerk (kościół angielski) z XV w. był dla beginek miejscem kultu aż do 1607 r., kiedy to przejęli go protestanci. W 1665 r. pod nr. 29 powstała tajna kapliczka katolicka, Begijnhofkapel. Po lewej stronie ołtarza znajduje się obraz przedstawiający sceny cudu amsterdamskiego (zob. s. 83).

Niespieszny spacer wokół ogrodu pozwoli docenić spokój tego miejsca i przyjrzeć się dokładnie kamiennym tablicom fasadowym (zob. s. 104).

? Aron Brand / shutterstock.com

Statua Jezusa w Begijnhof

Spui

plan s. 81 A4

Przy tym przyjemnym, ruchliwym placu o nieregularnym kształcie znajdują się brązowe kawiarnie, beginaż, kanał Singel i Oude Lutherse Kerk (Stary Kościół Ewangelicki) z 1633 r., który obecnie służy jako uniwersytecki amfiteatr. Plac Spui (należy wymawiać "spau") jest miejscem, w którym chętnie widują się studenci. W latach 60. kontestacyjny ruch Provo organizował swoje spotkania wokół małego pomnika Het Lieverdje (1960), przedstawiającego dziecko o kpiarskim uśmiechu. Kontynuacją tego ruchu w latach 70. była działalność squattersów (ludzi zajmujących pustostany), której dowodem jest wielobarwna fasada squatu Vrankrijk, znajdującego się pod nr. 216 na Spuistraat.

Allard Pierson Museum

plan s. 81 B4

Oude Turfmarkt 127 - tel.: (020) 525 25 56 - www.allardpiersonmuseum.nl (po angielsku) - codz. oprócz pn. 10.00 - 17.00, weekend 13.00 - 17.00 - 6,50 EUR, dzieci 3,25 EUR, do 4. roku życia wstęp wolny.

W neoklasycznym gmachu z 1869 r., na miejscu dawnego targowiska torfowego (torf stanowił główne źródło ogrzewania aż do poł. XIX w.), mieści się uniwersyteckie Muzeum Archeologiczne, które zgromadziło pasjonującą kolekcję starożytności egipskich, greckich, rzymskich i bliskowschodnich. Zwiedzanie będzie szczególnie przyjemne dla miłośników archeologii ze względu na serię masek egipskich mumii, greckiego kurosa zwanego "amsterdamskim" (590 p.n.e.) oraz kolekcję greckich waz czerwonofigurowych .

? XtravaganT / Fotolia.com

Mieszkanie na wodzie

Dzielnica Czerwonych Latarni

Za tym pełnym domysłów przydomkiem kryje się "stara strona" (Oude Zijde) historycznego centrum. Część ta, położona na wschód od osi Damrak-Rokin, została w XV w. wyróżniona od omawianej w poprzednim rozdziale "nowej strony" w wyniku podziałów parafialnych. Okolice zwane są również Walletjes ("małe murki") z powodu wąskich, starych uliczek, na których znajdują się witryny z prostytutkami. Ogromne zainteresowanie tą dzielnicą wynika ze zdumiewającej mieszanki zabytków historycznych, uroczych kanałów, atelier kreatorów mody, sex-shopów i czerwonych neonów.

? Rostislav Glinsky / shutterstock.com

Dzielnica Czerwonych Latarni

Usytuowanie

Dojazd: Centraal Station i Nieuwmarkt. Mapa okładkowa D2-4 oraz plan dzielnicy s. 80 - 81.

Warto wiedzieć: Rozpustny charakter dzielnicy nie powinien przyćmić jej walorów architektonicznych. Wieczorem warto się tam wybrać, aby poczuć gorącą atmosferę oraz nacieszyć się widokiem migocących neonów, odbijających się w wodach kanałów. Za dnia miejsce to jest dużo spokojniejsze.

Zwiedzanie

Oude Kerk

plan s. 80 C2

tel.: (020) 625 82 84 - www.oudekerk.nl - 11.00 - 17.00, nd. 13.00 - 17.00 - zamkn. 1 I, 30 IV, 25 XII - wejście na dzwonnicę możliwe tylko w weekendy, co 30 min między 13.00 a 17.00 - 5 EUR, do 12. roku życia wstęp wolny.

? Oleg Senkov / shutterstock.com

Oude Kerk

Najstarszy kościół w mieście (1306), cudownie ocalony od szalejących tu niegdyś pożarów, wznosi się w samym sercu Dzielnicy Czerwonych Latarni, górując nad uroczym, brukowanym placykiem. Z dzwonnicy zwieńczonej w XVI w. elegancką iglicą, rozciąga się bardzo piękny widok na okolice. Kościół, stanowiący schronienie dla najbiedniejszych i marynarzy, przeszedł w protestanckie ręce w 1578 r. Niestety ikonoklaści zniszczyli dużą część oryginalnych dekoracji, choć w kaplicy Dziewicy Maryi zachowały się trzy witraże z 1555 r. Warto również zwrócić uwagę na odrobinę nieprzyzwoite sceny o zdecydowanie świeckim charakterze, wyrzeźbione na stallach prezbiterium (1480 - 1578).

? Timur Kulgarin / shutterstock.com

Witraż w Oude Kerk

Od 1642 r. w kościele spoczywają szczątki Saski van Uylenburgh, żony Rembrandta (płyta nagrobna nr 29), oraz innych znanych osobistości, takich jak: malarz Pieter Aertsen, pisarz Roemer Visscher, architekci Justus i Philip Vingboons oraz kompozytor Jan Pieteroon Sweelinck.

Dziś organizowane są tu wystawy i koncerty organowe. Ogromny główny prospekt organowy z 1724 r. cieszy się dużym uznaniem wśród melomanów.

Warmoesstraat - Na długiej, sąsiedniej ulicy, będącej niegdyś elegancką kupiecką arterią, obecnie widnieją witryny różnego rodzaju (sex-shopy, herbaciarnie, coffee-shopy).

Ons' Lieve Heer op Solder

plan s. 80 C2

Oudezijds Voorburgwal 40 - tel.: (020) 624 66 04 - www.opsolder.nl - pn.-sb. 10.00 - 17.00, nd. 13.00 - 17.00 - zamkn. 1 I - 8 EUR, dzieci 4 EUR, do 6. roku życia wstęp wolny. Centrum obsługi zwiedzających jest obecnie tworzone w domu po drugiej stronie uliczki. W 2015 r. powinno zostać połączone z muzeum przejściem podziemnym.

Za osobliwą nazwą Ons' Lieve Heer op Solder, oznaczającą dosłownie "Dobry Bóg na strychu" (nazywany również Museum Amstelkring), kryje się dawny nielegalny kościół, urządzony na strychach trzech sąsiadujących ze sobą domów. Po unii utrechckiej katolicy, którym reformacja odebrała kościoły, odprawiali nabożeństwa w prywatnych domach. Tego rodzaju praktyka miała ciche przyzwolenie, więc w mieście powstało około dwudziestu podobnych miejsc. Pod tym adresem msze odprawiano w latach 1663 - 1887, kiedy to wzniesiono nowy kościół św. Mikołaja.

Przechodząc przez pokój wychodzący na kanał, urządzony w stylu holenderskim typowym dla XVII stulecia, dochodzi się do wyższych pięter i sal właściwego tajnego kościoła , którego ściany odzyskały w XIX w. oryginalny kolor starego różu. Na uwagę zasługuje genialnie przemyślane zamykane łóżko. Dzięki spacerowi po tym labiryncie pokoi, można poznać wystrój domów z tamtej epoki oraz zobaczyć interesującą kolekcję naczyń liturgicznych.

Część północna Dzielnicy Czerwonych Latarni

Huis Leeuwenburg (Dom Leeuwenburg) - plan s. 80 C2 - Oudezijds Voorburgwal 14. Malownicza fasada z czerwonej cegły ze schodkowym szczytem z XVII w. ozdobiona jest rzeźbioną tablicą przedstawiającą lwa w zamku warownym. Z sąsiedniego mostu rozciąga się niezwykły widok na kopułę kościoła św. Mikołaja.

Sint-Nicolaaskerk (kościół św. Mikołaja) - plan s. 80 D1-2 - Prins Hendrikkade 73 - www.muziekindenicolaas.nl - koncerty chórowe sb. od IX do VI o 17.00 oraz inne regularnie odbywające się wydarzenia muzyczne. Kościół zbudowany w 1887 r. przez Adrianusa Cyriacusa Bleysa w stylu neobarokowym, łatwo rozpoznać po ośmiobocznej kopule i dwóch czworokątnych wieżach dzwonniczych. Konsekracja tego sanktuarium w 1887 r. była symbolicznym momentem emancypacji religii katolickiej, która przez wiele lat pozostawała w podziemiu. Kościół jest pod wezwaniem św. Mikołaja, patrona marynarzy i Amsterdamu.

? Lazar Mihai-Bogdan / shutterstock.com

Sint-Nicolaaskerk

Schreierstoren (Wieża Płaczu) - plan s. 80 D2 - Prins Hendrikkade 94 - 95. Wieża, z jednej strony zaokrąglona, jest pozostałością pierwszych murów miejskich (1480). Nazwę zawdzięcza łzom żon marynarzy, które przychodziły tu, aby patrzeć na wypływające w morze statki.

Nieuwmarkt

plan s. 81 C3

Sympatyczny plac-deptak okolony tarasami zawdzięcza swą ruchliwą atmosferę głównie temu, że leży na skrzyżowaniu dzielnicy chińskiej, Dzielnicy Czerwonych Latarni i Dzielnicy Żydowskiej.

De Waag - plan s. 81 C3. Waga miejska, zwana również St.-Anthoniespoort (bramą św. Antoniego), króluje w centrum placu. Imponująca fortyfikacja z 1488 r. otoczona wieżami i wieżyczkami, a dawnej również fosą, kiedyś stanowiła granicę pomiędzy miastem handlowym na zachodzie a dzielnicami biedoty na wschodzie. Mieściły się tu siedziby różnych cechów, z których każdy miał osobne wejście. Nad drzwiami gildii chirurgów widnieje napis: "Theatrum Anatomicum". Obecnie znajduje się tu restauracja.

Zeedijk - plan s. 80 C2. Ruchliwy deptak, dawna "tama morska", stanowi chińską dzielnicę miasta. W 2000 r. królowa Beatrix otworzyła tu świątynię buddyjską He Hua (Zeedijk 106 - 12.00 - 17.00). Pod nr. 1, od strony dworca, znajduje się jeden z ostatnich drewnianych domów w mieście, w którym od 1550 r. działa kawiarnia In't Aepjen (zob. Informacje praktyczne, s. 27).

Część południowa Dzielnicy Czerwonych Latarni

Oudezijds Achterburgwal oraz Oudezijds Voorburgwal - plan s. 80 - 81 C2-3. Te dwa równoległe pełne uroku kanały są głównymi arteriami dzielnicy. To tutaj znajduje się Erotic Museum (Oudezijds Achterburgwal 54 - tel.: (020) 627 89 54 - 11.00 - 1.00, do 2.00 pt. i sb. - 7 EUR) oraz The Hash Marihuana & Hemp Museum (Oudezijds Achterburgwal 148 - tel.: (020) 624 89 26 - www.hashmuseum.com (po angielsku) - 10.00 - 23.00 - 9 EUR), poświęcone historii i zwyczajom związanym z haszyszem. Zwiedzić tu można również Prinsenhof (Oudezijds Voorburgwal 197), dawny XV-wieczny zakon, w którym następnie urządzono książęcy dwór, a potem siedzibę władz miejskich. Dziś ma tu siedzibę hotel The Grand, znany ze swego wystroju w stylu lat 20.

Kloveniersburgwal - plan s. 81 C3-4, B4. Spacerując wzdłuż tego kanału, płynącego od Nieuwmarkt do Amstel, warto zwrócić uwagę na imponujący gmach Trippenhuis (nr 29) w stylu klasycznym, wzniesiony w 1662 r. przez Justusa Vingboonsa dla braci Trip, producentów armat. W sąsiadującym z nim zadaszonym pasażu Oudemanhuispoort (dawne hospicjum) swe stragany rozkładają bukiniści. Niedaleko stąd znajduje się Grimburgwal, kanał przekopany na początku XIV w., którego największą atrakcją jest piękny Huis aan de Drie Grachten (Dom Trzech Kanałów) z 1609 r.

