Autorka: Anna Dudar

Redakcja: Agnieszka Krawczyk

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt graficzny okładki i ilustracja: Natalia Noszczyńska i Sebastian Łuczywo Black Dog Studio

Projekt makiety: Izabela Kruźlak

Mapa: Wydawnictwo Gauss, Aneta Kaczmarek (opracowanie graficzne)

Redakcja techniczna: Aneta Kaczmarek

eBook: Atelier Du Châteaux

Redaktor prowadząca: Ewelina Wolna-Olczak

Zdjęcia: archiwum Anny Dudar

© Copyright by Anna Dudar

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2023

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

tel. 338282828, fax 338282829

pascal@pascal.pl, www.pascal.pl

Przewodniki dla firm i agencji reklamowych
creative@pascal.pl; www.pascalcreative.pl

ISBN 978-83-8317-240-8

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Prolog

Jak znalazłam się na Sycylii?

Wyspa

Jak zwiedzać Sycylię?

Sycylia – to jeszcze Europa czy już Afryka?

Łyk historii z opuncją w tle

Różowa oaza, czyli Fenicjanie na Sycylii

W krainie Cyklopów, starożytnych świątyń i teatrów

Balarm, pistacje i meczety, czyli Arabowie na Sycylii

Blondyni na Sycylii i wikingowie

Mpanatigghi i aztecka czekolada

Czy Sycylia jest bezpieczna?

Katania i wschodnia część Sycylii

Mamma Etna

Jak Feniks z popiołów

Proza życia pod aktywnym wulkanem

Królowa Katanii jest tylko jedna

Message in a Bottle

Najzimniejsza zima w życiu

Ugotuj makaron i wszystko będzie dobrze

Śladami Komisarza Montalbano

Palermo i zachodnia część Sycylii

Pałac z kart

Paliemmu

Loggia

La festa di Santa Rosalia

Kalsa

Salsedine

Najbardziej arabski zakątek Sycylii

Tak wygląda raj

Marsala

Trapani

Mieszkańcy

Sycylijczycy nie mają przyjaciółek

Amica

Chłopaki też płaczą

Jak podrywają Sycylijczycy?

Livin’ la vita lenta

Kultura

Biesiadowanie do późnych godzin nocnych

Inne poczucie czasu

Jedzenie wyznacza rytm dnia

Świętowanie po sycylijsku

Scampagnata

Rywalizacja

Niepisane zasady kulinarne

Albańskie cannoli

Sycylijscy rzemieślnicy

W tym szaleństwie jest metoda

Sycylijskie absurdy

Plaża, czyli centrum wszechświata

Mbare i compà, tascio i zaurdo

Zakończenie

Podziękowania

Śpiewnik na Vuccirię

Prolog

„Cokolwiek będziesz w życiu robił – kochaj to tak, jak kochałeś kino… kiedy byłeś chłopcem”.

Alfredo do Toto – Cinema Paradiso

O tym, że Włosi z południowej części Italii są inni, słyszałam od zawsze. Ale o prawdziwości tego stwierdzenia przekonałam się dopiero w 2017 r. na wyjeździe integracyjnym z pracy w Apulii.

Kiedy ostatniego dnia udaliśmy się na kilkukilometrowy spacer po okolicznych wioskach, którego celem miała być kolacja w jednej z lokalnych pizzerii, po drodze zamarzyło nam się zjeść coś bardzo orzeźwiającego. Ledwo powiedzieliśmy na głos o swoich pragnieniach, a nagle na środku drogi ujrzeliśmy duże auto, którego bagażnik był otwarty i wypełniony po brzegi soczystymi arbuzami i melonami. W pierwszej chwili pomyśleliśmy, że to jakaś fatamorgana, ale nie… Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że taki nietypowy sposób sprzedaży owoców i warzyw na południu Włoch to chleb powszedni i w nikim nie wzbudza żadnego zaskoczenia.

Za chwilę obok auta pojawił się starszy pan i uprzejmie zapytał, co podać. Poprosiliśmy o jednego arbuza. Spytał się, czy na miejscu, czy na wynos. Zaskoczyło mnie to pytanie, ale powiedziałam, że na miejscu, ponieważ chcieliśmy skonsumować tego pysznego arbuza jak najszybciej. Nie do końca rozumieliśmy, co się kryje pod stwierdzeniem „na miejscu”. Jednak za chwilę wszystko stało się jasne. Najpierw miły pan przyniósł prowizoryczny stolik, na którym zaczął kroić arbuza. Potem przyniósł drugi i pokroił na nim melony. Następnie zniknął na chwilę w domu i wrócił z pięcioma krzesłami dla nas. Nie zdążyło minąć pięć minut, a my już siedzieliśmy pośrodku drogi w błyskawicznie skonstruowanym przez tego pana „barze”. Ale to nie był koniec przyjemności. Za chwilę wrócił z dwiema wielkimi paczkami lokalnych serów. Następnie przyniósł ciasto i świeżo złowione ryby, żebyśmy je sobie usmażyli na kolację.

