144 najważniejsze niemieckie czasowniki - Agnieszka Drummer, Richard Boehnke
«
»
Reflow text when sidebars are open.
Czasowniki są duszą języka. Także niemieckiego. KAŻDE niemieckie zdanie zawiera czasownik, co najmniej jeden, a czasami nawet więcej niż jeden. (Oczywiście są nieliczne specyficzne wyjątki, kiedy zdanie może się obejść bez czasownika, ale to rzadkość, więc nie będziemy się tym tu zajmować).
Każdy może uczyć się języka obcego. Ale inteligentni ludzie uczą się go w inteligentny sposób. Co jest nam najbardziej potrzebne w języku obcym? Oczywiście to, co jest w nim najczęściej używane! To taka droga "na skróty".
Język potoczny wbrew pozorom nie zawiera nieogarnionej, ogromnej liczby wyrazów. Im szybciej i lepiej chcemy się nauczyć niemieckiego, tym bardziej powinniśmy zwracać uwagę na naukę w odpowiedniej KOLEJNOŚCI. Im coś jest używane częściej, tym ważniejsze jest, żebyśmy to jak najszybciej opanowali.
Znajdziesz tu 144 najczęściej używane czasowniki w całym języku niemieckim. Zanim nauczysz się kolejnych, warto dobrze opanować właśnie TE.
Kto ustalił akurat taką kolejność?
Podana w tej książce kolejność opiera się z grubsza na trzech niezależnych od siebie źródłach. Pierwsze z nich to pozycja "A Frequency Dictionary of German. Core vocabulary for lerners"[1], drugie to oficjalne aktualne publikacje Institut für Deutsche Sprache w Mannheim[2], a trzecie to Uniwersytet w Lipsku, zajmujący się badaniami nad niemieckim słownictwem na bardzo szeroką skalę[3] Przeanalizowano miliony niemieckich tekstów i rozmów i po prostu policzono, które słowa występują w niemieckim najczęściej. Poszczególne listy częstotliwości różnią się tylko nieznacznie, więc bez problemu znaleźliśmy "złoty środek" i złożyliśmy je w jedną wspólną nieco zmodyfikowaną listę, którą tu prezentujemy.
Książka adresowana jest do wszystkich uczących się niemieckiego - od samego początku nauki do poziomu ok. B2-C1. Początkujący dowiedzą się dzięki niej, które czasowniki są najważniejsze, najpotrzebniejsze, najczęściej używane, a bardziej zaawansowani doszlifują swój niemiecki i zobaczą te czasowniki "w akcji" także w znacznie bardziej skomplikowanych konstrukcjach.
Wbrew tytułowi nie ograniczamy się tak naprawdę tylko do 144 czasowników (choć te 144 opisujemy rzeczywiście wyjątkowo dokładnie). Nie do uniknięcia były liczne "skoki w bok" i spojrzenie przy okazji na różne inne ważne czasowniki, bo aż szkoda by było przy okazji nie podać jeszcze innych ważnych informacji czy też pomocnych dla czytelnika skojarzeń.
Z drugiej jednak strony niemożliwością było opisanie WSZYSTKIEGO dotyczącego każdego poszczególnego czasownika. Łatwo sobie wyobrazić, że te 144 najczęściej używane niemieckie czasowniki występują w setkach rozmaitych kontekstów i znaczeń. Tak naprawdę o większości z nich można by napisać całą osobną książkę. Dlatego skupiliśmy się na najważniejszych i najciekawszych informacjach z punktu widzenia Polaka uczącego się niemieckiego.
Do książki zostały - dodatkowo i oczywiście opcjonalnie - opracowane różnego rodzaju ćwiczenia. Te ćwiczenia można znaleźć na www.ISJADplus.pl. Zamieszczenie wszystkich opracowanych ćwiczeń tu w książce zwielokrotniłoby jej objętość.
Potraktujcie ten zaprezentowany tu zbiór czasowników jako skrzynię pełną skarbów. To są Wasze osobiste 144 skarby języka niemieckiego. Każdy z nich jest śliczny i wartościowy jak diament. Przyjrzyjcie się każdemu z osobna, zaprzyjaźnijcie się z nimi, polubcie je.
Będą Wam już ZAWSZE towarzyszyły w języku niemieckim.
Powodzenia w nauce życzą autorzy
Agnieszka Drummer
Richard Boehnke
Cz. nieregularny (? link); łączy się z mianownikiem.
Pełna odmiana czasownika "sein" ? link.
Ich bin Agnieszka.
Jestem Agnieszka. / Mam na imię Agnieszka. / Nazywam się Agnieszka.
Er ist Arzt.
On jest lekarzem.
Er ist ein guter Arzt.
On jest dobrym lekarzem.
Er ist der beste Arzt in der Stadt.
On jest najlepszym lekarzem w mieście.
Zuzia ist die kleinste Schwester.
Zuzia jest najmniejszą/najmłodszą siostrą.
Uwaga!
Przed określeniami zawodu (bez żadnych dodatków) nie używamy rodzajnika ("ein"). On jest "kto? co?" ein/der Arzt (po polsku często łamiemy sobie głowę, jak ze słowa "lekarz" zrobić słowo "lekarzem". To zupełnie niepotrzebne, po niemiecku jest znacznie prościej).Zdarza się, że "sein (być)" tłumaczymy na polskie "mieć":
Sie ist 29 Jahre alt.
Ona ma 29 lat.
Er ist 1,80 Meter groß.
On ma 1,80 m wzrostu.
