INTRO

Pierwszą kopertę znalazłam między rachunkiem za naprawę pieca a pożółkłą fotografią kobiety, która najwyraźniej nie lubiła się uśmiechać. Nie było na niej znaczka ani adresu odbiorcy. Tylko jedno zdanie, zapisane niebieskim atramentem, pismem tak znajomym, że przez chwilę zapomniałam, gdzie jestem.

Nie wiedziałem, jak poprosić cię, żebyś została.

Odłożyłam kopertę na drewniany blat i cofnęłam rękę.

W antykwariacie pachniało kurzem, starym papierem i kawą, która zbyt długo stała na podgrzewaczu. Za wysokimi oknami Lublin budził się do mokrego, październikowego poranka. Tramwajów tutaj nie było, ale od strony Krakowskiego Przedmieścia dochodził jednostajny szum samochodów. Ktoś na chodniku ciągnął walizkę po nierównej kostce, a dźwięk jej kółek przypominał mi o tej, którą poprzedniego wieczoru postawiłam w przedpokoju.

Za trzy tygodnie miałam wyjechać.

Nie na wakacje. Nie na weekend, podczas którego człowiek udaje, że zmiana otoczenia wystarczy, by odmienić życie. Przyjęłam roczny kontrakt przy opracowywaniu zbiorów korespondencji w archiwum w Wiedniu. Podpisałam umowę, zapłaciłam zaliczkę za mieszkanie, wypowiedziałam najem swojego lokalu w Lublinie. W wieku czterdziestu lat po raz pierwszy od dawna zrobiłam coś wyłącznie dla siebie, bez sprawdzania, czy ktoś będzie zadowolony z mojej decyzji.

Ta praca w antykwariacie miała być ostatnim zleceniem przed wyjazdem. Dwa tygodnie porządkowania listów znalezionych podczas remontu starej kamienicy, przygotowanie spisu, ustalenie pochodzenia dokumentów i przekazanie właścicielowi zaleceń dotyczących ich dalszego przechowywania. Wszystko proste, ograniczone terminem i zawodowo satysfakcjonujące.

Przynajmniej tak wyglądało w korespondencji mailowej.

Podniosłam kopertę ponownie. Litera "z" miała charakterystyczne, zbyt długie dolne zakończenie. Znałam kiedyś człowieka, który pisał w ten sposób nawet na listach zakupów. Przez lata powtarzałam sobie, że pamięć nie jest wiarygodnym archiwum, szczególnie gdy przechowuje rzeczy, których wolelibyśmy nie odnajdywać.

- Proszę uważać na tę szufladę. Ma zepsutą prowadnicę.

Głos dobiegł zza regału ustawionego przy wejściu.

Nie zdążyłam się odwrócić, zanim mężczyzna wyszedł spomiędzy półek, niosąc dwa kubki. Był wysoki, miał ciemne włosy przyprószone siwizną i koszulę z podwiniętymi rękawami. Na lewym nadgarstku nosił zegarek, który rozpoznałam natychmiast. Stary, mechaniczny, z brązowym paskiem.

Zatrzymał się tak gwałtownie, że kawa przelała mu się przez brzeg jednego kubka.

- Joanna?

Nie słyszałam swojego imienia wypowiedzianego tym głosem od siedemnastu lat.

- Mateusz.

Przez kilka sekund patrzyliśmy na siebie z taką uwagą, jakby każde próbowało odnaleźć w twarzy drugiego jakiś brakujący szczegół. Jego rysy stały się wyraźniejsze, spojrzenie spokojniejsze. Zniknęła chłopięca niecierpliwość, którą pamiętałam z czasów, kiedy potrafił przyjść pod moje okno o północy, bo właśnie znalazł wiersz, który koniecznie musiał mi przeczytać.

Miał teraz czterdzieści cztery lata. Wiedziałam to bez liczenia.

- To ty prowadzisz antykwariat Tarnowskiego? - zapytałam.

- Od sześciu lat.

- W mailach podpisywałeś się inicjałem.

- A ty nazwiskiem. - Postawił kubki na wolnym fragmencie blatu. - Nie przyszło mi do głowy, że to możesz być ty.

- Mnie również.