Muntplein - zob. s. 97.

Kanały północne

Kanały noszące szlachetne nazwy ("Cesarza", "Książęcy", "Panów") powstawały od 1586 r. Na brzegach ich majestatycznych bulwarów wznoszą się wąskie fasady ze szczytami, bogate mieszczańskie kamienice i dawne magazyny, a na wodzie unoszą się barki. Spokojny charakter tej strefy oraz liczne małe sklepiki i eetcafés idealne na przerwę obiadową sprawiają, że północna część Pasa Kanałów, otoczona kanałem Singel, jest dzielnicą ruchliwą, a zarazem kameralną i urokliwą.

Usytuowanie

Dojazd: Linie 13, 14, 17. Mapa okładkowa C2-4 oraz plan dzielnicy s. 95.

Warto wiedzieć: W ramach przerwy w zwiedzaniu miejsc opisanych poniżej, można pospacerować aż do pobliskiej dzielnicy Jordaan lub bez celu powałęsać się wzdłuż kanałów.

Zwiedzanie

Westermarkt

plan s. 95 A2

Przez otoczony kanałami, obszerny plac dawnego "targu zachodniego" można przejść z centrum historycznego do dzielnicy Jordaan. Warte uwagi jest wejście od strony Raadhuistraat, której chodniki znajdują się pod arkadami ozdobionymi przerażającymi rzygaczami.

? Lazar Mihai-Bogdan / shutterstock.com

Widok kanału z wieżą Westerkerk w tle

Pod nr. 6 przetrwał dom, w którym żył Kartezjusz ("W jakim innym kraju można cieszyć się tak nieograniczoną wolnością?"). Na ziemi rozciąga się natomiast Homomonument, trójkątny pomnik upamiętniający osoby prześladowane przez nazistów ze względu na swoją orientację seksualną.

Westerkerk (Kościół Zachodni) - Prinsengracht 281 - (020) 624 77 66 - www.westerkerk.nl - IV-X pn.-wt. 11.00 - 15.00; nabożeństwa nd. 10.30. Zbudowany w stylu łączącym cechy gotyku i renesansu, jest najważniejszą świątynią protestancką w mieście. Wzniósł go w latach 1620 - 31 Pieter de Keyser, wg planów wykonanych przez swego ojca Hendricka. Wysoka na 85 m dzwonnica , zwieńczona jest koroną cesarską Maksymiliana Habsburga, co było rekompensatą dla miasta w zamian za udzieloną pożyczkę. Znajduje się w niej wspaniały karylion wykonany przez Françoisa Hemony'ego. Można go usłyszeć podczas wtorkowych koncertów (12.00 - 13.00). Ze szczytu wieży rozciąga się wspaniały widok na kanały i Jordaan. Wnętrze kościoła jest bardzo skromne. Na uwagę zasługuje drewniane sklepienie kolebkowe i malowane osłony pięknych organów. To właśnie w tym kościele 8 października 1669 r. spoczął Rembrandt w zbiorowej mogile.

? Curioso / shutterstock.com

Zegar na wieży Westerkerk

W pobliżu południowego skrzydła kościoła znajduje się mały pomnik Anny Frank (1977), wykonany przez Mari Andriessen (1897 - 1979), który zaprasza do muzeum poświęconego jej życiu.

Anne Frank Huis (Dom Anny Frank)

plan s. 95 A2

Prinsengracht 267 - tel.: (020) 556 71 00 - www.annefrank.org - VII-VIII 9.00 - 22.00; 15 III-14 IX 9.00 - 21.00; przez pozostałą część roku 9.00 - 19.00, sb. 21.00 - 9 EUR, 4,50 EUR 10 - 17 lat, do 10. roku życia wstęp wolny. Schody muzeum są trudno dostępne dla osób mających problem z poruszaniem się. Aby uniknąć długiego czekania w kolejce, najlepiej zwiedzać wcześnie rano lub wieczorem, zwłaszcza latem. Oczekujący w kolejce mogą skorzystać z bezpłatnego dostępu do internetu bezprzewodowego - należy przejść przez stronę http://m.annefrank.org.

? Lotharingia / Fotolia.com

Pomnik Anny Frank

Zbudowany w 1635 r. wąski budynek rozszerza się w głąb o część dobudowaną w 1740 r. To właśnie tutaj ojciec Anny Frank w roku 1942 ukrył rodzinę i przyjaciół. W domu przechowywany jest wzruszający, świadczący o wyjątkowej wrażliwości pamiętnik prowadzony przez jego córkę Annę. Przechodząc przez odbudowany dom i tajemne przejście znajdujące się za biblioteczką, zwiedzający wchodzi do nieumeblowanych pomieszczeń, w których mieszkali nielegalni lokatorzy. "W ciągu dnia musimy nieustannie chodzić na palcach i mówić bardzo cicho, ponieważ nie może nas być słychać w kantorze"... W miarę zwiedzania, pogrążeni w półmroku turyści, sami zaczynają stąpać z rozwagą. Na strychu znajduje się interesująca wystawa poświęcona Annie Frank, wojnie i antysemityzmowi. Jako uzupełnienie swojej misji pedagogicznej, muzeum proponuje na zakończenie wizyty interaktywne doświadczenie - free2choose, w czasie którego każdy, po obejrzeniu różnych filmów dokumentalnych, może oddać głos w sprawie kwestii dotyczących praw człowieka.

Leliegracht

Nad brzegiem ślicznego Kanału Lilii warto zwrócić uwagę na piękną secesyjną budowlę z 1905 r., ozdobioną kolorowymi mozaikami.

Hofje van Brienen

Prinsengracht 85 - 133 - pn.-pt. 6.00 - 18.00, sb. 6.00 - 14.00, zamkn. nd.

W odróżnieniu od hofjes, znajdujących się w dzielnicy Jordaan (s. 102), ten ogród powstał dość późno (1804) i po "bogatej" stronie kanału, dzięki czemu jest jednym z największych i najbardziej eleganckich w dzielnicy. Zarezerwowany był dla mieszkańców katolickich, podczas gdy pierwsze hofjes były instytucjami protestanckimi. We wnętrzu znajduje się uroczy ogród kwiatowy.

? Juri Semjonow / Fotolia.com

Jeden z ogrodów kwiatowych

Przekształcone dziś w lokale mieszkalne Groenland Pakhuizen­­­­­­ (Keizersgracht 40 - 44), trzy magazyny zwieńczone szczytami schodkowymi, zostały wybudowane w 1621 r. na potrzeby wielorybników z Noordsche Compagnie, którzy przechowywali tu olej wielorybi używany jako źródło światła, do produkcji mydła, smoły, obróbki skóry itd.

Huis met de Hoofden

plan s. 95 A2

Keizersgracht 123.

Na fasadzie tej pięknej, renesansowej kamienicy z 1622 r., zwanej Domem Głów, znajduje się sześć rzeźbionych głów, wokół których krążą różne legendy. Kogo one przestawiają? Głowy ściętych byłych żon właściciela? Sześciu złodziei zbitych przez gorliwego służącego? A być może, po prostu, są to rzymskie bóstwa?

De Dolphijn

plan s. 95 B2

Singel 140 - 142.

Dom Delfinów z podwójnym szczytem schodkowym został zbudowany ok. 1600 r. przez Hendricka de Keysera dla Hendricka Spieghela, autora pierwszej gramatyki języka niderlandzkiego, w której jeden z tekstów opowiadał o delfinach.

W wybudowany w 1671 r. Nowy Kościół Ewangelicki (B1), którego miedzianą kopułę widać z drugiej strony pasa Singel, mieści się obecnie centrum kongresowe.

Torensluis

plan s. 95 B2

Most, wybudowany w miejscu dawnej tamy na kanale Singel, tworzy szczególnie przyjemne miejsce przy pięknej pogodzie, gdy rozkładają się na nim kawiarniane ogródki. Na ławkach stojących nieopodal pomnika Multatuli (zob. ramka) można przysiąść i skosztować czekoladek z cukierni Puccini Bomboni (zob. Informacje praktyczne, s. 36).

Huis Bartolotti

plan s. 95 A2

Od podziwiania bogatej dekoracji na fasadach tych czterech pięknych domów, znajdujących się wzdłuż Herengracht, może rozboleć kark. Jeden z nich (nr 168) posiada szczyt w kształcie szyi , pierwszy tego typu w Amsterdamie (1638).

Budynki pod numerami 170 - 172 są z kolei pięknymi przykładami stylu zwanego holenderskim renesansem. Szczególnie ciekawy jest w ich przypadku wspaniały naprzemienny układ cegieł z kamieniem, połączony z bogatymi dekoracjami. Dość szeroka, ceglana fasada, która została wybudowana przez Hendricka de Keysera około 1617 r., jest zwieńczona bardzo dekoracyjnym szczytem i urozmaicona licznymi ornamentami wykonanymi z białego kamienia.

De Negen Straatjes (Dziewięć Małych Uliczek)

plan s. 95 A3-4

www.de9straatjes.nl

Na południe od Westermarkt, na dziewięciu poprzecznych uliczkach łączących cztery wielkie kanały, rozciąga się spokojna dzielnica handlowa (zob. Informacje praktyczne, s. 32).

Nazwy uliczek pochodzą od nazw zwierząt, co jest śladem dawnego handlu skórami. Znajdujące się tu sklepiki i kawiarnie zachęcają do spokojnego wałęsania się po okolicy i zapraszają na sympatyczne przerwy obiadowe.

Houseboat Museum (Muzeum Domu na Barce)

plan s. 95 A3

Prinsengracht, naprzeciwko nr. 296 - tel.: (020) 626 19 77 - www.houseboatmuseum.nl - III-X wt.-nd. 11.00 - 17.00; XI-II pt.-nd. 11.00 - 17.00 - 3,75 EUR, dzieci 3 EUR.

Krótka, ale bardzo pouczająca wizyta pozwala na odkrycie wnętrza domu na wodzie. W tym przypadku jest to dawny żaglowiec przemysłowy "Hendrika Maria" (1914).

? J.M.P.M. Seijger / Fotolia.com

Amsterdam - miasto rowerów

Felix Meritis

plan s. 95 A3

Keizersgracht 324 - www.felix.meritis.nl.

Imponujący neoklasyczny budynek z 1787 r. był siedzibą fundacji Felix Meritis, której celem była promocja sztuki i nauki, zgodnie z duchem epoki oświecenia.

Cromhouthuizen (Domy Cromhouta) / Bijbels Museum

plan s. 95 A4

Herengracht 366-368 - tel.: (020) 624 24 36 - www.bijbelsmuseum.nl - pn.-sb. 10.00 - 17.00, nd. 11.00 - 17.00 - 8 EUR (dzieci 4 EUR; do 6. roku życia wstęp wolny.

Cztery kamienice ze szczytami w kształcie szyi noszą przydomki "ojciec i matka" (nr 364 i 366) oraz "bliźnięta" (nr 368 i 370). Wybudowane zostały w 1662 r. przez Philipa Vingboonsa na zamówienie bogatej rodziny katolickich kupców o nazwisku Cromhout. Ich bogate wnętrze można odkryć podczas zwiedzania muzeum poświęconego historii i oddziaływaniu Biblii; można tu podziwiać sufity malowane przez Jacoba de Wita, zabytkowe kuchnie z XVII w. oraz mały, przyjemny ogródek znajdujący się na tyłach budynku. Koneserzy na pewno docenią XIX-wieczną rekonstrukcję Namiotu Przymierza.

Huis Marseille

plan s. 95 A4

Keizersgracht 401 - tel.: (020) 531 89 89 - www.huismarseille.nl (po angielsku) - wt.-nd. 11.00 - 18.00 - zamkn. 1 I, 30 IV i 25 XII - 5 EUR, dzieci wstęp wolny.

Klasycystyczny Dom Marsylii z 1665 r., zbudowany dla marsylskiego kupca Isaaca Focquiera (1614 - 80), posiada kamienną tablicę fasadową przedstawiającą plan Marsylii. Dziś mieści się tu siedziba fundacji promującej lokalnych artystów.