Unsere Wohnung ist 70 m2 groß.
Nasze mieszkanie ma 70 m2.
Wie ist dein Name?
Jak masz na imię?
Wie ist Ihr Name?
Jak Pan/-i ma na nazwisko?
Częsty błąd Polaków: Ich werde krank. - w znaczeniu "będę chory" a nie prawidłowym "staję się chory, rozchorowuję się". "Werden" oznacza czas przyszły tylko w połączeniu z drugim czasownikiem w bezokoliczniku (nieodmienionej formie), a więc: Ich werde krank sein.
Czasownik "sein" często używany jest do tworzenia czasów przeszłych Perfekt (? link) oraz Plusquamperfekt (? link), jest także nieodzowny do budowania strony biernej określającej stan, jak widać w następującej tabeli:
Niemieckie czasy
Strona bierna
Tłumaczenie strony biernej
Strona bierna określająca STAN
Tłumaczenie str. biernej stadialnej
Czas teraźniejszy Präsens
Der Apfel wird (von mir) gegessen.
Jabłko jest (przeze mnie) jedzone.
Der Apfel ist gegessen.
Jabłko jest zjedzone.
Czas przeszły prosty Präteritum
Der Apfel wurde (von mir) gegessen.
Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.
Der Apfel war gegessen.
Jabłko było zjedzone.
Czas przeszły złożony Perfekt
Der Apfel ist (von mir) gegessen worden.
Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.
Der Apfel ist gegessen gewesen.
Jabłko było zjedzone.
Czas zaprzeszły Plusquamperfekt
Der Apfel war (von mir) gegessen worden.
Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.
Der Apfel war gegessen gewesen.
Jabłko było zjedzone.
Czas przyszły Futur I
Der Apfel wird (von mir) gegessen werden.
Jabłko będzie (przeze mnie) (z)jedzone.
Der Apfel wird gegessen sein.
Jabłko będzie zjedzone.
Czas przyszły dokonany Futur II
Der Apfel wird (von mir) gegessen worden sein.
Jabłko będzie (przeze mnie) (z)jedzone.
Der Apfel wird gegessen gewesen sein.
Jabłko będzie zjedzone.
O dziwo, w czasach przeszłych Perfekt oraz Plusquamperfekt czasownik "sein" łączy się z czasownikiem posiłkowym "sein". Nie, to nie pomyłka drukarska ;). Czyli np.:
Ich bin zu Hause gewesen. Byłam/-łem w domu. (czas przeszły Perfekt)
Ich war zu Hause gewesen. Byłam/-łem w domu. (czas zaprzeszły Plusquamperfekt)
Typowy błąd:
Ihr seit seid gut. - Dobrzy jesteście.
Błędne użycie "seit" zamiast "seid". Oba słowa istnieją i przypadkowo brzmią identycznie. "Seit" oznacza jednak "od", np.: Seit einer Woche lerne ich Deutsch. Od tygodnia uczę się niemieckiego.
zu sein
być zamkniętym
auf sein
być otwartym
Dabei sein ist alles.
Wystarczy być obecnym.
Ich bin zufrieden.
Jestem zadowolona/-y.
Ich bin glücklich.
Jestem szczęśliwa/-y.
Das ist möglich.
To jest możliwe.
Ich bin schon auf.
Już wstałam/-łem.
Es ist 4 Uhr.
Jest godzina czwarta.
Ich bin da.
Jestem (tu).
in der Lage sein
być w stanie
Das ist nicht der Fall.
Nie o to chodzi.
Er ist stolz auf seinen Bruder.
On jest dumny ze swojego brata.
Ich bin schon unterwegs.
Jestem już w drodze / w podróży.
Wir sind erfolgreich.
Odnosimy sukcesy.
Das Buch ist nicht mehr erhältlich.
Ta książka jest już niedostępna.
verfügbar sein
być do dyspozycji
Kann ich Ihnen behilflich sein?
Czy mogę być pomocna/pomocny?
Das ist es nicht wert.
To nie jest tego warte.
Das ist mir bewusst.
Jestem tego świadoma.
Das ist vorbei.
To się skończyło.
Das ist nicht erlaubt.
To jest niedozwolone.
Sie ist vorsichtig.
Ona jest ostrożna.
Sie ist anders.
Ona jest inna.
der Meinung sein
być zdania
Ich bin der Meinung, dass du das machen sollst.
Jestem zdania, że powinnaś/powinieneś to zrobić.
Warum ist das noch nicht gemacht worden?
Dlaczego to jeszcze nie zostało zrobione?
Das hätte nicht gemacht werden dürfen.
To nie powinno było zostać zrobione.
Sein oder nicht sein, das ist hier die Frage.
- William Shakespeare
?
Być albo nie być, oto jest pytanie.
Ich denke, also bin ich.
- René Descartes
?
Myślę, więc jestem.
Wir unterschätzen das, was wir haben, und überschätzen das, was wir sind.
- Marie von Ebner-Eschenbach
?
Nie doceniamy tego, co posiadamy, a przeceniamy to, czym jesteśmy.
Was du bist hängt von drei Faktoren ab: Was du geerbt hast, was deine Umgebung aus dir machte und was du in freier Wahl aus deiner Umgebung und deinem Erbe gemacht hast.
- Aldous Huxley
?
To, kim jesteś, zależy od trzech czynników: co odziedziczyłeś, co zrobiło z tobą twoje otoczenie i co z wolnej woli zrobiłeś z twojego otoczenia i twojego dziedzictwa.