Nie było to całkiem prawdą. Kiedy zobaczyłam nazwisko właściciela w dokumentach, zastanawiałam się przez moment, czy istnieje jakieś pokrewieństwo. Tarnowski nie było przecież nazwiskiem tak rzadkim, żeby trzeba było natychmiast przywoływać duchy. Wolałam nie sprawdzać. Potrzebowałam pracy, nie wspomnień.

Mateusz przesunął jeden kubek w moją stronę.

- Pamiętałem, że nie słodzisz.

Spojrzałam na kawę, potem na niego.

- Pamiętasz wiele nieprzydatnych rzeczy?

- Niektóre okazują się przydatne po bardzo długim czasie.

Uśmiechnął się lekko, ale nie próbował podejść bliżej. Byłam mu za to wdzięczna. Nie wiedziałabym, co zrobić, gdyby chciał mnie objąć. Jeszcze mniej wiedziałabym, co zrobić, gdyby tego zapragnęła jakaś nierozsądna część mnie.

- Nie wiedziałam, że wróciłeś do Lublina - powiedziałam.

- Wróciłem po śmierci ojca. Antykwariat wcześniej należał do niego.

- Przykro mi.

- Dziękuję.

W jego odpowiedzi nie było zaproszenia do dalszych pytań. Rozumiałam to. Zawsze miał szczególny sposób zamykania trudnych tematów: nie kłamał, ale potrafił zostawić człowieka przed drzwiami, których nie zamierzał otworzyć.

Kiedyś uważałam tę cechę za dowód dojrzałości. Później zmieniłam zdanie.

Mateusz zauważył kopertę leżącą obok mojej teczki. Nie sięgnął po nią, lecz jego spojrzenie zatrzymało się na niebieskich literach odrobinę za długo.

- Znalazłaś już coś interesującego?

- Zależy, co uznamy za interesujące. W tej partii są rachunki, prywatna korespondencja i dokumenty, których pochodzenia jeszcze nie ustaliłam. Muszę wiedzieć, czy wszystkie trafiły tutaj z jednego mieszkania.

- Większość z poddasza. Kilka pudeł znaleźliśmy w dawnej stróżówce.

- To ważna różnica.

- Domyślałem się, że tak powiesz.

Zaskoczył mnie swobodą tego zdania. Jakby siedemnaście lat można było odsunąć na bok jednym znajomym gestem, jakbyśmy dopiero wczoraj kłócili się o to, czy stare listy wolno czytać bez zgody ich właścicieli.

Przesunęłam kopertę pod czystą kartę papieru.

- Zanim zaczniemy, chciałabym ustalić zasady. Materiał może zawierać informacje o żyjących osobach. Nie zamierzam udostępniać prywatnej korespondencji przypadkowym klientom ani traktować jej jak dekoracji wystawy.

- Nie planowałem wystawy.

- W takim razie dobrze.

- Planowałem ocalić coś, co przez kilkadziesiąt lat nikogo nie interesowało.

Powiedział to cicho, bez pretensji. Podszedł do okna i poprawił zasłonę, przez którą padał wąski pas światła. Dopiero wtedy dostrzegłam delikatną bliznę przy jego skroni. Chciałam zapytać, skąd się wzięła, lecz nie miałam do tego prawa. Nie byliśmy już ludźmi, którzy wiedzieli o sobie wszystko.

A przecież kiedy odwrócił głowę, zauważyłam, że wciąż marszczył brwi przed powiedzeniem czegoś ważnego.

- Jeśli wolisz zrezygnować ze zlecenia, zrozumiem - odezwał się.

Wystarczyłaby jedna odpowiedź. Mogłam zabrać teczkę, wrócić do mieszkania, przekazać kontakt do innej archiwistki. Miałam oszczędności, podpisaną umowę w Wiedniu i życie, którego nie musiałam już tłumaczyć Mateuszowi Tarnowskiemu.

Zamiast tego otworzyłam notes.

- Przyjechałam pracować. Nasza znajomość nie zmienia warunków umowy.

Spojrzał na mnie uważniej.

- Dobrze.

- I jeszcze jedno. Za trzy tygodnie wyjeżdżam za granicę. Termin zakończenia prac nie podlega negocjacji.