Kanały południowe

Dawna własność arystokracji, południowa część Pasa Kanałów, która rozciąga się pomiędzy Leidsegracht i Amstel, wydaje się bogatsza niż część północna, ale jednocześnie bardziej komercyjna i ruchliwa. Serce życia nocnego i kulturalnego bije na Leidseplein oraz Rembrandtplein. Kierując się w stronę rzeki Amstel, do której wpadają cztery główne kanały, można podziwiać dopracowane fasady kamienic, amfilady uroczych małych mostów oraz witryny antykwariatów.

Usytuowanie

Dojazd: Leidseplein 1, 2, 5. Vijzelstraat 16, 24. Rembrandtplein 4. Mapa okładkowa C-D5 oraz plan dzielnicy s. 98.

Warto wiedzieć: Szczególnie warto polecić nocny spacer, w czasie którego można zobaczyć wspaniale oświetlone mosty - Reguliersgracht oraz Magere Brug.

? J.M.P.M. Seijger / shutterstock.com

Zwiedzanie

Muntplein

plan s. 98 B1

Plac Mennicy jest ożywionym skrzyżowaniem pomiędzy centrum historycznym, Pasem Kanałów, pasem Singel oraz rzeką Amstel. Piesi, rowerzyści oraz tramwaje mijają się tu nieustannie. Ci pierwsi zatrzymują się czasem przy kioskach rybnych. Nad placem góruje Munttoren - wieża Mennicy, pozostałość bramy będącej częścią pierwszych murów miasta (1480). Znajduje się w niej karylion, a zwieńczona jest barokową iglicą dobudowaną do konstrukcji przez Hendricka de Keysera. W 1672 r., podczas wojny przeciwko Francji, wybijano tu monety; stąd też wzięła się nazwa.

Bloemenmarkt

plan s. 98 A-B1

Singel - pn.-sb. 9.00 - 17.30, nd. 11.00 - 17.00.

Na tym pływającym targu kwiatowym, działającym wzdłuż kanału Singel od 1862 r., klienci trafiają na ogromny wybór kwiatów ciętych oraz cebulek kwiatowych. Za sprawą dużego zainteresowania ze strony turystów, na straganach pojawiają się również saboty, krasnale ogrodowe i drewniane tulipany. Jednak cebulki kwiatowe kupują wciąż głównie amsterdamczycy, którzy na zawsze zostaną miłośnikami kwiatów.

Tuschinski Theater

plan s. 98 B1

Regulierbreestraat 34 - 36.

Warto wybrać się tutaj chociażby tylko po to, aby odkryć bogaty wystrój sali w stylu art déco , w której niegdyś występowały Marlena Dietrich oraz Edith Piaf (zob. Informacje praktyczne, s. 31). Ten niesłychanie piękny teatr, dziś przekształcony w kino, został założony w 1921 r. przez Abrahama Tuschinskiego (zmarł w Auschwitz w 1942 r.) i wybudowany wg planów H.L. De Jonga. Fasada, ozdobiona wieżyczkami i ornamentami w kształcie łusek, zapowiada styl, w jakim urządzone jest wnętrze. Wspaniały hol wejściowy, udekorowany okazałymi żyrandolami i witrażami art déco oraz rozłożony na podłodze zbytkowny dywan tkany z wełny z Marakeszu, można podziwiać bez konieczności wykupywania biletu na seans.

Biegnąca równolegle Reguliersdwars­straat, na której znajdują się liczne bary i kluby, stanowi centrum tzw. Amsterdam gay.

Rembrandtplein

plan s. 98 B1

Rembrandtplein to rozległa przestrzeń będąca sercem nocnego życia w Amsterdamie. Wokół znajdują się duże piwiarnie, bary i kluby, których cechą rozpoznawczą są krzykliwe fasady. Wygląd placu za dnia znacząco różni się od tego, co ukazuje się oczom spacerowiczów nocnych. Ci pierwsi zobaczą bowiem urokliwy plac z zacienionymi ogródkami kawiarnianymi, zaś nocą miejsce zaczyna przypominać migające deszczem neonów Tokio. Pomnik Rembrandta (1852) czuwa nad tym rozgorączkowanym światem, który od 1876 r. nosi jego imię.

Przedłużeniem Rembrandtplein jest mały placyk Thorbeckeplein (dawny targ maślany), na którym stoi pomnik Johana Thorbecke'go (1798 - 1872), głównego redaktora tekstu Konstytucji z 1848 r.

Blauwbrug

plan s. 98 C1

Niebieski Most, z którego rozciągają się piękne widoki, powstał z okazji Wystawy Międzynarodowej w 1883 r. Jest kopią paryskiego mostu Aleksandra III i prowadzi na Waterlooplein.

? Estea / shutterstock.com

Piękny Blauwbrug

Tassenmuseum Hendrijke (Muzeum Torebek)

plan s. 98 B1

Herengracht 573 - tel.: (020) 524 64 52 - www.tassenmuseum.nl (po angielsku) - 10.00 - 17.00 - zamkn. 1 I, 30 IV i 25 XII - 7,50 EUR.

Muzeum, w którym zgromadzono 3,5 tys. eksponatów, prezentuje wszelkie rodzaje torebek i portfeli, od tych najstarszych, aż po modele futurystyczne. Dodatkowym atutem tego muzeum jest lokalizacja w typowej kamienicy pochodzącej z okresu złotego wieku miasta.

Museum Willet-Holthuysen

plan s. 98 C1

Herengracht 605 - tel.: (020) 523 18 22 - www.willetholthuysen.nl - pn.-pt. 10.00 - 17.00, weekend 11.00 - 17.00 - 8 EUR, dzieci 4 EUR, do 6. roku życia wstęp wolny.

W tej patrycjuszowskiej kamienicy, wzniesionej w latach 1685 - 90, zachowało się kilka elegancko umeblowanych pomieszczeń, które przenoszą zwiedzającego w świat życia codziennego bogatych amsterdamskich kupców. W kuchni prezentowane są kolekcje ceramiki, produktów szklanych i wyrobów złotniczych. Na uwagę zasługuje również szeroki piec zdobiony fajansowymi płytkami. W Błękitnym Salonie , w którym mężczyźni grali w karty, sufit został pomalowany przez Jacoba de Wita. Można też zwiedzić bogato dekorowaną salę balową, jadalnię i gabinet. Z kolei ogród został urządzony wg oryginalnych rysunków francuskiego architekta Daniela Marota.

Magere Brug

plan s. 98 C1

Łączący brzegi Amstel XVII-wieczny drewniany most zwodzony jest pięknie podświetlany w letnie wieczory i często przedstawiany na romantycznych kartkach pocztowych. Pierwszy most, który znajdował się w tym miejscu, był bardzo wąski, stąd zachowana do dziś nazwa - Chudy Most. Mówi się również, że pochodzi ona od nazwiska architekta.

Patrząc w górę rzeki, widać Amstelsluizen (C2). Są to drewniane śluzy pochodzące z XVIII w., wymieniające wodę w kanałach dwa do czterech razy w tygodniu. W sąsiednim dużym budynku znajduje się teatr (Koninklijk Theater Carré) wybudowany w 1887 r.

Reguliersgracht

plan s. 98 B1-2

Ten uroczy kanał, wykopany w 1664 r., płynie na południe od Rembrandtplein i Thorbeckeplein, przecinając w poprzek Pas Kanałów. Rozciąga się z niego jeden z najpiękniejszych widoków na kanały Amsterdamu. Wieczorem z mostu na wysokości Kerkstraat można zobaczyć rząd siedmiu mostów oświetlonych tysiącem żarówek.

Amstelkerk - B2 - Amstelveld 10. Protestancki kościół z 1669 r., który wznosi się w centrum szerokiego placu Amstelveld, zaskakuje swoją strukturą z białego drewna, przypominając wyglądem dużą farmę. Początkowo miał być używany jedynie tymczasowo, ale budowy kamiennej świątyni, która miała stanąć w jego miejscu, nigdy nie rozpoczęto.

Museum Van Loon

plan s. 98 B1

Keizersgracht 672 - 674 - tel.: (020) 624 52 55 - www.museumvanloon.nl - codz. oprócz wt. 11.00 - 17.00 - 8 EUR, dzieci 4 EUR, do 6. roku życia wstęp wolny.

Wybudowana w 1671 r. przez Adriaana Dortsmana i kilkakrotnie przebudowywana piękna kamienica była zamieszkiwana m.in. przez portrecistę Ferdinanda Bola, jednego z najbardziej znanych uczniów Rembrandta. Na fasadzie znajdują się sylwetki Marsa, Minerwy, Wulkana i Ceres, które symbolizują różne rodzaje działalności handlowej (zbrojenia, kowalstwo i handel zbożem) prowadzonej przez Jeremiasa van Raeya, bogatego kupca, na którego zamówienie powstał budynek. Ozdobiona stiukami klatka schodowa posiada piękną poręcz (miedziana przeplatanka) pochodzącą z 2. poł. XVIII w. Wystrój muzeum zawdzięczamy rodzinie Van Loon, której członkowie byli współzałożycielami Kompanii Wschodnioindyjskiej i właścicielami budynku od 1884 r. W wyrafinowanych wnętrzach zachowała się kolekcja porcelany oraz liczne obrazy, m.in. Cztery epoki w życiu człowieka pędzla Jana Miense Molenaera (ok. 1610 - 68), który wisi w Salonie Czerwonym (palarnia). W głębi ogrodu w stylu francuskim (prawdziwy park w miniaturze) znajduje się mała neoklasycystyczna powozownia (koetshuis).

? InavanHateren / shutterstock.com

Ceramiczne repliki zabytkowych domów

FOAM (Muzeum Fotografii)

plan s. 98 B1

Keizersgracht 609 - tel.: (020) 551 65 00 - www.foam.nl (po angielsku) - 10.00 - 18.00, czw.-pt. do 21.00 - 8,50 EUR, dzieci do 12. roku życia wstęp wolny.

Muzeum, schowane za fasadą podwójnego domu z 1670 r., gości różnotematyczne wystawy czasowe (moda, natura, architektura). Oglądać tu można zarówno dzieła uznanych i utalentowanych fotografów, jak i młodych, lokalnych artystów.

? Peteri / shutterstock.com

Tradycyjna architektura

Gouden Bocht

plan s. 98 B1

Złoty Zakręt znajduje się na odcinku kanału Herengracht (i jego okolic), który ciągnie się od Leidsestraat do Vijzelstraat. Wzdłuż bulwarów wznoszą się okazałe, dostojnie wyglądające kamienice, które w XVII w. tworzyły zabudowania bogatej dzielnicy Amsterdamu. To właśnie tutaj mieszkały elity społeczne, które stać było na budowę "domów podwójnych", większych niż typowe kamienice wznoszone nad kanałami. Tutaj frontony są bardziej płaskie i mają styl klasyczny, choć fasady wciąż zachowują obfitość dekoracji. Budowniczowie odeszli od konstruowania zwieńczania szczytami na rzecz gzymsów i naczółków. Podwójne schody prowadzą na piętro mieszkalne, gdzie przyjmowano gości i które wyróżnia się najwyższymi sufitami. W większości tych kamienic dziś mieszczą się siedziby różnych instytucji, banków lub konsulatów, a zwiedzający musi zadowolić się widokiem pięknych fasad. Jest to przyjemność, z której nie należy rezygnować.

Szczególną uwagę należy zwrócić na bogatą dekorację kamienicy pod nr. 475 , której autorstwo przypisuje się francuskiemu architektowi Danielowi Marotowi (1663 - 1752), oraz na korynckie pilastry kamienicy pod nr. 476 . Dla kontrastu, na rogu Vijzelstraat wznosi się kolosalny budynek należący kiedyś do Holenderskiej Kompanii Handlowej, wybudowany w 1923 r. z cegieł i granitu.

Aby zobaczyć, jak wyglądały zbytkowne wnętrza domów w tej dzielnicy, zapraszamy do odwiedzenia Museum Van Loon (s. 98) lub Museum Willet-Holthuysen (s. 98).

Jednym z niewielu domów Złotego Zakrętu, otwartych dla zwiedzających, jest tzw. Gabinet Kotów (Herengracht 497 - tel.: (020) 626 53 78 - www.kattenkabinet.nl (po angielsku) - pn.-pt. 10.00 - 16.00, weekendy i dni świąteczne 12.00 - 17.00 - 6 EUR, dzieci 3 EUR, do 4. roku życia wstęp wolny), w którym zobaczyć można kolekcję przedmiotów poświęconych fascynującemu światu kotów oraz wystawy czasowe.