Cz. nieregularny (? link); cz. modalny (? link).
Ich kann das.
Potrafię to. / Umiem to.
Ich kann das machen.
Mogę to (z)robić. / Potrafię to (z)robić. / Umiem to (z)robić.
Ich kann gut schwimmen.
Umiem dobrze pływać.
Können Sie mir bitte helfen?
Czy może mi Pan/Pani pomóc?
Kann ich Ihnen helfen?
Czy mogę Panu/Pani pomóc?
Wie kann ich Ihnen helfen?
Jak mogę Panu/Pani pomóc?
Kannst du Deutsch?
Znasz niemiecki?
Morgen kann ich nicht.
Jutro nie mogę.
Das kann passieren.
Zdarza się.
kann sein
być może
das kann nicht sein
(to) niemożliwe
Das hättest du dir sparen können!
To byś sobie mogła darować.
Das können wir abhaken.
O tym możemy zapomnieć. (dosł.: to możemy odhaczyć)
Sie arbeitet so schnell sie kann.
Ona pracuje tak szybko jak może.
Ich kann nichts dafür.
Nic na to nie poradzę. / Nie mam na to wpływu. (P)
Kann ich etwas für Sie tun?
Czy mogę coś dla Pani/Pana zrobić?
Ich kann es nicht ändern.
Nie mogę tego zmienić. / Nic na to nie poradzę.
Wer immer tut, was er schon kann, bleibt immer das, was er schon ist.
- Henry Ford
?
Kto zawsze robi to, co już potrafi, zostanie na zawsze tym, kim już jest.
Für das Können gibt es nur einen Beweis: das Tun.
- Marie von Ebner-Eschenbach
?
Na potrafienie jest tylko jeden dowód: robienie.
Es ist schön, mit jemandem schweigen zu können.
- Kurt Tucholsky
?
Przyjemnie jest móc z kimś milczeć.
Cz. nieregularny (? link); cz. słaby (? link); łączy się z B (? link), cz. pomocniczy (? link). Pełna odmiana czasownika "haben" ? link.
Tomek hat einen Hund.
Tomek ma psa.
Istnieje sporo utartych powiedzeń zawierających czasownik "haben". Zwróćmy uwagę, że używając tych wyrażeń, omijamy rodzajnik przed rzeczownikiem.
Ich habe Hunger.
Jestem głodna/-y.
Er hat Angst.
On się boi.
Sie hat Fieber.
Ona ma gorączkę.
Wir haben Durst.
Pić nam się chce.
Ihr habt Geduld.
Macie cierpliwość.
Wir haben noch Zeit bis Ende Mai.
Mamy czas jeszcze do końca maja.
Haben Sie Batterien?
Czy są baterie? / Czy mają Państwo baterie?
Ich habe zu tun.
Jestem zajęta/-y. / Mam robotę.
Du hast dort nichts zu sagen.
Nie masz tam nic do powiedzenia.
Ich habe lieber Tee als Kaffee.
Wolę herbatę niż kawę.
wie gehabt
jak zwykle / bez zmian
ich hab's!
mam! (rozwiązanie problemu)
Das Buch ist nicht mehr zu haben.
Ta książka jest już niedostępna.
Er hat etwas auf dem Herzen.
Coś mu leży na sercu.
Dein Vorschlag hat etwas für sich.
Twoja propozycja ma pewne zalety / ma coś w sobie.
Du hast noch das ganze Leben vor dir.
Masz przed sobą jeszcze całe życie.
Ich habe die Prüfung schon hinter mir.
Mam (ten) egzamin już za sobą.
"Haben" oznacza "mieć" tylko w prostych zdaniach, w których nie ma drugiego czasownika. Najczęściej bowiem występuje jako czasownik pomocniczy do tworzenia czasu Perfekt (? link).
A to jeden z najpopularniejszych zwrotów przy okazji zakupów (zwłaszcza żywnościowych):
Ich hätte gern... (zawsze z B!)
Poproszę...
Ich hätte gern(e) 2 kg Äpfel.
Poproszę 2 kg jabłek.
Czasownik "haben" jest nie tylko często używany w znaczeniu "mieć/posiadać", w zwrotach typu "Hunger haben" ("mieć głód", czyli być głodnym), i w trybie przypuszczającym ("hätte" - chciał(a)bym), ale też jako czasownik pomocniczy (? link) w tworzeniu czasów przeszłych Perfekt (? link) i Plusquamperfekt (? link), co dodatkowo zwiększa jego wagę i częstotliwość występowania.
W czasie Perfekt czasownik "haben" łączy się z czasownikiem pomocniczym... "haben", czyli np.:
Ich habe früher auch einen Hund gehabt. Dawniej też miałam psa.
Wir denken selten an das, was wir haben, aber immer an das, was uns fehlt.
- Arthur Schopenhauer
?
Myślimy rzadko o tym, co mamy, ale zawsze o tym, czego nam brakuje.
Glück ist das einzige, was wir anderen geben können, ohne es selbst zu haben.
- Carmen Sylva
?
Szczęście to jedyne, co możemy dać innym, nie mając tego samemu.
Es ist nicht zu wenig Zeit, die wir haben, sondern es ist zu viel Zeit, die wir nicht nutzen.
- Lucius Annaeus Seneca
?
Nie mamy za mało czasu, lecz za dużo czasu, którego nie wykorzystujemy.
Auch wenn alle einer Meinung sind, können alle Unrecht haben.
- Bertrand Russell
?
Nawet jeśli wszyscy są jednego zdania, mogą wszyscy nie mieć racji.