Nasz umysł nie mógł pojąć tego, co się dzieje. Chyba nikt z nas wcześniej w swoim życiu nie doświadczył tyle bezinteresownej życzliwości w tak krótkim czasie od kompletnie obcej osoby. Zażartowaliśmy sobie, że jeszcze tylko brakuje wina. Wino jako dość międzynarodowe słowo zostało natychmiast zrozumiane przez naszego przyjaciela i po chwili wrócił z butelką i pięcioma kubeczkami. Potem dosiadł się do nas i zaczął opowiadać o swoim życiu, z dumą pokazywać zdjęcia swoich córek. Nagle wybrał numer do jednej z nich i przystawił mi słuchawkę do ucha. Będąc w lekkim szoku, nie bardzo wiedziałam, co mam mówić, więc powiedziałam jej tylko, że ma bardzo miłego tatę. On kazał mi ją dodać do kontaktów na WhatsAppie, wysłać nasze wspólne zdjęcie i oznajmił, że jeśli kiedykolwiek będziemy potrzebować noclegu w Turynie, mamy się do niej odezwać. Mieliśmy wrażenie, że w niecałe pół godziny staliśmy się członkiem rodziny tego pana. Wtedy jeszcze nie wiedziałam, że takie sytuacje na południu Włoch są dość powszechne. Ale to nie był koniec miłych niespodzianek i magicznych zdarzeń tego popołudnia.

Kilka godzin później wracaliśmy na piechotę z pizzerii. Nagle dotarł do nas dźwięk wspaniałej rockowej muzyki na żywo. Koncert w niedzielę w takiej małej wiosce, gdzie po sezonie nic się nie dzieje? Bardzo nas ten fakt zaintrygował. Postanowiliśmy sprawdzić, co to za wydarzenie. Dźwięki dobiegały z końca gaju oliwnego, który wyglądał na teren prywatny, ale brama do niego była lekko uchylona. Ciekawość była silniejsza – postanowiliśmy przez nią przejść. Doszliśmy do skraju dróżki, a na jej końcu ukazała się nam piękna willa z ogrodem, a w nim… mała scena, gdzie odbywał się prywatny koncert dla dość licznej włoskiej rodziny, która skacząc i śpiewając, bawiła się w najlepsze. Stanęliśmy przed płotem posesji, żeby chwilę posłuchać muzyki, bo grali naprawdę świetnie, ale nagle członkowie włoskiej rodziny zauważyli naszą obecność. Zaczęli nam się przyglądać ze zdziwieniem i zainteresowaniem – w pobliżu kilku kilometrów nie było nikogo oprócz nas i nich. Zrozumieli, że to dźwięki świetnej muzyki przyciągnęły nas w to miejsce. Chwila konsternacji: patrzyliśmy na nich, oni na nas, my na nich, oni na nas i nagle… stało się coś niesamowitego! Zapraszającym gestem pokazali, żebyśmy do nich dołączyli. Nie wiedzieliśmy za bardzo, co robić, ponieważ głupio było nam tak się wpraszać na czyjąś uroczystość. Ale oni, widząc nasze niezdecydowanie, jeszcze bardziej ochoczo zaczęli do nas machać, dodając nam w ten sposób odwagi. Weszliśmy i nieśmiało usiedliśmy między nimi. Włosi najpierw nam się trochę przyglądali, ale potem zaakceptowali fakt, że po prostu jesteśmy razem z nimi i po chwili nasza obecność nie wzbudzała już większego zainteresowania. Wszyscy zaczęli się zachowywać bardzo naturalnie, nie zwracając na nas większej uwagi – zupełnie tak, jakbyśmy znali się od dawna.

Bagażnik wypełniony po brzegi świeżymi arbuzami i melonami (należący do bohatera historii z Apulii)

Prowizoryczny „bar” skonstruowany w niecałe 5 minut przez sprzedawcę owoców na środku ulicy

Po pewnym czasie, zagadał do nas jeden z członków rodziny i wytłumaczył, że to urodziny „Fabio”, a na scenie gra jego ulubiony zespół. Potem spytał, czy mamy ochotę napić się piwa. Nie chcieliśmy nadużywać gościnności, ale już po paru sekundach każdy z nas trzymał butelkę Peroni w ręku. Gdybyśmy chcieli więcej – mieliśmy mówić. Świętowanie zaplanowali na parę dni, więc przygotowali odpowiednie zapasy.

Włosi żyjący na południu kraju czerpią z życia pełnymi garściami i stawiają relacje z innymi na pierwszym miejscu.

Rok później leciałam z przyjaciółką do Neapolu. Okazało się, że dokładnie w tym samym czasie odbywał się tam Napoli Pizza Village – festiwal pizzy. Co roku bowiem na dziesięć dni czerwca nadmorska promenada via Caracciolo z zapierającym dech w piersiach widokiem na Wezuwiusz zamienia się w największą pizzerię na świecie. Stwierdziłam, że skoro będę w Neapolu w takim niezwykłym dla każdego miłośnika pizzy i włoskiej kuchni momencie, to chciałabym zebrać jakiś super ciekawy materiał na bloga, który istniał niecałe dwa lata i dopiero pomału się rozkręcał. Wpadłam więc na szalony pomysł – odezwę się do Gina Sorbilla, jednego z najsłynniejszych pizzaioli we Włoszech, i zaproponuję mu spotkanie. Weszłam na jego profil na Instagramie, który obserwowało ponad 200 tys. fanów i mając pełną świadomość tego, jak mało jest prawdopodobne to, że zobaczy moją wiadomość, napisałam do niego. Przedstawiłam moją miłość do pizzy i włoskiej kultury, podesłałam link do bloga oraz spytałam się, czy byłaby możliwość spotkać się z nim w jego restauracji. Ku mojemu wielkiemu zdziwieniu już po kilku godzinach dostałam odpowiedź: va bene, czyli „w porządku”. Gino od razu podał mi też swój numer telefonu, żeby ułatwić nam komunikację. Przyznam się szczerze, że kompletnie nie spodziewałam się takiego obrotu sprawy.