Spiegelkwartier

plan s. 98 A2-B1

Dzielnica ta zajmuje teren odpowiadający kanałowi oraz Nieuwe Spiegel­straat, biegnących prostopadle do Pasa Kanałów. Miłośników staroci zapewne ucieszy fakt, że już od końca XIX w. prowadzą tu swoją działalność antykwariusze, handlarze starzyzną i właściciele galerii sztuki.

De Appel - B1 - Nieuwe Spiegelstraat 10 - tel.: (020) 625 56 51 - www.deappel.nl - wt.-nd. 11.00 - 18.00 - 7 EUR, dzieci 3,50 EUR, do 12. roku życia wstęp wolny. "Jabłko" jest znanym centrum sztuki współczesnej, które organizuje wystawy czasowe (malarstwo, film, fotografia, design).

Leidseplein i okolice

plan s. 98 A1-2

Najbardziej ruchliwy plac w mieście (tak w dzień, jak i w nocy), wokół którego nie brakuje kawiarni, klubów, restauracji i teatrów. Od strony południowej znajduje się kanał Leidsegracht z roku 1664, który wyznacza granicę pomiędzy dwoma etapami budowy Pasa Kanałów.

Leidsestraat - Deptak handlowy, który prowadzi do centrum. Pod nr. 34 wznosi się elegancki budynek (1891) sklepu Metz & Co, z którego rozciągają się wspaniałe widoki na okolice.

Stadsschouwburg (Teatr Miejski) - Leidseplein 26. Wybudowany w 1894 r. neorenesansowy budynek był zawsze ważnym miejscem lokalnego życia kulturalnego. Na jego balkonie piłkarze Ajaxu świętują swoje zwycięstwa.

American Hotel - Leidseplein 28. Instytucja amsterdamska w pełnym tego słowa znaczeniu. Gmach, wykończony w 1902 r. przez Willema Kromhouta (1864 - 1940), stanowi wyjątkowe połączenie stylu secesyjnego z tym, co prezentowała szkoła amsterdamska. Wysoka sylwetka budowli kryje w sobie bogaty wystrój art déco piwiarni Café américain z witrażami i żyrandolami od Tiffany'ego (zob. s. 28).

Max Euweplein - Wciśnięty pomiędzy sklepy i modne bary plac został nazwany na cześć Maxa Euwe (1901 - 81), holenderskiego mistrza szachów z lat 30. Największą atrakcję tego miejsca stanowi nadnaturalnej wielkości szachownica. Niedaleko stąd, na Weteringschans, życie nocne toczy się w Paradiso, słynnej sali koncertowej urządzonej w 1968 r. w dawnym kościele (zob. Informacje praktyczne, s. 31).

Jordaan

Powstanie tej dzielnicy jest naturalnie związane z rozwojem miasta po przekopaniu czterech głównych kanałów. Historia Jordaan (z francuskiego "jardin" - ogród) sięga XVII w. Od początku była to dzielnica klasy robotniczej, niejednokrotnie stanowiąca miejsce zamieszek. Odnowiona w 2. poł. XX w., dziś jest uroczym miejscem z szachownicą uliczek (dawne ruchliwe kanały) i kanałów noszących nazwy kwiatów. Panująca tu atmosfera i zawsze obecny robotniczy duch przyciągają studentów i przedstawicieli burżuazyjnej bohemy. Czar tego miejsca natychmiast urzeka zwiedzających, którzy niespiesznie oglądają hofjes, śliczne sklepiki, ruchliwe kawiarnie i kolorowe sklepy kolonialne. Wszystko to dzieje się pod ciekawskim okiem kotów, które czatują w oknach.

Usytuowanie

Dojazd: Jordaan 13, 14, 17. Haarlemmerbuurt 18, 22. Mapa okładkowa B2-3, C1-2 oraz plan dzielnicy s. 105.

Warto wiedzieć: W sobotę rano warto odwiedzić targ z produktami bio, odbywający się na placu Noordemarkt.

Zwiedzanie

Bloemgracht

plan s. 105 A-B2

Spokojny Kanał Kwiatów uniknął osuszania, które spotkało wielu jego sąsiadów. Bulwary, na których mieszkali wytwórcy farb, zachowały piękne harmonijne kamienice ozdobione kamiennymi tablicami fasadowymi (zob. s. 104). Na uwagę zasługują trzy domy ze schodkowymi szczytami, usytuowane pod nr. 87 - 91, których tablice przedstawiają kolejno gospodarza wiejskiego, chłopa i marynarza. Warto zobaczyć również pelikana pod nr. 19, jednorożca pod nr. 23 oraz siewcę pod nr. 77.

Idąc trochę bardziej na południe, łatwo trafić na zasypany kanał Rozengracht, który stanowi ruchliwą oś przecinającą dzielnicę na pół. W kamienicy pod nr. 184 ostatnie lata swego życia spędził zrujnowany Rembrandt.

Na południe od Rozengracht znajduje się De Looier, piękny targ staroci. (zob. Informacje praktyczne, s. 35).

? Jan Kranendonk / shutterstock.com

Historyczne domy

Egelantiersgracht

plan s. 105 A-B2

Kanał, przy którym wznoszą się piękne kamienice z XVII i XVIII w., zachował swój typowy urok. Dziś jest bardzo popularnym adresem i nie spotkamy tu już robotników, którzy niegdyś prowadzili gwarne życie na bulwarach. Połyskujące w słońcu łodzie dodają temu spokojnemu miejscu, często przedstawianemu na kartkach pocztowych, jeszcze więcej barw. Koniecznie trzeba zatrzymać się na chwilę w idyllicznym ogródku brązowej kawiarni 't Smalle (zob. Informacje praktyczne, s. 28). Zachęcamy również do niespiesznego spaceru po Sint-Andrieshofje (nr 107 - 141). Korytarz, który do niego prowadzi, ma przekrzywione drzwi i wyłożony jest fajansem z Delft. Na chwilę spokojnej przerwy polecamy również trzy małe podwóreczka Anslo's Hofje (Egelantiersstraat 28 - 50) z 1616 r.

Karthuyzer Hofje

plan s. 105 B2

Karthuyzerstraat 89 - 171.

Urocza enklawa urządzona w 1650 r. przez miejskiego architekta Daniëla Stalpaerta, jest największym hofje w Amsterdamie. Przytułek, wzniesiony na miejscu dawnego klasztoru Kartuzów, przeznaczony był dla wdów, które zaopatrywano w jedzenie i torf. Posiada on 70-metrową fasadę oraz dwa zadrzewione ogrody.

Kilka kroków stąd znajduje się śliczny Suyckerhoff Hofje (Lindengracht 149 - 163) z 1670 r., ukwiecony i zamieszkany przez sympatyczne koty.

Noordemarkt

plan s. 105 B2

Nad przyjemnym, otoczonym kawiarniami placem, znajdującym się nad brzegiem kanału Prinsengracht, góruje Noorderkerk (Kościół Północny). Wybudowany w 1623 r. przez Hendricka de Keysera, architekta dwóch pozostałych głównych gmachów amsterdamskich (zob. Westerkerk, s. 91 i Zuiderkerk, s. 114), jest jednym z najstarszych kościołów protestanckich w mieście, zbudowanym na planie krzyża greckiego, dzięki czemu wszyscy wierni wyraźnie słyszeli kazanie wygłaszane z centralnej ambony. W dni targowe kościół praktycznie znika pośród kolorowych straganów.

Nie można też pominąć wizyty na Boerenmarkt (zob. Informacje praktyczne, s. 35), czyli targu z produktami bio, na którym zobaczyć można poukładane w stosy gigantyczne kręgi wspaniałych serów prosto z farm.

? Dreadlock / Fotolia.com

Sery na Boerenmarkt

Brouwersgracht

plan s. 105 B2

Spokojny Kanał Piwowarów zawdzięcza swoją nazwę licznym piwiarniom, które dawniej znajdowały się na bulwarach. Mówi się, że mieszkańcy Jordaan wypijali średnio 250 litrów piwa na rok na osobę. Nic dziwnego, skoro napój był niejednokrotnie tańszy niż woda. Kanał warto zobaczyć dla jego wspaniale odrestaurowanych magazynów, których ciężkie, kolorowe żaluzje odbijają się w lustrze wody pośród barek i domów na wodzie. Na niektórych dumnie widnieje herb miasta. Inne, dla upamiętnienia trudnych morskich ekspedycji amsterdamskich żeglarzy, noszą nazwy odległych miejsc (Gdańsk, Spitsbergen). Szczególną uwagę należy zwrócić na budynki pod nr. 118, 172 i 212 oraz na wspaniałą perspektywę, roztaczającą się z małego mostu - Oranjebrug. Na rogu Brouwersgracht i Prinsengracht, znajduje się wystawny dom z podwójnym szczytem schodkowym, w którym mieści się kawiarnia Papeneiland (zob. s. 28).

Kończąc spacer po okolicach Brouwersgracht, przy kanale Palmgracht nie zapomnijmy zajrzeć do Raepenhofje, jednego z najmniejszych hofje w mieście, który łatwo odnaleźć dzięki kamiennej tablicy fasadowej przedstawiającej rzodkiew.

Haarlemmerbuurt

plan s. 105 B1-2

Dzielnica handlowa, która oddziela Jordaan od Westerdok (zob. s. 106), rozciąga się po obu stronach Haarlemmer­straat, dawnej drogi do Haarlemu, oraz dalej wzdłuż Haarlemmerdijk. Strefa ta była popularna już w XVIII stuleciu, zaś dziś charakteru nadają jej oryginalne butiki odzieżowe i lokale wspaniałych szynkarzy i cukierników (zob. Informacje praktyczne, s. 35). Choć wzrok przyciągają głównie atrakcje komercyjne, spacerując tą ulicą warto podnieść od czasu do czasu głowę i przyjrzeć się fasadom budynków. Na uwagę zasługuje tu przede wszystkim West-Indisch Huis z roku 1617 (Haarlemmerstraat 75), dawna siedziba Kompanii Zachodnioindyjskiej, która związana jest z powstaniem Nowego Amsterdamu, przyszłego Nowego Jorku. Świadczy o tym wznoszący się na wewnętrznym dziedzińcu pomnik Pietera Stuyvesanta (1612 - 72). Warto też spojrzeć na marynistyczne dekoracje fasady kamienicy pod nr. 93 na Haarlemmerdijk. Na końcu tej arterii wznosi się monumentalna neoklasycystyczna brama - Haarlemmerpoort (B1), wybudowana w 1840 r. z okazji koronacji Wilhelma II.

Westerdok

Doki Zachodnie to dawna strefa robotnicza i przemysłowa, dziś przechodząca głęboką transformację. Obszar ten zachował autentyczny urok odwiecznego morskiego powołania Amsterdamu i można tu zobaczyć najrozmaitsze budowle, od dawnych XVII-wiecznych magazynów aż po najnowsze lokale mieszkalne i rozrywkowe. I mimo iż jest to strefa raczej omijana przez turystów, warto do niej zajrzeć. Szczególnie nie powinni jej omijać miłośnicy dziedzictwa architektonicznego oraz zwolennicy ponownego wykorzystania obszarów przemysłowych.

Usytuowanie

Dojazd: Westelijke Eilanden, Westergasfabriek 18, 22. Het Schip 122. Mapa okładkowa B-C1 oraz plan dzielnicy s. 105.

Warto wiedzieć: Dzielnicę zwiedza się bardzo dobrze na rowerze.

Zwiedzanie

Westergasfabriek

plan s. 105 A1

Haarlemmer­weg 8 - 10.

Wspaniałe budynki z cegły, w których kiedyś mieściła się gazownia (1883), zostały przekształcone w wielopostaciową przestrzeń kulturową. Bary, restauracje, kino, galerie wzięły te mury w swoje władanie i dziś regularnie organizowane są tu liczne wydarzenia kulturalne. Wokół rozciągają się zachęcające do wypoczynku trawniki Westerpark.