Den größten Fehler, den man im Leben machen kann, ist, immer Angst zu haben, einen Fehler zu machen.
- Dietrich Bonhoeffer
?
Największym błędem, jaki można zrobić w życiu, jest bać się zrobić błąd.
Cz. regularny (? link); cz. słaby (? link).
Pierwszy "normalny" (a nie w jakiś sposób szczególny) czasownik na naszej liście.
Entschuldigung, was haben Sie gesagt?
Przepraszam, co Pan/-i powiedział/-a?
Das ist (wirklich) schwer zu sagen.
To (naprawdę) trudno/ciężko powiedzieć.
Das wäre zu viel gesagt.
To by było zbyt mocno powiedziane.
(Das ist) wirklich schwer zu sagen.
(To jest) naprawdę trudno powiedzieć.
Ich will nichts gesagt haben.
Odwołuję to, co powiedziałam/-łem.
Du sagst es!
No właśnie!
(Das ist) einfach gesagt.
Łatwo (to) powiedzieć. (w domyśle: "trudno wykonać")
Na, wer sagt's denn!
No proszę! / Wiedziałam/-łem!
Ich habe (dazu) nichts zu sagen.
Nie mam (na ten temat) nic do powiedzenia.
Wem sagst du das!
I komu ty to mówisz!
Das kann jeder sagen!
Tak/To to każdy może powiedzieć!
Was soll man dazu sagen?
I co na to powiedzieć?
Das Sagen haben.
Mieć decydujący głos. / Rządzić. / Szefować.
kurz gesagt
krótko mówiąc
unter uns gesagt
między nami mówiąc
nebenbei gesagt
przy okazji / "poza protokołem"
Wie soll ich es Ihnen sagen?
Jak mam to Panu/Pani powiedzieć?
Ich habe nichts zu sagen.
Nie mam nic do powiedzenia.
Er lässt sich nichts sagen.
On nie da sobie nic powiedzieć.
Ich wollte damit sagen, dass es mir leid tut.
Chciałam przez to powiedzieć, że jest mi przykro.
Er wollte damit sagen, dass er sich freut.
On chciał przez to powiedzieć, że się cieszy.
Dazu sage ich lieber nichts.
Lepiej nic na ten temat nie powiem.
Darauf sagte er, dass er es nicht will.
Na to on odpowiedział, że (tego) nie chce.
Darauf sagten wir, dass wir kommen.
Na to odpowiedzieliśmy, że przyjedziemy/przyjdziemy.
Tomek wollte auch etwas dazu sagen.
Tomek też chciał coś na ten temat powiedzieć.
Ich habe dir das im Vertrauen gesagt.
Powiedziałam ci to w zaufaniu.
Ania, sag mal "Guten Tag" zu deiner Oma!
Aniu, powiedz "dzień dobry" (do) swojej babci!
sage und schreibe
ni mniej, ni więcej
gesagt, getan
mówisz, masz; postanowione - zrobione
Sage nicht alles, was du weißt, aber wisse immer, was du sagst.
- Matthias Claudius
?
Nie mów wszystkiego, co wiesz, ale wiedz zawsze, co mówisz.
Wer viel redet, glaubt am Ende, was er sagt.
- Honore de Balzac
?
Kto dużo mówi, wierzy w końcu w to, co powiedział.
Czasownik "sagen" zbliżony jest znaczeniowo do czasownika "sprechen" (? link). Czasami uczący się mają trudności w rozróżnieniu, w jakich sytuacjach którego z nich użyć. Otóż:
sprechen - używamy w przypadku "wielokrotnego mówienia/rozmawiania" sagen - używamy w przypadku "jednorazowych wypowiedzi/rozmawiania/mówienia""Sagen" bardzo często rozpoczyna mowę zależną, np.:
Ania sagt, sie sei müde.
Ania mówi, że jest zmęczona.
Ania sagte, sie sei müde.
Ania mówiła/powiedziała, że jest zmęczona.
Ania hat gesagt, sie sei müde.
Ania mówiła/powiedziała, że jest zmęczona.
"Was hat denn der Papa gesagt, als ihm der große Stein auf den Fuß gefallen ist?" "Ach, Mama, wenn ich alles weglasse, was man nicht sagen darf, dann hat er eigentlich gar nichts gesagt." "Co powiedział tata, jak mu ten duży kamień spadł na nogę?" "Ach, mamo, jeśli opuszczę wszystko, czego nie wolno mówić, to właściwie nie powiedział zupełnie nic".
Cz. nieregularny (? link); cz. modalny (? link).
Ich muss nach Hause gehen.
Muszę iść do domu.
Du musst mir nicht helfen.
Nie musisz mi pomagać.
Muss das sein?
Czy to naprawdę konieczne?
Sie muss um 8 Uhr im Büro sein.
Ona musi być o ósmej w biurze.
Ich muss zum Arzt.
Muszę (iść) do lekarza.
Sie müssen hier warten.
Musi Pan/-i tu zaczekać.
Wie lange muss ich warten?
Jak długo muszę / będę musiał/-a czekać?
Die E-Mail muss noch heute gesendet werden.
Ten mail musi zostać jeszcze dziś wysłany.
Das muss nicht stimmen.
To nie musi się zgadzać.
Du hättest das nicht machen müssen.
Nie musiałeś był tego robić.
Sie muss krank sein.
Ona prawdopodobnie jest chora.
Eigentlich müsste er schon da sein.
Właściwie on już tu/tam powinien być.