Przez moment nie odpowiedział. Potem skinął głową, choć sposób, w jaki zacisnął palce na kubku, powiedział mi więcej niż jego spokojne przyzwolenie.

- W takim razie musimy rozsądnie wykorzystać czas.

Przypomniałam sobie chłopaka, który siedział ze mną na schodach przed lubelską kamienicą i twierdził, że niektórych decyzji nie warto podejmować zbyt wcześnie. Wtedy uważałam, że czekanie jest inną nazwą odwagi.

Dzisiaj wiedziałam, ile można przez nie stracić.

Mateusz odsunął krzesło po drugiej stronie stołu. Usiadł naprzeciwko, pozostawiając między nami bezpieczną odległość i kilkadziesiąt lat cudzych słów. Kiedy pochylił się, żeby obejrzeć pierwszą teczkę, poczułam znajomy zapach cedrowych perfum. Nie pamiętałam ich nazwy. Pamiętałam natomiast pewien letni wieczór, jego marynarkę na moich ramionach i rozmowę, której nigdy nie dokończyliśmy.

- Joanno - powiedział.

Podniosłam wzrok.

- Cieszę się, że to ty.

Nie odpowiedziałam od razu. W jego twarzy nie znalazłam próby uwiedzenia mnie wspomnieniem ani łatwego żalu. Był tylko mężczyzną, który patrzył na mnie tak, jakby chciał dowiedzieć się, kim zostałam, a jednocześnie bał się odpowiedzi.

Wysunęłam spod kartki znalezioną kopertę. Nie pokazałam mu zdania zapisanego niebieskim atramentem. Jeszcze nie.

- Mateusz, czy ty kiedykolwiek żałowałeś, że nie wysłałeś jakiegoś listu?

Przez otwarte okno dobiegł dźwięk kościelnych dzwonów. Mateusz powoli odstawił kubek i spojrzał na kopertę, a potem na mnie.

- Dlaczego pytasz?

I wtedy po raz pierwszy od wielu lat nie wiedziałam, czego bardziej się obawiam: że rozpozna własne pismo, czy że powie mi, do kogo naprawdę należały te słowa.

Rozdział 1 - Warunki powrotu

Mateusz nie powtórzył pytania. Zamiast tego odchylił się na krześle i spojrzał na kopertę, którą wciąż przytrzymywałam dwoma palcami. Jego milczenie nie było niezręczne. Było starannie wybrane, a ja znałam tę różnicę aż nazbyt dobrze. Przez siedemnaście lat zdążyłam zapomnieć kolor jego ulubionej koszuli, ale nie sposób, w jaki potrafił przeczekać cudzą niepewność.

- Pytam, ponieważ będziemy pracować z korespondencją, której nadawcy prawdopodobnie nie zamierzali nikomu pokazywać - wyjaśniłam. - Chciałabym wiedzieć, czy rozumiesz, co to oznacza.

- Rozumiem więcej, niż przypuszczasz.

- To nie jest odpowiedź.

- Na pytanie o listy czy na pytanie o żal?

Spojrzałam na niego znad okularów, które zakładałam wyłącznie do czytania drobnego pisma.

- Zawsze musisz komplikować proste rozmowy?

- Przy tobie nigdy nie były proste.

Nie uśmiechnęłam się, choć miałam ochotę. W jego odpowiedzi było coś niebezpiecznie znajomego. Ten sam spokojny ton, którym dawniej rozbrajał moje najbardziej stanowcze argumenty. Kiedy miałam dwadzieścia trzy lata, uważałam to za urok osobisty. Dzisiaj wiedziałam, że człowiek potrafiący znaleźć odpowiednie słowa niekoniecznie potrafi podjąć odpowiednią decyzję.

Wyjęłam z teczki formularz ewidencyjny i przesunęłam go na środek stołu.

- Zacznijmy od rzeczy, na które możemy się umówić.

Mateusz popatrzył na kartkę z nieskrywaną ciekawością.

- Przygotowałaś regulamin?

- Plan pracy.

- Oczywiście.

- Jeżeli zamierzasz komentować każdy punkt, skończymy jutro.

- W takim razie będę wybierał wyłącznie interesujące.