Westelijke Eilanden

plan s. 105 B1

Pod nazwą Wyspy Zachodnie kryją się trzy małe sztuczne wyspy, znajdujące się na północ od Haarlemmerbuurt. Powstały one w XVII w., w ramach rozwoju rozmaitych działalności portowych. Oddzielone od miasta linią kolejową, dziś powoli przekształcają się w dzielnicę mieszkalną. Zobaczyć tu można nowoczesne budynki, domy na wodzie, atelier artystów oraz gmachy z okresu złotego wieku połączone uroczymi mostami. Na jednej z wysp, Prinseneiland, znajduje się wiele odnowionych magazynów. Realeneiland cieszy się prawdziwą portową atmosferą, którą tworzą wszelkiego rodzaju łodzie oraz dawny targ piaskowy, znajdujący się tuż obok kamienic z XVII i XVII w. Sztuczna tama - Silodam z XIX w., biegnąca w głąb wyspy IJ, pełniła kiedyś funkcję wielkich silosów zbożowych, które obecnie przekształcono w mieszkania. Całości obrazu dopełnia budynek mieszkalny, swym wyglądem przypominający wielokolorowy kontenerowiec (2000).

W czerwcu artyści prowadzący swoją działalność na Westelijke Eilanden zapraszają do swoich atelier (www.oawe.nl).

? Luis Monteiro / Fotolia.com

Westerpark

Museum Het Schip

plan s. 105 A1

Na rogu ulic Zandstraat i Oostzandstraat - tel.: (020) 418 28 85 - www.hetschip.nl - wt.-nd. 11.00 - 17.00 - 7,50 EUR, do 12. roku życia wstęp wolny.

"Okręt" (1921), jedno z najważniejszych dzieł twórców szkoły amsterdamskiej, jest projektem Michela De Klerka (1884 - 1923). Budynek, otoczony różnego rodzaju mieszkaniami, wyróżnia się krzywymi liniami oraz wspaniałą ekspresjonistyczną iglicą, przypominającą cygaro. Niedaleko znajduje się neośredniowieczny kompleks Zaanhof (1919) z centralnie położonym parkiem.

Dzielnica Muzeów

Na Museumplein, zwanej esplanadą muzeów, wokół obszernego trawnika znajdują się trzy największe muzea w mieście: Rijksmuseum, Van Gogh Museum oraz Stedelijk Museum. Chętnych z całego świata do zobaczenia Mleczarki Vermeera, Straży nocnej Rembrandta lub Słoneczników Vincenta van Gogha jest mnóstwo. Po wielkich artystycznych doznaniach można odpocząć, wybierając się na spacer po zacienionych, długich alejkach znajdującego się nieopodal Vondelparku, zwanego zielonymi płucami centrum.

Usytuowanie

Dojazd: Linią 2 lub 5 z centrum miasta. Mapa okładkowa A-B-C6 oraz plan dzielnicy s. 108 - 109.

Warto wiedzieć: Bilety wstępu warto kupić wcześniej - za pośrednictwem strony internetowej lub w biurze AUB (zob. s. 30).

Zwiedzanie

Rijksmuseum

plan s. 109 C1

Jan Luijkenstraat 1 - tel.: (020) 674 70 00 - www.rijksmuseum.nl - 9.00 - 18.00 - 14 EUR, do 18. roku życia wstęp wolny.

Rijksmuseum przechodzi zakrojoną na szeroką skalę renowację; prace remontowe powinny zakończyć się w 2013 r. W tym czasie dla zwiedzających otwarte jest jedynie skrzydło Philipsa, gdzie prezentowanych jest 400 arcydzieł z okresu złotego wieku .

? Angelo Giampiccolo / shutterstock.com

Wspaniała fasada Rijksmuseum

Historia muzeum - Stworzona przez Francuzów w Hadze w 1798 r. pierwsza kolekcja Rijksmuseum, została przeniesiona do Amsterdamu w 1808 r. przez brata Napoleona I, Ludwika Bonaparte, który dołączył do niej słynną Straż nocną Rembrandta. Na początku zbiory wystawiano w pałacu królewskim, następnie w Trippenhuis, aż w końcu w latach 1875 - 85, pod kierownictwem Pierre'a Cuypersa (1827 - 1921), wybudowano imponujący neogotycki budynek, w którym muzeum mieści się do dziś.

Parter - Na tym poziomie ukazana została handlowa potęga Niderlandów w XVII w. oraz działalność Kompanii Wschodnioindyjskiej, reprezentowane m.in. przez makietę statku "William Rex" (1698).

Najmłodsi zwiedzający z pewnością z dużym zainteresowaniem obejrzą wspaniałe domki dla lalek, które wyposażone są w maluteńkie meble i sprzęty. Co ciekawe, była to ulubiona rozrywka kobiet w XVII w., a niektóre z tych domków kosztowały tyle, co prawdziwe kamienice! Przechodząc do skarbca, skrywającego cenne przedmioty ze złota i srebra, można podziwiać piękną kolekcję fajansów z Delft, pośród których na szczególną uwagę zasługują słynne wazony na tulipany.

Pierwsze piętro - Mieszczące się tu wystawy są najbardziej odpowiednie dla tych, którzy mają mało czasu na zwiedzanie. To tutaj zgromadzono największe perły muzealnych zbiorów.

Wraz z początkiem XVII w. rozpoczął się rozwój różnych gatunków malarskich; w tych salach wiszą portrety, martwe natury, pejzaże. Nie można pominąć wspaniałego Pejzażu zimowego z łyżwiarzami (ok. 1609) pędzla Hendricka Avercampa, przedstawiającego tłum miniaturowych postaci. Spośród dzieł słynnego portrecisty Fransa Halsa (zob. s. 52) szczególną uwagę należy zwrócić na zadziwiająco żywy portret Wesołego pijaka (1628 - 30). W tej sali znajduje się również Dziewczynka w niebieskiej sukni (1641) pędzla Jana Corneliusa Versproncka (1597 - 1662). Postać na obrazie, pomimo młodego wieku, ubrana jest jak osoba dorosła. Na podziw zasługują również rygorystycznie przestrzegane perspektywy Wnętrza kościoła św. Bawona (1637) autorstwa Pietera Saenredama, specjalisty od malowania architektury.

Zwiedzający zwalniają kroku, oglądając dzieła Rembrandta i jego uczniów. Dwadzieścia zgromadzonych tu płócien prezentuje sceny biblijne, portrety i pejzaże. Mistrz opowiadał swoje życie również poprzez serię autoportretów, pośród których są Autoportret (ok. 1628) oraz Autoportret jako apostoł Paweł (1661). Płótno pod tytułem Syndycy cechu sukienników (1662), na którym przedstawione postacie wpatrują się w osobę oglądającą, należy do najlepszych portretów grupowych artysty. Kolejną wielką perłą muzeum jest Żydowska narzeczona (1667), przedstawiająca czułą i intymną scenę.

Jacob van Ruisdael był najlepszym pejzażystą złotego wieku. Wspaniałym dowodem na jego wielki talent jest znajdujący się w muzeum jeden z widoków Haarlemu (ok. 1670).

? Eric Gevaert / shutterstock.com

Napis przed Rijksmuseum

W zbiorach znajdują się również cztery z trzydziestu obrazów Johannesa Vermeera, które przetrwały do naszych czasów. Malarz poświęcił całą swoją twórczość scenom rodzajowym ukazanym we wnętrzach. Jego bohaterowie skupieni są na swoich zajęciach. Typowe przedstawianie centralnej postaci obrazu zmienia się wraz z wyjątkowym podejściem do światła, ogromną subtelnością w doborze kolorów oraz uwagą przywiązywaną do odwzorowania detali. Mleczarka (ok. 1658) namalowana jest tak realistycznie, że niemal słychać przelewające się mleko. Pisząca list (ok. 1662 - 63) wydaje się drżeć z emocji, choć jej twarz nie zdradza żadnych uczuć. Obraz List miłosny (ok. 1669 - 70), przypominający kompozycje Pietera De Hoocha, można zobaczyć przez otwarte drzwi następnej sali.

Następnie zbliżamy się do niewielkiego wyboru dzieł Steena (1626 - 79), wielkiego mistrza malarstwa rodzajowego, znanego ze swoich obrazów przedstawiających komiczne i rozpustne uczty oraz sceny z tawern.

Wreszcie dociera się do Straży nocnej (1642), najbardziej znanego dzieła Rembrandta. Jest to wspaniały portret strażników miejskich, który przedstawia postaci w akcji. Podczas II wojny światowej obraz został ukryty w jaskiniach nieopodal Maastricht.

Pozostałe kolekcje czekają na ponowne otwarcie całego muzeum. Koniecznie jednak trzeba wspomnieć o zbiorach rzeźby i sztuki użytkowej (wiele przedmiotów z okresu od XV w. do XX w.) oraz sztuki azjatyckiej, obejmującej 500 eksponatów z Indii, Kambodży, Indonezji, Japonii oraz Chin, które zapewne zajmą ważne miejsce w odnowionym muzeum. Nie można zapomnieć również o sekcji ubiorów i tkanin (niderlandzkie stroje z XVIII-XIX w., orientalne dywany, koronki i adamaszki), gabinecie rycin (zbiory obejmują ponad milion rysunków i rycin od XV w. aż do czasów współczesnych) oraz o XVIII- i XIX-wiecznym malarstwie niderlandzkim .

Van Gogh Museum

plan s. 109 C2

Paulus Potterstraat 7 - tel.: (020) 570 52 00 - www.vangoghmuseum.nl - 10.00 - 18.00 (pt. do 22.00) - 14 EUR, do 17. roku życia wstęp wolny. Bilety wstępu warto kupić wcześniej za pośrednictwem strony internetowej lub w biurze. Piątkowe nocne zwiedzanie obejmuje również wystawy czasowe. Podczas prac remontowych, które mają trwać do końca 2013 r., obrazy będą wystawiane w Ermitażu (zob. s. 116).

Największa na świecie kolekcja dzieł Vincenta van Gogha (1853 - 90) codziennie przyciąga tłumy zwiedzających z całego świata. Oprócz siedmiu szkicowników, 200 obrazów, 580 rysunków oraz 750 listów artysty, w muzeum można zobaczyć dzieła twórców, których mistrz podziwiał oraz tych, którzy pozostawali pod jego wpływem. Byli to m.in.: Toulouse--Lautrec, Gauguin, Monet i Redon.

Otwarty w 1973 r., zaprojektowany przez Gerrita Rietvelda, sześcienny przeszklony budynek muzeum prezentuje naprzemiennie kolekcję rysunków i manuskryptów oraz wspaniałą stałą wystawę odtwarzającą artystyczną drogę malarza: od mrocznych płócien z początku kariery aż po przepełnione dramatyzmem dzieła ostatnich lat życia. Tym samym jest to artystyczna podróż z Holandii do Auvers-sur-Oise (przejeżdżając przez Paryż, Arles i St-Rémy-de-Provence).

Po okresie malowania chłopów w swoim rodzinnym miasteczku (np. Zbierający kartofle ), Vincent van Gogh osiedlił się w Paryżu na Montmartre i tam spotkał impresjonistów. Z tego okresu pochodzi wiele autoportretów oraz wspaniała Martwa natura z pigwami i cytrynami . Artysta, zainspirowany światłem w Arles, w 1888 r. namalował Siewcę , Łodzie rybackie na plaży w Saintes-Maries-de-la-Mer oraz Słoneczniki . Kłopoty natury psychologicznej, niepokój oraz rozpacz dręczące artystę widoczne są w obrazach powstałych w ciągu ostatnich dwóch lat jego życia (1889 - 90), m.in. w Irysach i Pszenicy z krukami .

W owalnym skrzydle muzeum, dobudowanym w 1999 r. wg projektu Kisho Kurokawy, organizowane są wystawy czasowe, poświęcone życiu artystycznemu w epoce Vincenta van Gogha.

Stedelijk Museum (Muzeum Sztuki Współczesnej)

plan s. 109 C2

Paulus Potterstraat 13 - www.stedelijk.nl (po angielsku).

Wspaniałe muzeum będzie jeszcze wspanialsze po zakończeniu prac związanych z renowacją. Projekt przewiduje dobudowanie do neorenesansowego budynku (1895) nowoczesnego skrzydła, dzięki czemu powierzchnia wystawowa zostanie podwojona. Nowa fasada została pokazana publiczności pod koniec 2011 r., ale ostateczna data ponownego otwarcia całego muzeum jest wciąż nieznana. Muzeum gromadzi znakomite kolekcje dzieł sztuki od 1850 r. aż do czasów współczesnych. Obrazy, rzeźby, rysunki, plakaty i fotografie zgromadzone w obiekcie są dziełami tak wielkich artystów, jak Cézanne, Kandinsky, Chagall, Mondrian, Picasso, De Kooning czy Lichtenstein.