Er muss jeden Moment kommen.
On z pewnością przyjdzie lada moment.
Das muss sein.
To konieczne.
So müsste es immer sein.
Tak powinno być zawsze.
Ich muss damit rechnen, dass ich den Job nicht bekomme.
Muszę się liczyć z tym, że nie dostanę tej pracy.
Nagminnie popełnianym błędem jest zbędne dodawanie końcowego "-t" w formach trzeciej osoby liczby pojedynczej (on/ona/ono, czyli er/sie/es) - np. "er musst" zamiast poprawnie "er muss". Pamiętajmy więc o tym, że czasownik "müssen" ma - tak jak wszystkie inne czasowniki modalne - identyczną formę "ich" i "er/sie/es".
Ich muss mal. - Muszę (skorzystać z toalety).
Allein sein zu müssen ist das Schwerste, allein sein zu können das Schönste.
- Hans Krailsheimer
?
Musieć być samotnym jest najcięższe, móc być samotnym jest najpiękniejsze.
Die Lösung ist immer einfach, man muss sie nur finden.
- Alexander Solschenizyn
?
Rozwiązanie jest zawsze proste, musi się je tylko znaleźć.
Cz. nieregularny (? link); cz. mocny (? link); cz. tworzący cz. pokrewne (? link); łączy się z C i/lub B (? link).
Das gibt keinen Sinn.
To nie ma sensu.
Kühe geben Milch.
Krowy dają mleko.
Sie gibt ihm Recht.
Ona mu przyznaje rację.
Er gibt mir Nachhilfestunden.
On mi udziela korepetycji.
Was gibt's?
Co słychać?
Sie hat ihm ihre Telefonnummer gegeben.
Ona dała mu swój numer telefonu.
Ich gebe Ihnen 2.000 Euro für das Auto.
Dam Panu/Pani 2000 euro za ten samochód.
Zdarza się, że w zdaniu mamy dwa tzw. dopełnienia - jedno w bierniku, a drugie w celowniku. W jakiej kolejności wkleić je poprawnie do niemieckiego zdania? To zależy! Najlepiej trzymać się takiego schematu, jaki prezentujemy w poniższej tabeli:
Konstrukcja
Przykład
Tłumaczenie
Wyjaśnienie/ reguła
Komentarz
2 "zwykłe" rzeczowniki, np. "der Mann" + "der Computer"
Ich gebe dem Mann den Computer.
Daję (temu) panu (ten) komputer.
NAJPIERW celownik, POTEM biernik
od tej reguły zdarzają się wyjątki, zwłaszcza jeśli rzeczownik w celowniku połączony jest z rodzajnikiem nieokreślonym, np.: Ich gebe den Computer einem Lehrer. (Daję/dam (ten) komputer - jakiemuś - nauczycielowi) lub z zaimkiem dzierżawczym, np.: Ich gebe den Computer meinem Lehrer.
1 zaimek, np. "ihm" + 1 rzeczownik, np. "der Computer"
Ich gebe ihm den Computer.
Daję mu (ten) komputer.
NAJPIERW zaimek, POTEM rzeczownik
1 zaimek, np. "ihn" + 1 rzeczownik, np. "der Mann"
Ich gebe ihn dem Mann.
Daję go (temu) panu.
NAJPIERW zaimek, POTEM rzeczownik
2 zaimki, np. "ihn" + "ihm"
Ich gebe ihn ihm.
Daję go (je)mu.
NAJPIERW biernik, POTEM celownik
Was darf ich Ihnen geben?
Co (mogę) Panu/Pani podać?
Darf ich Ihnen sonst noch etwas geben?
Czy podać Pani/Panu/Państwu coś jeszcze?
Er hat sich die Karte geben lassen.
Kazał sobie dać mapę.
Geben Sie mir bitte Herrn Kramer!
Poproszę z panem Kramerem! (potocznie, w rozmowie telefonicznej)
Er hat sein Kind in ein Internat gegeben.
Oddał swoje dziecko do internatu.
Istnieje w niemieckim zwrot, który nam, Polakom uczącym się niemieckiego, sprawia zawsze wyjątkowy kłopot. Może już ktoś się domyślił - chodzi oczywiście o "es gibt". Z "es gibt" mamy cztery zasadnicze trudności:
nie ma takiego wyrażenia po polsku, więc trudno nam je przejąć do aktywnego języka, po prostu brakuje nam w mózgu podobnego wzorca po polsku; trudno nam rozróżniać, kiedy "es gibt" można zastąpić zwykłym "ist", a kiedy nie; plącze nam się liczba mnoga, bo jej wzorzec też całkiem odbiega od polskiego wzorca; trudno nam zapamiętać raz a dobrze, że zwrot "es gibt" ZAWSZE łączy się z BIERNIKIEM.Jak na JEDEN niemiecki zwrot to całkiem dużo trudności, prawda? Z drugiej strony nie da się udawać, że "es gibt" nie istnieje. Z pewnością w ogóle czasownik "geben" dostał się na tę listę m.in. z powodu bardzo częstego występowania zwrotu "es gibt".
Dlatego pochylmy się nad "es gibt" i postarajmy się je oswoić, a nawet z nim zaprzyjaźnić.
Wo gibt es Briefmarken?
Gdzie można dostać znaczki?
Gibt es noch Eintrittskarten?
Czy są jeszcze bilety (wstępu)?
Damals gab es noch keine Computer.
Wtedy nie istniały jeszcze komputery.
Das hat es noch nie gegeben!
Tego jeszcze (nigdy) nie było!
