Ustawą z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne1, wielokrotnie nowelizowaną, uregulowane zostały zasady opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych i opodatkowania wg karty podatkowej w stosunku do osób:

prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, wykonujących osobiście niektóre wolne zawody: lekarzy, lekarzy stomatologów, lekarzy weterynarii, techników dentystycznych, felczerów, położne, pielęgniarki, tłumaczy oraz nauczycieli w zakresie świadczenia usług edukacyjnych polegających na udzielaniu lekcji na godziny. Warunkiem opodatkowania ryczałtem lub wg karty podatkowej jest wykonywanie tej działalności osobiście, wyłącznie na rzecz osób fizycznych, bez pośrednictwa instytucji, spółek i przedsiębiorców oraz bez zatrudniania na podstawie jakichkolwiek umów osób wykonujących czynności związane z istotą danego zawodu2, będących osobami duchownymi, osiągających przychody z tytułu umowy najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze wszelkich składników majątkowych (ruchomych i nieruchomych), także lokali i nieruchomości ale wyłącznie w tzw. najmie prywatnym, nie związanym z Twoją działalnością gospodarczą.

Ryczałtem mogą być opodatkowane także przychody z najmu, podnajmu, dzierżawy rzeczy ruchomych będących składnikami majątkowymi firmy, uzyskiwane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ale z wyłączeniem najmu nieruchomości będących składnikiem majątkowym firmy3.

Dwie pierwsze grupy obejmują także wspólników spółek cywilnych i jawnych, o ile żaden ze wspólników nie jest osobą prawną.

1. Kto może być ryczałtowcem

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych uregulowany został w rozdziale 2 powołanej wyżej ustawy oraz dodatkowo w trzech rozporządzeniach min. finansów z 17 grudnia 2002 r.4

W bieżącym roku, na swój wniosek złożony w urzędzie skarbowym w terminie do 20 stycznia możesz być ryczałtowcem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jeżeli w roku ubiegłym:

przychód Twojej firmy nie przekroczył równowartości 150 000 euro, przychód Twojej spółki nie przekroczył (łącznie dla wszystkich wspólników) 150 000 euro, opodatkowany byłeś wg karty podatkowej lub przez część roku wg karty podatkowej, a przez pozostały okres na zasadach ogólnych (księga p. i r.), o ile łączny przychód za cały rok nie był większy od równowartości 150 000 euro. Z okresu karty podatkowej uwzględniasz tylko przychód potwierdzony wystawionymi fakturami i rachunkami, natomiast z okresu księgi p. i r. cały przychód wykazany w księdze5, w firmie nowouruchomionej w roku 2012 Ty lub wspólnicy Twojej spółki możecie być opodatkowani ryczałtem, jeżeli wybierzecie taką formę opodatkowania nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu.

W pierwszym przypadku limit dotyczy zsumowanych przychodów wszystkich Twoich firm jednoosobowych. W drugim, dotyczy on oddzielnie przychodu każdej ze spółek. Nie jest ważne, ilu spółek jesteś współwłaścicielem i jaki byłby łączny przychód przypadający na Ciebie.

Jeżeli działalność rozpoczynasz w trakcie roku, zawiadomienie o wyborze opodatkowania ryczałtem składasz w urzędzie właściwym dla swojego miejsca zamieszkania, na 1 dzień przed rozpoczęciem działalności, nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. W spółkach zawiadomienie o wyborze opodatkowania ryczałtem składają wszyscy wspólnicy, każdy w urzędzie właściwym dla jego miejsca zamieszkania.

Jeżeli w trakcie roku Twój przychód przekroczy równowartość 150 000 euro, zobowiązuje Cię to do przejścia na opodatkowanie na zasadach ogólnych od początku następnego roku podatkowego. Do końca roku, w którym przekroczyłeś limit, pozostajesz na opodatkowaniu ryczałtowym.

Ryczałtowiec nie musi co rok deklarować wybranej formy opodatkowania. Jeżeli w kolejnym roku do 20 stycznia nie wybierzesz innej formy opodatkowania urząd domniemywa, że nadal chcesz być opodatkowany ryczałtem.

Małżonkowie (oraz osoby samotne wychowujące dzieci) nie mają prawa do wspólnego opodatkowania pozostałych dochodów, od których płacą podatek wg zasad ogólnych, jeżeli choć jedno z nich podlega pod przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku od niektórych przychodów6. Wyłączenia tego nie stosuje się, jeżeli ryczałt dotyczy tylko opodatkowania przychodów z najmu nie będącego działalnością gospodarczą.