Vondelpark

plan s. 108 A2-B2

Park Vondel został zaprojektowany w 1864 r. przez D.J. Zochera. Ten ogromny 48-hektarowy ogród w stylu angielskim jest częścią zielonego pasa, celowo utworzonym w 2. poł. XIX w. Dziś w aglomeracji nie brakuje terenów zielonych, ale Vondelpark, który nazwany został na cześć słynnego poety z okresu złotego wieku miasta, pozostaje jednym z najbardziej cenionych. 120 gatunków pięknych drzew, trawniki, ogród różany oraz kręte stawy tworzą przestrzeń bardzo lubianą przez spacerowiczów, rowerzystów i amatorów jazdy na rolkach.

Przy okolicznych ulicach wznoszą się wspaniałe budowle. Na uwagę zasługuje zwłaszcza Hollandsche Manege (Vondelstraat 140), maneż (1882) zaprojektowany przez A.L. van Gendta, ozdobiony stiukami i elementami z kutego żelaza oraz neogotycki kościół (Vondelstraat 120) z 1880 r.

Nad parkiem nieustannie czuwa "kawiarnia-latający spodek" 't Blauwe Theehuis (zob. Informacje praktyczne, s. 28).

? Nenad.C - tataleka / shutterstock.com

Scena w Vondelpark

CoBrA Museum

poza planem

Sandbergplein 1, dzielnica Amstelveen - 5 z Dzielnicy Muzeów, przystanek Binnenhof, przystanek Amstelveen Centrum - tel.: (020) 547 50 50 - www.cobra-museum.nl - wt.-nd. 11.00 - 17.00 - zamkn. 1 I, 30 IV i 25 XII - 9,50 EUR, do 5. roku życia wstęp wolny.

Geometryczne kształty tego przeszklonego budynku (Wim Quist,1995) kryją w sobie kolekcje zebrane przez grupę CoBrA. Znajdujące się w południowej części aglomeracji muzeum oddaje cześć eksperymentalnemu ruchowi (Kopenhaga, Bruksela, Amsterdam), który zerwał z artystycznym akademizmem czasów powojennych.

De Pijp

Na południe od centrum i na wschód od wielkich muzeów znajduje się trapezoidalna wyspa połączona z resztą miasta szesnastoma mostami. Dzielnica De Pijp powstała w 1870 r., aby zaspokoić potrzeby mieszkaniowe klasy robotniczej. Mówi się, że jej osobliwa nazwa (fajka) pochodzi od długich i wąskich ulic (zasypane kanały). Jest to ruchliwa dzielnica, której życie tętni wokół licznych kawiarni, restauracji i sklepów. Na spokojnym spacerze można odkryć ten sympatyczny świat, w którym spotykają się artyści, studenci oraz mieszkańcy wielu narodowości: Surinamczycy, Turcy, Indonezyjczycy oraz mieszkańcy państw Maghrebu.

Usytuowanie

Dojazd: Z placu Dam 16 i 24; w kierunku De Dageraad, również 4, 12, 25. Mapa okładkowa C6, D6-8 oraz plan dzielnicy s. 108 - 109.

Warto wiedzieć: Na spacer po kolorowym targu Albert-Cuyp najlepiej wybrać się w sobotę.

Zwiedzanie

Heineken Experience

plan s. 109 D2

Stadhouderskade 78 - tel.: (020) 523 92 22 - www.heinekenexperience.com - 11.00 - 19.00; ostatnie wejście o 17.30 - 15 EUR, 8 - 15 lat 12 EUR.

Założony w 1864 r. browar Heineken został zamknięty w 1988 r. Od tej pory imponujący gmach z cegły (1934) jest otwarty dla turystów. Zwiedzanie z przewodnikiem (w języku angielskim) ma dość komercyjny charakter, ale jest bardzo dobrze zorganizowane.

? Dreadlock / Fotolia.com

Tradycyjne pamiątki

Albert Cuypmarkt

plan s. 109 D2

Na ogół targ jest otwarty pn.-sb. 9.30 - 17.00, choć zimą, przy niesprzyjającej pogodzie, zamyka się go wcześniej.

Malowniczy i wielokulturowy targ Albert-Cuyp, nazwany na cześć XVII-wiecznego pejzażysty, od 1904 r. odbywa się wzdłuż Albert Cuypstraat. Bazar słynie z tego, że jest największym w mieście i najdłuższym w Europie. Można tu kupić absolutnie wszystko! Na sympatyczny spacer, podczas którego można nasycić się atmosferą dzielnicy i dowiedzieć, jak wygląda flaga Surinamu lub posmakować marokańskich słodyczy, warto wybrać się zwłaszcza w sobotę, kiedy na targu jest najbardziej gwarno. W pół drogi można sobie zrobić przerwę w restauracji Bazar (zob. Informacje praktyczne, s. 23).

Niedaleko stąd znajduje się wyjątkowo ładny Sarphatipark, otworzony pod koniec XIX stulecia.

De Dageraad

plan s. 109 D3

Robotnicza dzielnica "Świt" zajmuje okolice wokół Pieter Lodewijk Takstraat. Jest to kompleks 350 domów, wybudowanych w latach 1919 - 22 pod okiem Michela De Klerka i Pieta L. Kramera dla socjalistycznego stowarzyszenia szlifierzy diamentów. Budynki zaskakują swoimi niespotykanymi kształtami, pomysłowymi dekoracjami, pofalowanymi dachami z pomarańczowej dachówki oraz zakrzywionymi ścianami z beżowej cegły. Ten zespół architektoniczny, w którym każdy budynek jest inny, stanowi jedno z najważniejszych dzieł szkoły amsterdamskiej.

Jodenbuurt

Ze starej Dzielnicy Żydowskiej, która rozciągała się niegdyś od Waterlooplein aż po Nieuwmarkt, pozostało tylko kilka wspomnień. Ulice, na których Rembrandt spotykał swoich modeli, zostały zniszczone w czasie lub po II wojnie światowej. Dziś dzielnica opanowana jest przez samochody i pozbawiona starych budynków. Jednakże wciąż znajduje się tu kilka miejsc, których nie można pominąć podczas zwiedzania. Przypominają one Rembrandta, żydowską przeszłość oraz minione bogactwo okolicy. W Jodeenburt organizowany jest też duży, ruchliwy pchli targ.

Usytuowanie

Dojazd: Wszystkie atrakcje turystyczne znajdują się w odległości kilku kroków od stacji metra é Waterlooplein. Mapa okładkowa D4-5, E4 oraz plan dzielnicy s. 115.

Warto wiedzieć: Na zwiedzanie wietrznego Waterlooplein warto wybrać się w trakcie tygodnia, gdyż w niedziele często jest tu smutno i pusto.

Zwiedzanie

Waterlooplein

plan s. 115 A2

Na tym szerokim placu codziennie odbywa się targ. Waterloomarkt (pn.-sb. 9.00 - 17.00) oferuje używane meble i ubrania, biżuterię etniczną, tkaniny itd. Południową część placu zamyka imponująca sylwetka podwójnego gmachu zwanego Stopera ("stop dla opery"). Wokół jego budowy powstały liczne kontrowersje. Kompleks, który powstał w 1987 r., wg planów austriackiego architekta Wilhelma Holzbauera oraz Holendra Ceesa Dama, mieści Muziektheater oraz Stadhuis (ratusz). Budowa, w centrum miasta do tej pory tak bardzo chronionym przed zmianami, wznieciła protesty, którym przewodzili członkowie ruchu Provo. Teatr jest siedzibą Opery Narodowej i Holenderskiego Baletu Narodowego.

W przejściu pomiędzy dwoma częściami budynku znajduje się NAP (Normaal Amsterdams Peil), czyli "normalny amsterdamski poziom ", wg którego w Holandii obliczane są wysokości nad poziomem morza. Wskaźnik został wykonany w formie trzech szklanych kolumienek wypełnionych wodą, którym towarzyszy przekrój poprzeczny przez ukształtowanie terenu w Holandii.

Przy południowo-zachodnim rogu ratusza wznosi się pomnik upamiętniający opór cywili narodowości żydowskiej podczas II wojny światowej.

Neoklasyczny Mozes en Aäron Kerk (kościół Mojżesza i Aarona) z lat 1837 - 41 wznosi się na wschodniej ścianie placu. Został wybudowany na miejscu dwóch żydowskich domów, co tłumaczy zaskakujące jak na kościół katolicki wezwanie.

Na południe od Stadhuis znajduje się Blauwbrug (zob. s. 98), most łączący Jodeenburt z Pasem Kanałów.

Na północ od Waterlooplein

Szybkim spacerem dojdziemy do południowego krańca Oudeschans (zob. s. 119), na którym znajduje się urocza, mała brązowa kawiarnia De Sluyswacht (zob. Informacje praktyczne, s. 28). Lekko odbijając w Sint-Antoniesbreestraat, dotrzemy do Zuiderkerk , czyli Kościoła Południowego (plan s. 115 A2). Budowa, wg projektu Hendricka de Keysera, zakończyła się w 1611 r. Nad kościołem góruje 70-metrowa dzwonnic . Niedaleko, na Sint-Antoniesbreestraat 69, z pewnością zauważymy wyróżniającą się italianizującą fasadę kamienicy Pintohuis z 1680 r.

Duży ceglany komin pozwala również na szybkie odnalezienie Glassn Diamonds (plan s. 115 A2, zob. Informacje praktyczne, s. 34), szlifierni diamentów założonej w 1879 r. przez braci Boas. Technika obróbki diamentów przywędrowała do Amsterdamu wraz z Żydami sefardyjskimi pod koniec XVI w. Światową stolicą diamentów miasto stało się jednak dopiero w XIX w., gdy w koloniach południowoafrykańskich odkryto bogate złoża tego minerału. W latach 30. XX w. tytuł stolicy diamentów został przejęty przez Antwerpię, która cieszy się łagodniejszym prawem podatkowym.

Rembrandthuis (Dom Rembrandta)

plan s. 115 A2

Jodenbreestraat 4 - tel.: (020) 520 04 00 - www.rembrandthuis.nl - 10.00 - 17.00 - zamkn. 1 I - 10 EUR (dzieci 3 EUR; do 6. roku życia wstęp wolny.

W 1639 r. Rembrandt (zob. s. 50) kupił tę kamienicę z 1606 r. za 13 tys. florenów. Dziś otoczona jest współczesnymi budynkami. Mistrz mieszkał tu i wytrwale pracował do 1658 r., kiedy dom został sprzedany przez wierzycieli na aukcji. Zrujnowany malarz zakończył swe życie w dzielnicy Jordaan. Wnętrze domu zostało wiernie zrekonstruowane dzięki inwentaryzacji przeprowadzonej na potrzeby aukcji. Spiralne schody prowadzą do salonu, w którym malarz przyjmował klientów. Zwiedzić tu można również Kunst Caemer (Gabinet Sztuki), z którego mistrz czerpał inspirację, jego kuchnię oraz pracownię, w której uczył swoich uczniów posługiwania się techniką akwaforty oraz stosowania światłocienia. W nowym skrzydle muzeum wystawiane są naprzemiennie ryciny ze zbioru liczącego ponad 290 eksponatów. Każda z nich dowodzi niezwykłego talentu Rembrandta.

? r. Martens / shutterstock.com

Statua upamiętniająca Rembrandta

Joods Historisch Museum (Żydowskie Muzeum Historyczne)

plan s. 115 A2

Nieuwe Amstelstraat 1 - tel.: (020) 531 03 10 - www.jhm.nl - 11.00 - 17.00 - zamkn. w czasie świąt żydowskich - 12 EUR, dzieci bilety ulgowe, do 6. roku życia wstęp wolny.

Żydowskie Muzeum Historyczne od 1987 r. mieści się w czterech synagogach aszkenazyjskich. Wielka Synagoga została wzniesiona wg projektu Daniela Stalpaerta w 1671 r. Kiedy ten budynek stał się za mały, dobudowano kolejno Drugą (Obbene, 1685), Trzecią (Dritt, 1700) i Nową Synagogę (1752), która wyróżnia się jońskimi kolumnami oraz kopułą.