Es gibt keine grünen Pferde.
Nie istnieją zielone konie.
Wann gibt es Essen?
Kiedy będzie jedzenie?
Was gibt es zum Frühstück?
Co jest na śniadanie?
Entwarnung geben
odwoływać alarm
Liebe ist nicht das was man erwartet zu bekommen, sondern das was man bereit ist zu geben.
- Katharine Hepburn
?
Miłość to nie to, co oczekujemy dostać, lecz to, co jesteśmy gotowi dać.
Die größten Menschen sind jene, die anderen Hoffnung geben können.
- Jean Jaur'es
?
Najwięksi są ci, którzy potrafią innym dać nadzieję.
Es gibt eine Zeit für die Arbeit. Und es gibt eine Zeit für die Liebe. Mehr Zeit braucht man nicht.
- Coco Chanel
?
Jest czas na pracę. I jest czas na miłość. Więcej czasu nie potrzeba.
Najważniejsze czasowniki pokrewne:
abgeben - odstępować, oddawać
angeben - podawać, udawać, chwalić się
aufgeben - porzucać, nadawać przesyłkę, zadawać
ausgeben - wydawać, podawać się za
begeben - udawać się do
durchgeben - podawać do wiadomości, zawiadamiać
eingeben - podawać coś komuś, wprowadzać dane
ergeben - wynikać, wykazywać (? link)
hingeben - oddawać się czemuś, ofiarowywać, poświęcać się czemuś
herausgeben - wydawać
mitgeben - dawać komuś
nachgeben - ustępować
übergeben - przekazywać, wydawać
umgeben - otaczać
vergeben - wybaczać
vorgeben - twierdzić, podawać do wiadomości
weggeben - oddawać
weitergeben - przekazywać
wiedergeben - oddawać, odtwarzać, przedstawiać
zufriedengeben - zadowolić się, obchodzić się
zugeben - przyznawać, dodawać
zurückgeben - oddawać, reklamować
Cz. nieregularny (? link); cz. mocny (? link); cz. pomocniczy (? link), łączy się z mianownikiem. Pełna odmiana "werden" ? link.
To zdecydowanie jeden z trudniejszych (dla nas) niemieckich czasowników. Dlaczego? Z różnych powodów.
Po pierwsze, często zapominamy o jego głównym, podstawowym znaczeniu ("stawać się"). Po drugie, płata nam figle, bo ma kilka różnych trochę dziwnych form: "wurden" i "geworden" jeszcze można jakoś zrozumieć, ale "worden"???Jest bardzo powszechnym czasownikiem posiłkowym do tworzenia różnych form w różnych trybach, co ogólnie wprowadza (dla nas) pewien chaos.
Es wird kalt.
Robi się zimno.
Sie wird alt.
Ona się starzeje.
Er wird krank.
On się rozchorowuje.
Es wird schlimmer.
Pogarsza się.
Es wird besser.
Polepsza się.
Es wird schon dunkel.
Już się ściemnia.
Sie möchte Lehrerin werden.
Ona chce zostać nauczycielką.
Ich werde es tun.
Zrobię to.
Sie wird das Buch kaufen.
Ona kupi tę książkę.
Mir wird schwindlig.
Kręci mi się w głowie.
werdende Mutter
kobieta w ciąży, "stająca się" matką
wird's bald?
długo jeszcze? (niespecjalnie uprzejmie)
Czasownika "werden" używamy do tworzenia obu niemieckich czasów przyszłych - jak widać w poniższej tabeli:
Czas teraźniejszy
Czas przyszły
Czas przyszły dokonany
Ich fahre nach Bonn.
Ich werde nach Bonn fahren.
Ich werde nach Bonn gefahren sein.
Du liest ein Buch.
Du wirst ein Buch lesen.
Du wirst ein Buch gelesen haben.
Er studiert Biologie.
Er wird Biologie studieren.
Er wird Biologie studiert haben.
Sie bäckt einen Kuchen.
Sie wird einen Kuchen backen.
Sie wird einen Kuchen gebacken haben.
Wir gehen ins Kino.
Wir werden ins Kino gehen.
Wir werden ins Kino gegangen sein.
Ihr wohnt dort.
Ihr werdet dort wohnen.
Ihr werdet dort gewohnt haben.
Sie kaufen viel ein.
Sie werden viel einkaufen.
Sie werden viel eingekauft haben.
Czasownik "werden" używany jest jako czasownik pomocniczy również do tworzenia form strony biernej (wyrażającej, że "coś jest robione"). W tym wypadku mamy do czynienia z formami "werden", "wurden", a nawet oryginalnym "worden":
Niemieckie czasy
Strona czynna
Tłumaczenie strony czynnej
Strona bierna
Tłumaczenie strony biernej
Czas teraźniejszy Präsens
Ich esse einen Apfel.
Jem jabłko.
Der Apfel wird (von mir) gegessen.
Jabłko jest (przeze mnie) jedzone.
Czas przeszły prosty Präteritum
Ich aß einen Apfel.
(Z)jadłam/-łem jabłko.
Der Apfel wurde (von mir) gegessen.
Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.
Czas przeszły złożony Perfekt
Ich habe einen Apfel gegessen.
(Z)jadłam/-łem jabłko.
Der Apfel ist (von mir) gegessen worden.
Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.
Czas zaprzeszły Plusquamperfekt
Ich hatte einen Apfel gegessen.
(Z)jadłam/-łem jabłko.
Der Apfel war (von mir) gegessen worden.