Pokręciłam głową. Poza jego spokojem wszystko w tym spotkaniu wydawało mi się zbyt szybkie. Nie przewidziałam, że dawna znajomość może wejść w mój starannie ułożony dzień i od razu rozsiąść się przy stole, jakby nigdy z niego nie odchodziła.

Rozłożyłam przed nim wstępny harmonogram. Pierwszego dnia mieliśmy zinwentaryzować pudła według miejsca znalezienia, następnie uporządkować dokumenty chronologicznie, ustalić ich stan zachowania i wyodrębnić prywatną korespondencję. Na koniec przygotowałabym katalog oraz zalecenia dotyczące zabezpieczenia zbioru. Żadnych odczytów publicznych, fotografowania listów dla mediów społecznościowych ani sprzedaży pojedynczych dokumentów przed ustaleniem ich pochodzenia.

Mateusz słuchał bez przerywania. Dopiero przy ostatnim punkcie wyprostował się i położył dłoń na kartce.

- Tego nie mogę obiecać.

- Czego dokładnie?

- Że wszystko zostanie zamknięte w pudełkach i odłożone na półkę.

- Nie powiedziałam niczego takiego.

- Ale tego właśnie się obawiam. Mój ojciec przez czterdzieści lat zbierał przedmioty, których nikt już nie potrzebował. Czasami wystarczyło, że komuś pokazał starą fotografię, żeby człowiek po raz pierwszy zobaczył twarz własnego dziadka. Nie chciałbym, żeby te listy skończyły jako kolejna martwa kolekcja.

- A ja nie chciałabym, żeby czyjeś intymne wyznanie zostało oprawione w ramkę tylko dlatego, że ładnie wygląda na pożółkłym papierze.

- Naprawdę sądzisz, że mógłbym coś takiego zrobić?

- Nie wiem, jakim człowiekiem jesteś dzisiaj, Mateusz.

Powiedziałam to spokojnie. Dopiero gdy zobaczyłam zmianę w jego spojrzeniu, uświadomiłam sobie, jak brutalnie zabrzmiały te słowa.

Nie próbował zaprzeczyć.

- Uczciwe - przyznał po chwili. - W takim razie powiem ci, czego chcę. Chciałbym odnaleźć rodziny dawnych mieszkańców kamienicy. Jeżeli ktoś ma prawo odzyskać tę korespondencję, powinien dostać taką możliwość. A jeśli okaże się, że część dokumentów ma znaczenie dla historii budynku, chciałbym zachować je w sposób, który pozwoli ludziom tę historię poznać.

- Za zgodą osób uprawnionych.

- Tak.

- I bez otwierania zamkniętych kopert tylko z ciekawości.

- W granicach koniecznych do ustalenia pochodzenia dokumentów.

Uniosłam głowę.

- To już brzmi jak negocjacje.

- Prowadzę antykwariat. Negocjacje są częścią mojego życia.

- A ja jestem archiwistką. Precyzja jest częścią mojego.

Przez chwilę patrzyliśmy na siebie ponad stołem. Wreszcie Mateusz przesunął formularz z powrotem w moją stronę.

- Zapiszmy, co wolno, a czego nie. Nie chcę twojego podpisu pod czymś, z czym się nie zgadzasz.

Ta odpowiedź zaskoczyła mnie bardziej niż wcześniejszy sprzeciw. Spodziewałam się próby przekonania mnie do swojego pomysłu, może odrobiny dawnego uroku. Tymczasem pozostawił mi decyzję i czekał.

- Potrzebuję jeszcze jednego warunku - powiedziałam. - Wszystkie dokumenty, niezależnie od tego, skąd pochodzą, muszą pozostać w oddzielnych zespołach do czasu ustalenia ich historii. Nie możemy łączyć ich według tematów tylko dlatego, że ktoś napisał o miłości albo wyjeździe.

- Nawet gdyby powstała z tego piękna opowieść?

- Zwłaszcza wtedy.

Mateusz skinął głową.

- Dobrze. Zgadzam się.