O ile w roku poprzednim, prócz prowadzenia własnej firmy, byłeś również współwłaścicielem spółki cywilnej lub jawnej i w bieżącym roku zarówno w firmie jednoosobowej, jak i w spółkach wybrałeś opodatkowanie ryczałtem - płacisz odrębny ryczałt z każdej z tych działalności, których ubiegłoroczny obrót był mniejszy od równowartości 150 000 euro. Działalności, z których przychód w ubiegłym roku był wyższy, w bieżącym roku będą opodatkowane na zasadach ogólnych. Może się więc zdarzyć, że w firmie jednoosobowej płacisz podatek dochodowy ryczałtem, a w spółce - na podstawie księgi przychodów i rozchodów lub odwrotnie.

Pamiętaj, że jeżeli prowadzisz jednoosobowo kilka firm (sklep, transport, agencja usługowa), jest to jedna działalność.

W spółce płacisz podatek tylko od przypadającej na Ciebie części przychodu. Wynika to z zapisu w umowie spółki, a jeżeli takiego nie ma, przyjmuje się równy podział przychodu pomiędzy wspólników. Tą samą zasadę podziału stosuje się do ewentualnych ulg podatkowych udzielonych spółce (np. w spłacie podatku VAT), natomiast pomoc publiczna "de minimis" polegająca np. na umorzeniu lub odroczeniu podatku dochodowego, udzielana jest przedsiębiorcy. Oznacza to obniżenie kwoty ryczałtu tylko dla tego wspólnika.

Z podatku dochodowego (a więc i z ryczałtu) zwolnione są następujące przychody:

z tytułu wynajmu osobom przebywającym na wypoczynku do 5 pokoi gościnnych wraz z wyżywieniem, znajdujących się w budynkach mieszkalnych położonych na terenach wiejskich w gospodarstwie rolnym; osoba prowadząca wynajem nie musi być rolnikiem ani też właścicielem tego gospodarstwa, wystarczy, że ma prawo dysponowania tym budynkiem; położenie gospodarstwa w granicach miasta, budynek mieszkalny na wsi, ale nie wchodzący w skład gospodarstwa, pokoje usytuowane w budynku niemieszkalnym wykluczają ze zwolnienia z podatku dochodowego, przychody pochodzące z międzypaństwowych instytucji finansowych lub ze środków przyznanych przez rządy obcych państw, na podstawie umów zawartych z nimi przez Radę Ministrów, właściwego ministra lub agencje rządowe, a także odsetki od tych przychodów, dotacje, subwencje i dopłaty otrzymane z PFRON przez zakłady pracy chronionej, dochody z działalności gospodarczej z zatrudnieniem osób niepełnosprawnych, w zakresie i na zasadach określonych w odpowiedniej ustawie.

2. Wyłączenia z ryczałtu

Nie podlegasz przepisom rozdziału 2 ustawy o ryczałcie, czyli nie możesz być ryczałtowcem, jeśli:

1. prowadzisz działalność opodatkowaną w formie karty podatkowej, chyba że sam zdecydujesz się przejść na opodatkowanie ryczałtem,

2. korzystasz z okresowego zwolnienia od podatku dochodowego,

3. osiągasz w całości lub w części przychody z tytułu7:

a) prowadzenia aptek, lombardów, kantorów,

b) prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w zakresie wolnych zawodów, które nie uzyskały w ustawie prawa opodatkowania ryczałtem,

c) prowadzenia działalności w zakresie handlu częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych,

d) wytwarzania wyrobów objętych podatkiem akcyzowym, z wyjątkiem wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii,

e) świadczenia usług wymienionych w zał. nr 2 do ustawy, w tym:

usług objętych w PKW i U grupowaniem "Budynki mieszkalne" (41.00.10.0) i "Budynki niemieszkalne (41.00.20.0), usług ogólnobudowlanych z zakresu infrastruktury w ramach projektów inwestycyjnych realizowanych na własny rachunek, usług wynajmowania nieruchomości będących składnikiem majątkowym firmy (także podnajem niewykorzystanej części nieruchomości, którą użytkujesz w działalności na zasadzie najmu), usług reklamowych (w tym najem miejsca, powierzchni pod cudzą reklamę), usług pośrednictwa finansowego, usług pośrednictwa w sprzedaży hurtowej towarów o symbolach PKW i U 46.12, 46.14, 46.18 i 46.19, usług prawniczych, rachunkowo-księgowych, architektoniczno-inżynierskich, detektywistycznych, agencji informacyjnych, usług licencyjnych związanych z nabywaniem praw do książek, broszur, map, baz danych (adresowych, telefonicznych), pozostałych wyrobów drukowanych, gier i programów komputerowych, filmów, wideo, nagrań dźwiękowych i muzycznych, usług pozostałych indywidualnych, gdzie indziej nie sklasyfikowanych (PKWiU 96.09. opieka nad zwierzętami domowymi, usługi towarzyskie, usługi samoobsługowych maszyn na monety oraz pozostałe różne usługi, np. biur matrymonialnych, wróżbitów, astrologów).