Jabłko zostało (przeze mnie) zjedzone.
Czas przyszły Futur I
Ich werde einen Apfel essen.
Będę jeść / Zjem jabłko.
Der Apfel wird (von mir) gegessen werden.
Jabłko będzie (przeze mnie) (z)jedzone.
Czas przyszły dokonany Futur II
Ich werde einen Apfel gegessen haben.
Zjem jabłko.
Der Apfel wird (von mir) gegessen worden sein.
Jabłko będzie (przeze mnie) zjedzone.
BARDZO często czasownik "werden" używany jest w stronie biernej w połączeniu z czasownikiem modalnym (? link), warto więc też podać tu schematy zdań w różnych czasach:
Niemieckie czasy
Strona czynna
Tłumaczenie strony czynnej
Strona bierna
Tłumaczenie strony biernej
Czas teraźniejszy Präsens
Du musst das machen.
Musisz to (z)robić.
Das muss (von dir) gemacht werden.
To musi zostać (przez ciebie) zrobione.
Czas przeszły prosty Präteritum
Du musstest das machen.
Musiałaś/-łeś to (z)robić.
Das musste (von dir) gemacht werden.
To musiało zostać (przez ciebie) zrobione.
Czas przeszły złożony Perfekt
Du hast das machen müssen.
Musiałaś/-łeś to (z)robić.
Das hat (von dir) gemacht werden müssen.
To musiało zostać (przez ciebie) zrobione.
Czas zaprzeszły Plusquamperfekt
Du hattest das machen müssen.
Musiałaś/-łeś to (z)robić.
Das hatte (von dir) gemacht werden müssen.
To musiało zostać (przez ciebie) zrobione.
Czas przyszły Futur I
Du wirst das machen müssen.
Będziesz musiał/-a to zrobić.
Das wird (von dir) gemacht werden müssen.
To będzie musiało zostać (przez ciebie) zrobione.
Czas przyszły dokonany Futur II
Du wirst das haben machen müssen. LUB Du wirst das gemacht haben müssen.
Będziesz musiał/-a to mieć zrobione.
Das wird (von dir) haben gemacht werden müssen.
To będzie musiało być (przez ciebie) zrobione.
Form z ostatniego wiersza praktycznie się nie używa, więc wsumie nawet nie warto się ich uczyć. Podaliśmy je wyłącznie dla pełnego obrazu tabeli.
Auch aus Steinen, die einem in den Weg gelegt werden, kann man Schönes bauen.
- Johann Wolfgang von Goethe
?
Również z kamieni, które są nam kładzione na drodze, można budować piękne rzeczy.
Gib jedem Tag die Chance, der schönste deines Lebens zu werden.
- Mark Twain
?
Daj każdemu dniu szansę stać się najpiękniejszym dniem twojego życia.
Nur wer seinen eigenen Weg geht, kann von niemandem überholt werden.
- Marlon Brando
?
Tylko ten, kto idzie własną drogą, nie może zostać przez nikogo wyprzedzony.
Cz. regularny (? link); cz. słaby (? link); cz. tworzący cz. pokrewne (? link).
Wir machen Ordnung.
Robimy porządek.
Was machst du?
Co robisz?
Warum macht er das?
Dlaczego on to robi?
Das macht einen guten Eindruck.
To robi dobre wrażenie.
Du hast (auf meinem Vater) einen guten Eindruck gemacht.
Zrobiłeś/-łaś dobre wrażenie (na moim ojcu).
Er hat mir Platz gemacht.
On mi ustąpił miejsca.
Mach dir keine Hoffnungen.
Nie rób sobie nadziei.
Das Wetter macht mir Sorgen.
(Ta) pogoda mnie niepokoi.
Ich mache jeden Sonntag einen langen Spaziergang.
W każdą niedzielę idę na długi spacer.
Machen Sie es sich bequem!
Proszę się rozgościć!
Hast du schon deine Hausaufgaben gemacht?
Czy już odrobiłaś (swoją) pracę domową?
Du hast einen Fehler gemacht.
Zrobiłaś/-łeś błąd.
Der Lärm macht mich nervös.
(Ten) hałas mnie denerwuje.
Mach nicht so viel Lärm!
Nie rób tyle hałasu!
Sie macht sich über mich lustig.
Ona mnie wyśmiewa. / Ona sobie ze mnie żarty robi.
Wir machen uns jetzt auf den Weg.
Wyruszamy teraz w drogę. / Zbieramy się.
Ich mache mir nichts daraus.
To jest mi obojętne. / To nie ma dla mnie znaczenia. / Nie przywiązuję do tego wagi.
Ich muss jeden Morgen das Bett machen.
Muszę codziennie rano (po)ścielić łóżko.
Machst du uns einen Kaffee?
Zrobisz nam kawy?
Warum ist das noch nicht gemacht worden?
Dlaczego to jeszcze nie zostało zrobione?
Das hätte nicht gemacht werden dürfen.
To nie powinno było zostać zrobione.
Die Marmelade ist selbst gemacht.
Ta marmolada jest własnoręcznie zrobiona.
Ich würde das mit mir nicht machen lassen.
Nie dał(a)bym się tak (po)traktować.
Częste pytanie: czym się różni "machen" (robić) od "tun" (robić)?