W Grande Synagoge (Wielka Synagoga) , w której zachowała się marmurowa Arka Przymierza z 1671 r., wystawione przedmioty kultu i naczynia liturgiczne przybliżają zwiedzającym kilka kwestii związanych z judaizmem. Dzięki nim można dowiedzieć się, jak wygląda rok żydowski i jakie święta obchodzone są w ciągu niego. Przy wejściu warto zwrócić uwagę na mykwę , która służyła do rytualnych kąpieli. Galerie i sale Nieuwe Synagoge (Nowa Synagoga) poświęcone są historii Żydów w Holandii od 1600 r. aż do naszych czasów. Można tu zobaczyć, jak życie wspólnoty ewoluowało pod wpływem zmian sytuacji politycznej i jakie gałęzie działalności handlowej najbardziej ją interesowały. Niektóre z ekspozycji przybliżają również sylwetki ważnych osobowości, m.in. Spinozy (1632 - 77) oraz dramatyczne wydarzenia z okresu II wojny światowej.

W Drugiej Synagodze urządzono muzeum dla dzieci, w którym judaizm można poznać poprzez odtworzone wnętrze żydowskiego domu.

Portugees-israëlitische Synagoge (Synagoga Portugalska)

plan s. 115 A2

M. Visserplein 3 - tel.: (020) 624 53 51 - www.esnoga.com - IV-X nd.-pt. 10.00 - 16.00; XI-III: nd.-czw. 10.00 - 16.00, pt. 10.00 - 14.00 - zamkn. w sb. i w czasie świąt żydowskich - 6,50 EUR, do 13. roku życia wstęp wolny.

Wzniesiona z czerwonej cegły Synagoga Portugalska (Esnoga) zdecydowanie góruje nad M. Visserplein. Została zbudowana w 1675 r. przez Eliasa Boumana na potrzeby trzech kongregacji Żydów portugalskich, które właśnie się połączyły. Tak, jak to wskazuje obraz Emmanuela de Witte'a, znajdujący się w Rijksmuseum (zob. s 107), wnętrze zachowało swój XVII-wieczny wystrój, stąd brak w nim elektryczności i ogrzewania. Natomiast elementami dominującymi są szerokie sklepienia kolebkowe, wysokie kolumny, Arka Przymierza wykonana z drewna jakarandy oraz żyrandole na świece. Warto też zwrócić uwagę na brak zasłony (parochetu), która nie jest znana w tradycji portugalskiej. Esnoga posiada jedną z najważniejszych bibliotek judaistycznych na świecie, Haim (wstęp jedynie po wcześniejszym umówieniu spotkania). Za synagogą wznosi się pomnik (Dokwerker) autorstwa Mari Andriessen, upamiętniający strajk pracowników doków, którzy 25 lutego 1941 r. sprzeciwiali się deportacji amsterdamskich Żydów.

Hermitage Amsterdam (Ermitaż)

plan s. 115 A2

Amstel 51 - tel.: (020) 530 74 88 - www.hermitage.nl - 10.00 - 17.00 podczas wystaw, śr. do 20.00 - zamkn.. 1 I, 30 IV i 25 XII - 15 EUR, dzieci wstęp wolny.

Od ponownego otwarcia nad brzegiem Amstel, w budynku dawnego przytułku z XVII w., ten oddział Państwowego Muzeum Ermitażu w Sankt Petersburgu odnalazł nowe siły do działania. Co roku, w czasie dwóch dużych czasowych wystaw, prezentowane są eksponaty pochodzące ze zbiorów zgromadzonych przez Piotra Wielkiego i Katarzynę I.

Plantage

Mieszkaniowa dzielnica, która powstała pod koniec XIX stulecia, zawdzięcza swą francuską nazwę ogromnej ilości terenów zielonych. Znajdują się tu bowiem parki, ogród botaniczny oraz zoologiczny. Przez długi czas dzielnica zamieszkiwana była przez mieszczaństwo, w dużej mierze wywodzące się z amsterdamskiej społeczności żydowskiej. Dzięki zróżnicowanym i pasjonującym atrakcjom, zwiedzający mogą tu odbyć podróż w czasie i przestrzeni.

Usytuowanie

Dojazd: 9 i 14 z centrum historycznego oraz 10 z Leidseplein. Mapa okładkowa E4, F4-5 oraz plan dzielnicy s. 115.

Warto wiedzieć: W deszczowy dzień można wybrać się w "podróż dookoła świata", w którą zabiorą nas pasjonujące zbiory Tropenmuseum.

? Dmitry Sokolov / shutterstock.com

Zwiedzanie

Hortus Botanicus

plan s. 115 A2

Plantage Middenlaan 2a - tel.: (020) 625 90 21 - www.dehortus.nl - pn.-pt. 9.00 - 17.00, weekend 10.00 - 17.00; VII-VIII 19.00; XII-I 16.00 - zamkn. 1 I i 25 XII - 7,50 EUR, dzieci 3,75 EUR, do 5. roku życia wstęp wolny; zwiedzanie z przewodnikiem: nd. 14.00, 1 EUR/os.

Ogród botaniczny powstał w XVII w. na zlecenie aptekarzy i lekarzy, którzy chcieli mieć ogród przeznaczony pod uprawę roślin leczniczych. Dzięki międzynarodowym trasom statków Kompanii Indyjskich, ogród szybko obsadzono setkami różnych gatunków. Anegdota mówi, że właśnie tu wykiełkowały pierwsze kawowce (z gatunku arabika) rosnące poza kontynentem afrykańskim.

Dziś, choć ogród jest niewielki, rośnie tu prawie 4 tys. roślin posadzonych wzdłuż alejek, w palmiarni i w pięknym "domu trzech klimatów". W lipcu i sierpniu władze ogrodu organizują różnego rodzaju wydarzenia kulturalne: koncerty, sztuki teatralne, wystawy, zwiedzanie z przewodnikiem itd. Aktualny program znajduje się na stronie internetowej.

Na przyjemną przerwę w czasie zwiedzania zaprasza kawiarnio-restauracja L'Orangerie (zob. Informacje praktyczne, s. 24).

De Burcht / Vakbondsmuseum (Muzeum Związków Zawodowych)

plan s. 115 B2

Henri Polaklaan 9 - tel.: (020) 624 11 66 - www.deburcht.nl - wt.-pt. 11.00 - 17.00, nd. 13.00 - 17.00, zamkn. w pn. i w dni świąteczne - 2,50 EUR, dzieci 1,25 EUR.

Niderlandzki polityk i pisarz, Henri Polak (1868 - 1943), w 1894 r. stworzył Związek Zawodowy Holenderskich Szlifierzy Diamentów (ANDB). Z prośbą o zaprojektowanie siedziby, która spełniałaby wysokie wymagania organizacji, Polak zwrócił się do Berlagego, znanego ze swoich socjalistycznych poglądów. W ten sposób w 1900 r. powstał budynek, który wkrótce miał zyskać przydomek De Burcht ("forteca"), nawiązujący do jego wyglądu zewnętrznego oraz do siły i jedności związku.

Wnętrze zorganizowano wokół wspaniałej klatki schodowej z glazurowanej cegły, która oświetlana jest przez szklany dach, oraz wspaniały żyrandol - oba elementy zapowiadające styl secesyjny. Takie umieszczenie świetlika symbolizuje aspiracje klasy robotniczej do awansu społecznego. Na piętrach znajduje się niewielka wystawa (w języku holenderskim), poświęcona związkom zawodowym.

Verzetsmuseum (Muzeum Ruchu Oporu)

plan s. 115 B2

Plantage Kerklaan 61 - tel.: (020) 620 25 35 - www.verzetsmuseum.org - wt.-pt. 10.00 - 17.00, sb.-pn. 11.00 - 17.00 - zamkn. 1 I, 30 IV i 25 XII - 8 EUR, do 6. roku życia wstęp wolny.

Muzeum proponuje bardzo dobrze zorganizowaną, chronologiczną i interaktywną podróż przez historię ruchu oporu w Holandii w latach 1940-45. Zwiedzanie jest bardzo intensywne, a jego trasa, przebiegająca poprzez zrekonstruowane ulice i domy, kończy się w salach wystaw czasowych.

Poza przedstawieniem przerażających doświadczeń tego okresu, wiele miejsca poświęcono życiu codziennemu w czasie wojny oraz problemom, z którymi musiało zmierzyć się społeczeństwo holenderskie: alarmy, nazistowska propaganda, ruch oporu, podrabianie dokumentów itd.

Pożegnalne listy wyrzucane z pociągów oraz żółte gwiazdy przypominają o deportacji ponad 100 tys. Żydów, zaś przedmioty, jak np. domowej roboty radia, szachownice lub choinki bożonarodzeniowe wytwarzane za murami więziennymi, pokazują, jak bardzo człowiek może być pomysłowy, nawet w obliczu nieszczęścia.

Hollandsche Schouwburg

plan s. 115 A2

Plantage Middenlaan 24 - tel.: (020) 531 03 40 - www.hollandscheschouwburg.nl - 11.00 - 16.00 - zamkn. w czasie świąt żydowskich - wstęp wolny.

Pomnik oraz mała wystawa przypominają, że w latach 1942 - 43 w budynku dawnego teatru zorganizowano obóz przejściowy dla Żydów.

Zoo Artis

plan s. 115 B2

Plantage Kerklaan 38 - 40 - tel.: (020) 523 34 00 - www.artis.nl - 9.00 - 17.00, do 18.00 latem; zwiedzanie nocne od 22.00 w sb. VI-VIII - 18,95 EUR, 15,50 EUR dzieci, do 3. roku życia wstęp wolny. Godziny karmień: drapieżniki 11.00, mrówkojady 12.00, pelikany 14.00, krokodyle 14.30, zwierzęta płowe 15.00, pingwiny 15.30, uchatki 11.30 i 15.45.

Ogród zoologiczny, powszechnie znany jako Artis, powstał w 1838 r. pod nazwą Natura Artis Magistra ("natura, nauczycielka sztuki") i jest jednym z najstarszych w Europie. Na 14 ha, w neoklasycystycznych budynkach i nowoczesnych instalacjach zgromadzono setki gatunków zwierząt. Na szczególną uwagę zasługuje akwarium , wybudowane w 1882 r., w którym znajdziemy sekcję poświęconą formom życia spotykanym w amsterdamskich kanałach (zob. ramka s. 118). Całość ogrodu uzupełniają Zoölogisch Museum (Muzeum Zoologiczne), Geologisch Museum (Muzeum Geologiczne) opowiadające, w jaki sposób powstała Ziemia, oraz planetarium.

Jeśli po wyjściu z zoo będziemy kierować się na północ, dotrzemy do nabrzeży Entrepotdok (zob. s. 121).

? Hans Meerbeek / shutterstock.com

Król amsterdamskiego zoo

Tropenmuseum (Muzeum Tropików)

plan s. 115 B3

Linnaeusstraat 2 - 9,10 lub 14, przystanek Alexanderplein - tel.: (020) 568 82 00 - www.tropenmuseum.nl - 10.00 - 17.00 (zamkn. pn. oprócz ferii szkolnych), 5, 24 i 31 XII 10.00 - 15.00 - zamkn. 1 I, 30 IV, 5 V i 25 XII - 12 EUR, 8 EUR dzieci do 12. roku życia, do 4. roku życia wstęp wolny. Kawiarnio-restauracja z przyjemnym tarasem wychodzącym na Oosterpark.

Muzeum, choć ze względu na położenie poza centrum jest rzadko odwiedzane przez turystów, zdecydowanie należy do najwspanialszych w mieście. Stanowi część Królewskiego Instytutu Tropikalnego (dawny Instytut Kolonialny), który w 1926 r. postanowił przynieść chwałę niderlandzkiej Koronie, gromadząc produkty i przedmioty pochodzące z jej kolonii.