Wróciliśmy do pracy. Otworzyłam pierwsze pudło oznaczone kredą jako "poddasze, prawa strona", a on przyniósł mi dodatkową lampę. Jej ciepłe światło rozlało się po stole i wydobyło z papieru odcienie kości słoniowej, szarości oraz starego złota. Między kopertami znalazłam rachunek z 1968 roku, kilka kartek pocztowych z Zakopanego i list napisany starannym, kobiecym pismem. Koperty miały różne rozmiary, lecz wszystkie pachniały podobnie: suchym kurzem i zamkniętym na długo drewnem.

Mateusz pracował przy drugim końcu blatu. Zdejmował metalowe spinacze, podawał mi kolejne teczki i zapisywał numery pudeł na przygotowanych etykietach. Nie zadawał zbędnych pytań. Kiedy zauważył, że jeden z listów ma naderwaną krawędź, odłożył go na osobną podkładkę, zanim zdążyłam zwrócić mu uwagę.

- Pamiętasz jeszcze, czego nauczyłam cię o starym papierze? - zapytałam.

- Że nie wolno go prostować siłą, nawet jeśli człowiek bardzo chce zobaczyć, co jest w środku.

- Mówiłam o papierze.

- Ja również.

W jego głosie pojawiło się rozbawienie, ale nie spojrzał na mnie. To było niemal niesprawiedliwe, że po tylu latach wciąż potrafił wywołać we mnie ochotę do śmiechu jednym zdaniem.

Przed południem dotarliśmy do teczki związanej z rodziną Wysockich, która przez kilkadziesiąt lat zajmowała mieszkanie na drugim piętrze. Były w niej zawiadomienia z urzędu, stare fotografie i kilkanaście listów adresowanych do Marii Wysockiej. Kilka kopert pozostało zamkniętych. Zwróciłam uwagę na odręczne dopiski umieszczone na odwrocie dwóch z nich.

"Nie doręczono".

Przy kolejnym liście widniało krótkie "zatrzymać".

- Kto sporządzał te opisy? - zapytałam.

Mateusz pochylił się nad dokumentami.

- Nie wiem. Pudła wyniesiono podczas remontu. Ojciec prowadził kiedyś rozmowy z właścicielami kamienicy o przejęciu części pozostawionych tam książek, ale nie pamiętam, żeby wspominał o listach.

- Mamy protokół przekazania?

- Jest w biurze. Przyniosę.

Kiedy odszedł, przyjrzałam się jeszcze raz dopiskom. Pismo było nierówne, wykonane grafitowym ołówkiem, prawdopodobnie wiele lat po napisaniu samych listów. Nie stanowiło dowodu, że przesyłki rzeczywiście nie dotarły. Mogło być czyjąś późniejszą notatką, próbą uporządkowania rodzinnych pamiątek. Mimo to poczułam niepokój. Ktoś uznał za ważne odróżnienie wiadomości dostarczonych od tych, które pozostały w rękach nadawcy.

Pomyślałam o kopercie znalezionej wcześniej i niebieskim atramencie. Schowałam ją do osobnej przezroczystej obwoluty, oznaczając miejsce znalezienia. Nie miałam prawa wyciągać wniosków z jednego zdania. Powinnam jednak potraktować je tak samo jak pozostałe dokumenty, nawet jeśli podświadomie pragnęłam czegoś innego.

Mateusz wrócił z teczką dokumentów i telefonem przy uchu.

- Nie, nie wyrzucajcie niczego - mówił stanowczo. - Nawet jeśli wydaje się bezwartościowe. Przyjadę po południu i sam to sprawdzę.

Rozłączył się, a ja zamknęłam notes.

- Problem?

- Ekipa remontowa znalazła jeszcze dwie skrzynie w komórce pod schodami. Kierownik chce je usunąć, bo jutro mają montować instalację.

- Jeśli zawierają dokumenty, trzeba je zabezpieczyć przed pracami.

- Wiem. Pojadę tam po zamknięciu sklepu.

- Nie możemy czekać do wieczora. Jeśli skrzynie stoją w wilgotnym pomieszczeniu, każda godzina może mieć znaczenie.

Popatrzył na mnie z lekkim zdziwieniem.

- Mówiłaś, że twój harmonogram jest nienaruszalny.

- Jest. Dlatego nie zamierzam tracić dwóch dni na ratowanie czegoś, co dzisiaj można bezpiecznie przenieść.