Po przyjeździe do Neapolu przyszłyśmy do jego restauracji o umówionej porze, ale okazało się, że Gina tam nie ma – bierze udział w nagraniach do programu dla włoskiej telewizji Rai w Rzymie. Na miejscu był jego brat Toto i razem z obsługą bardzo zmartwili się, że nasze spotkanie nie doszło do skutku. Powiedzieli, że przekażą Ginowi informację o tym, że byłam w pizzerii. Nieco rozczarowana opuściłam restaurację i wraz z moją przyjaciółką Martą udałyśmy się w kierunku dzielnicy Mergellina, gdzie odbywał się Festiwal Pizzy. Dotarłyśmy na miejsce idealnie na zachód słońca. Usiadłyśmy na skałkach i podziwiałyśmy cudowne różowo-fioletowe niebo otulające majestatyczny Wezuwiusz. Cały ten widok jak z pocztówki zrekompensował mi trochę mój wcześniejszy zawód. Nagle usłyszałam dźwięk powiadomienia na Instagramie – wiadomość od Gina. Napisał, że wraca z Rzymu i żebym podała mu swój numer telefonu. Po mojej odpowiedzi, chwilę później zadzwonił mój telefon. Odebrałam, a tam beztroskie Ciao, come stai? (Cześć, jak się masz?), na które odpowiedziałam Bene (dobrze), choć byłam lekko przerażona tą spontaniczną rozmową w języku włoskim. Gino poinformował mnie, że będzie wieczorem na Napoli Pizza Village i ma nadzieję, że tam się spotkamy. Spytał się, w ile osób będziemy i rzucił a presto! (do zobaczenia wkrótce!).

Około 22:00 razem z moją przyjaciółką Martą weszłyśmy na teren festiwalu i zaczęłyśmy szukać stoiska Gina. Okazało się, że ma dwa punkty w różnych miejscach i nie mogłyśmy go znaleźć, ponieważ przebywał akurat na tym dalszym. Kiedy tak błądziłyśmy wśród tłumu ludzi, on pierwszy mnie wypatrzył i zawołał. Myślałam, że zadam mu kilka pytań, zrobimy sobie zdjęcie i na tym koniec. Ale Gino przywitał się z nami, a potem zaprosił do stołu, przy którym siedział razem z przyjaciółmi. Tego się nie spodziewałam! Zaczął nas po kolei przedstawiać – najpierw mnie jako blogerkę z Polski (a na Instagramie miałam ledwo 2 tysiące obserwujących), a potem już jako swoją przyjaciółkę. Wszyscy jego przyjaciele byli dla nas niesamowicie życzliwi i szczerze zainteresowani, kim jesteśmy, skąd pochodzimy, co tu robimy.

Gino był niewątpliwie gwiazdą wieczoru – co chwila ktoś wołał go do zdjęcia albo wywiadu, ale on mimo zmęczenia wyraźnie malującego się na jego twarzy, był dla nas wszystkich niesamowicie miły. Spytał się, na jaką pizzę mamy ochotę i czego się napijemy, a po chwili sam nas obsłużył, przynosząc kubki, talerzyki, a potem przepyszną pizzę. Następnie oznajmił, że mogę go pytać, o co tylko chcę, i z chęcią mi pomoże w stworzeniu ciekawych materiałów dla moich czytelników.

Cudowne spotkanie z mistrzem pizzy neapolitańskiej – Ginem Sorbillem na festiwalu pizzy w Neapolu (Napoli Pizza Village)

Byłam ogromnie zaskoczona życzliwością, jaką obdarzyli nas Gino i jego przyjaciele. Mimo że gdy przyszliśmy na wydarzenie, byliśmy kompletnie obcymi dla siebie ludźmi, to wychodząc z niego, miałam wrażenie, że zyskałyśmy nowych przyjaciół – tak ciepło i serdecznie nas wszyscy przyjęli.

Pomału zaczynałam rozumieć, o co chodzi w południowych Włoszech, tak często krytykowanych przez internautów za chaos, śmieci i brak organizacji. Chodzi o ludzi, którzy czerpią z życia pełnymi garściami i cały czas stawiają relacje z innymi na pierwszym miejscu. I o autentyczną atmosferę. Południowych Włoszech nie ogląda się i nie ocenia przez pryzmat tego, co widzą oczy w racjonalny sposób. Tę część kraju trzeba poczuć wszystkimi zmysłami.

Jak znalazłam się na Sycylii?

Sycylia fascynowała mnie od zawsze. Jednak wcześniej nigdy nie przeszłoby mi przez myśl, że ten egzotyczny fragment Włoch będę mogła w przyszłości nazywać swoim domem. W najśmielszych snach nie pomyślałabym, że mogłabym mieszkać na stałe w jednym z najcieplejszych miejsc w Europie, gdzie słońce świeci przez około 300 dni w roku. Czy to w ogóle jest realne?! Mój umysł i wyobraźnia nie były w stanie pojąć takiego stanu rzeczy, szczególnie że w Polsce panuje zupełnie odwrotna tendencja – mamy zaledwie 66 dni słonecznych w roku. Niezbyt sprawiedliwa statystyka, prawda? To jak zestawienie dwóch kompletnie odmiennych światów.