Gigantyczny gabinet osobliwości został potem ponownie zorganizowany tak, aby zapewnić zwiedzającemu spotkanie z kulturami Afryki, Azji, Bliskiego Wschodu, Oceanii oraz Ameryki Łacińskiej. Fotografie i dokumenty dźwiękowe przybliżają gościom tajemnice przyrody, sztuki, religii oraz życia codziennego dalekich plemion. Ogromny nacisk położono na kwestie tolerancji, poszanowania środowiska, zrównoważonego rozwoju oraz ochrony kultur, które przedstawione są tu z różnych perspektyw - głównie poprzez ukazanie ich sztuki, życia codziennego i religii. Można tu więc zobaczyć suk z Aleppo, gwarny meksykański bar, ceremonialne pirogi z Nowej Gwinei, indonezyjskie tkaniny i wiele innych wystaw. Krótko mówiąc, muzeum zabiera gości w pasjonującą i kolorową podróż. Całość uzupełniają wystawy czasowe, teatr (zob. Informacje praktyczne, s. 31) i Muzeum Dziecięce (Kindermuseum).

Zmęczeni wizytą w muzeum znajdą chwilę relaksu w znajdującym się dwa kroki stąd Oosterparku lub powałęsają się na kosmopolitycznym targu na Dappermarkt (pn.-sb. 9.00 - 17.00).

Doki wschodnie

Ta ogromna dzielnica portowa rozciąga się od Oosterdok, historycznych basenów, z których odpływały statki Kompanii Indyjskich, aż po wschodnie wyspy dzielnicy Zeeburg, które stały się polem doświadczalnym dla architektów. Przechodząca obecnie okres przekształceń, znajdująca się na wschód od Centraal Station, jest zdecydowanie jedną z najciekawszych w mieście.

Usytuowanie

Dojazd: Basen główny Centraal Station. Java/KNSM statkiem z dworca lub 42. Oostelijke Handelskade/Bornéo 26, 10. Mapa okładkowa E2-3, F3-4, G2-3-4, H2-3 oraz plan dzielnicy s. 115.

Warto wiedzieć: dość oddalone od centrum wyspy wschodnie najlepiej zwiedzać na rowerze; warto zatrzymać się w Arcam, gdzie znajdziemy listę praktycznych tras zwiedzania tych okolic.

Zwiedzanie

Basen główny

Oosterdokskade - plan s. 115 A1. Północne nabrzeże głównego basenu poddane zostało radykalnym przekształceniom. W niedalekiej odległości od oryginalnej chińskiej pagody na wodzie, wznosi się gmach największej w kraju, nowej biblioteki głównej (OBA - 10.00 - 22.00). Z tarasu znajdującej się tam restauracji La Place rozciąga się wspaniały widok (zob. Informacje praktyczne, s. 17).

Bardziej na północy, powyżej linii kolejowej, wznosi się ogromna sala koncertowa - Muziekgebouw aan't IJ (plan s. 115 B1, Piet Heinkade 1). Została ona otwarta w 2005 r. i jest przykładem ultranowoczesnej architektury; większa część budynku jest przeszklona (zob. Informacje praktyczne, s. 31).

Prins Hendrikkade - plan s. 115 A1-2. Na nabrzeżu południowym, które stanowi granicę między basenem głównym i portem, wznosi się wspaniały Dom Żeglugi, czyli Scheepvaarthuis (Prins Hendrikkade 108). Wybudowany w 1916 r. wg projektu J.-M. van der Meya, Michela De Klerka i Pieta L. Kramera, jest pierwszym wspaniałym przykładem stylu szkoły amsterdamskiej. W 2008 r. przekształcony został w luksusowy Grand Hotel Amrâth (zob. Informacje praktyczne, s. 20). Długie, położone jedne nad drugimi otwory okienne wyznaczają strzeliste linie pionowe konstrukcji, które przełamywane są przez skosy w rysunku dachu. Rzeźbione dekoracje przedstawiają syreny, wieloryby, fale, statki...

Oudeschans - plan s. 115 A2. Z punktu znajdującego się na południe od Scheepvaarthuis rozciąga się malownicza perspektywa na kanał wykopany w 1510 r., w miejscu, gdzie kiedyś była zapora św. Antoniego. Jego zadaniem było wzmocnienie ochrony murów obronnych. W 1512 r., powstała Montelbaanstoren (wieża Montelbaan), której iglica z 1606 r., dołączona przez Hendrika de Keysera, góruje nad całą dzielnicą.

? jackyserko / Fotolia.com

Architektura modernistyczna

NEMO

plan s. 115 B1

Oosterdok 2 - tel.: 0900 919 11 00 - www.e-nemo.nl - wt.-nd. 10.00 - 17.00 - codz. podczas wakacji szkolnych i w VII-VIII - zamkn. 1 I, 30 IV i 25 XII - 13,50 EUR.

Zielony budynek, który przypomina wystający z wody dziób tonącego statku, jest dziełem znanego włoskiego architekta Renza Piano. Interaktywne i bardzo dobrze zorganizowane wystawy w tym Science Center przeznaczone są głównie dla dzieci w wieku 3 - 16 lat, które mają tu okazję pobawić się w Einsteina, zostać kapitanem statku lub odkryć sekrety genetyki. Z dachu budynku rozciąga się piękna panorama miasta (można wejść nie kupując biletu do muzeum; wt.-nd. 10.00 - 17.00)

Statki zacumowane wzdłuż wschodniego nabrzeża NEMO stanowią muzeum pod gołym niebem - Museum Haven Amsterdam (www.museumhavenamsterdam.nl).

ARCAM

plan s. 115 B2

Prins Hendrikkade 600 - tel.: (020) 620 48 78 - www.arcam.nl - wt.-sb. 13.00 - 17.00 - wstęp wolny.

Osobliwy, niewielki budynek wydaje się być udrapowany ze szkła i aluminium. Jest to dzieło René van Zuuka (2003). Znajduje się tu Centrum Architektury Amsterdamu, które oprócz wystaw proponuje wspaniałe materiały źródłowe na temat architektury miasta.

Scheepvaartmuseum

plan s. 115 B2

Kattenburgerplein 1 - tel.: (020) 523 22 22 - www.hetscheepvaartmuseum.nl - 9.00 - 17.00 - zamkn. 1 I, 30 IV i 25 XII - 15 EUR, dzieci 7,50 EUR, do 5. roku życia wstęp wolny.

W budynku wzniesionym na 18 tys. pali niegdyś znajdował się arsenał (1656), a obecnie mieści się tu Muzeum Morskie. Dziedziniec główny nakryty jest imponującym szklanym dachem, którego autorem jest inżynier Laurent Ney (mieszkający w Brukseli). W całości odremontowane muzeum przybliża zwiedzającym historię żeglugi w Holandii, proponując dynamiczną ścieżkę pedagogiczną i interaktywną zarazem. Bogate zbiory obejmują makiety statków, przyrządy żeglarskie, obrazy, ryciny, mapy, atlasy (Atlas Blaeu ) i mappae mundi (mapy świata), jako że Amsterdam był światowym centrum kartografii w XVII w. Na trasie zwiedzania co jakiś czas można napotkać zorganizowane z myślą o dzieciach przestrzenie zabaw .

Wspaniały trójmasztowiec (zacumowany po stronie bramy północnej) jest repliką statku handlowego z XVIII w. o nazwie "Batavia", którego właścicielem była Kompania Wschodnioindyjska (VOC). Statek zatonął na pełnym morzu na terytorium Anglii w 1749 r. Odtworzenie go zajęło 400 wolontariuszom 5 lat.

? Mihai-Bogdan Lazar / Shutterstock.com

Scheepvaartmuseum

Entrepotdok

plan s. 115 B2

84 magazyny (1708 - 29), które znajdują się na brzegach kanału, w latach 80. XX w. przekształcono w biurowce, mieszkania socjalne i kawiarnie. Oto przykład udanej rewitalizacji miejskiej!

Molen De Gooyer (Wiatrak De Gooyer) - Funenkade 5. Ten młyn zbożowy z 1725 r., który przenoszono z miejsca na miejsce, dziś stanowi bardzo przyjemne tło dla piwiarni, Brouwerij't IJ (zob. Informacje praktyczne, s. 28).

Oostelijk Havengebied

Wschodnia strefa portowa to niesamowite laboratorium architektoniczne, które trzeba koniecznie zobaczyć! Poza domami i budynkami przyjmującymi niesamowite kolory i kształty, można tu poznać styl życia, który wywołuje zazdrość z racji pełnej infrastruktury dla rowerzystów, ogrodów, tarasów i zatok z widokiem na wodę i zacumowane na nabrzeżu barki.

Pomiędzy 1874 a 1927 r. powstały fragmenty sztucznego lądu, przy których mogły cumować ogromne statki przemysłowe. Opuszczone w latach 70. XX w., w wyniku przeniesienia działalności portu bardziej na zachód, należące do dzielnicy Zeeburg wyspy i tamy zostały przekształcone w tereny mieszkalne. Rezultat zapiera dech w piersiach! Architekci zrealizowali tu swoje najbardziej odrealnione marzenia, wznosząc przeogromne gmachy o niesamowitych kształtach, tworząc budynki inspirowane tradycyjnymi domami znad kanałów, rzeźbiąc w betonie i stali prawdziwe dzieła sztuki nowoczesnej. Dzielnica stała się nową wizytówką Amsterdamu, której dodatkową cechą jest cenione przez miasto poszanowanie dla różnorodności.

? fritz16 / Shutterstock.com

Wiatrak De Gooyer

Java-eiland - plan s. 115 B1. Ta wąska wyspa przecięta jest czterema małymi kanałami , przy których zbudowano współczesne wersje kamienic z XVII w. Architekci tworzący te budynki musieli jednak dostosować się do wymogów dotyczących ich wysokości i szerokości. Wielokolorowe barki należące do mieszkańców oraz dziewięć małych mostów zaprojektowanych przez G. Romboutsa i M. Droste'a, nadają wyspie weselszego kolorytu. Jest to kolejny wspaniały przykład sztuki nowoczesnej.

KNSM-eiland - Na wyspie KNSM znajdują się trzy ogromne kompleksy mieszkaniowe. Piraeus, wybudowany w 1994 r. wg projektu Niemców Hansa Kollhoffa i Christiana Rappa, przypomina "dinozaura z błyszczącą skorupą". Kompleks Barcelona (1993) autorstwa Belga B. Alberta, wyróżnia się półkolistym kształtem oraz monumentalną kratą z kutego żelaza, której autorem jest Narcisse Tordoir. Bryła trzeciego z nich, Emerald Empire, dzieła Holendra Jo Coenena (1996), wznosi się na wschodnim krańcu wyspy.

Oostelijke Handelskade - Dzięki kawiarniom i nocnym lokalom, takim jak Panama (zob. Informacje praktyczne, s. 31), jest to najbardziej ożywiona część dzielnicy Zeeburg. Wznosi się tu również symbol przekształceń, które przechodzi dzielnica portowa - hotel Lloyd (zob. Informacje praktyczne, s. 21), urządzony w ośrodku przejściowym (1918), przeznaczonym dla imigrantów europejskich wyjeżdżających do Stanów Zjednoczonych. Niedaleko stąd, wzdłuż Veemkade, jak grzyby po deszczu wyrastają galerie sztuki.

Sporenburg i Borneo-eiland - Na tych dwóch półwyspach znajdują się osiedla domków jednorodzinnych, raczej niskich z tarasami na dachach lub patiami. Wybudowano tu m.in. kompleks mieszkaniowy The Whale (1995 - 2000), którego autorem jest Frits van Dongen. Ukośne linie, które zapewniają maksymalny dostęp światła, rysują futurystyczną sylwetkę wieloryba. Półwyspy połączone są dwoma wspaniałymi czerwonymi mostami , wybudowanymi w 2001 r. przez pracownię architektoniczną West 8. Najbardziej wysunięty na wschód, przeznaczony wyłącznie dla pieszych, wznosi się Pythonbrug , nazywany "mostem węża" ze względu na pofalowany kształt. Zwróćmy uwagę na aerodynamiczne kształty orlich głów, które ozdabiają most. Na Borneo warto zobaczyć Scheepstimmermanstraat (ulicę widać od strony kanału), która jest owocem fascynującego projektu architektonicznego. W 1999 r. powstało 60 domów zbudowanych według życzeń ich przyszłych mieszkańców, którzy mogli dowolnie zadecydować o ich wyglądzie. Całość ostatecznie jest dość jednolita i odznacza się dużymi otworami okiennymi od strony kanału.

Jeśli mamy ochotę na dalszy spacer śladami architektury eksperymentalnej, warto wybrać się jeszcze bardziej na wschód, gdzie znajdują się dzielnice mieszkalne na sztucznych wyspach (IJburg).