- Czyli pojedziesz ze mną?

- Pojadę obejrzeć stan dokumentów. Nie myl tego z pomocą przy przeprowadzce.

Uśmiechnął się w sposób, który pamiętałam zbyt dobrze.

- Nigdy nie śmiałbym.

Po dwudziestu minutach zamknął antykwariat na krótką przerwę i ruszyliśmy pieszo w stronę kamienicy. Deszcz ustał, ale chodniki nadal lśniły. Mateusz szedł obok mnie, dostosowując krok do mojego tempa. Nie wypytywał o Wiedeń ani o to, co wydarzyło się przez ostatnie siedemnaście lat. Ta powściągliwość wydawała mi się jednocześnie taktowna i irytująca.

W połowie drogi zatrzymałam się przy przejściu dla pieszych.

- Dlaczego nie zapytałeś, czy jestem szczęśliwa?

Mateusz odwrócił głowę.

- Bo nie chciałem, żebyś poczuła się zobowiązana do odpowiedzi.

- A gdybym chciała?

- Wtedy bym słuchał.

Zapaliło się zielone światło. Przeszliśmy na drugą stronę, nie dotykając się nawet przypadkiem. Właśnie ta odległość sprawiła, że przez kilka kroków byłam nieznośnie świadoma jego obecności.

Kamienica stała przy wąskiej ulicy niedaleko Starego Miasta. Fasada, częściowo osłonięta rusztowaniem, nosiła ślady wielu remontów. W bramie unosił się zapach mokrego tynku. Kierownik robót zaprowadził nas do niewielkiego pomieszczenia pod schodami, gdzie obok worków z gruzem stały dwie drewniane skrzynie. Jedna miała uszkodzone wieko, a na dnie drugiej widać było plamy wilgoci.

Natychmiast uklękłam przy pierwszej.

- Potrzebuję zdjęć przed przeniesieniem. I żadnego otwierania na siłę.

Mateusz wyjął telefon, ale najpierw zapytał, jakie kadry będą przydatne. Fotografował oznaczenia, rozmieszczenie przedmiotów i stan opakowań. Kiedy skończył, pomógł mi unieść wieko, podważając jedynie te fragmenty, które nie były przybite gwoździami.

W środku leżały segregatory, książki i związane sznurkiem pakiety korespondencji. Na wierzchu znajdowała się kartka z nazwiskami mieszkańców. Rozpoznałam Wysockich, ale dostrzegłam także kilka innych rodzin, których nazwiska pojawiały się w porannych dokumentach.

- Tego nie można po prostu przewieźć do sklepu - powiedziałam. - Musimy zachować kolejność i opisać zawartość przed ruszeniem.

- Ile to potrwa?

- Dwie, może trzy godziny.

- W takim razie zostajemy.

Nie skonsultował tego ze mną, lecz z kierownikiem robót, który wyraźnie nie był zachwycony. Mateusz zaproponował przesunięcie prac przy instalacji o jeden dzień i wziął na siebie dodatkowy koszt zabezpieczenia pomieszczenia. Rozmawiał rzeczowo, nie podnosząc głosu. Dopiero kiedy ustalili szczegóły, wrócił do mnie.

- Mamy czas do jutra do południa. Co potrzebujesz?

- Rękawiczki do przenoszenia brudnych skrzyń, czysty papier, teczki i kogoś, kto nie będzie udawał, że zna się lepiej na mojej pracy.

- Ostatni punkt może być trudny.

- W takim razie zacznij od papieru.

Roześmiał się. Krótko, szczerze, tak jak dawniej, kiedy zapominał na moment o tym, co wypadało powiedzieć.

Pracowaliśmy do późnego popołudnia. Skrzynie okazały się mniej zniszczone, niż początkowo sądziłam. Większość dokumentów można było bezpiecznie przełożyć do tymczasowych pudeł, zachowując ich pierwotny układ. Wśród papierów znalazły się także stare notesy i koperty zaadresowane, lecz bez śladów nadania. Zrobiłam osobny wykaz, zaznaczając, że nie wolno ich otwierać bez uzasadnienia.

Gdy ostatni pakiet został zabezpieczony, podniosłam się z podłogi i oparłam dłoń o ścianę. Kolana miałam zdrętwiałe, a włosy wymknęły mi się ze starannie upiętego koka.

Mateusz podał mi butelkę wody.

- Wyglądasz na zadowoloną.

- Uratowaliśmy prawdopodobnie kilkadziesiąt cennych dokumentów.

- Czyli to było warte złamania harmonogramu?

- Nie złamałam go. Dostosowałam do nowych okoliczności.

- Oczywiście.

Przyjrzał mi się z taką uwagą, że odruchowo poprawiłam kosmyk włosów przy skroni.

- Co? - zapytałam.

- Nic. Przypomniałem sobie, jak bardzo lubisz mieć rację.

- A ja przypomniałam sobie, jak bardzo lubisz ostatnie słowo.

Nie odpowiedział. Uśmiechnął się tylko i odwrócił do skrzyń.

W drodze powrotnej powiedział mi, że chciałby przedłużyć umowę, jeśli okaże się, że dokumentów jest więcej, niż zakładaliśmy. Odmówiłam natychmiast. Wyjaśniłam, że za trzy tygodnie wyjeżdżam i nie zamierzam przesuwać terminu ani o dzień.

- W takim razie będziemy potrzebować dodatkowej osoby - stwierdził.

- Albo ograniczyć zakres do prawidłowego zabezpieczenia i katalogu wstępnego.

- To nie wystarczy, żeby odnaleźć rodziny.

- Nie wszystko da się zrobić od razu.

Zatrzymał się przed wejściem do antykwariatu i wyciągnął klucze.

- Wiesz, co mnie w tobie zawsze irytowało?

- Lista może być długa.

- Potrafisz zdecydować, że coś jest niemożliwe, zanim pozwolisz komukolwiek spróbować.

- A ty uważasz, że wystarczy bardzo czegoś chcieć, żeby przestało mieć konsekwencje.

Jego twarz spoważniała.

- Nie. Już dawno przestałem tak uważać.

Nie zapytałam, co go zmieniło. Nie chciałam jeszcze wiedzieć, ile bólu mieściło się w tej odpowiedzi.

W antykwariacie odłożyliśmy zabezpieczone pakiety do wydzielonego pomieszczenia. Mateusz zamknął drzwi na klucz, a ja uzupełniłam protokół. Dopiero wtedy zauważyłam, że na blacie nadal leży koperta z niebieskim zdaniem.

Wzięłam ją do ręki.

- Powinniśmy ustalić, skąd pochodzi ta konkretna przesyłka.

Mateusz spojrzał na obwolutę.

- Tak.

- Rozpoznajesz charakter pisma?

Zawahał się zaledwie na moment.

- Przypomina mi kogoś, kogo znałem.

- Mnie również.

Nie powiedział nic więcej. Oboje wiedzieliśmy, że nie rozmawiamy już wyłącznie o pracy.

Kiedy wychodziłam, odprowadził mnie do drzwi. Nie próbował zatrzymać. Dopiero na progu odezwał się ponownie.

- Joanno, nie chcę, żebyś żałowała przyjęcia tego zlecenia.

Odwróciłam się. Stał w ciepłym świetle antykwariatu, z rękami wsuniętymi do kieszeni i spojrzeniem człowieka, który nauczył się nie prosić o zbyt wiele.

- Na razie żałuję tylko tego, że nie zabrałam wygodniejszych butów.

Uśmiechnął się.

- Jutro przygotuję krzesło, które nie wygląda jak narzędzie tortur.

- To byłby dobry początek.

Wyszłam na wilgotną ulicę, trzymając teczkę mocniej, niż było to konieczne. Wiedziałam, że następnego dnia wrócę. Nie dlatego, że przeszłość miała nade mną władzę, lecz dlatego, że praca wymagała dokończenia.

A jednak kiedy dotarłam do domu, pierwszą rzeczą, którą zrobiłam, było otwarcie starego pudełka z pamiątkami.

Nie znalazłam w nim żadnego listu od Mateusza.

Znalazłam natomiast bilet kolejowy sprzed siedemnastu lat, którego nigdy nie potrafiłam wyrzucić.