Podczas studiów we Florencji mijałam tę niesamowitą budowlę setki razy – jej widok nigdy mi nie spowszedniał

Dlatego Sycylia zawsze kojarzyła mi się raczej z typowo wakacyjną destynacją, gdzie jedzie się na tydzień (maksymalnie dwa) odpocząć, kąpać w morzu i zajadać na zmianę pyszne kremowe lody lub rogaliki wypełnione po brzegi kremem pistacjowym, a potem wraca się do szarej (i to dosłownie po tej sycylijskiej eksplozji kolorów) rzeczywistości. Przecież codzienność zwykłych śmiertelników nie może wyglądać tak jak tam! Poza tym Sycylia uchodzi za jeden z najbiedniejszych regionów Włoch, więc czego można tam właściwie szukać na dłuższą metę?

Kiedy patrzę na Palermo z tej perspektywy, wybaczam temu miastu jego wszystkie wady i niedoskonałości

Przed pojechaniem na Erasmusa do Florencji, który w znacznym stopniu ułatwił mi podróżowanie po Włoszech, Sycylia pozostawała cały czas w strefie moich marzeń. Najbardziej na południe byłam w Rzymie. Nawet moi rodzice dotarli na tę największą włoską wyspę przede mną i opowiadali mi z wypiekami na twarzy o tamtejszych jedzeniu, ludziach i bajecznych krajobrazach. Tak bardzo chciałam zobaczyć na własne oczy ten magiczny świat!

Na Sycylii nawiązywanie znajomości przychodzi bez żadnego wysiłku – wystarczy wyjść z domu.

Wszystko zmieniło się, kiedy poznałam Angelikę. To ona pierwsza zaraziła mnie miłością do Sycylii. Angie (bo tak ją nazywamy) była wtedy w związku z Sycylijczykiem z Palermo, do którego latała regularnie z Pizy. Można powiedzieć, że ze względu na niego większą część Erasmusa spędziła na Sycylii, zamiast w stolicy Toskanii, do której przyjechała na wymianę. Kiedy oznajmiła mi i dwójce innych przyjaciół z Polski, że leci do Palermo na majówkę, a ceny biletów w dwie strony wynoszą około 40 euro, nie trzeba było nas do niczego dłużej przekonywać. Pod koniec kwietnia 2016 we Florencji pogoda była daleka od zachwytów, a wszyscy nasi znajomi z Toskanii zgodnie potwierdzali, że to najzimniejsza wiosna od lat. Dlatego kiedy wylądowaliśmy na Sycylii i opuszczając pokład po schodach dostawionych do maszyny, poczułam na ciele ciepły wietrzyk, a na policzkach intensywne promienie słońca, zrozumiałam, że znalazłam się w wyjątkowym miejscu. Mimo że zaczął się dopiero maj, na Sycylii trwało już lato, a my mogliśmy nareszcie zrzucić z siebie ciężar płaszczy i kurtek, radośnie paradując po ulicach w letnich ciuchach.

Trzy dni w Palermo, wzbogacone o obowiązkowe dla turystów odwiedzających pierwszy raz Sycylię wycieczki do Mondello i Cefalù, minęły błyskawicznie. Było intensywnie i ekscytująco. Ja, która wcześniej stroniłam od wszelkich słodyczy, codziennie zajadałam się pysznymi cannoli z ricottą, których perfekcyjny smak dosłownie zwalił mnie z nóg. Doznawałam też szoku za każdym razem, kiedy na gablocie wypełnionej sycylijskimi słodyczami, widziałam ogromny wybór deserów na bazie poziomek, które zaliczają się do moich absolutnie ulubionych owoców. Problem z nimi w Polsce jest taki, że niby każdy je zna, ale kiedy spytasz się, gdzie je dostać, to nikt nic nie wie na ten temat. Ilekroć pytałam się o nie na jednym z polskich targowisk, to okazywało się, że jest akurat idealnie przed sezonem na nie albo akurat już po. Jednym słowem – niespełniona miłość, ponieważ właściwie nigdy nie mam okazji nacieszyć się nimi w naszym kraju. Na Sycylii okazały się powszechnie dostępne.

Drugą rzeczą jaka mnie zaskoczyła na Sycylii, to byli ludzie. Głośni, otwarci, ekspresyjni i bardzo serdeczni. Wydawałoby się, że są to epitety opisujące większość Włochów, ale to nie jest prawda. Wyobraźcie sobie, że mieszkając przez pięć miesięcy we Florencji, nie nawiązałam tam żadnej przyjaźni (a naprawdę nie mam problemu z poznawaniem nowych osób), a jedyne bliższe relacje, jakie udało mi się tam zbudować, nie były z Włochami, tylko z przebywającą tam Meksykanką i lokalnym sprzedawcą skórzanych wyrobów, z pochodzenia Egipcjaninem. Na Sycylii miałam wrażenie, że nawiązywanie znajomości, nawet takich powierzchownych, ale bardzo przyjacielskich, przychodzi kompletnie bez żadnego wysiłku – wystarczy wyjść z domu. Nawet jeśli dzieli nas bariera językowa, to Sycylijczycy znajdą sposób i przede wszystkim chęć, żeby się z nami jakoś skomunikować – choćby na migi! Na pewno też nie zostawią nas na pastwę losu, kiedy widzą, że mamy jakiś problem lub czegoś szukamy. Sami wyjdą do nas z inicjatywą, jeśli zauważą, że wyglądamy na zagubionych.