4. podjąłeś wykonywanie działalności w trakcie roku podatkowego po zmianie działalności wykonywanej:

samodzielnie na działalność prowadzoną w formie spółki z małżonkiem, w formie spółki z małżonkiem na działalność prowadzoną przez jednego lub każdego z małżonków, samodzielnie przez małżonka na działalność prowadzoną samodzielnie przez drugiego małżonka, jeżeli małżonek lub małżonkowie przed zmianą opłacali z tytułu prowadzenia tej działalności podatek dochodowy na ogólnych zasadach. Wymienione zmiany formy działalności dokonane w trakcie roku podatkowego nie stanowią rozpoczęcia nowej działalności gospodarczej. Jeżeli jednak dokonane one zostaną w kolejnym roku podatkowym nie wyłącza to możliwości opodatkowania ich ryczałtem.

5. podjąłeś działalność samodzielnie lub w ramach spółki w zakresie usług, które dotychczas wykonywałeś Ty lub wspólnik na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczego stosunku pracy. Jeżeli zakres Twojej obecnej działalności pokrywa się z czynnościami wykonywanymi uprzednio przez Ciebie lub wspólnika, ryczałtowcem będziesz tylko wtedy, jeżeli nie będziesz prowadzić współpracy z dotychczasowym pracodawcą - Twoje oświadczenie o wyborze opodatkowania ryczałtem jest jednocześnie oświadczeniem, że nie będzie takiej współpracy. Z chwilą wystawienia pierwszej faktury na rzecz byłego lub obecnego Twojego pracodawcy (lub pracodawcy Twojego wspólnika) z tytułu sprzedaży materiałów, wyrobów lub świadczenia usług, tracisz prawo do ryczałtu i do końca roku zobowiązany jesteś rozliczać się wg skali podatkowej. Dotyczy to również przypadku, gdy w roku ubiegłym nie uzyskałeś z tego źródła przychodu. Oznacza to, że z byłym pracodawcą możesz współpracować, ale z opodatkowaniem dochodów wg skali podatkowej. Ryczałt możesz wybrać dopiero po upływie dwóch lat kalendarzowych od rozwiązania umowy (co najmniej po 13 miesiącach).

Jeżeli w zakresie działalności Twojej firmy nie ma czynności, które wykonywałeś (Ty lub Twój wspólnik) z tytułu umowy o pracę, możesz być na ryczałcie. Były zaopatrzeniowiec nie może wiec być ryczałtowcem, jeżeli teraz dostarcza byłemu pracodawcy materiały czy towary handlowe. Były spawacz może natomiast być ryczałtowcem świadcząc byłemu pracodawcy usługi transportowe, pod warunkiem że w zakresie działalności swojej firmy nie wpisał z rozpędu usług spawalniczych.

Możliwa jest również sytuacja, że ryczałtowiec rozszerza swoją działalność w ciągu roku o jedną z działalności wymienionych w punktach a-e. Przechodzi wtedy na opodatkowanie na zasadach ogólnych poczynając od dnia, w którym uzyskał przychód z tej działalności. W tym samym dniu ma obowiązek zaprowadzenia księgi przychodów i rozchodów, w której rozliczać będzie przychód uzyskany od tego dnia do końca roku podatkowego. Jest to jedyny sposób na wycofanie się z opodatkowania ryczałtem w trakcie roku, jeżeli stwierdzisz że ryczałt Ci nie odpowiada. Niestety, w takiej sytuacji nie będziesz mógł wybrać opodatkowania liniowego (brak zgłoszenia do 20 stycznia) i obowiązywać Cię będzie do końca roku opodatkowanie wg skali.

Dla zakwalifikowania się do grupy ryczałtowców decydująca jest kwota przychodu ubiegłorocznego. O wyłączeniu z tej grupy decyduje natomiast fakt wykonywania w bieżącym roku działalności wymienionych w punktach a - e, nawet jeżeli stanowią one niewielki fragment Twojej tegorocznej działalności, I jest obojętne, czy działalność tę prowadzisz w ramach jednej czy też kilku Twoich firm jednoosobowych.

Podkreślam to jeszcze raz - chodzi o tegoroczną działalność. Fakt wykonywania jej w roku ubiegłym nie ma tu znaczenia. Pamiętaj jednak, że w działalności gospodarczej o przypisaniu sprzedaży do danego roku podatkowego decyduje data wystawienia faktury (przychód należny). Nie jest tu ważny moment zapłaty - należność możesz otrzymać nawet w roku następnym.

3. Stawki ryczałtu

od przychodów ewidencjonowanych wynoszą:

20% z działalności w wolnych zawodach, dla których dopuszczone zostało opodatkowanie ryczałtem: lekarzy, lekarzy stomatologów, lekarzy weterynarii, techników dentystycznych, felczerów, położne, pielęgniarki, tłumaczy oraz nauczycieli w zakresie udzielania korepetycji, w ramach działalności wykonywanej osobiście, wyłącznie bezpośrednio na rzecz osób fizycznych. 17%