Od wydawcy

W czerwcu 1990 roku zadzwoniliśmy do Zbigniewa Herberta, mieszkającego wówczas jeszcze w Paryżu, czy nie zechciałby wydać u nas swoich wierszy zebranych. Poeta odpowiedział nam wtedy, iż na takie wydanie jest jeszcze za wcześnie, ale że może warto byłoby wydać mały gustowny wybór, jak to określił - i wkrótce potwierdził też w liście. Zastrzegł się jednak, iż potrzebowałby na to więcej czasu. Czekaliśmy cierpliwie. Po kilku latach, w październiku 1996 roku, gdy dzięki Nagrodzie Nobla dla Wisławy Szymborskiej los naszego wydawnictwa z dnia na dzień się poprawił, odważyliśmy się ponownie zapytać Zbigniewa Herberta, czy nie powierzyłby nam zbiorowego wydania swoich poezji. Niestety, tym razem ubiegł nas Państwowy Instytut Wydawniczy. Autor Pana Cogito pamiętał jednak o dawnej obietnicy i niedługo po naszej rozmowie przysłał nam projekt swojego małego wyboru. Miał on się składać ze stu bez mała utworów i nosić tradycyjny tytuł Wiersze wybrane. Bardzo mi jednak w nim brakowało wielu moich ulubionych wierszy Herberta, sporządziłem więc na wszelki wypadek spis kilkudziesięciu z tych, których brakowało mi najbardziej, i wziąłem go ze sobą, kiedy w marcu 1997 roku wybrałem się z korektą Wierszy wybranych do Warszawy. Tu okazało się, że w tym czasie Zbigniew Herbert zmienił zamiar i zamiast zwykłego, tradycyjnego wyboru wierszy wolałby wydać antologię osobistą, tematyczną, ułożoną nie chrono- logicznie, lecz według pięciu najważniejszych wątków jego poezji, które w nowo sporządzonym spisie treści roboczo nazwał: (I) Bóg i Ojczyzna, (II) Antyczne, (III) Portrety, (IV) Ogólne, religijne oraz (V) Przedmioty. Miało się w niej znaleźć jeszcze mniej, bo osiemdziesiąt osiem z uprzednio wybranych wierszy, odpowiednio też miał się zmienić jej tytuł. Ponieważ jednak zauważyliśmy, iż w nowym spisie pięć tytułów zostało zapisanych podwójnie, a jednego w ogóle nie można się doliczyć, Zbigniew Herbert przywrócił kilka z wybranych wcześniej, a potem pominiętych utworów, wybrał także dwa z mojej listy (w tym wiersz O ojcu). Tak więc ostatecznie w książce znalazło się osiemdziesiąt dziewięć wierszy.

Rysunki na okładce pochodzą ze szkicownika podróżnego Zbigniewa Herberta z pobytu w Pinacotece Ambrosiana w Mediolanie w czerwcu 1989 roku. Anioł na pierwszej stronie (który teraz na wystawie Podróże Pana Cogito wskazuje drogę do źródeł). to jeden z trzech aniołów na małym arcydziele Botticellego, zwanym Madonna z dzieciątkiem i trze- ma aniołami albo Madonna na tle pawilonu. Podtrzymuje on zasłonę po prawej (od strony widza) stronie obrazu. Natomiast niedokończony szkic na odwrocie to kontury górnej partii Kosza z owocami Caravaggia, jeszcze jednego niezwykłego dzieła z tego muzeum.

R.K.

Alfabetyczny spis tytułów

Achilles. Pentezylea

Apollo i Marsjasz

Arijon

Bajka ruska

Beethoven

Boski Klaudiusz

Brzeg

Co myśli Pan Cogito o piekle

Curatia Dionisia

Damastes z przydomkiem Prokrustes mówi

Dawni Mistrzowie

Deszcz

Dlaczego klasycy

Do Henryka Elzenberga w stulecie Jego urodzin

Do Jehudy Amichaja

Do Marka Aurelego

Do Ryszarda Krynickiego - list

Do rzeki

Domy przedmieścia

Domysły na temat Barabasza

Dusza Pana Cogito

Dwie krople

Elegia na odejście pióra atramentu lampy

Epizod z Saint-Benoît

Fotografia

Fragment wazy greckiej

Głos wewnętrzny

Gra Pana Cogito

Guziki

Hakeldama

Jedwab duszy

Jonasz

Kaligula

Kamyk

Kołatka

Krajobraz

Longobardowie

Mademoiselle Corday

Małe serce

Mona Liza

Mój ojciec

Nasz strach

Nike która się waha

Opis króla

Ornamentatorzy

Pan Cogito a myśl czysta

Pan Cogito i wyobraźnia

Pan Cogito myśli o powrocie do rodzinnego miasta

Pan Cogito o cnocie

Pan Cogito o postawie wyprostowanej

Pan Cogito obserwuje w lustrze swoją twarz

Pan Cogito obserwuje zmarłego przyjaciela

Pan Cogito opowiada o kuszeniu Spinozy

Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu

Pan Cogito szuka rady

Pan od przyrody

Pieśń o bębnie

Pięciu

Poczucie tożsamości

Posłaniec

Postój

Potęga smaku

Potwór Pana Cogito

Powrót prokonsula

Prolog

Próba opisu

Przebudzenie

Przedmioty

Przemiany Liwiusza

Przesłanie Pana Cogito

Przypowieść o królu Midasie

Raport z oblężonego Miasta

Rovigo

Rozmyślania o ojcu

Różowe ucho

Sekwoja

17 IX

Siódmy anioł

Sprawozdanie z raju

Tarnina

Tren

Tren Fortynbrasa

U wrót doliny

Węgrom

Widokówka od Adama Zagajewskiego

Wilki

Wyspa

Z mitologii

Zimowy ogród