No i trzecia rzecz, która utkwiła mi w pamięci po pierwszym pobycie na Sycylii – szalone życie nocne. Wcześniej nie zdawałam sobie sprawy z tego, że istnieją takie miejsca na świecie, gdzie niedziela wieczór nie jest powodem do melancholii, a bawić się można w każdy dzień tygodnia, bez względu na porę roku czy temperaturę na zewnątrz. Całonocna impreza na słynnej Vuccirii i funkcjonującym jeszcze wtedy Piazza del Garraffello była jednym z najbardziej szalonych doświadczeń w moim życiu. Tam nie miało znaczenia, ile masz lat, jaki masz kolor skóry czy poglądy polityczne – wszystkim przyświecał jeden wspólny cel – dobra zabawa. Kiedyś myślałam, że jedynym sposobem, aby spotkać tak dużą grupę imprezujących ludzi na zewnątrz, jest udanie się na przykład na juwenalia, które odbywają się raz do roku. Okazało się, że w Palermo takie juwenalia w wersji mini mają miejsce codziennie wieczorem! Na środku placu wypełnionego tłumem ludzi stał DJ. Na balkonie jednego z budynków, znajdującego się wokół placu, z butelką wina w ręku i w rytm energicznej muzyki tańczyła pani w wieku 70 lat, bawiąc się z całą resztą w najlepsze. Tuż obok niej na ścianie jednej z prawie rozpadających się kamienic dumnie widniał wielki napis „Durex”. Brzmi jak armagedon? Witajcie na Sycylii! To miejsce, gdzie jedna sprzeczność goni drugą w naprawdę zawrotnym tempie.

Przez te trzy dni Sycylia dostarczyła mi całe spektrum wrażeń i pomyślałam sobie, że to miejsce idealnie odwzorowuje moją chaotyczną osobowość i chciałabym tam jeszcze kiedyś wrócić tu na dłużej. Bardzo wyraźnie pamiętam ostatnie chwile na lotnisku w Palermo i uśmiechające się do mnie intrygujące słoneczko z ceramiki – zupełnie tak, jakby swoim tajemniczym spojrzeniem chciało dać mi do zrozumienia: „jeszcze się zobaczymy”.

Po obronie magisterki dorwała mnie proza życia i rutyna. Praca na etacie jako specjalista ds. marketingu, powtarzalność, wszystkie dni takie same. Funkcjonowanie od weekendu do weekendu, od urlopu do urlopu i życie przeciekające przez palce. Dookoła same rozmowy o kredytach, organizacji ślubu, trudach życia dorosłego, remontach, zakładaniu rodziny, budowaniu domu i byciu poważnym człowiekiem. I te pytania od innych: co dalej? Wiesz już? Gdzie będziesz żyć na stałe? Kiedy dzieci? Jakie masz konkretne plany zawodowe? Gdzie widzisz siebie za 10 lat? Spróbuj nie wiedzieć!

Sycylijskie słoneczko z ceramiki

Kiedy studiujesz, masz taryfę ulgową. Innych interesuje tylko, czy zdałaś sesję i może czy wybrałeś już temat licencjatu/magisterki. Potem zaczynają się schody i społeczeństwo nakłada na młodych ludzi presję, którą naprawdę ciężko udźwignąć. Większość więc nie zastanawia się, czego naprawdę chce od życia, tylko próbuje spełniać oczekiwania innych, podejmując decyzje podobne do kolegów i koleżanek w tym samym wieku. Ja miałam 25 lat i nie czułam się jeszcze mentalnie stara, wbrew temu, co cały świat próbował mi wmówić. Od zawsze też wiedziałam, że praca od 9:00 do 17:00 nie jest dla mnie, ale musiałam się o tym przekonać na własnej skórze. Poza tym wtedy nie miałam innej opcji – musiałam przecież za coś żyć. Jednak po tym, jak nabrałam trochę zawodowego doświadczenia, zaczęłam szukać jakiejś drogi ewakuacji. Wtedy jeszcze praca zdalna w większości zawodów była w strefie marzeń, a ja tak bardzo chciałam wyrwać się z przytłaczającej mnie rzeczywistości! Codziennie myślami przenosiłam się do egzotycznych miejsc, gdzie każdego dnia świeci słońce, a ludzie zamiast ciągle narzekać, wieczorami beztrosko spędzają czas, robiąc coś przyjemnego. I jak widać, warto marzyć, bo wszechświat ewidentnie wysłuchał moich próśb.

Klimatyczne uliczki Palermo

Kiedy w styczniu 2019, w sobotni wieczór bezmyślnie scrollowałam tablicę na Facebooku, przed moimi oczami nagle pojawił się post z zapytaniem: „Czy był już ktoś z Was na Erasmusie dla przedsiębiorców?”. Zaintrygowana wpisałam w Google, żeby sprawdzić, co to jest, i… okazało się, że to program wprost stworzony dla mnie! W ramach niego można wyjechać na sześć miesięcy za granicę, żeby uczyć się u doświadczonego przedsiębiorcy, jak rozwijać swój biznes, który planuje się otworzyć w przyszłości. Moim pomysłem było oferowanie własnych usług marketingowych i praca jako freelancer, żeby zyskać w życiu więcej wolności oraz mieć więcej czasu na podróże. Nie czułam się jednak wystarczająco na siłach, żeby rzucić pracę i od razu zacząć to robić, więc udział w tym programie wydawał się być idealnym mostem do niezależności. Zaaplikowałam, napisałam biznes plan i dostałam się. Tylko gdzie jechać? Pierwszym pomysłem był Mediolan – w końcu to włoskie miasto najbardziej kojarzy się z przedsiębiorczością. Potem jednak zobaczyłam ceny pokojów na wynajem, podliczyłam sobie koszty życia i szybko zrezygnowałam z tego pomysłu.