Wyłącznie "machen" używamy, gdy oznacza ono:
Wyłącznie "tun" możemy użyć, gdy oznacza ono:
Wymiennie - "machen" lub "tun":
spowodować nowy stan, sytuację, zmienić kogoś lub coś przejąć określoną rolę wynosić (np. rachunek wynosi...) przygotować (np. kawę)Raczej jako samodzielne słowo
określenie czynności w nierealnych zdaniach porównawczych (np. "robisz tak, jakby...") w konstrukcjach z "zu" w konstrukcjach z innymi wyrazami (? link)Najczęściej w zwrotach
zajmować się czymś pracować, dokonywać czegoś zrobić (uczynić) coś dla lub przeciwko czemuś robić coś z kimś lub komuś spowodować coś, wywołaćEine Schwalbe macht noch keinen Sommer.
?
Jedna jaskółka nie czyni wiosny.
Kleider machen Leute.
?
Jak cię widzą, tak cię piszą.
Aus einer Mücke einen Elefanten machen.
?
Czynić z komara słonia ("z igły widły").
Aus der Not eine Tugend machen.
?
Z konieczności uczynić cnotę.
Erfahrungen vererben sich nicht - jeder muss sie allein machen.
- Kurt Tucholsky
?
Doświadczeń nie można odziedziczyć - każdy musi je zrobić (doświadczyć) samemu.
Die Erforschung der Krankheiten hat so große Fortschritte gemacht, dass es immer schwerer wird, einen Menschen zu finden, der völlig gesund ist.
- Aldous Huxley
?
Badanie chorób poczyniło tak wielkie postępy, że coraz trudniej jest znaleźć człowieka, który jest całkowicie zdrowy.
Czasownik "machen" należy do 9 najważniejszych czasowników tworzących czasowniki pokrewne (? link). Oto jego główne złożenia z przedrostkami:
abmachen - usuwać coś, uzgadniać
anmachen - włączać, przymocować
aufmachen - otwierać, zakładać
ausmachen - wyłączać, uzgadniać z kimś
bereitmachen - przygotowywać
d(a)ranmachen - zabierać się do czegoś
einmachen - wekować
festmachen - przymocowywać coś, cumować
freimachen - rozbierać się
heranmachen - dobierać się do czegoś
losmachen - odwiązywać, uwalniać, urywać
mitmachen - brać udział, robić coś z kimś
nachmachen - naśladować kogoś
vermachen - zapisywać coś komuś, darować
vormachen - pokazywać, wmawiać
wegmachen - usuwać, wychodzić
weitermachen - pracować dalej
zumachen - zamykać, likwidować
zurechtmachen - szykować, słać
Ponadto istnieje bardzo wiele popularnych dwusłownych złożeń ("fraz składniowych") z czasownikiem "machen", np.:
alt machen
postarzać
arm machen
rujnować
aufmerksam machen
zwrócić czyjąś uwagę na coś
ausfindig machen
wynajdywać; odnaleźć
bekannt machen
obwieszczać; rozgłaszać
bereit machen
przygotować
besser machen
poprawiać, robić lepiej
bewusst machen
uprzytomnić, uzmysławiać, uświadomić
billig machen
uczynić tańszym
deutlich machen
wyjaśniać
dicht machen
uszczelniać, zamykać
dick machen
tuczyć, pogrubiać
eng machen
zwęzić
fein machen
wystroić się
fertig machen
kończyć; zbierać się, wykańczać, "załatwić" kogoś (za/mordować)
frisch machen
odświeżać
ganz machen
składać
Gebrauch machen
robić z czegoś użytek, korzystać z
geltend machen
dochodzić należności
gerade machen
(wy)prostować
gesund machen
przysparzać zdrowia
glatt machen
wygładzać
hart machen
utwardzać
heil machen
reperować
heiß machen
podgrzewać
hell machen
rozjaśniać
kaputt machen
psuć
klar machen
tłumaczyć komuś, klarować, uświadamiać
klein machen
tępić; rozmieniać na drobne; siekać, drobno kroić, zmniejszać
krank machen
wpędzać kogoś w chorobę; doprowadzać kogoś do szału
krumm machen
zaginać
kurz machen
nie rozwodzić się (nad czymś); nie przeciągać; streszczać się
leer machen
opróżniać
leicht machen
ułatwiać
möglich machen
umożliwiać
munter machen
orzeźwiać
nass machen
moczyć
neugierig machen
intrygować; zaciekawiać
publik machen
upubliczniać
rückgängig machen
cofać
satt machen
nasycić
sauber machen
czyścić
scharf machen
ostrzyć
schlank machen
wyszczuplać
schnell machen
robić coś w biegu; spieszyć się
schön machen
upiększać
schwer machen
utrudniać
sicher machen
czynić bezpiecznym
sichtbar machen
uwidaczniać
(sich) Sorgen machen
martwić się, niepokoić się
Spaß machen
sprawiać przyjemność, bawić, żartować
stark machen
umacniać
traurig machen
zasmucać
überflüssig machen
czynić zbędnym
unbrauchbar machen
niszczyć
unmöglich machen
uniemożliwiać
verantwortlich machen
obarczać kogoś odpowiedzialnością, pociągnąć kogoś do odpowiedzialności
verständlich machen
wytłumaczyć
wahr machen
urzeczywistniać coś, spełniać coś
warm machen
grzać
weich machen
zmiękczać
wütend machen
rozzłościć
zart machen
uczynić delikatnym
zugänglich machen
udostępnić, uczynić dostępnym
Proszę zwrócić uwagę, że w języku polskim mamy dużo "specjalnych" czasowników do opisywania danych czynności, a po niemiecku niewiarygodnie dużo możemy wyrazić właśnie samym "machen" z jakimś odpowiednim logicznym dodatkiem.