W międzyczasie odezwał się do mnie właściciel agencji marketingowej z Florencji, ale nie byłam przekonana do tego, czy chcę mieszkać znowu w tym samym mieście. Aż pewnego dnia dostałam e-mail od dziennikarki i właścicielki agencji reklamowej z… Katanii! Byłam w szoku. Po pierwsze – Sycylia kompletnie nie kojarzyła mi się z jakimikolwiek biznesowymi przedsięwzięciami, a po drugie – to niemożliwe, że mogłabym mieszkać przez sześć miesięcy w miejscu, gdzie moja codzienność mogłaby w pewien sposób wyglądać jak wieczne wakacje. Po trzecie – Katania? Wiedziałam tylko, że to miasto leży pod największym aktywnym wulkanem w Europie i nie ma w Internecie zbyt dobrej sławy. Ludzie pisali, że miejsce jest brzydkie, niebezpieczne, brudne i zaraz po przylocie należy z niego uciekać.

Postanowiłam zaryzykować. Od tamtej pory moje życie kompletnie się zmieniło.

Byłam rozdarta w środku. Katania byłaby moją przepustką do życia w raju, ale czy będę się tam dobrze czuła? Nie spałam po nocach, ciągle rozważając plusy i minusy przeprowadzki. W końcu skontaktowałam się z dziewczynami, które były na Erasmusie w Katanii i wtedy nastąpił moment przełomowy. Wszystkie były zachwycone pobytem na Sycylii i oczarowane Katanią. Postanowiłam zaryzykować. W środku czułam, że podjęłam dobrą decyzję, a moja intuicja nigdy się nie myli. I od tamtej pory… moje życie kompletnie się zmieniło. Choć od zawsze kochałam Włochy, to Sycylia stała się moją największą pasją. Tematy z nią związane opanowały prowadzonego przeze mnie od kilku lat bloga i Instagram. Wydałam samodzielnie kulinarne przewodniki po wschodniej i zachodniej części Sycylii, otworzyło się przede mną wiele nowych drzwi. Śmiało mogę powiedzieć, że Sycylia zmieniła moje życie. Skąd zatem biorą się tak skrajne opinie na jej temat?

Musicie zrozumieć, że Sycylia jest jak dobra sztuka teatralna. Kiedyś Marek Kościółek, wspaniały aktor, reżyser i założyciel Teatru Krzyk, powiedział mi, że przedstawienie jest dobre nie wtedy, kiedy jesteś nim zachwycony, tylko wtedy. gdy wzbudzi w Tobie jakieś emocje. Nie ma znaczenia, czy są pozytywne, czy negatywne. Liczy się to, że po zakończeniu, zostawi Cię ono z jakimiś przemyśleniami. Taka jest właśnie Sycylia – zaszokuje Cię, zauroczy, oburzy. Jedno jest pewne – nie pozostaniesz wobec niej obojętny.

Marzamemi

W tej książce pokażę Wam, jak wygląda Sycylia moimi oczami. Może moje opowieści pozwolą Wam się w niej zakochać, a może po prostu sprawią, że staniecie się dla niej trochę bardziej wyrozumiali. Mieszkałam rok w Katanii, 3 miesiące w Palermo, a od kilku lat wracam na Sycylię regularnie kilka razy w roku. Przez ten czas zebrałam cały wór spostrzeżeń, doświadczeń i ciekawych historii. Mam nadzieję, że będziecie się dobrze bawić! Żeby zrozumieć dlaczego Sycylia jest jaka jest, najpierw warto zagłębić się w skomplikowaną historię tej wyspy.

Wyspa

Jak zwiedzać Sycylię?

Przede wszystkim – bez pośpiechu. Jest on całkowicie niewskazany. Pośpiech może skutecznie pokrzyżować Wasze plany lub je całkowicie zrujnować. Ostatni bus może wcale nie przyjechać, a autobus miejski spóźnić się 40 minut. Najlepsza restauracja w mieście, do której szliście na piechotę trzy kilometry, może nagle okazać się zamknięta, mimo że Google ewidentnie pokazuje co innego. A Wam jedynie pozostanie pocałować klamkę, ponieważ do drzwi przylepiona jest duża karteczka informująca o tym, że właściciel lokalu właśnie udał się na dwutygodniowe ferie. W szczycie sezonu. Tak po prostu. Na pewno będzie na tym stratny finansowo. Ale przecież są ważniejsze rzeczy w życiu niż pieniądze. Odpoczynek to rzecz święta i Sycylijczycy doskonale o tym wiedzą, stawiając go ponad sprawami materialnymi. A Wasza złość i irytacja niewiele zmienią. Lepiej się dostosować, przymknąć oko i skoczyć na espresso do baru lub pomyśleć, jak w inny sposób wykorzystać zyskany czas.

Sycylia uczy cierpliwości i pokazuje, że nie wszystko musi iść zawsze zgodnie z planem. A to nie musi oznaczać, że coś przez to stracimy. Wręcz przeciwnie. Żeby odkryć to, co najpiękniejsze w tym regionie, trzeba zwolnić, z uwagą i ciekawością obserwować panujące tam otoczenie i skrajności. Bez oceniania. Bez porównywania.

Sycylię należy zwiedzać bez pośpiechu.

Wyspa jest jak jeden mały kontynent, w którym lista miejsc do zobaczenia i doświadczenia nigdy się nie kończy. I choć może nas kusić, żeby odhaczyć wszystkie najważniejsze zabytki podczas tygodniowego urlopu, to nie na tym polega zwiedzanie Sycylii. Ją trzeba chłonąć wszystkimi zmysłami. Obserwować ludzi, naturę i zwyczaje. Zboczyć z typowo turystycznego szlaku. Podjechać do mniej znanego miasteczka i zachwycić się zwykłą codziennością. Zjeść topniejące w mgnieniu oka super słodkie lody w bułce, wpatrując się w zlewający się ze sobą błękit nieba i morza, lub dołączyć do pochodu mieszkańców z okazji święta lokalnego patrona, obserwując tradycje, których znaczenie nie zatarło się, mimo upływu wielu wieków. Bo niewiele jest takich turystycznych kierunków, które aż w tak dużym stopniu potrafią zaskoczyć swoją autentycznością, pozwalając „obcym” podglądać fascynującą rzeczywistość, a czasem nawet stać się jej częścią.

Sycylia – to jeszcze Europa czy już Afryka?

Ile razy mówi się o tym, że nie powinno się oceniać po pozorach? Sycylii nie da się w pełni poczuć i zrozumieć bez odpowiedniego kontekstu. Jeśli ktoś przyjeżdża na wyspę i jedynym, co widzi i zapamięta, są śmieci, to znaczy, że nie odrobił ważnego zadania domowego przed przyjazdem lub powinien trochę popracować nad swoją wrażliwością i dostrzeganiem czegoś więcej poza tym, co rzuca się od razu w oczy, bo jest inne niż u nas. Mnie zawsze szokuje to, jak skrajne opinie wywołuje Sycylia w różnych osobach i jak dokładnie te same miejsca mogą być postrzegane w zupełnie inny sposób.

Tętniąca życiem Katania

Sycylia jest piękna, ale nie w takim oczywistym rozumieniu. To piękno jest nieraz schowane pod ogromną warstwą brudu, chaosu, czarnego pyłu wulkanicznego i nigdy nieustającego (w dużych miastach) dźwięku klaksonów. Jeśli ciekawość zaprowadzi nas nieco głębiej, to dostrzeżemy niezwykłe święta, folklor, pyszne i niedrogie jedzenie wysokiej jakości, spektakularną naturę i życzliwość mieszkańców. To od nas zależy, czy widzimy szklankę do połowy pełną, czy pustą. Podobnie jest z Sycylią i z wyborem różnych jej aspektów, na których się skupimy.

Wielu turystów przyjeżdża na wyspę ze swoimi konkretnymi oczekiwaniami. Mając w głowie same piękne kadry z filmów i seriali, doznają potem bolesnego zderzenia z rzeczywistością, kiedy widzą, że nie jest tak idealnie, jak sobie wyobrażali. Albo porównują Sycylię z Toskanią czy innymi bardziej komercyjnymi miejscami we Włoszech, które są cudowne, czyste, ale często niestety mniej autentyczne. Bo spacerując po urokliwych uliczkach Asyżu czy Montepulciano, jak często słyszycie język włoski? Czy nie jest tak, że większość komunikatów dostosowanych jest do licznych turystów z Ameryki, których głośne rozmowy słychać znacznie częściej niż włoski gwar? No właśnie…

„Instagramowa” Isola Bella w Taorminie

Sycylia nigdy nie będzie udawać kogoś, kim nie jest, tylko po to, żeby Wam zaimponować. Oczywiście, znajduje się tam kilka bardziej „Insta friendly” miast, takich jak Taormina czy Cefalù, które budzą same „ochy i achy”, oraz są potwierdzeniem wszystkich typowych skojarzeń z włoskim la dolce vita, ale są to raczej wyjątki.

Kiedy północne regiony Włoch graniczą z takimi krajami, jak Francja czy Szwajcaria, co oczywiście w dużym stopniu wpływa na ich kulturę i zwyczaje, Sycylia jest położona niecałe 200 km od… Afryki! Skoro Mediolan i Palermo dzieli ponad 1500 km (czyli mniej więcej tyle samo co Warszawę i Mediolan!), jak możemy oczekiwać, że północ i południe Włoch będą do siebie podobne?

Sycylia – wyspa europejska czy już bardziej afrykańska?

Nie da się więc na Sycylię nałożyć jakiejś konkretnej etykiety i jednoznacznie określić, czy jest bardziej europejska, czy afrykańska. Z jednej strony, jest częścią Włoch i Unii Europejskiej, a jej mieszkańcy mówią głównie po włosku. Z drugiej strony, to jedna z największych wysp Morza Śródziemnego, która leży w pobliżu wybrzeży Tunezji i Libii, co sugeruje silne wpływy afrykańskie. Jakby tego było mało, Sycylia na przestrzeni wieków była pod rządami różnych nacji, w tym m.in. Greków, Rzymian, Bizantyjczyków, Arabów i Normanów, co w wielkim stopniu wpłynęło na jej rozwój i charakter.

Można więc stwierdzić, że Sycylia jest unikatowym i jedynym w swoim rodzaju tworem, łączącym w sobie elementy i tradycje wielu różnych kultur. Dlatego występujące na jej terenie kuchnia, sztuka, architektura czy zwyczaje tak bardzo różnią się od tych, które spotykamy w pozostałych częściach Włoch.

Przed przyjazdem do krainy słońca, warto zapoznać się z historią tej wyspy, żeby lepiej zrozumieć panującą tam rzeczywistość i tak dużą różnorodność regionu. Bo przy odrobinie uważności, liczne ślady przybyszów z przeszłości znajdziecie prawie na każdym kroku!

Łyk historii z opuncją w tle

Nie będę wchodzić w najdrobniejsze szczegóły dotyczące historii Sycylii, ponieważ nie czuję się specjalistką w tym temacie, ale chciałabym, żebyście poznali chociaż jej ogólny zarys. Uważam, że jest to klucz do zrozumienia sycylijskiej kultury.

Dlaczego Sycylia była tak chętnie podbijana przez inne narody? Przede wszystkim ze względu na strategiczne położenie. Wyspa ta znajdowała się w samym środku Morza Śródziemnego, między Europą, Afryką i Azją, na przecięciu ważnych szlaków handlowych. Była więc niezwykle atrakcyjna dla kupców i handlarzy z całego świata.

Ścieżka Saracenów jest pełna dzikich opuncji i zapierających dech w piersiach widoków na Etnę

Po drugie, na Sycylii panuje łagodny klimat, a jej tereny bogate są w urodzajne ziemie, idealne do uprawy zbóż i winorośli. Istnieje nawet pewna legenda mówiąca o tym, że kiedyś Turcy przywieźli ze sobą na Sycylię opuncję figową (il fico d’India), którą uważali za trującą, żeby zniszczyć chrześcijański sycylijski lud. W rzeczywistości roślina ta tak doskonale przyjęła się na lokalnych żyznych ziemiach, że zaczęła wydawać słodkie owoce, które okazały się nie tylko przepyszne, ale mające też mnóstwo właściwości zdrowotnych i odżywczych. Co ciekawe, Włochy znajdują się w czołówce producentów opuncji figowej na świecie (z regionem Sycylia na czele), a spacerując po dzikich sycylijskich dróżkach, znajdziecie tę roślinę niemalże wszędzie. Skąd tak naprawdę pochodząca z Meksyku opuncja wzięła się na wyspie? Sama jej nazwa jest dość myląca, ponieważ sugerowałaby, że owoc ten pochodzi z Indii (fico d’India). Roślina ta została sprowadzona do Europy z Ameryki Środkowej w XVI w. przez hiszpańskich kolonizatorów, którzy myśleli wtedy, że odkryli Indie. A jako że Sycylia przez pewien okres znajdowała się również pod panowaniem Hiszpanów, to właśnie dzięki nim ta roślina dotarła na wyspę.

Sycylia zaskakuje swoim pięknem.

Skoro jesteśmy przy opuncjach, to muszę Wam zdradzić jedno niesamowite miejsce z nimi w roli głównej. Jak będziecie w okolicach Taorminy, nie możecie go przegapić! Nazywa się Ścieżka Saracenów (Sentiero dei Saraceni) i jest to starożytna dróżka prowadząca z Taorminy do Castelmoli. W trakcie tej mało wymagającej trasy trwającej około 40 minut zobaczycie jedne z najpiękniejszych widoków w Waszym życiu.

Ciężko mi zliczyć, ile już dokładnie razy byłam na Sycylii, ale w marcu 2023 znowu spędziłam ponad miesiąc w Katanii. Wyspa i tym razem mnie nie zawiodła – jak zwykle dostarczyła mi mnóstwo wzruszeń i emocji. Pod koniec mojego pobytu wydawało mi się, że już nie ma rzeczy, która mogłaby mnie poruszyć do głębi, tyle doświadczyłam przez ten miesiąc. No i pudło! Kilka dni przed powrotem do Polski wybrałam się na Ścieżkę Saracenów razem Polką mieszkającą na Sycylii, poznaną jeszcze tego samego dnia. Stawiając każdy kolejny krok, wymieniałyśmy się zachwytami nad krajobrazami, które ukazywały się przed naszymi oczami. Mimo że ja i ona znałyśmy już Sycylię doskonale, doszłyśmy do wniosku, że ta wyspa nigdy nie przestaje zaskakiwać swoim pięknem. Czasem wydaje Ci się, że widziałeś już wszystko, przemierzyłeś Sycylię wzdłuż i wszerz. A potem idziesz po raz pierwszy krętymi dróżkami starożytnej ścieżki pośród dzikich opuncji figowych, z każdego rogu spogląda na Ciebie majestatyczna Etna, z oddali widać falujące morze, a niebo o zachodzie słońca nabiera coraz bardziej intensywnych różowo-pomarańczowych barw i… nie możesz uwierzyć, że to wszystko istnieje naprawdę. To mógłby być spokojnie opis sceny jakiegoś superromantycznego włoskiego filmu, a jest po prostu urywkiem zwykłego spaceru po Sycylii.

Różowa oaza, czyli Fenicjanie na Sycylii

Jako pierwsi na Sycylii pojawili się Fenicjanie – starożytny lud pochodzący z obszaru dzisiejszego Libanu i Syrii, który szybko dostrzegł w niej potencjał handlowy i możliwości eksploatacji surowców naturalnych. Żywe ślady po ich obecności znajdziemy nawet teraz! Należy ich szukać w zachodniej części Sycylii, gdzie Fenicjanie założyli swoje pierwsze osady w XVIII w. p.n.e. Jedną z pierwszych była Mozia (Mothia), czyli miasto zlokalizowane na małej wysepce w okolicy Marsali, gdzie można obecnie zobaczyć wiele znalezisk archeologicznych. To ważne miejsce dla wszystkich, którzy fascynują się przeszłością!

Ręcznie zbierana sól w okolicach Marsali układana jest w wielkie kopce

Każdy z ludów przybyłych na wyspę wzbogacał ją o jakieś nowe zwyczaje. Nie mogło być inaczej w tym przypadku! Tym, co mnie kiedyś przyciągnęło w te rejony, było… podpatrzone w Internecie zdjęcie akwenu z bajecznie różową wodą! Ta sytuacja zbiegła się z innym wydarzeniem. Pewnego razu byłam na lekcji gotowania u sycylijskiej nonny, od której usłyszałam o magicznym zakątku w zachodniej części Sycylii, gdzie wciąż…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej