REKOMENDACJE DLA KSIĄŻKI Terapia rysowaniem

„Dzięki wnikliwym, a jednocześnie prostym poradom i instrukcji jak je wykorzystać, Sheila Darcey otwiera drogę naszej wrodzonej kreatywności do wyrażania i wychodzenia poza ramy ograniczających nas emocji. Podążając za jej wskazówkami znajdujemy spokój wśród zamętu, uwalniając artystę, który żyje w każdym z nas”.

— Gabor Maté, lekarz, autor książki Ciało a stres – jak uniknąć fizycznych kosztów ukrytego stresu

„Wyjątkowa podróż w najgłębsze zakamarki własnego wnętrza. Ta książka pomoże ci wydobyć na światło dzienne rzeczy, które cię prześladowały – tak, aby przestały cię ograniczać. Gorąco polecam”.

— Pedram Shojai, lekarz medycyny naturalnej, autor książki The Urban Monk z listy bestsellerów New York Times

„Rysowanie, szkicowanie, a nawet bazgranie ma dwie niezwykłe zalety. Jest to naturalna forma samoregulacji, uspokajająca oraz kojąca i ciało, i umysł. Jest to również sposób na uwolnienie naszych osobistych narracji, ponieważ nawet najprostszy rysunek opowiada historię naszego życia. W swej niezwykłej książce Sheila Darcey doskonale pokazuje te korzyści; jej klarowne obserwacje będą wspierać cię w odkrywaniu twej własnej ścieżki dzięki rewelacyjnej serii praktycznych ćwiczeń i porad. Terapia rysowaniem. Kreatywność drogą ku zdrowej psychice i przemianie wewnętrznej to przyjazny dla czytelnika, przystępny przewodnik, dzięki któremu poznasz potęgę kreatywności. Uzdrawiającą moc nawyku szkicowania wesprze twój plan odnowy biologicznej”.

— dr Cathy Malchiodi, autorka książki Trauma and Expressive Arts Therapy: Brain, Body, and Imagination in the Healing Process

„W Terapii rysowaniem Sheila uczy czytelnika jak wykorzystać wrodzoną kreatywność, aby wnieść do naszego życia relaks, swobodę i wewnętrzne przebudzenie. Oferuje przewodnik, który krok po kroku pomoże ci uzdrowić twoje emocjonalne reakcje na życie. To doskonałe połączenie Drogi artysty Julii Cameron z Darami niedoskonałości Brené Brown!”

— Laurie Kanyer, artystka, doradczyni, autorka książki Collage Care: Transforming Emotions and Life Events with Collage

„Terapia rysowaniem to niesamowity przewodnik ułatwiający procesy autodiagnozy i leczenia. Sheila Darcey w przekonujący sposób zaprasza czytelnika do odkrycia potencjału ekspresji artysty, który drzemie w każdym z nas”.

— William A. Richards, autor książki Sacred Knowledge: Psychedelics and Religious Experiences

„Sztuka nie musi onieśmielać. W Terapii rysowaniem Sheila Darcey zachęca każdego – artystę czy nie – aby sięgnął po piórko i rozpoczął praktykę twórczą, która zmieni sposób, w jaki wyraża i doświadcza swojego najgłębszego ja”.

— Alexa Meade, artystka

„Czytanie Terapii rysowaniem jest niczym zanurzenie się w świat kreatywności, artystycznych możliwości i ekspansji. To przewodnik po odkrywaniu nieuświadomionych ograniczeń i niewyrażonych możliwości. Sięgnij po tę książkę i doświadczaj osobistej przemiany na każdej stronie!”

— Fritzi Horstman, założycielka Compassion Prison Project

Tytuł oryginału: Sketch by sketch: a creative path to emotional healing and transformation.

Text Copyright©2021 by Sheila Darcey

Published by Arrangement with St. Martin’s Publishing Group

All rights reserved

Copyright © for the Polish edition by PURANA 2022

Kompleksowe opracowanie książki:

Agencja Wydawnicza Synergy Elżbieta Meissner

www.agencja-wydawnicza-synergy.pl

Zespół w składzie:

Przekład: Arkadiusz Czerwiński

Redakcja: Aleksandra Kantorowicz

Korekta: Anna Sadczuk

Skład, łamanie i adaptacja okładki: Barbara Kryska

ISBN: 978-83-66200-62-3

Wydawca:

Wydawnictwo PURANA

ul. Agrestowa 11, 55-330 Lutynia

tel.: 71 35 92 701, 603 402 482

e-mail: biuro@purana.com.pl

www.purana.com.pl

Facebook: FB Wydawnictwo Purana

Zapraszamy do naszej księgarni interentowej:

www.purana.com.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana bądź przekazywana w jakiejkolwiek formie, żadnymi środkami elektronicznymi lub mechanicznymi, łącznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem lub przez dowolny system przechowywania informacji, bez pisemnej zgody wydawcy.

Informacje zawarte w tej książce nie mają na celu zastąpienia porad medycznych. Czytelnik powinien skonsultować się ze swoim lekarzem w sprawach związanych ze zdrowiem, zwłaszcza jeśli cierpi na jakiekolwiek schorzenia, a także przed rozpoczęciem/wstrzymaniem przyjmowania lub zmianą dawki przyjmowanych leków. Każdy czytelnik ponosi wyłączną odpowiedzialność za własne decyzje dotyczące opieki zdrowotnej. Autor i wydawca nie ponoszą odpowiedzialności za jakiekolwiek negatywne skutki, stanowiące, bezpośrednio lub pośrednio, efekt wykorzystania informacji zawartych w tej książce.

SPIS TREŚCI

WPROWADZENIE

BIBLIOTEKA WIZUALNA

KOŁO EMOCJI

1. NARYSUJ NADZIEJĘ

Narysuj poczucie niepokoju • Rysuj z nadzieją

2. NARYSUJ WIARĘ

Rysuj pomimo trudności • Rysuj możliwości

3. NARYSUJ MIŁOŚĆ

Rysuj z poczuciem samoakceptacji • Narysuj ufność

4. NARYSUJ CISZĘ

Rysuj mimo zgiełku • Rysuj głosem

5. NARYSUJ ODDECH

Rysuj, choć odczuwasz napięcie • Narysuj spokój

6. NARYSUJ PRAWDĘ

Rysuj zaznaczając pęknięcia • Narysuj poczucie bezpieczeństwa

7. NARYSUJ WIARĘ W SIEBIE

Rysuj, choć odczuwasz skrępowanie • Narysuj wolność

8. NARYSUJ ZAUFANIE

Rysuj, choć odczuwasz niepewność • Narysuj pewność siebie

9. NARYSUJ ODWAGĘ

Rysuj, choć odczuwasz strach • Narysuj, że się nie krępujesz

10. NARYSUJ POSTRZEGANIE

Rysuj zniekształcając rzeczywistość • Narysuj perspektywę

11. NARYSUJ PRZENIKLIWOŚĆ

Rysuj bez patrzenia • Narysuj jasność widzenia

12. NARYSUJ REFLEKSJĘ

Rysuj w niewygodnej pozycji • Narysuj komfort

13. NARYSUJ EKSPRESJĘ

Rysuj kontrasty • Narysuj harmonię

14. NARYSUJ PODDANIE SIĘ

Rysuj, choć odczuwasz napięcie • Narysuj ulgę

15. NARYSUJ MĄDROŚĆ

Rysuj nawet z poczuciem konfliktu • Narysuj akceptację

16. NARYSUJ INSPIRACJĘ

Rysuj odczuwając niedosyt • Narysuj obfitość

17. NARYSUJ POSTĘP

Rysuj poza strefą komfortu • Narysuj rozwój

18. NARYSUJ ZABAWĘ

Rysuj dokumentując własne doświadczenia • Narysuj wyzwolenie

19. NARYSUJ CEL

Rysuj poszukiwania • Narysuj ewolucję

20. NARYSUJ PROJEKT

Rysuj nawet w poczuciu zamętu • Narysuj wizję

21. RYSUJ…

Pytania i odpowiedzi

LISTA LEKTUR

PODZIĘKOWANIA

Ta książka jest dedykowana mojej matce, Micah i Leili, mojej trójcy wiary, nadziei i miłości.

A także mej Babusi, której milczenie było tak głośne, że krzyczało do mnie – i przeze mnie.

WPROWADZENIE

Krzesło, biurko, lampa. Kartka papieru i pióro. Każde z tych narzędzi stanowi zaproszenie do uważnej rozmowy z samym sobą. Zachęca umysł i ciało do wspólnej pracy, aby wyrazić to, co jeszcze nie zostało wypowiedziane. W tej świętej przestrzeni czas płynie w rytmie mojego serca. Regularne, pulsujące uderzenia… bam… bam… i oczekiwanie, które poprzedza powolny i stały zew… bum… bum… ciekawskiego umysłu zagubionego w procesie twórczym. Nie potrzeba słów, znaki kreślone na stronie dają wyraz temu, co dzieje się wewnątrz mnie. Każda linia pozwala mi lepiej zrozumieć własną przeszłość. Te linie łączą się z moją teraźniejszością i w tym właśnie momencie zaczynam tworzyć przyszłość nieskończonych możliwości.

To są narzędzia moich codziennych ćwiczeń, praktyk, które pomagają mi wyrazić to, co we mnie wibruje. Historię jakże często pełną niepokoju, ciszy, tajemnic i wstydu. Rysując, kiedy odczuwam zdenerwowanie, odnajduję spokój. Rysując, kiedy chcę wyrazić ciszę, słyszę swoje serce i mój głos. Rysując moje sekrety, widzę od zawsze znaną prawdę, której nigdy nie miałam odwagi ujawnić. Co jednak najważniejsze, rysując wstyd, z pokorą i wdzięcznością wyzwalam w sobie poczucie własnej wartości.

Ten sposób rysowania pojawił się w moim życiu, kiedy traciłam kontrolę nad swoim niepokojem, a każdy dzień podszyty był strachem i rozdrażnieniem. Tradycyjne medytacje i prowadzenie dzienników nie pomogły, porzuciłam to po kilku tygodniach. Uznałam, że to nie dla mnie.

Terapia pozwoliła mi złożyć w całość układankę mojej przeszłości i zrozumieć chaos mojej teraźniejszości. Odblokowała także kilka szczęśliwych wspomnień z dzieciństwa, z których wszystkie miały coś wspólnego ze sztuką: oto rysuję portret członka mojej rodziny; tracę poczucie czasu leżąc na łóżku i szkicując w zeszytach przez cały dzień; studiuję kontury różnych przedmiotów, aby przekonać się, jak realistycznie można je odwzorować. Każde z tych wspomnień pozwalało mi odnaleźć wewnętrzny spokój. Przynosiły mi wytchnienie, gdy niepokój stawał się zbyt przytłaczający.

Z długopisem w ręku zauważyłam, że kreślone w zeszycie znaki odzwierciedlają tematy przetwarzane w moim umyśle. Było w tym coś więcej niż tylko bazgroły. Gdy na kartce przede mną tworzyły się linie, moja dusza wchodziła w dialog z moim nieszczęściem. W miarę jak coraz bardziej zdawałam sobie sprawę z ciężarów przytłaczających mą duszę, każdy rysunek przynosił mi ulgę. Nie wiedziałam właściwie czemu, ale musiałam szkicować dalej. Wewnętrzny niepokój zaczął nabierać kształtu. Dowodem były rysowane linie i formy, i chociaż była w tym niewinność podobna do tej, z jaką dziecko maluje kolorowankę, było w tym również coś wzmacniającego. Odkryłam, że znaki na kartce wyrażają moje uczucia. Rysunek był w stanie pomieścić wszystko to, co domagało się uwolnienia, a wraz z jego ewolucją coraz wyraźniej postrzegałam źródła mojego niepokoju. Chociaż było to podobne do medytacji, nie chodziło o to, by opróżnić mój umysł z myśli. Zamiast tego pojawiła się uważność, a wraz z nią zrozumienie głównych źródeł mojego dyskomfortu. Rysowanie pomagało mi myśleć, pozwalało myślom poszaleć. To było miłe uczucie.

Codzienny proces wyrażania siebie i autorefleksji stał się dla mnie ożywczym aktem uzdrawiania i dbałości o siebie oraz uwolnieniem od codzienności. Był zarówno moim zbawieniem, jak i siłą napędową wewnętrznego rozwoju. Z czasem ćwiczenie to przekształciło się w Poezję Rysunku — praktykę kreatywnej ekspresji. Na kartkach i w szkicownikach, które zapełniły się w następnych miesiącach i latach, kreśliłam najbardziej wrażliwe cząstki swojej osobowości, nigdy nie czując się nadmiernie odsłonięta. Poezja Rysunku pomogła mi zmienić schematy w moim życiu, abym mogła odtworzyć wewnętrzny krajobraz rozkwitający prawdziwym szczęściem i radością.

Wykorzystując moc kreatywności jako ścieżkę ku pogłębionej świadomości, znalazłam sposób na przezwyciężenie wszelkich ograniczeń. Czuję, smakuję, wącham, słyszę i widzę wszystko jako inspirację dla tego, co ma w moim życiu nadejść. Pragnę podzielić się z tobą tym bogactwem wrażeń. Jeśli cię to zainteresowało, czytaj dalej.

Być może myślisz w tej chwili: „Ja przecież nie jestem artystą!” Jeśli tak jest, zapewniam, że nie musisz studiować sztuk plastycznych ani posiadać żadnego artystycznego „talentu”. Wszyscy jesteśmy twórcami. Tworzymy, kiedy wizualizujemy nasze lęki i wyobrażamy sobie naszą przyszłość, opowiadamy historie, aby inspirować innych i budować z nimi więzy. Za każdym razem wyrażamy i uwalniamy to, co jest w nas. Zawsze, gdy angażujemy się w otaczający nas świat i staramy się stworzyć w nim własną narrację, tworzymy, choć nie zdajemy sobie z tego sprawy. Pomysły rodzą się w głowach tych, którzy kwestionują zastany porządek, jednak wszyscy posiadamy zdolność tworzenia. Aby uwolnić pełnię swego potencjału, musisz tylko chcieć spróbować.

Być może artyści zaprotestują przeciwko tym twierdzeniom, ale pamiętaj – nie proponuję uprawiania sztuki, lecz sposób na wyrażenie swego wnętrza. Coś podobnego do zajęć ze swobodnego pisania. Tu również pozwalasz, aby twój umysł wędrował. Pozwalasz, aby doświadczenia i myśli zderzały się ze sobą. To, co wypływa z twego wnętrza, przelewasz na papier. Niektóre ilustracje w tej książce zostały stworzone przeze mnie, ale wiele z nich pochodzi od osób, które ukończyły moje warsztaty. Sposób wykorzystania rysowania, o jakim piszę w tej książce, nie polega na tworzeniu pięknych dzieł sztuki. Chodzi o sam proces tworzenia i to, jak ten proces staje się metaforą życia.

Zasadniczo Poezja Rysunku to twórcza ekspresja, która wspiera twoją zdolność do identyfikowania emocji, przetwarzania doświadczeń i wykorzystania efektów tych procesów. Może stanowić również codzienne ćwiczenie wykorzystujące myślenie projektowe, aby zbudować w tobie to, co dr Carol Dweck nazywa „umysłem nastawionym na rozwój”. Oznacza to wiarę, a przynajmniej chęć uwierzenia, że każda kreska na papierze przybliża cię do twego celu i może pomóc ci żeglować po wielkiej zmianie i wszystkich małych ewolucjach, które się z nią wiążą. Ostatecznie rysunki, które tworzysz, stają się dopełnieniem twojej egzystencji. To, co tworzysz, jednocześnie tworzy ciebie.

Ta książka zawiera czterdzieści ćwiczeń z rysowania, zgromadzonych w dwudziestu jeden rozdziałach. Możesz wykonać je po kolei lub wybrać te, które w danym momencie uznasz za najbardziej odpowiednie. Możesz je również powtarzać ile razy zechcesz. Niezależnie od tego, który sposób wybierzesz, pamiętaj, aby przeczytać każdy rozdział do końca. Być może są fragmenty, które wolisz pominąć lub które twoim zdaniem nie dotyczą ciebie, ale… właśnie te rozdziały często zawierają lekcje, których najbardziej potrzebujesz. Przeczytaj każdy z nich.

Nadszedł dzień, w którym ryzyko pozostania nabrzmiałym pąkiem było bardziej bolesne niż ryzyko rozkwitnięcia.

— Anaïs Nin

W tej książce dotykam również spraw duchowych, ale pozwól, że wyjaśnię: Poezja Rysunku nie jest religią. Nie zastępuje też terapii i nie jest formą sztuki. Nie głoszę żadnej wiary, nie udzielam porad psychologicznych ani nie uczę biegłości w rysowaniu. Bez względu na to, w co wierzysz lub nie, wszystko to stanowi element proponowanej metody. Bez względu na to, jakie masz problemy, one również są istotne w naszej wspólnej pracy. Bez względu na to, czy posiadasz zdolności twórcze, czy nie… to także jest częścią tego kursu.

Na początek możesz po prostu myśleć o tym jako o zdrowym sposobie wyrażania emocji. Metodzie przelewania na kartkę gniewu, smutku, niepokoju lub radości, która pozwala ci uświadomić sobie co czujesz, bez strachu i osądzania. Kiedy zaczniesz ćwiczyć, zauważysz zmianę perspektywy. Będziesz w stanie zrozumieć, w jaki sposób mroczne działania twojego wewnętrznego świata łączą się z wydarzeniami rozgrywającymi się wokół ciebie. Odkryjesz, że ta metoda obserwacji własnej osobowości pozwala nam zachować integralność i postrzegać siebie jako element skomplikowanej sieci tworzenia i ewolucji.

Częścią procesu leczenia jest uświadomienie sobie, że wszyscy jesteśmy istotami złożonymi, emocjonalnymi i społecznymi. Wszyscy przeżywamy doświadczenia w różnoraki sposób, a kontekst, w jakim je odczuwamy, determinuje sposób wyrażania naszych emocji. W procesie odczuwania nie chodzi o osądzanie. Na przykład, radość nie jest ważniejsza niż depresja. Żadne uczucie nie jest cenniejsze od innego. Poezja Rysunku to raczej akt samoopieki, który pozwala nam w zdrowy i produktywny sposób zgłębiać pełen wachlarz emocji, których wszyscy doświadczamy.

W ten sposób zrozumiesz, że wszystkie twoje emocje istnieją po to, aby ci służyć. Nawet emocje, które wydają się na tyle potężne, że mogą cię zniszczyć, mogą posłużyć jako drogowskazy na ścieżce osiągania samoświadomości.

Z tej książki dowiesz się, że kiedy próbujemy wyprzeć pewne emocje (np. wstydu, poczucia winy, złości, strachu itp.), stajemy się ich zakładnikami – ze względu na sposób, w jaki wpływają one na naszą kondycję fizyczną, psychiczną i emocjonalną. Oznacza to, że w Poezji Rysunku chodzi nie tylko o twórczą ekspresję, lecz w równym stopniu o miłość do samego siebie.

UWIERZ, JESTEŚMY GOTOWI

Niech zgadnę, zapewne szalenie intryguje cię idea sztuki jako metody terapii, ale być może już szukasz wymówek, by odłożyć zgłębianie jej tajników na później:

- Nie mam czasu.

- Nie mam energii.

- Nie mam w sobie twórczej żyłki.

- Nie mam do tego miejsca ani narzędzi.

- Mam już swoje codzienne ćwiczenia.

- Powinnam/powinienem wykorzystywać swój czas w bardziej produktywny sposób.

- Dawno nie rysowałam/rysowałem.

- Perspektywa codziennych ćwiczeń mnie zniechęca.

- Sztuka wydaje się onieśmielająca.

- Prawdopodobnie nic nie poczuję.

- Nie jestem gotowa/gotowy na odczuwanie pewnych emocji.

Bez trudu znajdziesz powody, by stwierdzić, że to nie jest dla ciebie. Zamiast jednak myśleć, że nie masz na to czasu, lub jest to zajęcie zbyt absorbujące czy męczące, wyobraź sobie, że jest to narzędzie dostępne dla ciebie w każdym momencie i w dowolny sposób. To, że w tej chwili ogarniają cię wątpliwości, dowodzi w istocie tego, że jest to najlepszy moment do podjęcia działania.

Nie lekceważ żadnego z powodów, dla których uważasz, że nie możesz zaangażować się w ten kurs, ponieważ każdy z nich oznacza, że musisz coś zmienić lub sprawić, by coś się wydarzyło. Może ci się przy tym wydawać, że walczysz z grawitacją lub próbujesz przenosić góry. „To niemożliwe” — myślisz.

To jest możliwe. Po prostu czytaj dalej.

Może żywisz obawy przed wzbudzeniem swych najgłębszych emocji i związanych z nimi doświadczeń. Wielu z nas dotarło w życiu tak daleko bez „ruszania tych spraw”, więc po co zaczynać teraz? Aby odpowiedzieć na to pytanie, przyjrzyjmy się przez chwilę temu lękowi. Możesz uważać, że twoje osobiste lęki chronią cię przed niebezpieczeństwem, albo że negowanie tych lęków cię wzmacnia. Jednak w obu tych przypadkach lęk powstrzymuje cię od wkroczenia na drogę nieskończonych możliwości, jakie otwiera wolność i życie w prawdzie.

UWIERZ, MASZ WSZYSTKO, CZEGO ci POTRZEBA

Istnieje wiele narzędzi, które pomogą ci w procesie przemiany i/lub leczenia w programie Poezji Rysunku. Mam jednak zasadę, aby zaczynać od prostych rzeczy. Nie chodzi o to, by zostać mistrzem malarstwa czy zgromadzić materiały do pracowni artystycznej. Najważniejsze, żeby pasowały do twojego stylu życia. Dlatego jako podstawowy zestaw startowy polecam:

- czarne długopisy (grube i cienkie),

- czysty notatnik lub luźne kartki papieru (wybierz rozmiar, który łatwo nosić przy sobie).

Czy można używać ołówka? W tym wypadku odpowiedź brzmi: nie. Jeśli jesteś choć trochę podobna czy podobny do mnie, jednym z nawyków, które musisz porzucić, jest dążenie do „porządku” lub dbałość, by każdy rysunek był „idealny”. Kiedy używasz długopisu, nie możesz niczego wymazać. Absolutnie każda linia ma swój cel i czemuś służy.

Każdy błąd, wyobrażony lub prawdziwy, pojawia się w szkicu nie bez powodu. Nawet jeśli masz dość samokontroli aby używać ołówka bez wymazywania, to jednak samo czuwanie nad tym odruchem wyprowadza cię ze strefy komfortu. Czy możesz używać akwareli lub innych akcesoriów? Tak, dojdziemy do tego, ale rozpoczęcie po prostu od długopisu i papieru ma swój cel.

Najważniejsze jest skupienie się na procesie tworzenia, a nie na narzędziach czy wyniku. Twoje instrumentarium może być zatem bardzo tanie lub kosztowne, jak wolisz. Zacznij od tego, co masz pod ręką. Kiedy bardziej wciągniesz się w ćwiczenia, w pewnym momencie zauważysz, że pora zainwestować w materiały wyższej jakości.

Używaj narzędzi dostępnych w danej chwili. Kiedy zechcesz włączyć ćwiczenia w rytm codziennego życia, nigdy nie wiesz, kiedy poczujesz potrzebę i będziesz mieć okazję coś narysować. Może się zdarzyć, że usiądziesz i zagłębisz się w myślach. To z kolei wzbudzi emocje, a wtedy będziesz żałować, że nie masz przy sobie szkicownika i długopisu.

ZACZNIJ TAM, GDZIE JESTEŚ

Ponieważ proponowana metoda polega na codziennych ćwiczeniach, musi również pasować do twojego stylu życia i harmonogramu. Dlatego warto pomyśleć o znalezieniu kąta do regularnego rysowania. Idealne byłoby miejsce, w którym czujesz się komfortowo i bezpiecznie, ale to bardzo indywidualna sprawa. Na przykład niektórzy wolą rysować w odosobnieniu, podczas gdy inni całkiem dobrze radzą sobie w miejscach publicznych. Jeśli jednak będziesz ćwiczyć wystarczająco często, zauważysz, że stanie się dla ciebie obojętne, gdzie jesteś.

Nie potrafię przewidzieć, w jaki sposób i kiedy dotrzesz do celu, ale w kolejnych rozdziałach mogę pomóc ci go odnaleźć. Wybierz miejsce i czas, które pozwolą ci ćwiczyć w sposób możliwie jak najbardziej regularny. Poniżej kilka sprawdzonych propozycji:

W domu

- przy porannej kawie lub herbacie,

- w przerwie od pracy lub obowiązków,

- przed snem przy świecy,

- kiedy dzieci się bawią lub drzemią,

- zamiast siedzenia w mediach społecznościowych lub oglądania seriali.

W pracy

- podczas przerwy na kawę lub w porze lunchu,

- przed lub po spotkaniu,

- w trakcie podróży autobusem, taksówką, pociągiem lub samolotem.

Jeśli masz ten luksus, wybierz odpowiedni czas i zaplanuj go w swoim grafiku. Jeśli nie, działaj spontanicznie i po prostu wypatruj okazji.

ZACZYNAJMY

Skoncentruj się na wprowadzeniu nowego nawyku do swojego życia. Na początek poświęć mu co najmniej dziesięć minut dziennie. W kolejnych dwudziestu jeden rozdziałach będziemy dążyć do rysowania przez co najmniej 30 minut dziennie. Jeśli masz więcej czasu, wykorzystaj go! Nie myśl, że musisz sztywno trzymać się moich wskazówek i nie możesz swobodnie poznawać i rozwijać swoich możliwości. Użyj ich jako paliwa podsycającego twój własny ogień.

Pamiętaj, że nie chodzi o tworzenie sztuki. Chodzi o proces tworzenia oraz o samo tworzenie. Za każdym razem, gdy rysujesz, zwracaj uwagę na to, jak się czujesz podczas wykonywania tej czynności. Doznania odblokowują przepływ. Niech twój umysł i wszystkie myśli wypływają na powierzchnię, tańczą i wirują. Zatrać się w akcie tworzenia.

Podążaj za swoją ciekawością w nieznane i nie obawiaj się niepewności. Zaufaj mi. To łatwiejsze niż się wydaje. Tak, zgadza się. To naprawdę łatwiejsze niż się wydaje. W tej książce podzielę się z tobą wskazówkami i podpowiedziami, które pomogą ci tego doświadczyć.

Na razie, zanim rzucisz się w objęcia przygody, podam kilka wiodących zasad:

- Jesteś swoją jedyną publicznością. To chyba najtrudniejsza prawda, jaką poznasz podczas tej podróży, ale też najbardziej satysfakcjonująca. Wszyscy, niezależnie od tego czy jesteśmy artystami, czy też nie, mamy tendencję do tworzenia z myślą o publiczności. Może to być osoba, grupa ludzi, a nawet ktoś nieznajomy. Ktoś, kto jest tu po to, by cię skrytykować lub w jakiś sposób potwierdzić twoją wartość (jedno i drugie na swój sposób łechce twoje ego). Jeśli w dowolnym momencie zdecydujesz się upublicznić swoje szkice, to twój wybór. W tym również ci doradzę. Jednak to nie jest cel ani powód. Musisz nauczyć się tworzyć wyłącznie dlatego, że robisz to dla siebie.

- Przygotuj się do uwolnienia emocji lub energii. Jeśli rozpoczniesz ten trening rozumiejąc, że przenosisz na kartkę coś więcej niż tylko tusz, jesteś już w połowie drogi. Zamiar jest częścią tego ćwiczenia. Pomyśl o Poezji Rysunku przede wszystkim jako o zdrowym sposobie wyrażania czegoś, co tkwi w twoim umyśle lub sercu. Czegoś, co jest dla ciebie ciężarem. Czegoś, o czym nie wiesz, że musi zostać uwolnione.

- Nie ma dobrych ani złych rysunków. Im mniej skupiasz się na tym, co postrzegasz jako „niedoskonałości” w swoich szkicach, tym swobodniej będziesz eksplorować swoje życie wewnętrzne. Pozwól sobie na strach, wątpliwości, onieśmielenie. Pozwól, aby twoja technika i wykonanie były doskonale niedoskonałe. To najlepszy prezent, jaki możesz sobie sprawić.

- Nie ma czegoś takiego jak pomyłka. Każda linia, kropka, spacja, rozlanie itp. jest wiadomością od twojej podświadomości. Częścią podróży z Poezją Rysunku jest nauka odpuszczania i dostrzegania we wszystkim piękna oraz celowości. Oznacza to uwolnienie się od osądzania tego, co z ciebie wypływa, płynięcie z prądem i poddawanie się temu procesowi.

- Okaż sobie cierpliwość. Akt tworzenia jest sam w sobie uzdrowieniem. Interpretowanie znaczenia twojej twórczości jest dalszym ciągiem tej podróży, ale to zajmie trochę czasu. Nawet jeśli na początku nie wiesz, co mówi lub wyraża twoja sztuka, nie ma to znaczenia. Z biegiem czasu zacznie się to zmieniać. Zaczniesz łączyć obrazy lub motywy w swych dziełach ze sposobem, w jaki twoje życie wewnętrzne łączy się z otaczającym światem. Kiedy tak się stanie, odkryjesz, że wychodzisz poza sam proces tworzenia i zagłębiasz się w nim. Nie spiesz się jednak. Pozwól, aby wszystko odbywało się we właściwym czasie. Musisz po prostu uzbroić się w cierpliwość i zaufać tej ewolucji.

Książka ta stanowi zaproszenie do wspólnego kreślenia drogi, którą wędrujemy przez całe życie. Podczas gdy moje początki codziennego rysowania były splecione z niepokojem i zamętem, twoje mogą być pełne zapału i nadziei. Bez względu na to, jakie doświadczenie skłoniło cię do sięgnięcia po tę książkę, ważne jest, aby przyjąć ją jako punkt startu. Poezja Rysunku to po prostu narzędzie, które pomoże ci rozpocząć podróż. Wszystko co się stąd wyłoni jest kolejnym krokiem na ścieżce rozwoju, którą od zawsze podążasz i wciąż będziesz kroczyć.

Gdy będziemy podążać naszą drogą, poznamy na nowo prawdę o tym, skąd pochodzimy, w jakim miejscu się znajdujemy, i dokąd zmierzamy. W kolejnych rozdziałach przedstawiam prawdy odkryte wraz z Poezją Rysunku – zaznaczone niczym kamienie milowe na mapie. Moja twórcza podróż zaczęła się w pewnym miejscu, skręciła w innym kierunku, wybrała kolejną ścieżkę, przetarła następny szlak i na każdej drodze napotkała moje lęki, aż byłam gotowa znaleźć drogę powrotną do wnętrza siebie – drogę prawdziwej miłości i wyzwolenia.

Każdego dnia moje rysunki prowadzą mnie do miejsca, w którym mój wewnętrzny kompas przestaje wirować i zaczyna prowadzić mnie do prawdy. Wkrótce i ty dostrzeżesz, że twoja prawda zaczyna żyć własnym życiem, gdyż pragnie cię uwolnić. Musimy jej tylko na to pozwolić.

Rozpocznijmy tę podróż z wiarą, nadzieją i miłością. Zrewidujmy nasze przekonania, zaufajmy procesowi i znajdźmy w sobie odwagę. Wpatrujmy się w celowy ruch długopisu na papierze, który zachwyca zmysły. Dajmy się porwać strumieniowi twórczej siły. Pamiętaj, że ta siła jest równie instynktowna, spontaniczna i zaborcza, jak siła twojego oporu przed poddaniem się jej. Na początku może ci się wydawać, że należałoby wykorzystać ten czas na coś bardziej pożytecznego, ale nie porzucaj tej czynności… ani tego odczucia konfliktu. Narysuj go. Sprawdź, jak to na ciebie wpłynie.

Ostatecznie wyższe dobro twego wnętrza przepłynie przez twoją duszę na papier. Rozpali się w tobie Światło, a ty będziesz wpatrywać się z podziwem w dzieło własnych rąk. Dzięki niemu wejrzysz w głębiny swych procesów emocjonalnych, a czyniąc to uświadomisz sobie łączność z wszechświatem i rolę, jaką w nim odgrywasz. Pozwól, by oświetliły się miejsca i prawdy, które zawsze były ukryte w Twym wnętrzu, ale nigdy nie wystarczyło ci odwagi, by je odnaleźć.

Musisz tylko zacząć.

BIBLIOTEKA WIZUALNA

Przewodnik ten to Biblioteka Wizualna, która pomoże ci w kreatywny sposób wyrażać swoje emocje na papierze. Wykorzystaj go jako punkt odniesienia lub źródło inspiracji w trakcie swej podróży. Głównym kompasem będzie dla ciebie zawsze twoja własna intuicja, ale ten zbiór przykładowych rysunków może pomóc rozbudzić twoją wyobraźnię. Kiedy podchodzisz do kolejnego zadania i odczuwasz blokadę, spróbuj odczytać swoje emocje, a następnie poszukaj w tym przewodniku rysunku, który najlepiej odzwierciedla te uczucia. Jeżeli przemówił do ciebie jeden wzorzec, przeanalizuj go. Jeśli jest ich więcej, możesz spróbować połączyć w swoim rysunku wariacje każdego z nich. Gdy już zaczniesz, będziesz wiedzieć, co robić dalej i dokąd podążać.

Zacznij tworzyć swoją bibliotekę wizualną, dodając własne wzory w pustych kwadratach na sąsiedniej stronie.

KOŁO EMOCJI

Oprócz Biblioteki Wizualnej umieszczam tu model stworzony przez dr Glorię Willcox – Koło Emocji: Narzędzie do Poszerzania Świadomości Emocji oraz Wspomagania Spontaniczności i Intymności. Używam tego modelu na moich warsztatach, aby pomóc moim studentom zidentyfikować słowa, które najlepiej opisują ich emocje.

Jeśli znajdujesz we mnie pewne podobieństwo, możesz mieć trudności z nazywaniem lub zrozumieniem tego, co odczuwasz. Może się również okazać, że w tym samym czasie odczuwasz więcej niż jedną emocję. Nie pozwól, aby język emocji był przeszkodą w podjęciu naszego wyzwania. Wykorzystaj go raczej jako okazję do poszerzenia słownictwa emocjonalnego i nawiązania kontaktu z wieloma warstwami swego jestestwa. To naprawdę wyzwala.

Na początku odwołuj się do tego koła uczuć, gdy nie masz pewności lub nie wiesz, co czujesz. Użyj go jako odniesienia lub inspirację.

1

NARYSUJ NADZIEJĘ

Puk-puk. Puk-puk, puk-puk. Kiedy wiatry zmian pukają do drzwi mojego serca, zawsze robię się niespokojna. Co to jest? Kto to jest? Ale wtedy rozpoznaję ten odgłos. Krok nadchodzącej zmiany jest wyraźny i znajomy. Jej rytm jest stały i wytrwały. Nie można go zignorować. Odruchowo zmierzam w jego kierunku, ale waham się. Po drugiej stronie drzwi stoi siła natury. Trudno się jej oprzeć. Gdy drzwi się otworzą, pochłonie mnie chaos. Wir wiatru rozniesie w pył wszystko, co tak starannie poukładałam. Jednocześnie zażąda ode mnie wiary, że wszystko jest możliwe, nadziei, że wszystko będzie działać wspólnie dla większego dobra w moim życiu, i siły, która pozwoli mi to wszystko przetrwać. Bum-bum. Bum-bum. Bum-bum. Bicie mojego serca dopasowuje się do rytmu pukania. Dlaczego miałabym wpuścić do domu ten chaos?

Codziennie zmagam się z bólem, niepokojem i strachem, a jedyną metodą, która łagodzi moje cierpienie, jest ciągłe tworzenie sztuki. Podążyłam drogą sztuki i odkryłam coś, co utrzymuje mnie przy życiu.

— Yayoi Kusama

Granica między niepokojem a oczekiwaniem jest cienka. Niepokój to umysł pełen strachu. Oczekiwanie to umysł pełen nadziei. Można odczuwać jednocześnie jedno i drugie. Lękać się chaosu i nieznanych skutków zmian, jednocześnie oczekując z nadzieją niesionych przez nie możliwości. Jednak w danym momencie moimi działaniami może kierować tylko jedno z tych uczuć.

Jeśli pukanie do drzwi napełnia mnie niepokojem, nie wpuszczę zmiany do swego życia.

Zamiast tego paraliżuje mnie kompulsywna potrzeba ochrony bezpieczeństwa i obawa, że nadchodzi najgorsze. Nie uniknę całkowitej zagłady. Wicher musi wedrzeć się do środka przemocą, dlatego zmiana wydaje się inwazyjna i brutalna.

Jeśli jednak słucham z nadzieją i sama zapraszam do siebie wiatr zmian, ten powiew świeżego powietrza dostarcza moim płucom więcej tlenu. Mój wdech zderza powietrze wirujące wokół mnie i wewnątrz mnie. Mój wydech staje się częścią jego siły. W jednej chwili wzlatuję wysoko i zamiast walczyć ze zmianą staję się jej częścią.

Zastanawiasz się, jak zamienić tę niespokojną energię lęku w nadzieję? Ja też. Tak zaczęła się moja podróż ku Poezji Rysunku.

Zawsze bałam się latać samolotem – teraz nieco mniej, ale nadal napawa mnie to niepokojem. Za każdym razem, gdy samolot raptownie tracił lub zyskiwał wysokość, podskok na fotelu całkowicie mnie obezwładniał. Liczne podróże służbowe podsycały mój niepokój do momentu, w którym stał się wszechobecny. Świadomość niedoskonałości świata toczyła wojnę z moimi perfekcjonistycznymi skłonnościami. Moja przyjazna każdemu osobowość czuła, że nie potrafi nikogo zadowolić, a głębsze relacje z innymi wydawały się bezwartościowe. Toczyłam ciągłą walkę o przejęcie kontroli nad okolicznościami zewnętrznymi. Wydawało mi się, że ogarniam swoje życie osobiste i zawodowe, ale zamiast tego traciłam nad nim kontrolę.

Z biegiem lat mój strach przed turbulencjami narastał. Nieoczekiwane drżenie kadłuba. Ryk silników. Całkowity brak kontroli. Wszystko to wstrząsało moim mocnym, choć nie wystawianym wcześniej na próbę, przekonaniem — jeśli jestem dobra i czynię dobro, nie może stać się nic złego, jednak za każdym razem, gdy nadchodziły turbulencje, moja dobroć wydawała się tracić jakiekolwiek znaczenie.

Po próbach pisania pamiętnika, jogi, ćwiczeń, medytacji i prawie wszystkich innych sposobów na uspokojenie drżenia i lęku w mojej duszy, pewnego dnia będąc w pracy bazgrałam w notesie – i zauważyłam, że jednocześnie przetwarzam treść spotkania z większą świadomością i zrozumieniem.

Poczułam spokój – ulgę. Odpływ niepokoju i nerwowej energii. To miało charakter medytacji, chociaż nią nie było.

Nadszedł moment, w którym samodzielne mierzenie się ze źródłem mojego niepokoju przestało wystarczać. Wiecznie odkładałam wizytę u terapeuty. Terapeuci są dla osób z patologicznymi problemami. Moje problemy nie są tak poważne. Sama sobie z tym poradzę. W końcu będzie łatwiej.

Tak się jednak nie stało.

Mogłam wyrażać swoje pozytywne i negatywne emocje poprzez rysowanie, identyfikować je i akceptować, ale nie mogłam zrozumieć, skąd w ogóle biorą się u mnie tak gwałtowne i silne nielogiczne reakcje. Niedługo potem umówiłam się na pierwszą wizytę i z wielkim niepokojem zaczęłam badać podstawową przyczynę mojego strachu.

Początkowo turbulencje mojego dzieciństwa wracały do mnie w przebłyskach… nieprzewidywalny gniew mojego ojca alkoholika… jego zaborcza miłość i dzika zazdrość… jego wściekłe i milczące znęcanie się nad moją matką… Zaczęły pojawiać się wspomnienia, które leżały uśpione. Cały niepokój i strach wplecione w te doświadczenia wychynęły na powierzchnię niczym pogrzebane duchy.

W tym miejscu zatrzymam swoją opowieść i powiem Ci, że w pewnym stopniu zawsze wiedziałam, skąd bierze się mój niepokój. Przez lata słyszałam jak grzmi w mojej duszy i zbudowałam wokół niego swoje życie. W młodości jego zew był bardzo głośny, ale z biegiem czasu dźwięk stawał się coraz słabszy. Wyciągnięcie tych duchów z dzieciństwa poprzez terapię nie przyniosło natychmiastowej ulgi. Uświadomiło mi to, że nie pogrzebałam ich wystarczająco głęboko. Te wspomnienia mogą mnie w każdej chwili dosięgnąć. To objawienie nie było wyzwalające. Było przerażające. Nie miałam niczego, na czym mogłabym się oprzeć. Byłam zawieszona w pustce – odłączona i uwięziona. Miałam mniej kontroli niż kiedykolwiek wcześniej.

W tym okresie mojego życia rysowanie pomagało mi wyrazić niepokój i rozpacz. Wspomagało proces potrzebny do zbudowania więzów między przeszłością a teraźniejszością, i chociaż nie chciałam wracać do tych doświadczeń, pomogło mi to zmierzyć się z poczu-ciem wstydu.

Minął mniej więcej rok odkąd zaczęłam codziennie rysować, kiedy wróciło do mnie wspomnienie o mojej babci. Moja babusia była dla mnie drugą matką. Miałyśmy szczególnie bliską relację, która nie wymagała wielu słów. To było po prostu wzajemne zrozumienie i wspólne postrzeganie świata.

Wspomnienie jej śmiechu pozostawiło ból w moim sercu. Kiedy zdiagnozowano u niej raka, moja mama powiedziała mi, że jej stan szybko się pogarsza. Nie wiedzieliśmy, ile czasu jej zostało, ale było oczywiste, że musimy przy niej być. Moja mama od razu zaplanowała lot do Australii, gdzie mieszkała moja babcia, ale ja tego nie zrobiłam.

Wiadomość o chorobie babci przyszła w bardzo trudnym dla mnie zawodowo okresie, kiedy napięcie związane z rozwojem firmy było nie do zniesienia. To był mój priorytet. To była moja przyszłość. Udało mi się też przekonać samą siebie, że nie mogę patrzeć, jak moja babcia umiera. „Pożegnanie byłoby zbyt bolesne”, podpowiadał rozsądek. „Chcę zapamiętać ją taką, jaką zawsze była…” Powtarzałam sobie w kółko te myśli, aż pogrzebały prawdę – śmierć mojej babci byłaby druzgocącą stratą a w połączeniu z perspektywą uwięzienia w samolocie z turbulencjami przez piętnaście godzin… Nie. Nie mogłam. Nie chciałam. Nie poleciałam.

Wtedy wydawało mi się to racjonalne. Ta podjęta podświadomie decyzja prześladowała mnie aż do teraz. Gdy uświadomiłam sobie ten związek, wstyd zaczął palić mi twarz. Wciąż tak jest, gdy o tym myślę.

Pozwoliłam mojej babci umrzeć bez pożegnania.

Ta otrzeźwiająca prawda wciąż uderza mnie mocniej niż wiele innych prawd odkrytych podczas rysowania. Jak mogłam dokonać tak bezsensownego czy bezdusznego wyboru? W jaki sposób mój lęk stał się tak potężny, że obezwładnił moje serce? Dlaczego nie zdawałam sobie sprawy z tego, jak wszechwładny był mój niepokój?

Przez jakiś czas wyrażałam i przetwarzałam w rysunkach swoją rozpacz, aż z czasem udało mi się znaleźć przebaczenie, opłakać stratę babci i uzdrowić duszę.

Tak działa Poezja Rysunku. Daje ci przestrzeń na uświadomienie sobie niepokoju i wstydu, czas na zmierzenie się z ich przyczynami oraz możliwość wyrażenia tych uczuć w celu ich przepracowania.

Każdego dnia uczę się rezygnować z potrzeby kontrolowania świata zewnętrznego i poznawać głębię nadziei, odwagi, wiary, prawdy i miłości, które mogę zawsze znaleźć w swej duszy.

Turbulencja stała się zatem metaforą opisującą skok do Poezji Rysunku. Kiedy pozwalam sobie na wyrażenie strachu, wstydu i rozpaczy, które wzbudzają we mnie turbulencje, czuję, jak wzrasta odporność mojego ducha. Osiągam wewnętrzny spokój, a mój duch wznosi się ponad chmury. Nie oznacza to, że nie czuję już wstydu, strachu czy rozpaczy, ale raczej, że poprzez rysowanie znalazłam sposób, aby wznieść się ponad te doznania. Lęk staje się prawdą. Niepokój przekształca się w radosne oczekiwanie. Rozpacz przeradza się w nadzieję.

Podążaj za uczuciami. Zbadaj ich źródła. Odzyskaj wewnętrzny spokój. Nie trać serca. Rozpocznij ten kurs z nadzieją.

Rysunki nadziei

Zgodnie z hierarchią potrzeb Abrahama Maslowa „bezpieczeństwo” jest podstawowym warunkiem samorealizacji. Rysowanie zapewnia bezpieczną przestrzeń do realizacji swojego potencjału. Pozwala poznać siebie jako twórcę. Oto natura twojego najprawdziwszego ja.

W każdym momencie mamy dwie możliwości: zrobić krok naprzód ku rozwojowi lub krok wstecz ku bezpieczeństwu.

– Abraham Maslow

W tym ćwiczeniu przez rysowanie wyrazisz swój niepokój. Możesz to zrobić z nadzieją lub rozpaczą. Tak czy inaczej, wykorzystaj komfort lub dyskomfort, których doświadczasz, i zbadaj swe możliwości przy użyciu każdego znaku, który kreślisz na kartce. Rysuj emocjami, których doznajesz. Niech twoje linie będą chwiejne i niepewne, jeśli tego właśnie chcą. Niech będą tak dzikie i bezsensowne, jak to tylko możliwe. Czysty papier to twoja bezpieczna przestrzeń. Pozwól swemu umysłowi wędrować, gdziekolwiek chce.

Narysuj poczucie niepokoju

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Jak radzisz sobie z lękiem? Jak reagujesz na zdarzenia, nad którymi nie masz kontroli? Jak najlepiej byłoby reagować na zdarzenia, na które nie masz wpływu?

Kiedy w życiu pojawiają się turbulencje, możesz zmagać się z niepokojem, podobnie jak ja. Pomyśl o momentach, w których twoje poczucie bezpieczeństwa uległo zachwianiu. Te okoliczności będą prawdopodobnie związane ze zmianą w twoim życiu, związku, pracy, zdrowiu lub ogólnym samopoczuciu.

Kiedy myślisz o swojej reakcji na to doświadczenie i lęku, który cię ogarniał (lub odczuwasz go teraz, na samo wspomnienie), zwróć uwagę, w jaki sposób reaguje twoje ciało. Zastanów się i odpowiedz na następujące pytania:

- Czy zmieniło się tempo twojego oddechu?

- Jak twoje ciało reaguje na myśl o niepokoju?

- Czy czujesz, że twój umysły dryfuje, czy może skupiasz się na tym wspomnieniu?

- Co jeszcze dzieje się z tobą w tym momencie?

Rozpoczynając swoje pierwsze doświadczenie z rysowaniem, zwróć uwagę na swoje ciało i pozwól, aby długopis poruszał się po papierze synchronicznie z emocjami. Jeśli twoje nogi poruszają się lub tupią, pozwól, aby długopis poruszał się w ich rytmie. Jeśli twoje ramiona są napięte, pozwól swoim liniom wyrazić to napięcie. Jeśli twój umysł przeskakuje od jednej myśli do drugiej, pozwól, aby kreślone znaki skakały razem z nim.

RYSUJ

Używając turbulencji jako metafory, narysuj serię fal, zaczynając od dołu strony do samej góry. Celem szkicu jest przedstawienie ruchu turbulencji.

Wyobraź sobie, że pierwsza fala jest najbardziej ekstremalnym przykładem turbulencji, jaki możesz sobie wyobrazić. Pozwól, aby długopis poruszał się w górę i w dół z różną prędkością, amplitudą i odległością, zgodnie z twoimi odczuciami w trakcie ćwiczenia. Rysuj fale, aż dojdziesz do góry strony.

Zwróć uwagę na sposób trzymania długopisu podczas rysowania. Siła twojego uchwytu wyraża intensywność twojego niepokoju i kontrolę, którą chcesz mieć nad ruchem. Rozluźnienie uchwytu oznacza nadzieję i oczekiwanie towarzyszące ci podczas przechodzenia przez ten moment w drodze do celu.

W którymś momencie chwyć długopis bardzo mocno, jakby w chęci zatrzymania krążenia krwi w dłoniach. Następnie nie przerywając rysowania w zauważalny sposób rozluźnij uchwyt.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy dało się zaobserwować jakiekolwiek przepływy energii lub zmianę perspektywy?

– RYSUJ –

RYSUJ Z NADZIEJĄ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Przypomnij sobie moment oczekiwania na jakieś nowe przeżycie. Coś miało nastąpić, ale nie wiadomo było co przyniesie ze sobą to doświadczenie. Być może było to tuż przed publicznym występem, prezentacją, podróżą lub przełomowym wydarzeniem w życiu.

Zastanów się, w jaki sposób twoje ciało reaguje na oczekiwanie i porównaj to z niepokojem. Zwróć uwagę, co dzieje się z twoim ciałem.

- Czy twoje serce biło szybciej na samą myśl o tym doświadczeniu?

- Czy zmieniło się tempo twojego oddechu, czy wręcz zabrakło ci oddechu?

- Czy wypełniła cię nadzieja, czy przerażenie?

- Czy odczuwasz napięcie, czy lub oszołomienie?

- Czy przećwiczone zostały wszystkie możliwe scenariusze?

- Czy twoje myśli wydawały się jasne, czy rozproszone?

Sekretem zmiany jest skupienie całej swojej energii nie na walce ze starym, ale na budowaniu nowego.

— Sokrates

Postaraj się zaangażować swe ciało w poniższe ćwiczenie, pozwalając mu poruszać się synchronicznie z napływem emocji, tak jak było to podczas poprzedniego rysowania.

RYSUJ

Używając kropek, linii, wzorów lub kształtów, stwórz obraz swojego doświadczenia połączonego z oczekiwaniem i odczuciami, jakie on w tobie budzi.

Pamiętaj, że nie musi to wyglądać jak cokolwiek konkretnego — nie musi faktycznie przedstawiać osoby, miejsca, uczucia lub przedmiotu. Ważniejsze jest skupienie się na uwolnieniu tego oczekiwania i przeniesieniu go na papier. Pomyśl o swoim długopisie jako narzędziu komunikacji i pozwól mu swobodnie przepływać od jednego znaku do następnego.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje budziły się w tobie podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Kiedy samolot wpada w turbulencje, pilot stara się zwiększyć wysokość, aby wznieść się ponad niebezpieczny obszar. W taki sposób przebiegały twoje obydwa ćwiczenia? Zastanawiając się nad swoimi rysunkami, pomyśl nad odpowiedziami na następujące pytania:

- Jakie są podobieństwa i różnice między obydwoma rysunkami?

- W jaki sposób siła włożona w trzymanie długopisu, wpłynęła na twoją pracę i efekt na papierze?

- Co najdłużej zajęło twoje myśli?

- Dlaczego w czasach niepokoju trudno jest ci znaleźć nadzieję?

- Przyglądając się rysunkowi pomyśl, co mówi on o twoim doświadczeniu z lękiem i nadzieją?

Rysowanie pozwala mi mieć nadzieję. Uznaję lęk za racjonalną, instynktowną reakcję i pozwala mi to w pewnym stopniu zaakceptować nagłe zmiany w moim życiu. Mogę wykorzystać wiatr, zamiast z nim walczyć. Potrafię unosić się w nim z ciekawością, a nie z poczuciem nadchodzącej zagłady.

Jeśli ten pierwszy rozdział zaciekawił cię, ale nie wiesz, czy iść dalej, kieruj się instynktem. Zapraszam i zachęcam do powtórzenia tego doświadczenia. Powtarzanie ćwiczeń jest częścią procesu.

Nie ogranicza nas żaden termin. Powtarzanie to sposób na osiągnięcie postępu. Używaj powtórzeń do oznaczania, mierzenia i śledzenia swojego rozwoju. Im więcej zyskasz dowodów, że istnieje w tobie nadzieja, tym większą pomocą będzie ci ona służyć podczas nawigowania przez wzloty i upadki życia.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Poezja Rysunku to mój rytuał. Znajduję wygodne miejsce, aby rozprostować kości. Moim jedynym celem jest swobodna ekspresja, chociaż efektem jest także uzdrowienie i rozwój. Zamykam oczy. Głęboki wdech. Pełny wydech. Obserwuję, jak czuje się moje ciało. Jakieś bóle, do których powinnam się dostroić? Otwieram oczy”.

„Zastanawiam się, które pióro będzie dla mnie najlepsze. Pogrubione? Z pędzelkiem? Cienkie? – Osadzam w piórze cienką stalówkę, 0,35 mm”.

„Znowu zamykam oczy, biorę głęboki oddech i zanurzam się w swojej głowie. Co czuję? Radość? Lęk? Smutek? Wstyd? Czy w moim umyśle powraca wspomnienie lub myśl, która domaga się mojej uwagi? Może dzisiaj tego nie wiem albo nic nie czuję – to też jest w porządku. Otwieram oczy… a może nie, i przykładam piórko do kartki, niepewna, co spłynie ze mnie na papier”.

„Jest już późno, czuję się skupiona, zadowolona i senna — na środku strony pojawia się niewyraźna postać Buddy. Z jakiegoś powodu wypełniam kolorem dół figury – teraz wydaje mi się, że jest bardziej solidna. Wypływają z niej falujące linie. To dobra energia”.

„Mój umysł w naturalny sposób odpływa, zaczynam czuć niepokój – na górze strony pojawiają się ciemne, intensywne kręgi, które wirują jak tornado. Dodaję sobie otuchy i odpycham to uczucie. Chęć zapełnienia strony przenosi mnie w prawy dolny róg. Dla zabawy zaczynam rysować profil za pomocą zawijasów i kółek (jestem zbyt onieśmielona, aby spróbować czegoś bardziej skomplikowanego). Kontynuuję rysunek, zaczynam skupiać się na dopracowaniu figury – sfrustrowana tym perfekcjonizmem rysuję sterczące na wszystkie strony zawijasy, aby celowo «zepsuć» figurę. Akt buntu”.

„Powieki mi opadają, gdy zaczynam bazgrać, aby wypełnić pozostałą część strony – te gryzmoły wypływają z mojej dłoni prawie jak znaki zapomnianego alfabetu, którego nie jestem w stanie odczytać. Niczym zaczarowana rysuję kolejne słowa, gdy alarm daje znak, że pora kończyć”.

„Wszystko, co jestem w stanie przelać na papier, daje mi nową perspektywę. Kartka to bezpieczna przestrzeń do wyrażania siebie, podobnie jak ta społeczność stworzona przez Sheilę. Jestem wdzięczna, że mogę tu być – i dziękuję za to narzędzie”.

— Amy Weible, @boneneem

2

NARYSUJ WIARĘ

Wiara to przekonanie w działaniu. Wibruje w nas prawda. Nie zawsze jej ufamy, ponieważ nie zawsze możemy znaleźć dowody jej istnienia. Aby zobaczyć, najpierw musimy w to uwierzyć. Prawda wibruje mocniej, gdy musimy podjąć w naszym życiu jakieś radykalne działanie. Odczuwamy ją jako niepokój lub nadzieję – w zależności od tego, jak interpretujemy okoliczności sygnalizujące działanie, które musimy podjąć, i jakie przewidujemy jego skutki w naszym życiu. Czy zapraszam do mojego życia wszystko, o czym zawsze marzyłam, czy otwieram drzwi koszmarom? To fantazja czy rzeczywistość? Spełnienie życzeń, czy coś, czego będę żałować? Czy mogę mieć nadzieję, czy sprawa jest beznadziejna? Czy moja wyobraźnia może stać się moją rzeczywistością? Czy to możliwe? Wielu z nas wierzy w to, że nasze życie ma cel, i że jesteśmy stworzeni, by być częścią większego dobra oddziaływującego w świecie. Życie, którym pragnę żyć, potwierdza to, co uważam za moją wewnętrzną prawdę. Określa moją wiarę.

Wiara jest zasadniczo sednem kreatywności; akt wiary jest konieczny za każdym razem, gdy podejmujemy twórcze przedsięwzięcie, niezależnie od tego, czy sięgamy po pędzel, pióro, czy wychodzimy na scenę – lub też, sięgając do bardziej swojskich przykładów, dobieramy odpowiednią tkaninę na kuchenne firanki, co również stanowi akt tworzenia.

— Julia Cameron

Niektórzy z nas od najmłodszych lat podążają za wiarą w ten wyższy cel. Prowadzimy „dobre” życie, kroczymy prostą i wąską ścieżką. Staramy się postępować sprawiedliwie i miłosiernie, przechodzić przez życie z pokorą. Robimy wszystko, co jest uważane za słuszne… dobre… roztropne.

We wszystko wierzymy i we wszystkim pokładamy nadzieję. Wiara w dobro chroni nas przed złem. Musimy tylko wierzyć bez zastrzeżeń, a nie spotka nas żadna krzywda.

Jednak w pewnym momencie spotyka nas zło, uderzając w samą podstawę naszych wszelkich przekonań. To wstrząsa fundamentem naszej prawdy; porzucamy prostą i wąską drogę, zastanawiając się, co jeszcze jest nieprawdą. Nowa, niezbadana ścieżka jest długa. Jest kręta. Jest szeroka. Wybierając tę drogę dekonstruujemy i kwestionujemy wszystko, w co kiedykolwiek wierzyliśmy, tylko po to, by dojść do miejsca, w którym zaczęliśmy, ale z nowym oglądem i poglądem.

Wielu z nas już na początku życia utraciło wewnętrzną wiarę i dorastało wątpiąc, czy cokolwiek niezwykłego może być prawdą. Dobro zawsze było arbitralne; szczęście nieuchwytne; miłość nieziszczalna. Naszym najgłębszym przekonaniem było to, że zadowolenie jest najwyraźniej czymś, co przytrafia się innym. Nasza wiara była dekonstruowana i rekonstruowana tak wiele razy, że wierzymy już tylko w samych siebie. Nie dziwi nas żadna przeszkoda, którą los rzuca nam pod nogi. Pewnego dnia mamy okazję, aby pomóc jednej lub kilku osobom, dzieląc się z nimi naszym życiowym doświadczeniem. To sprawia, że pojawia się myśl: czy nie byłam przeznaczona do czegoś więcej? Czy mogę uczynić więcej dobra? Wewnętrzna wiara znów ulega zachwianiu, ale tym razem w inny sposób. Wstrząsają nią dowody na istnienie wyższego dobra. Skąd jednak mam wiedzieć, czy moje doświadczenia służą jakimś niezwykłym celom? – zapytasz.

Odnalezienie wiary w niezwykłość zaczyna się od tego, że doceniamy zwyczajność. Na niezwykłe życie składają się zwykłe dni wypełnione głębokimi relacjami z innymi ludźmi, aktami dobroci, współczucia i wdzięczności. Różnica tkwi w podejmowanych przez nas działaniach.

Powinnam szukać pracy, pomyślała Rachel, rozkładając akwarele i zaczynając malować. Co ja robię? Marnuję tylko czas.

Rok wcześniej zakończyło się Jej piętnastoletnie małżeństwo.

Miała z tego małżeństwa rocznego syna i pięcioletnią córkę, którymi musiała się opiekować, i olbrzymi kredyt wzięty na studia podyplomowe, ale mimo ponad sześćdziesięciu rozmów kwalifikacyjnych nadal nie znalazła pracy. Zatrudniła doradcę zawodowego, podrasowała swoje CV, robiła wszystko, co w jej mocy, aby znaleźć zatrudnienie.

Najwyraźniej zrobiła sobie zbyt długą przerwę w karierze administracyjnej w dziedzinie edukacji, by urodzić dzieci i skończyć doktorat. Była zbyt doświadczona i wykształcona jako administrator, aby ponownie znaleźć pracę jako nauczycielka; nie miała jednak wystarczającego doświadczenia, aby wrócić na poprzednie stanowisko. Nie była nawet pewna, czy wciąż tego chce. Nigdy nie przyszło jej do głowy, że kiedykolwiek w przyszłości będzie musiała zabiegać o rozwój swej kariery zawodowej, ponieważ dochody męża wystarczały na utrzymanie całej rodziny.

Brakowało jej pomysłów. Przeglądając Instagram, zaczęła śledzić profil Poezji Rysunku. Obudziło to w niej pragnienie powrotu do artystycznych korzeni i tworzenia sztuki, bez żadnego planu. Po prostu zaczęła malować.

Co mam teraz zrobić? Płakała, a łzy mieszały się z wodą wylaną na papier. W jaki sposób mogę żyć i samodzielnie wychowywać dzieci? Jak mam sobie poradzić z tą stratą? Wylała na papier stare kwaśne wino i pozwoliła mu zabarwić kartkę. Jak zmienić cel swojego życia? – zastanawiała się. Noc po nocy zmagała się z tymi pytaniami i noc po nocy na kolejnych kartach mieszała łzy, akwarele i plamy wina. Wiedziała, że musi poszukać odpowiedzi we własnym wnętrzu.

Kiedy wpatrywała się w plamione każdej nocy kartki, przed jej oczami zaczęły pojawiać się obrazy, które potem szkicowała. W tych obrazach kryły się jedyne szanse, jakie mogła dostrzec. Zainspirowało ją to do poszukiwania możliwości w samej sobie. Zarobiła trochę pieniędzy przy dorywczych zajęciach, pisząc, prowadząc badania i doradzając w dziedzinie technologii edukacyjnej. Gdy pewnego wieczoru bezwiednie szkicowała, przyszło jej do głowy, że może wspinała się po szczeblach kariery w branży, która nie była jej przeznaczona… Zaczęła się zastanawiać, czego potrzeba, aby w zupełnie innym zawodzie wykorzystać zdobyte wykształcenie i doświadczenie w nauczaniu, pisaniu, badaniach i kierowaniu zespołem.

Ta myśl towarzyszyła jej, gdy rysowała swoje lęki. Spowodowało to zmianę w jej sposobie myślenia. Zaczęło rozwijać poczucie nadziei.

Jakie możliwości daje mi moje życie? Gdzie mogłabym pracować? Na plaży? W górach? Może mogłabym prowadzić zajęcia z pisania w college’u lub założyć własną firmę zajmującą się projektowaniem procesów szkoleniowych? W jej umyśle wirowały setki pomysłów. Zaczęła od założenia strony internetowej.

Wkrótce potem, podczas wędrówki z dziećmi, usłyszała w oddali swoje imię.

– „Rachel?” zawołał głos zza jej pleców. Kiedy się obróciła, zobaczyła zbliżającą się kobietę na koniu.

„Tak?” Była zaskoczona, że spotkała tu znajomą osobę, choć nie od razu ją rozpoznała. Kobieta była koleżanką Rachel ze szkoły podstawowej.

„Joan! Nie mogę uwierzyć, że to ty! Jak się masz?!” – wykrzyknęła Rachel, kiedy zdała sobie sprawę, z kim rozmawia.

„Zabawne, że wpadam na ciebie, bo właśnie o tobie myślałam”, roześmiała się Joan. „Kilka tygodni temu spotkałam w samolocie przyjaciela, a jego żona i ja zaczęłyśmy rozmawiać o koniach i edukacji. Tak czy inaczej, od słowa do słowa, wymieniliśmy się informacjami. On jest dziekanem w akademii sztuk pięknych w południowej Kalifornii i szuka nauczyciela pisarstwa, który przejmie prowadzenie seminarium magisterskiego w tym zakresie. Ja mam wiosnę zawaloną pracą, ale może ty jesteś wolna? Widziałam twój post na stronie i myślę, że z twoim doświadczeniem idealnie pasowałabyś do ich programu. Zainteresowana?”

To była pierwsza z wielu okazji i szans, które pojawiły się w życiu Rachel, gdy tylko zaczęła szukać możliwości i wierzyć w ich spełnienie. Malowanie i rysowanie obudziło w niej wiarę. Dzięki temu zyskała zdolność dostrzegania, wyobrażania sobie i projektowania przyszłości. Z każdym rysunkiem wierzyła coraz mocniej, że wkrótce znajdzie nierealne do tej pory odpowiedzi na wstrząsające jej duszą pytania.

Nie chodziło o sztukę. Chodziło o wysłuchanie wewnętrznego głosu, który szeptał jej: „Twórz”. Tak też zrobiła. Stopniowo zaczęły docierać do niej odpowiedzi. Kiedy przechodzimy przez życie nie sprawdzając naszej wiary, nie poddając jej próbie, tracimy szansę na jej pogłębienie. Nie chcę być źle zrozumiana. Czasami musimy przejść przez życie po prostu starając się przetrwać, ale zapewniam cię – kiedy już minie najgorsze, nie musisz dalej żyć w ten sposób. Uwierz w potrzebę tworzenia. Dowód na to, czego szukasz, leży w tobie. Ten przewodnik ma pomóc w pokonywaniu licznych przeszkód na twej drodze. Jeśli obecnie jesteś na krawędzi, patrząc w niepewną przyszłość – rysuj. Jeśli wiesz w głębi duszy, że istnieje druga strona sytuacji, w jakiej jesteś teraz, nie wiesz jednak, jak ją dostrzec – rysuj. Między tym, gdzie jesteś, a tym, gdzie chcesz być, może być głęboka przepaść. Akt wiary, dzięki któremu możesz ją przebyć, musi zastąpić wszystkie prawdy, jakimi cię kiedykolwiek karmiono.

Dzisiejszy dzień wyznacza ważny punkt zwrotny, jeśli chodzi o rozwój twojej wewnętrznej wiary.

Uwierz i zrób krok naprzód.

Rysunki WIARY

Ciekawość i poddanie się instynktowi poprowadziły Rachel niezwykłą ścieżką. Podróż drogą samopoznania nauczyła ją odróżnić prawdziwą wiarę od ślepej wiary. Zaufała swojej intuicji i zyskała pewność siebie, dzięki której mogła zrewidować swoje przekonania.

Nie musisz wiedzieć, co się dzieje ani dokąd to wszystko zmierza. Jedyne, czego potrzebujesz, to rozpoznanie możliwości i wyzwań, jakie oferuje teraźniejszość i przyjęcie ich z odwagą, wiarą i nadzieją.

— Thomas Merton

Zadawanie pytań i pragnienie zrozumienia to właśnie sposób myślenia, który dają doświadczenia z Poezją Rysunku. Nie należy rozpoczynać ich ze ślepą wiarą, że staną się odpowiedzią na wszystkie problemy. Rysowanie to tylko jedno z wielu narzędzi wspierających samopoznanie i rozwój osobisty. Każdy sam musi odkryć, w jaki sposób to działa w jego przypadku. Włącz ciekawość i daj się poprowadzić swemu sceptycyzmowi. Niech każda linia kwestionuje przekonania i odpowiada na pojawiające się pytania. Czuj ekscytację, onieśmielenie, oszołomienie.

Twórcza ekspresja jest dowodem twojej wiary. Jest niezależna od kultury, przekonań, pochodzenia i doświadczenia. Celem kolejnych ćwiczeń jest zbudowanie w tobie wiary w umiejętność odwzorowania tego, czego nie widzisz, i pozwolenie, by na tej drodze prowadził cię instynkt. Nie chodzi o narysowanie idealnego obrazu czy kształtu. Chodzi o przezwyciężenie swoich ograniczeń i odkrycie własnego potencjału. Z czasem twoja pewność siebie wzrośnie.

Wykonując kolejne ćwiczenia rozwijaj i doskonal swoje umiejętności tak, aby zaufać sobie, nawet jeśli zabraknie ci punktu odniesienia. Zanim zaczniesz, zadaj sobie następujące pytania:

- Jakie rady, mądrości lub prawdy z dzieciństwa chcesz poddać w wątpliwość?

- Co uważasz za swoją wewnętrzną prawdę?

- Skąd wiesz, że to prawda?

- Jakiego aktu wiary musisz teraz dokonać?

RYSUJ pomimo trudności

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Czy kiedykolwiek dane ci było pracować nad projektem, który coś nagle popsuło? Może kawa wylała się na stos przygotowanych do pracy raportów. Woda z przeciekającego dachu wypaczyła świeżo położone drewniane podłogi. Puszka z farbą spadła z drabiny i wylądowała na nieprzykrytej folią kanapie. Nadmiar jakiegoś składnika lub brak innego zrujnował przygotowywaną właśnie potrawę.

Wiara to także dostrzeganie bałaganu, pustki i dyskomfortu, i godzenie się z takim stanem rzeczy w oczekiwaniu na powrót światła.

— Anne Lamott

Te i inne nieoczekiwane wydarzenia zdarzają się bardzo często. Sposób, w jaki sobie z nimi radzimy, zależy od rodzaju problemu, kontekstu i wiary w naszą umiejętność rozwiązania go. Czy możemy włączyć przypadek do naszego projektu? Czy możemy na nim cokolwiek zbudować? Czy musimy zacząć od nowa? Czy rozpoczęcie od nowa może przynieść lepszy rezultat niż pierwotnie planowano? Czy możemy zacząć myśleć o ograniczeniach w twórczy sposób?

Wiara nie jest czymś, co można pochwycić; to stan, do którego trzeba dorosnąć.

— Mahatma Gandhi

W następnym ćwiczeniu nauczysz się widzieć pozytywne i negatywne aspekty spowodowanego celowo wypadku na kartce i badać stworzone w ten sposób możliwości.

RYSUJ

Weź filiżankę herbaty, kawy, kieliszek czerwonego wina lub innego płynu, którym można zrobić plamę. Spryskaj papier lub w inny sposób nanieś na niego płyn. Nie przesadź z jego ilością, żeby nie zniszczyć kartki. Zwilż ją na tyle, aby plama była zauważalna. Teraz pozwól jej wyschnąć lub użyj suszarki do włosów, aby przyspieszyć ten proces.

Kiedy wyschnie, uważnie przyjrzyj się temu, co powstało. Obróć kartkę i zobacz, czy dostrzegasz jakieś obrazy, motywy lub wzory. Jeśli tak, użyj pióra, aby nadać kształt temu, co widzisz. Jeśli nie, zacznij od obrysowania konturów plamy, a następnie przyjrzyj się raz jeszcze, aby sprawdzić, czy pojawiło się coś nowego.

Zastanów się, jakie ograniczenia i możliwości dostrzegasz w zrobionej plamie. Jakie myśli przychodziły ci do głowy, gdy wysychała? Jakie to uczucie, postrzegać plamę jako możliwość, a nie problem?

Chwila refleksji

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje wibrowały w tobie podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

RYSUJ MOŻLIWOŚCI

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Jedną z radości przebywania na łonie natury jest dostrzeganie wzorców, które istnieją we wszystkich żywych istotach. To piękno jest również wspaniałym przypomnieniem, że często nie potrafimy dostrzec i docenić ich w naszym życiu, choć pomagają nam rosnąć i rozkwitać.

Wybierz się na spacer lub obserwuj naturę z jednego miejsca. Rozejrzyj się i odnotuj otaczające nas wzory otoczenia. One istnieją w drzewach, kwiatach, liściach, skałach i chmurach. Niezależnie od tego, czy znajdujesz się w środowisku miejskim, czy na wsi, niech natura będzie twoją inspiracją.

RYSUJ

Rysuj formy, które dostrzegasz w przyrodzie lub w otaczającym cię świecie. Obserwuj je z daleka lub przyjrzyj się im z bliska.

- Patrz z daleka na kształt panoramy, odbicie w jeziorze lub drogę znikającą na horyzoncie.

- Przyglądaj się szczegółom płatków kwiatu, żyłkowaniu liścia, fakturze drzewa lub powierzchni skały.

Teraz przenieś wzory, które widzisz, na kartkę. Celem tego ćwiczenia nie jest ich dokładne odwzorowanie – model ma być dla ciebie tylko źródłem inspiracji.

Zaobserwuj także, w jaki sposób twój obecny stan emocjonalny wpływa na obiekty przyciągające twoją uwagę. Czy ta świadomość przynosi ci spokój, czy raczej wywołuje niepokój? Daje poczucie więzi z czymś większym od nas samych, czy też sprawia, że czujesz wyobcowanie? Niezależnie od tego, jakie emocje będą towarzyszyć obserwacji otaczającego cię świata, pozwól im się prowadzić.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad powstałym rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Kiedy myślisz o wzorach natury, wyobraź sobie podróż, jaką przebyła każda żywa istota od momentu swego stworzenia. Pomyśl o tym, w jaki sposób powstała, co przeżyła, przez jakie próby musiała przejść. Wyobraź sobie wiarę, siłę i odporność natury i zastanów się, w jaki sposób te cechy odnoszą się do ciebie.

- Jakie wzorce w naturze cię przyciągają i dlaczego?

- Jakie wzorce pojawiły się w twoim życiu podczas obserwowania otaczającego świata?

- Z jakimi żywymi istotami odczuwasz najsilniejszy związek i dlaczego?

- Jakie cechy tych żywych istot uosabiasz lub reprezentujesz?

Podobnie jak ludzka natura, każde istnienie na naszej planecie jest wyjątkowe. Każdy żywy organizm posiada pewną energię łączącą go z ogromnym ekosystemem i siłą życiową. Weź do ręki kamień. Połóż dłoń na pniu drzewa. Obserwuj nurt rzeki. Słuchaj szumu wiatru w liściach. Poczuj zapach krzewu różanego. Pozwól swoim zmysłom poczuć energię i obecność natury.

Jeśli kiedykolwiek zdarzy ci się kryzys wiary lub nie będziesz wiedzieć, od czego zacząć, wróć do natury jako punktu wyjścia. Jej obecność niezawodnie inspiruje naszą kreatywność i uczy nas pokory.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Przyjęcie zaproszenia do grupy ludzi z całego świata, skoncentrowanych na rysowaniu i dzieleniu się ze sobą doświadczeniami, bardzo mnie podekscytowało. Sama myśl o rysowaniu ujawniła naturalne połączenia między moją intuicją a wspomnieniem sięgającym głębokiego dzieciństwa”.

„Minęło tak wiele czasu, odkąd ostatni raz usiadłem albo położyłem się z pisakiem w ręku, aby swobodnie wyrazić siebie w sposób twórczy i odkrywczy, pozostawiając widoczny ślad, który dałby się zrozumieć i odzwierciedlał moje doświadczenia i emocje. To wszystko wyglądało tak prosto, a jednak część mnie obawiała się wkroczyć ponownie na tę starą ścieżką prowadzącą do własnego wnętrza”.

„Być może komercjalizacja sztuki i dorastanie w społeczeństwie, które za pośrednictwem różnych szkół i środków masowego przekazu szufladkuje profesje i artystów, były jednymi z czynników, które wzbudziły we mnie niepokój i doprowadziły do decyzji, aby na tak długi czas porzucić rysowanie. Łatwo jest przypinać samemu sobie tę czy inną łatkę i na tej podstawie wprowadzać własne ograniczenia. Poezja Rysunku daje mi dostęp do mojej intuicyjnej i ekspresyjnej natury – umożliwia bezpośredni kontakt, który, jak sądzę, wszyscy posiadamy w tej czy innej formie. Żaden ruch nie jest niewłaściwy, nie trzeba obawiać się ostrej krytyki; podstawą jest szacunek wobec samego siebie i swojej zdolności do sięgania zarówno w głąb własnej psychiki, jak i w naszą kolektywną świadomość”.

„Zdałem sobie sprawę, że to, czego najbardziej się obawiałem, to ponowne odkrycie własnego wewnętrznego piękna. Uświadomiłem to sobie, dostrzegając jego przebłyski poprzez wspólne interpretacje symboliki ukrytej w rysunkach. Wciąż uczę się, w jaki sposób moje wewnętrzne wizje (lub ich brak) i czyste emocje mogą mnie ożywić i znaleźć odzwierciedlenie na papierze. To bywa trudne, ale zawsze pozwala mi uzyskać wgląd w moje życie wewnętrzne. Magicznym prezentem wydaje się świadomość, że poprzez sztukę wszyscy jesteśmy w stanie wyrazić siebie, bez względu na to, co robimy, tworzymy lub pokazujemy światu”.

„Dziękuję Sheili i mojej specjalnej grupie kumpli od rysowania, którzy nie przestają tworzyć cudownie wrażliwej i opiekuńczej społeczności, która wzbogaca moje życie”.

— Bryce Alber, @allatonceforever

3

NARYSUJ MIŁOŚĆ

Kiedy siadam z długopisem nad kartką, jej pusta przestrzeń kusi mnie do wykonania skoku. Gładki, dziewiczy teren ograniczony jedynie wielkością kartki papieru zaprasza mnie do zanurzenia się w wewnętrzny krajobraz i podjęcia wędrówki po jego niezmierzonych przestrzeniach. Drżę z niepokoju, ale dźwięk jego wezwania uspokaja. To zew miłości. Odpowiadając na to wezwanie szukam w duszy dowodów na istnienie rzeczy, których nie sposób dostrzec. Wdycham wszystko, co jest wokół mnie i wydycham wszystko, co jest wewnątrz mnie. Teraz wystarczy sięgnąć po długopis.

Pojawia się troska. A jeśli to nie jest idealne? Jeśli nie ma w tym głębszego znaczenia? Jeśli to nie ma żadnego sensu? Te onieśmielające pytania unieruchamiają mnie w miejscu. Nie mogę zrobić kroku naprzód. W ten sposób brak decyzji staje się moją decyzją. Wybieram pozostanie w bezpiecznej, dobrze znanej skorupie. Wierząc, że to niemożliwe, przestaję próbować. Opierając się nieznanemu, przestaję szukać. Te myśli zamykają mnie w kręgu bezczynności.

Kiedy jednak decyduję się zacząć rysować, pojawiają się możliwości. Wątpliwość przeradza się w ciekawość. Zmartwienie ustępuje miejsca oczekiwaniu. A może wyniknie z tego coś znaczącego? Może życie zmieni się na lepsze? Może da mi więcej miłości, radości, pokoju, dobroci, wiary, nadziei i łaski? Nie znam odpowiedzi na żadne z tych pytań, są one dzikie, nieuchwytne i niesforne, ale kiedy pozwalam sobie codziennie wskoczyć w tę nieułożoną, niepokorną przestrzeń tworzenia, wkrótce efektem jest wzrost i rozwój.

W ten sposób całe dzieło stworzenia staje się dowodem na działanie ekologii miłości. Wszystko, co zostało stworzone, przystosowuje się, przekształca, ulega przetworzeniu i rodzi się na nowo. Tworzę w poczuciu łączności i synchronizacji z aktem tworzenia. Nie wiem dokładnie, jak to wszystko działa, ani jak to pasuje do szerszego schematu istnienia – ale tworzyć to kochać, i właśnie do tego zostałam stworzona. Jest to rodzaj „poznania”, którego nie sposób wyjaśnić słowami. Za każdym razem, gdy moje pióro dotyka papieru, skaczę w nieznane, aby uczynić je znanym. Staję się twórcą. Pióro staje się moim narzędziem. Kreska staje się moim dziełem. W jednej chwili łączę się ze wszystkim, co było przede mną, tym, co dzieje się wokół mnie teraz, i tym, co nadejdzie po mnie. Śledzę zatem krzywizny i krawędzie grubych i cienkich linii, aż osiągną swój naturalny koniec.

To jest miłość. To właśnie miłość. Zanurz się w nią wraz ze mną.

Miłość jest podstawą świata i naszym celem na ziemi. Świadomość tego, doświadczanie miłości w sobie i innych jest sensem życia. Sens nie leży w niczym innym, jak tylko w nas samych.

— Marianne Williamson

„Kochanie, nie sądzę, żebyś kiedykolwiek był wystarczająco dobry, aby odnieść sukces jako artysta”, powiedziała Jacksonowi bez ogródek nauczycielka plastyki w szóstej klasie, kiedy zapytał ją, co może zrobić, aby poprawić swoje umiejętności. „Lepiej zastanów się nad wyborem innej drogi kariery”.

Jackson dorastał w rodzinie, która skupiała się na nauce i sporcie, i chociaż radził sobie nieźle w obu tych dziedzinach, najbardziej lubił rysować. Jego entuzjazm nie był jednak wspierany przez najbliższych. Nie dostanie się dzięki temu na studia ani nie zarobi większych pieniędzy, po cóż więc miałby rozwijać się w tym kierunku, prawda? No właśnie. Krytyka nauczycielki przeszyła go niczym nóż. Potwierdziła opinię jego rodziny.

Ale tamtego dnia Jackson nie pytał swojej nauczycielki plastyki, jak zostać zawodowym artystą. Po prostu spytał ją, w jaki sposób mógłby stać się lepszym w tym, co robi. Pełen euforii po uzyskaniu dobrych ocen z ostatnich projektów, czuł, że może bezpiecznie zwrócić się do niej o poradę, ponieważ sądził, że zostanie pochwalony i zachęcony do dalszej pracy.

Jego zdaniem była znakomitą artystką i nauczycielką, która szczyciła się odkrywaniem i rozwijaniem młodych artystów. Sądził, że jest jednym z nich. Kiedy jako dorosły wraca do tej chwili, wie, że było to prawdą i wtedy, i jest teraz. „Nie sądzę, żeby celowo chciała zabić mój entuzjazm do sztuki”, mówi mi. „Nie była złą osobą”. Niemniej jednak właśnie to uczyniła, a dwadzieścia lat później Jackson ocenia to wydarzenie jako chwilę, w której przestał postrzegać siebie jako artystę.

W konsekwencji podświadomie zarzucił aktywność również w tych dziedzinach, o których jeszcze nie wiedział, że będzie w nich dobry. Ciekawość stopniowo zgasła. Cud wyblakł. Sztukę zastąpiła harówka.

Nie jestem artystą. To najczęstsze stwierdzenie, z jakim spotykam się na początku zajęć. Studenci wypowiadają je z ogromną powagą. Podobnie jak w wypadku Jacksona, po części oznacza to, że ktoś lub coś zabiło ich kreatywność. Jest to jednak również rodzaj ostrzeżenia. Ludzie wątpią, że podczas naszej wspólnej sesji mogą dokonać czegoś znaczącego. W końcu nie są artystami. Nie mają „daru” ani „talentu”. Dlatego zanim jeszcze zaczniemy, powinnam obniżyć swoje oczekiwania wobec tego, co uda się stworzyć podczas naszych warsztatów. To stwierdzenie jest obciążone wieloma niewypowiedzianymi obawami, z których główną jest lęk przed byciem niewystarczająco dobrym. Ten lęk często powstrzymuje uczestników warsztatów przed podjęciem jakiegokolwiek działania, a jeśli nawet coś wykonają, to przed dzieleniem się z kimkolwiek efektami swojej pracy. Dzielenie się swoją „sztuką” sprawiłoby, że poczuliby się oszustami.

Jestem artystą. To stwierdzenie pojawia się rzadziej. Ma nieco inną wagę. Chociaż często także składają się na nie lęki (które niewiele różnią się od obaw nie-artystów), jest ono dodatkowo potęgowane przez presję, aby każde dzieło było absolutnie doskonałe. Zdarza się, że wypowiadające je osoby głośno manifestują swoje zdolności artystyczne na moich warsztatach; zwykle zależy to od tego, jak mocno wierzą w osiągnięcie godnych pochwały rezultatów przed rozpoczęciem zajęć. Wiem o tym, ponieważ sama jestem artystką.

Kiedy zaczęłam zajmować się Poezją Rysunku, w mojej głowie wywiązał się nieoczekiwany dialog. Wkrótce przerodził się w spór o znaczenie, cel, miejsce i funkcję sztuki. Doświadczany przeze mnie wewnętrzny rozwój hamowało nabyte w dzieciństwie przeświadczenie o swej nijakości, które bezmyślnie przeniosłam w dorosłe życie, nigdy tego nie kwestionując. Zaciekawiła mnie i wstrząsnęła mną siła, z jaką te myśli usiłowały powstrzymać moje doskonalenie się, mój wzrost:

- „Powinnam przestać rysować i spróbować osiągnąć coś w życiu. Tworzenie to zbytek”.

- „Musisz bardziej skoncentrować się na szkole, pracy i rodzinie. Sztuka to tylko hobby”.

- „Nie możesz tego nikomu pokazać. Daleko temu do ideału”.

- „Aj! Nie powinnam była rysować tej linii. Wszystko zepsułam”.

- „Jeżeli nie zarabiam na swojej sztuce, tak naprawdę nie jestem artystką”.

- „Prawdziwi artyści wystawiają swoją sztukę w galeriach. Czy w ogóle mogę nazwać siebie artystką?”

- „Sztuka nie zapłaci moich rachunków. Dlaczego marnuję na to tyle czasu?”

- „Moja sztuka przemawia do nielicznych. Nikt mnie nie rozumie”.

Każda z tych myśli ujawnia błąd paradygmatu, na którym zbudowane zostało całe moje życie. Kiedy się pojawiają, tak naprawdę nie rozważam znaczenia sztuki. Zmagam się ze znaczeniem miłości. Poprzez rysowanie odtwarzam doświadczenie życia pozbawionego miłości. To działanie daje mi możliwość, poczucie bezpieczeństwa i przestrzeń, aby rzeczywiście dogłębnie i z każdej strony przyjrzeć się pewnym wątpliwościom czy lękom. Przywołując te wspomnienia, tworzę z nich coś nowego. Tak działa doskonała miłość. Włącza światło, które ukazuje prawdę o twoich lękach, a potem pozwala żyć w świadomości swego istnienia. To sprawia, że chcesz tworzyć jeszcze więcej.

Tworzenie jest najczystszym wyrazem miłości. Aby osiągnąć jedność z tą miłością, musisz także stać się twórcą. Zachęcam cię do zaangażowania się w Poezję Rysunku z takim właśnie nastawieniem. Jesteś miłością. Jeśli miłości nie można podzielić ani zniszczyć, ciebie także nie. Jeśli miłość wszystkiemu wierzy, we wszystkim pokłada nadzieję, wszystko przetrzyma — dotyczy to również ciebie. Jest cierpliwa i łaskawa, ty też. Miłość nigdy nie ustaje. Ty nigdy nie ustaniesz.

Nawet teraz, kiedy czytasz te słowa, masz wątpliwości. Dobrze. Wprowadź je do swoich codziennych rysunków. Przyjmij swoje sprzeczne myśli, lęki i wątpliwości jako punkt wyjścia do odkrywania swoich emocji.

Tworząc regularnie, z zaangażowaniem, zapalasz światła w swojej duszy i pozwalasz, by w twoim życiu zaczęła działać miłość. Wracasz do dziecięcej ciekawości z mądrością i uważnością osoby dorosłej. Wkrótce dostrzeżesz w sobie miłość i rozkwitniesz w niej, nawet jeśli teraz poważnie w to wątpisz.

Zanim przejdziesz do ćwiczeń, narysuj na marginesach tej strony kilka zabawnych i wyrazistych kresek. Te znaki mogą być szkicem obrazu, który przychodzi ci do głowy, symbolem miłości, który ma dla ciebie jakieś znaczenie, lub po prostu twoim podpisem. Zaufaj sobie. Niech te znaki prezentują twoje zaangażowanie w to ćwiczenie. Niech będą twoim pierwszym skokiem w miłość – wizualnym sposobem powiedzenia: Jestem gotowa/gotowy, aby odnaleźć miłość ukrytą na marginesie mojego życia.

Teraz podsumujmy. Nie musisz być artystą, aby być twórcą. Nie trzeba być doskonałym, by tworzyć. Nie trzeba być nieustraszonym, aby wykonać ten skok.

Rysunki miłości

Miłość widzi twórcę w każdym z nas. Kiedy tworzymy, opowiadamy naszą własną historię. Kiedy tworzymy, znaczymy kropkami i kreskami zarówno drogę, jaką przybyliśmy, jak i drogę, którą podążamy. Kiedy tworzymy, robimy notatki na marginesie naszego życia. Tworzymy przestrzeń. Robimy miejsce. Nadajemy sens, moc, znaczenie. Wewnętrzne działanie naszej świadomości i podświadomości uwidacznia się poprzez znaki, które kreślimy. Tworzymy miłość.

Być twórczym oznacza być zakochanym w życiu. Możesz być kreatywny tylko wtedy, gdy kochasz życie na tyle, że pragniesz uwydatnić jego piękno, wnieść do niego odrobinę więcej muzyki, odrobinę więcej poezji, odrobinę więcej tańca.

— Osho

Miłość to skok, który musimy wykonać. W poniższych ćwiczeniach będziesz zastanawiać się nad miłością zarówno jako impulsem, jak i instynktem. Być może będzie to impuls do odrzucenia tych części ciebie, w których nauczono cię nienawidzić. Połączmy się ponownie z tymi aspektami osobowości i znajdźmy w nich miłość. Kiedy to zrobisz, instynktownie zaczniesz odpowiadać bezwarunkową miłością wobec siebie i innych. W ten sposób, przechodząc od impulsu do instynktu, uczysz się tworzyć miłość.

Rysuj z poczuciem samoakceptacji

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Jednym ze sposobów okazywania miłości bliźnim jest współczucie. Kiedy ktoś upada lub słabnie, przytulamy taką osobę. Dbamy o nią. Wspieramy. Wiemy, że dzięki miłości ich bolesne rany mogą się zagoić.

Jeśli jednak chodzi o miłość wobec nas samych, możemy mieć problem ze znalezieniem w sobie współczucia. Często łatwiej nam okazać bezwarunkową miłość innym, kiedy jednak to my upadamy lub słabniemy, jako pierwsi osądzamy, upominamy lub karzemy samych siebie.

Podobnie gdy tworzysz, w trakcie całego procesu pojawia się okazja do zamanifestowania miłości własnej i samoakceptacji. Możemy kochać siebie w przemyślany sposób, szanując naszą przestrzeń, zaangażowanie i czas. Możemy kochać siebie w delikatny sposób, usuwając w procesie tworzenia osąd i krytykę. Możemy kochać siebie, uznając i celebrując każdy akt stworzenia jako dar.

Daj się dostrzec w miłości i obserwuj, jak twoje dzieła zmieniają się na jej obraz i podobieństwo.

RYSUJ

Wyobraź sobie pustą kartkę jako lustro ukazujące twoją postać. Wyobraź sobie i narysuj, w jaki sposób odmawiasz sobie miłości własnej i samoakceptacji. Nie skupiaj się na doskonałej wizualizacji tej metafory. Rysunek nie musi wyglądać jak portret, ani przybierać jakiejkolwiek konkretnej formy.

Jeśli jednak nadanie formy pomoże ci w rysowaniu, naszkicuj owal na kwadracie, który będzie reprezentować twoją twarz i ciało. Najważniejsze, by pozwolić poczuć w sobie energię i emocje, które przez ciebie przepływają, gdy zastanawiasz się, w jaki sposób odrzucasz miłość do własnej osoby.

- Czy zwykle oceniasz lub krytykujesz swój wygląd, lub dostrzegasz w sobie tylko cechy, których nie lubisz? Rysuj strzałki lub krzyżyki jako wyraz krytycznej ekspresji wskazującej na wady.

- Czy odnosisz się do siebie w negatywny lub szkodliwy sposób? Naszkicuj spirale lub wykrzykniki, które przekazują niszczycielską energię tych słów.

- Czy ranisz się lub karzesz fizycznie? Naszkicuj rany lub ślady, które wyrażają zadawanie bólu.

Użyj tych wskazówek jako punktu wyjścia i wykorzystaj pomysły, które pojawią się, kiedy powiążesz efekty swojej wizualnej ekspresji z myślami i emocjami. Podczas rysowania uruchom swoją ciekawość i zastanów się, co kryje się za myślami i przekonaniami, które tobą kierowały. Gdziekolwiek popłynie twoja myśl, kieruj się nią. Podobnie jak w wypadku innych ćwiczeń, nie staraj się z uporem odczytać znaczenia myśli lub szukać w niej wyjaśnienia. Świadomość naszych myśli jest równie potężna, co działanie.

Im więcej swobody dasz swoim myślom, tym wygodniej będzie ci skupić się na procesie, a nie na wyniku.

Kochaj wiele rzeczy, albowiem w tym tkwi prawdziwa siła, a kto mocno miłuje, wiele zdziała i może wiele osiągnąć, zaś to, co się czyni w miłości, dobrze się czyni.

— Vincent van Gogh

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

Narysuj ufność

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Urodziliśmy się, by kochać bezwarunkowo. Dajemy bez pytania i bierzemy bez wahania. Nigdy nie wątpimy w czystą dobroć tego aktu.

Z czasem uczymy się stawiać miłości warunki. Uczymy się postrzegać ją jako sposób na nawiązywanie relacji, a nie jako esencję naszego bytu. Uczymy się postrzegać miłość w różnych kontekstach i komercjalizować ją jako akt, którego dokonujemy na pokaz, lub gest, który należy docenić. Uczymy się nie ufać własnym odczuciom i patrzeć na nie cudzymi oczami. Warunki, jakie stawiamy miłości, ograniczają nas w końcu do tego stopnia, że przestajemy pamiętać, jaką swobodą i łaską obdarza nas poczucie bezwarunkowej miłości.

Kiedy pojawiły się te warunki? Kiedy przyjęliśmy je jako własne? W jaki sposób wrócić do miłości? Przypomnijmy sobie chwile, kiedy kreatywność była postrzegana tak samo jak miłość. Nieograniczone możliwości. Niepohamowana wyobraźnia. Boska obecność.

Zobacz świat jakbyś patrzył na niego pierwszy raz w życiu; spójrz na niego oczami dziecka, a nagle odkryjesz, że jesteś wolny.

— Deepak Chopra

Wyobraź sobie siebie jako małe dziecko siedzące z długopisem i kartką w ulubionym miejscu. Może to być pokój w twoim domu, zakątek w parku, miejsce, które przywołuje miłe wspomnienia. A gdybym poleciła ci teraz narysowanie tego miejsca jak najdokładniej, z zachowaniem wymiarów i proporcji, a wszystkie obiekty muszą być przedstawione tak realistycznie, jak to tylko możliwe?

Jakie myśli i emocje wywołało w tobie to polecenie? Niechęć, onieśmielenie, irytację, zagubienie? To naturalne emocje, które odczuwamy, gdy ktoś każe nam tworzyć z zachowaniem ścisłych zasad.

RYSUJ

Jeszcze raz obudź w sobie wewnętrzne dziecko. Tym razem narysuj swoje ulubione miejsce. Nie ma żadnych zasad ani warunków. Proporcje czy relacje między przedmiotami nie muszą być dokładnie odwzorowane. Jeśli kwiat jest większy niż krzesło, niech tak będzie. Obiekty na rysunku nie muszą wyglądać tak, jak w rzeczywistości. Jeśli słońce wygląda jak owoc, w porządku. Scena może być tak fantazyjna jak Gwiaździsta Noc van Gogha lub tak zorganizowana, jak tylko ci się podoba.

Nie ma znaczenia, co przedstawia rysowana scena, nie wahaj się wypełnić strony znakami, które oddają esencję tego miejsca i emocje, które ono w tobie budzi.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Spójrz uważnie na powstały szkic i spróbuj określić uczucie, jakie temu towarzyszy. Połącz się z twoim wewnętrznym dzieckiem, które tęskniło za kreowaniem w ten właśnie sposób. Być może zawsze tak wyglądała twoja twórczość. Dla innych będzie to wspomnienie uczucia, które kiedyś przeżywali.

Tworzyć to kochać. Być twórcą to być miłością.

W tym ćwiczeniu nie chodzi o obudzenie w sobie artysty albo zbadanie, czy potrafimy narysować scenkę rodzajową lub krajobraz. Jest to próba uświadomienia sobie, że zatracając się w działaniu zapominamy, jak to jest po prostu być. Tworzyć w poczuciu bezwarunkowej miłości. Tworzyć, bo jesteśmy twórcami.

Pozwól sobie zanurzyć się w poczuciu odprężenia lub dyskomfortu, jakie powoduje u ciebie rysowanie z twojej (dzikiej) wyobraźni.

- Jak dużo czasu upłynęło, od ostatniego sięgnięcia do tej części twojej osobowości?

- Czy jest coś, co cię przed tym powstrzymuje?

- Martwi cię, że wydaje się to głupie lub nonsensowne?

- Czy trudno ci było rozluźnić się i rysować z wyobraźni?

Akceptuj swoje myśli i emocje, jakiekolwiek są. Nie osądzaj ani nie potępiaj tego, co czujesz. Wszystko to jest częścią procesu. Wszystko to ma na celu przebudzenie twojej świadomości.

Każdy z nas musi sobie czasem przypomnieć, dlaczego podąża określoną ścieżką, i jaki entuzjazm czuł na początku podróży. Wróć do tego ćwiczenia, gdy będziesz potrzebować takiego delikatnego przypomnienia – kiedy w twym życiu pojawi się coś, co cię ogranicza. Nie pozwól, aby te okoliczności powstrzymały cię przed robieniem tego, co kochasz.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Rysuję i maluję, odkąd byłam małą dziewczynką. Studiowałam sztukę i projektowanie, prowadzę kursy kreatywności. Moje związki ze sztuką i twórczością były zawsze zbyt bliskie. Studiowanie sztuki i traktowanie jej jako drogi kariery w pewien sposób pozbawia cię radosnej i intuicyjnej więzi z nią, głównie dlatego, że uczysz się, w jaki sposób powinno się tworzyć, czym jest «dobra» sztuka. Następnie pojawia się presja, aby twoje dzieło było idealne, miało określone znaczenie lub wiązało się z jakąś ideą. Nie próbujesz już robić różnych rzeczy dla samej frajdy próbowania. Ponieważ sama jestem nałogową perfekcjonistką na odwyku, to zawsze było dla mnie zbyt wielkim obciążeniem”.

„Dla mnie podjęcie rytuału Poezji Rysunku było jak pozwolenie sobie na to, by po prostu być. Pozwoliło mi zaakceptować, że proces jest ważniejszy niż wynik. Przeniosło mnie z powrotem do beztroskich czasów dzieciństwa, kiedy rysowałam, malowałam i robiłam zamieszanie bez brania na barki ciężaru jakiejkolwiek odpowiedzialności”.

„Jedną z najbardziej niesamowitych rzeczy, jakie uświadomiło mi doświadczenie z Poezją Rysunku, było to, że w tym samym czasie można odczuwać dwie kontrastujące ze sobą emocje. Możemy doświadczać smutku, złości, strachu, samotności i niepewności, a jednocześnie przeżywać radość, bliskość, obecność, wdzięczność i zakorzenienie. W tym szczególnym rysunku możesz poczuć przepływ i spokój w jednym. Tak się czułam, kiedy kreśliłam te znaki na kartce. Jest tam ruch i splątanie. Pojawia się też jednak za dużo pustej przestrzeni – pustki bez rozpoznawalnych kształtów. Ta pusta przestrzeń wyraża dla mnie ciszę i spokój”.

„Chciałabym szczególnie podkreślić jedną rzecz: to rodzaj praktyki duchowej. Sam akt siadania przy biurku i przyłożenia pióra do papieru pozwala zainteresować się swoim wewnętrznym światem. Poświęcenie kilku minut na rozmowę z samą sobą poprzez sztukę pozwoliło mi przepracować moje myśli i ukryte głęboko emocje, które wydawały mi się zbyt trudne do wyrażenia słowami”.

Dzięki codziennemu rysowaniu uczysz się separować od swoich emocji i tworzyć przestrzeń, w której mogą się bezpiecznie ujawnić. Nie jesteś swoimi uczuciami, myślami ani obawami. Nie jesteś tym, co sądzą o tobie inni. Jesteś czymś więcej. Jesteś szalonym, oryginalnym i wyjątkowym człowiekiem.

„Na początku możesz czuć się niekomfortowo, ale jeśli jesteś na to przygotowana, dzięki tej praktyce zobaczysz, do czego jesteś zdolna”.

— Hira S. Ahmed, @hirasahmed

4

NARYSUJ CISZĘ

Jedyną ciszą, jaką kiedykolwiek w życiu tolerowałam, była cisza własnego głosu. Ta cisza, otulona dźwiękami chaosu i paplaniny, była uspokajająca. W samochodzie zawsze grała muzyka. Zasypiałam przy włączonym telewizorze. Podczas spacerów towarzyszyły mi podcasty na słuchawkach. Książki czytywałam w zatłoczonych kawiarniach. Brzęk zmywarki, wir odkurzacza, dudnienie pralki i szum suszarki rywalizowały o moją uwagę z piszczeniem i szczekaniem mojego psa, ale żaden z tych dźwięków nie wymagał mojej odpowiedzi. W hałasie czułam się bezpiecznie.

W każdym z nas istnieje cisza. Cisza tak rozległa jak wszechświat. A kiedy doświadczamy tej ciszy, przypominamy sobie kim jesteśmy.

— Gunilla Norris

Natężenie, bliskość i zgiełk zagłuszały wewnętrzną ścieżkę dźwiękową odtwarzaną w moim umyśle – kakofonię ciągłej analizy, niekończących się myśli i chronicznego niepokoju. Być może uważałam, że bezmierny wewnętrzny harmider najlepiej będzie pokonać jeszcze głośniejszym hałasem. W pewnym sensie to działało, ale nigdy nie usunęło źródła ryczącego wewnątrz mnie niepokoju.

Dzieciństwo z ojcem alkoholikiem wykształciło we mnie silną świadomość znaczenia tembru czyjegoś głosu. Analizując takie niuanse jak modulacja, głośność i ton, szybko zorientowałam się, że sposób wypowiadania słów ma nieskończenie większe znaczenie niż to, jakich dokładnie wyrazów użyła dana osoba. Jedno bełkotliwe słowo, kilka coraz głośniejszych fraz, nagły, porażający wrzask ojca mogły sparaliżować moją matkę i mnie.

Chwilę później przeprosiny podszyte wstydem i poczuciem winy trafiały w próżnię i nie miały znaczenia. Może dlatego nie potrafiłam być szczera wobec niego i siebie samej. Nie chciałam, żeby usłyszał w moim głosie pogardę i brak szacunku, więc wyłączyłam wewnętrzny głos, który wyrażał te uczucia.

Jednak jeszcze bardziej przerażający od dźwięku moich prawdziwych myśli był dźwięk nicości. Martwa cisza. Rodzaj ciszy, która emanowała ze mnie na przykład wtedy, kiedy rodzice się kłócili. Rodzaj ciszy, która zapadała w tych strasznych chwilach po ustaniu przemocy. W takich chwilach wstrzymywałam oddech, zanurzałam się w ciszy, siedząc idealnie nieruchomo w ciemności mojego pokoju, i całą sobą nasłuchiwałam wszelkich odgłosów dowodzących, że moja matka wciąż żyje.

Dopiero kiedy zaczęłam codziennie rysować, zdałam sobie sprawę, że moja potrzeba dźwięku wywodzi się właśnie z tych chwil. Zablokowałam je. Pogrzebałam. Na ich grobie zbudowałam swoje życie. Dźwięk mojego głosu kojarzył mi się z niebezpieczeństwem, a cisza ze śmiercią. W rezultacie cisza nigdy nie wydawała mi się spokojna. Cisza wzbudzała wewnętrzny niepokój. Przypominała mi, że jestem bezsilna. Pamiętam, że chciałam krzyknąć „Przestańcie!”, kiedy zaczynała się przemoc, ale nigdy nie byłam w stanie wydobyć z ust ani słowa. Nie miałam odwagi mówić, nie rozumiałam też, że jako dziecko niewiele mogę zdziałać, czułam tylko wstyd, poczucie winy i rozpacz z powodu bezsilności wobec całej sytuacji.

Konflikt ten był balastem, który wzbudzał we mnie ciągły niepokój. Musiałam za pomocą rysunków wrócić do jego źródła, przeżyć go jeszcze raz, aby w końcu wyzwolić się z niego.

Zmiana nie nastąpiła z dnia na dzień. Kiedy zaczęłam wyraźniej dostrzegać źródła mojego niepokoju, pogodziłam się z ciszą. W rysunkach słyszałam własny głos. Brzmiał obco. Wydawał się szczęśliwy i zły, kochający i złośliwy, troskliwy i beztroski, bezinteresowny i samolubny, pewny siebie i niepewny, spokojny i szalony. Kim jest ta osoba? – zastanawiałam się.

Każdy rysunek mógł jednocześnie przekazać wiele znaczeń dotyczących złożoności każdej chwili. Dużo trudniej byłoby wyrazić tę złożoność słowami. Skrzypienie pióra, jego szelest, odgłos stawiania kropek i ruch mojej ręki po kartce stanowi język sam w sobie – mój język. Odzywa się w każdej krzywiźnie linii, kresce, kropce i kształcie. Ujawnia wzorce w moim życiu, których nie można usłyszeć ani dostrzec w żaden inny sposób. Rysunki stały się dla mnie sposobem wyrażania wewnętrznej prawdy, uczenia się wyznaczania granic, przepracowywania doświadczeń, radzenia sobie z konfliktami i wyobrażania sobie przyszłości. Kiedy nauczyłam się odczuwać niepokój nie będąc w stanie trwogi, muzyka i dźwięki ponownie wkroczyły do mojego życia. Uczyłam się słuchać i dostrajać. Nie potrzebowałam dźwięków. Musiałam usłyszeć własny głos.

Dlatego zachęcam cię do rozpoczęcia rysowania w ciszy. Zero muzyki. Żadnego telewizora. Brak jakichkolwiek odgłosów w tle. Tylko ty, pióro i kartka. Pozwól, aby wypływało z ciebie wszystko, co trafiało do twych uszu i czego nie dało się wypowiedzieć na głos. Dostrój się do tego, co czuje twoje ciało, a także do tonu głosu w twojej głowie. Zwróć uwagę na to, jakie rozmowy, doświadczenia i myśli powracają w tym czasie w twoim umyśle. Uświadom sobie, jakie dźwięki cię rozpraszają. Włącz je do swoich rysunków. Słuchaj tak, żeby usłyszeć. Pozwól dźwiękom prowadzić pióro.

Podejmujesz wielkie ryzyko. Nie wiesz, co odkryjesz w ciszy. Z pewnością znajdziesz tam konflikt i paradoks. To naturalne. To jest w porządku. To normalne. Świat to konflikt i paradoks. Możesz to poczuć, zaakceptować – i osiągnąć stan pokoju i miłości.

W wieku trzydziestu pięciu lat Sandy zdała sobie sprawę, że nie kontroluje własnego życia. Jako samotna matka, która z trudem wiązała koniec z końcem, miała wrażenie szczególnej izolacji. Trudno jej było o tym mówić lub dzielić się tym odczuciem – nie dlatego, że bała się reakcji innych, ale dlatego, że sama nie potrafiła tego zrozumieć. Izolacja wydawała się bardziej pustką – przestrzenią w jej życiu, w której kiedyś znajdowała się jej przyszłość wraz z całym bezpieczeństwem, komfortem i intymną rozmową, które się z tym wiązały. Pustka dawała poczucie wolności i odosobnienia.

Była jednocześnie głośna i cicha. Chaotyczna i spokojna. Smutna i zadowolona. Miała dla siebie całe łóżko, ale nie mogła zasnąć. Mogła tworzyć własne plany, ale nie była w stanie niczego zaplanować.

Nadzieja, którą miała w młodości, opuściła ją. Wiara, którą pokładała w swojej rodzinie, zawiodła. Miłość, o której myślała, że jest prawdziwa, okazała się iluzją. O czym mogła marzyć? W co mogła wierzyć? Czy cokolwiek, czemu ufała, było prawdą? Skoro nie mogła już tego zobaczyć, usłyszeć, posmakować, dotknąć ani powąchać — jak mogła mieć pewność, że sprawy kiedykolwiek się ułożą? Dręczyły ją natrętne myśli. Nie chciała ich słyszeć. Rzuciła się w chaotyczny wir opieki nad dziećmi i pracy. Wieczorami pochłaniała programy telewizyjne, frytki i wino, rano oddawała dzieci do żłobka i uciekała w zapomnienie na mechanicznej bieżni. Każdą minutę każdego dnia wypełniała jakimś hałasem, jakimś szaleństwem, jakimś chaosem – byle nie słyszeć tych wszystkich niepokojących myśli.

W ciszy nie była w stanie pozbyć się wrażenia, że ucieka przed jakimś głębszym problemem. Czuła, że aby stawić czoło rozpaczy, potrzebuje więcej spokoju. Bez zastanowienia czy planu poprosiła rodziców o opiekę nad dziećmi i wybrała się w weekend na samotną wycieczkę w góry. Natura zawsze dawała jej ukojenie. Czy nadal znajdę w niej pocieszenie? – zastanawiała się. Postanowiła wypróbować szlak, o którym niedawno czytała. Miał prowadzić do wodospadu.

Początek szlaku nie był wyraźnie oznaczony i nie wyglądało na to, żeby gdziekolwiek na tej ścieżce mógł znajdować się wodospad, ale uznała, że to musi być właściwe miejsce, więc ruszyła w drogę. Po godzinie pomyślała – To nie może być prawda. Nie ma mowy, żeby tutaj był wodospad.

Wiedziała, że obrana przez nią ścieżka nie prowadzi do miejsca, do którego chciała dotrzeć, i musi coś zmienić. Od jakiegoś czasu nie widziała żadnego innego turysty. Jej myśli zaczęły krążyć wokół sposobu, w jaki ta wędrówka odzwierciedlała jej własną osobistą podróż.

Doszła do urwiska, z którego mogła dostrzec rozległą, szeroką dolinę. Zatrzymała się, żeby napić się wody, i zaczęła myśleć nad powrotem. Jeśli będę dalej szła w tym kierunku, zabraknie mi wody, a wciąż nie widać śladu wodospadu. Nie tak powinien wyglądać szlak, pomyślała. Jeśli jednak wrócę… mogę nigdy nie znaleźć wodospadu.

Rozejrzała się. Była zupełnie sama. Nie było nikogo, kto mógłby jej wskazać drogę. Nie mogła złapać sygnału Wi-Fi, aby sprawdzić opis szlaku. Musiała podjąć decyzję. Poczuła niewiarygodnie silne pragnienie krzyku. Rosło z taką zaciekłością i wściekłością, że zanim zdążyła je powstrzymać, wydobyła ze swojej duszy najgłębszy, najgłośniejszy, najbardziej pierwotny ryk. Z głębi płuc wykrzyczała w pustkę wszystkie frustracje, strach, złość, ból, rozczarowanie i zamęt, które ją zalewały. Dźwięk odbił się echem w dolinie poniżej i uniósł się nad skałami. Nasłuchiwała, jak dźwięk rozchodził się w oddali.

Cisza.

Nie była pewna, jak długo siedziała w ciszy, i nie pamięta, o czym myślała. Nie pamięta, kiedy zawróciła ani tego, co widziała po drodze na dół. Po prostu pozwoliła, by otoczyła ją cisza. Pozwoliła, aby jej umysł się oczyścił. Pozwoliła stopom przesuwać się po ziemi. Gdy już miała wsiąść do samochodu, zauważyła małe, bujne, zielone poletko – nieco dalej w górę drogi, na skraju nagiej góry, na którą właśnie się wspięła. Nie zauważyła go wcześniej. Przeszła ćwierć mili do znaku wskazującego wejście na szlak prowadzący do wodospadu, którego szukała, a pół mili dalej, idąc wzdłuż szalejącej, niezwykłej, ryczącej rzeki, odnalazła swój cel.

Chociaż historia Sandy nie jest związana z rysowaniem, podzieliła się nią podczas jednego z moich warsztatów. Ulga i jasność, które odczuła w tym momencie, odzwierciedlały jej doświadczenia z rysowaniem, dlatego wspomniała o tym w naszej rozmowie.

W naszych dyskusjach po warsztatach z rysowania bardzo często pojawia się temat doświadczeń z ciszą i dźwiękiem, ponieważ podobnie jak w przypadku Sandy, konflikt i spokój, które wywołuje u nas szkicowanie, są powiązane ze zmysłami. Słuchanie wymaga wysiłku. Słuchanie wymaga cierpliwości. Poznajemy prawdziwość tego, czego doświadczamy przez powiązanie naszych doznań z tym, co czujemy.

Możesz pozwolić, aby biały szum płynący z zewnątrz wypełnił cię tak bardzo, że przestaniesz odczuwać, przestaniesz słuchać, przestaniesz doświadczać swojego wewnętrznego głosu. Nie wierzysz, że to możliwe, więc podkręcasz dźwięk niemożliwości. Nie wierzysz, że jesteś na właściwej ścieżce, więc zwiększasz głośność sygnału, aż uznasz, że prowadzi cię w dobrym kierunku; teraz możesz już zignorować spokojny, cichy głos mówiący: „Zatrzymaj się. Posłuchaj. Pomyśl”. Wiesz swoje. Nie chcesz usłyszeć. Nie chcesz tracić czasu na powrót. Mówili, że nie będzie łatwo. Musisz przeć naprzód. „Odwrót to porażka”, mówisz sobie. Decydujesz się na kierunek i ścieżkę, które wcale nie były twoim wyborem.

Dostrojenie się do naszego wewnętrznego dialogu jest najważniejszą częścią procesu transformacji. Jak bardzo zdajesz sobie sprawę z tego, jaki wpływ mają na ciebie odgłosy społeczności, pracy, szkoły, rodziny, przyjaciół i innych? Jak często i jak łatwo dźwięki te zastępują i zagłuszają twój głos? Jak mocno wsłuchujesz się w ich zewnętrzny dialog i pozwalasz, by określał to, co słyszysz w sobie? Jak do tego doszło, że stanowią ścieżkę dźwiękową twojego życia? W jaki sposób ją zmienić?

Wsłuchajmy się w ciszę i dowiedzmy się.

Rysunki CISZY

Cisza może stać się twoim kanałem komunikacji. Może wzmocnić zdolność introspekcji i uwydatnić wibrujące w tobie prawdy, które od tak dawna były bagatelizowane. Wraz z ciszą zapraszasz do swego życia autentyczność i wrażliwość, które wzmacniają twój głos. W ciszy możesz usłyszeć to, co rozbrzmiewa w twoim wnętrzu.

Wszystko, co stworzone, wychodzi z ciszy. Myśli wyłaniają się z otchłani ciszy. Słowa wychodzą z pustki. Twoja istota wyłoniła się z nicości. Każda twórczość wymaga pewnej dozy ciszy.

— Wayne Dyer

W nieobecności i obecności dźwięku można znaleźć bogate źródło prawdy. Dźwięk może ułatwić komunikację między naszą świadomością i podświadomością. Może tworzyć doświadczenia, które motywują nas do działania lub przenoszą w stan medytacji. Może utrwalić nowe wspomnienia lub pomóc nam przywołać stare. Może nas uwolnić dzięki swej ekspresji lub uwięzić w niekończących się powtórzeniach. Siła ciszy tkwi w uniwersalnym charakterze dźwięku.

Kiedy końcówka pióra przesuwa się po papierze, wydaje dźwięk. W kolejnych ćwiczeniach będziesz podążać za notatkami, które robisz i porządkować odczuwane wibracje. Dostrój się do siebie. Znajdź swoją częstotliwość. Na początku możesz się nie słyszeć, ale dojdziesz do tego – rysunek po rysunku.

RYSUJ mimo ZGIEŁKU

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Gwar może być ogłuszający. Jest obecny w naszym domu, w pracy i niemal w każdej przestrzeni publicznej. Rozmowy, szwargotanie, zawieranie umów, kłótnie, planowanie, świętowanie… wiesz, o czym mówię. Cokolwiek to jest, często wolimy ignorować ten zgiełk – z szacunku dla prywatności ludzi, ale także dla naszego własnego zdrowia psychicznego. Niezależnie jednak od naszej woli i tak go słyszymy, dlatego dzisiaj spróbujmy robić to świadomie.

Im cichszym się stajesz, tym więcej jesteś w stanie usłyszeć.

— Rumi

Najpierw wybierz miejsce, w którym możesz jednocześnie rysować i słuchać (np. kawiarnia, poczekalnia, dworzec itp.). Weź długopis do ręki, zamknij oczy i wsłuchaj się w dźwięki wszystkiego, co dzieje się wokół ciebie. Kiedy zaczniesz rejestrować dźwięki, zwróć uwagę na te, które dochodzą z największej odległości. W zależności od tego, gdzie się znajdujesz, słuchaj tego, co dzieje się za ścianą, w sąsiedztwie lub w bezpośredniej odległości. Wsłuchaj się w niuanse i wizualizuj w umyśle ich źródło.

Teraz zacznij słuchać dźwięków, które są coraz bliżej i bliżej. Nie spiesz się. Im wolniej wykonujesz to ćwiczenie, tym więcej usłyszysz. Wyobraź sobie siebie jako odkrywcę katalogującego obrazy lub myśli wirujące w twoim umyśle, gdy słyszysz dany dźwięk. Gdy usłyszysz dźwięk najbliżej ciebie lub wyczerpiesz wszystkie możliwości, otwórz oczy.

Zwróć uwagę na to, co słyszysz i jak się z tym czujesz. Czy wzbudza to wesołość? Czy jest stresujące? Dodaje energii? Przeraża? Odnotuj uważnie wszelkie doznania, niezależnie od ich charakteru.

RYSUJ

Słuchając dalej gwaru, zacznij go rysować. Naszkicuj energię tego, co słyszysz. Czy są w tym powtórzenia? Kreśl znaki, które odzwierciedlają ciągłe narastanie i opadanie dźwięków. Czy jest w tym chaos? W takim razie rysuj znaki, które oddają chaos. Czy jest w tym spokój? Stawiaj znaki, które ukazują spokój i łagodny charakter tego, co słyszysz.

Wizualizuj dźwięki. Możesz przeskakiwać z jednego dźwięku na drugi, gdy go usłyszysz. Jeśli zajdzie taka potrzeba, porzuć rysowaną linię, aby rozpocząć nową. Możesz skupić się na jednym dźwięku lub przepływać między różnymi odgłosami.

Zastanów się, jakie dźwięki pobudzają twoją wyobraźnię, a które uruchamiają napływ myśli. Zwróć uwagę na głośność, strukturę i wibracje dźwięku. Obserwuj, w jaki sposób niektóre dźwięki budzą pozytywne wrażenia, podczas gdy inne odpychają.

Zwróć uwagę na wewnętrzny dialog oraz płynące z zewnątrz dźwięki otoczenia, które wypełniają przestrzeń, i na to, w jaki sposób decydujesz się nakreślić linie wewnętrznego dźwięku lub gwaru. Chodzi o to, aby zbadać zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny hałas oraz ciszę, którą możemy w nim znaleźć.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad swoim rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

RYSUJ GŁOSEM

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Twój głos ma unikalny rezonans — dźwięk wibrujący z określoną częstotliwością, niosący ze sobą określoną wiedzę. Jest to słyszalna ekspresja, która wędruje wraz z oddechem od twojej przepony do ujścia twoich ust. Takt i rytm jego częstotliwości odzwierciedla głębię i precyzję naszej wypowiedzi. Jeśli jednak rezonans naszego wewnętrznego i zewnętrznego ja nie jest zharmonizowany, nasza ekspresja staje się zbitką sprzecznych narracji, tworzących napięcie między tym, co mówimy, a tym, kim jesteśmy.

RYSUJ

Wyobraź sobie, że stoisz nad urwiskiem, a pusta kartka jest rozciągającą się poniżej głęboką doliną. W tej dolinie znikną wszystkie wzbierające w tobie niechciane emocje. Osiągniesz to, wizualizując swój niemy krzyk. Użyjesz swojego pióra jako narzędzia, które przeniesie uwolnione uczucia na papier.

Znajdź miłość, która słucha nawet gdy nic nie mówisz, która zna nieskończone sposoby wyrażania siebie poprzez ciszę i potrafi zinterpretować twoje milczenie tak, jak gdybyś krzyczała, pragnąc by cię wysłuchano.

— Liz Newman

Pozwól swoim barkom, rękom i dłoniom poruszać się w harmonii z twoją wewnętrzną ekspresją. Wyobraź sobie, że twoje stopy, nogi, biodra i brzuch odrywają się od ziemi i jeszcze bardziej wzmacniają twój krzyk. Wykorzystaj całe ciało, aby podkreślić jego siłę. Niech ruchy pióra będą dzikie, odważne i wolne. Użyj swoich linii, aby oddać niekontrolowane, drżące wibracje towarzyszące jego uwalnianiu. Eksperymentuj z grubością linii, ruchem, jaki przekazują, i użyj swojego ciała, aby wzmocnić uwalniającą się energię. Nadaj swojemu niememu krzykowi strukturę i wyobraź sobie, jak dobrze poczujesz się, gdy zostanie uwolniony.

Podczas rysowania zwróć uwagę na swój oddech. Pozwól mu odzwierciedlać siłę twoich intencji. Zaangażuj wszystkie zmysły, w tym wzrok, słuch, smak i dotyk. Użyj wyobraźni i przenieś się w czas i miejsce, gdzie ten krzyk mógłby się uwolnić.

Kiedy krzyczymy, oczyszczamy się z niechcianej energii lub wzywamy pomocy. Podczas tego ćwiczenia pomyśl, co oznacza dla ciebie ten krzyk, i rozważ obie perspektywy. Zastanów się nad emocjami, które próbujesz uwolnić.

Narysuj pełne spektrum energii uwalnianego krzyku. Nie ograniczaj się do wizualizacji krzyku, narysuj też następującą po nim ciszę. Jakie emocje niesie ze sobą ta cisza? Jaką energię nadal nosisz w sobie po ustaniu krzyku?

Normalne, że podczas wykonywania tego ćwiczenia uwalnianiu energii towarzyszy ruch całego ciała. Wsłuchaj się w swoje ciało i pozwól mu się rozluźnić. Oto kilka kreatywnych sposobów na osiągnięcie stanu fizycznego odprężenia:

- Otrzep ciało tak, jakby po wyjściu z wody brakowało ci ręcznika.

- Wykonaj w szybkim tempie jakieś ćwiczenie fizyczne (np. pajacyki, bieganie w miejscu itp.).

- Tańcz tak, jakby nikt nie patrzył (lub jakby obserwował cię tłum ludzi).

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad tym powstałym szkicem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Jeśli po ćwiczeniu chcesz pójść dalej i faktycznie dać głos swojemu krzykowi, zrób to w zaciszu i prywatności swojej własnej przestrzeni. Możesz krzyczeć w poduszkę, w szafie, w samochodzie, pod wodą lub w szczerym polu. Cokolwiek wybierzesz, wyrzuć to z siebie.

Nie przejmuj się, jeśli poczujesz się przy tym głupio lub nieswojo. Nie musisz ukrywać się za fasadą siły i doskonałości. Uwolnij się od tego, co cię krępuje. Nawet superbohaterowie od czasu do czasu zrzucają peleryny i maski. Możesz sobie pozwolić na to samo.

Nie zawsze możemy uciec od codziennego życia. Jeśli szukasz zdrowej alternatywy dla wyrażania negatywnych uczuć, to ćwiczenie jest dla ciebie. Wracaj do niego za każdym razem, gdy poczujesz przymus, stres lub potrzebujesz zgody, żeby sobie odpuścić.

Jeśli jesteś w stanie odnaleźć wśród chaosu drogę do wyciszenia swojego umysłu, odblokujesz moc ciszy. Najczęściej nie mamy kontroli nad zgiełkiem, który nas otacza. Możemy tylko starać się zachować świadomość i uważność.

Wdychaj ciszę. Wydychaj spokój.

– RYSUJ –

– Świadectwo –

„Poezja Rysunku dała mi nowy język do komunikowania się ze sobą i innymi. Po raz pierwszy w życiu, odkąd byłam małym dzieckiem, potrafiłam nadać kształt temu, co jest we mnie – bez oczekiwań, bez wyjaśnień, bez ograniczeń nakładanych przez słowa – i wiem, że zostanę zaakceptowana. Moje rysunki pokazują mi, kim jestem i czego doświadczam. Znaki, które kreśli moja ręka, w tajemniczy i zaskakujący sposób odzwierciedlają moje życie”.

„Odkąd zaczęłam codziennie rysować, uwolniłam głowę od wypełniającego ją zgiełku. Obrazy i komunikaty, które przyjmuję z zewnątrz, są równoważone przez te, które sama tworzę. Niemal niezauważalnie Poezja Rysunku zapoczątkowała zmianę, pozwalając mi wrócić do samej siebie. Jestem tą samą osobą, którą zawsze byłam, tylko bardziej”.

— Essie Martsinkovsky, @inked_sense

5

NARYSUJ ODDECH

Oddychanie jest rzeczą zasadniczą i egzystencjalną.

Zasadniczo to właśnie ono tworzy życie. Kiedy wdychasz tlen do płuc, twoje płuca dostarczają go do krwiobiegu, gdzie jest wymieniany na dwutlenek węgla. Gdy twoja klatka piersiowa się kurczy, wydalasz i eliminujesz resztki dwutlenku węgla z organizmu. Oddychanie podtrzymuje bicie serca i pracę umysłu. Zatem oddech po oddechu, wdychanie i wydychanie, to definicja życia.

Bez względu na to, jaką prawdę jesteśmy zmuszeni ukrywać, bez względu na to, jak bardzo niewykonalne jest samo wyobrażenie sobie, że ją wypowiadamy, milczenie jest duchowym odpowiednikiem wstrzymywania oddechu. Nie możesz tego robić w nieskończoność.

— Mark Nepo

W znaczeniu egzystencjalnym oddychanie tworzy sens życia. W rzeczywistości jest to najbardziej stały i znaczący akt tworzenia, jakiego doświadczamy. Świadomość naszego oddechu łączy nas z naszym ciałem, umysłem i duchem. Każdy oddech jest zmianą i wymianą dobra na większe dobro. To wzrost. I odwrotnie, brak oddechu odłącza twojego ducha od umysłu i ciała. Kiedy twój duch odłącza się od umysłu i ciała, tracisz przytomność. Po jakimś czasie, jeśli taki stan się utrzyma, połączenie ulega zerwaniu, a twój umysł i ciało w końcu umiera. Utrzymywanie połączenia między naszym umysłem, ciałem i duchem zależy zatem od regularnego pobierania i wypuszczania powietrza. Czy możemy żyć bez tego? Owszem, przez jakiś czas, ale to tak, jakby wstrzymywać oddech pod wodą. W końcu musisz wynurzyć się i zaczerpnąć powietrza.

Kiedy nie wynurzysz się, aby świadomie zaczerpnąć powietrza, stracisz poczucie połączenia z samym sobą i otaczającym cię światem. Stracisz sens życia.

Poezja Rysunku to ćwiczenie twórczej ekspresji, które uczy nas oddychać głęboko, ze świadomością, celem i intencją. Wraz z każdym wdechem i wydechem pogłębia się sens twojego życia. Twój oddech umieszcza cię w samym sercu obecnej chwili i miejsca. Kiedy koncentrujemy się na „tu i teraz”, nasze zmysły są wyostrzone, a nasze ciało działa w poczuciu celu. Jesteśmy bardziej świadomi wszechświata działającego w harmonii z nami i jesteśmy bardziej zdolni do pracy w harmonii z wszechświatem.

Kiedy świadomie używamy oddechu podczas ćwiczenia, otwieramy nasze ciała na możliwości, jakie daje życie. Poszerzamy nasz potencjał wzrostu. Zwiększamy naszą wytrzymałość i siłę. Każdy oddech to wzrost, ale poprzez ćwiczenia można podnieść jego możliwości. Jeżeli zaś nie angażujemy oddechu w nasze ćwiczenia, jego potencjał się kurczy.

Każdą emocję, jaką odczuwamy, doświadczamy poprzez nasze ciała i wyrażamy w oddechu – miłość, gniew, niepokój, oczekiwanie, empatię, zazdrość, pasję, współczucie, cierpliwość, niecierpliwość, nienawiść, radość, ból, świętowanie, smutek. Niezależnie od rodzaju emocji, nasz oddech odkrywa przed nami cenną istotę jej istnienia. Dlatego tempo naszego oddechu jest również wskaźnikiem prawdziwości danego uczucia. Prędkość oddechu jest reakcją na każde działanie. Wstrzymujemy oddech, gdy boimy się, niepokoimy lub oczekujemy niespodzianki. Kiedy jesteśmy zdenerwowani, nasza krew gotuje się, serce wali, a oddychając wściekle dyszymy i sapiemy. Kiedy jesteśmy zakochani, nasz oddech przyspiesza – albo go wstrzymujemy. Kiedy powoli i głęboko wdychamy piękno zachodzącego słońca, nasze płuca komórka po komórce wymieniają radość tej chwili na żal, który nosiliśmy w nienatlenionej krwi napędzającej nasz umysł i ciało. Czy zdajemy sobie z tego sprawę czy nie, oddychanie jest powiązane z naszym stanem psychicznym i emocjonalnym.

Powrót do oddychania zwiększa również naszą świadomość czasu. Czas jest jedną z tych cennych iluzji, które uważamy za świętość naszego życia. Zawsze wydaje się nam, że nie mamy dość czasu, aby się zatrzymać, poświęcić chwilę i głęboko odetchnąć. Kiedy celowo wstrzymujemy oddech pod wodą, biegamy na długim dystansie lub próbujemy medytować, sekundy mogą wydawać się godzinami. Chociaż poświęcenie kilku sekund na świadome oddychanie jest bezcenne, skłamałabym, gdybym nie dodała, że zbyt często ta chwila wydaje się zbytkowna, kosztowna i bezproduktywna. Muszę celowo dać sobie pozwolenie i przestrzeń, aby pomimo tej świadomości nadal angażować się w to ćwiczenie.

Jak wykorzystać oddech w procesie rysowania? Przygotowuję się do tego tak, jakbym trenowała bieganie. Kiedy biegam, uczę swoje ciało szybkiego usuwania z organizmu tego, co niepotrzebne. Ćwiczenie dostosowuje moje ciało do sprawnej przemiany materii. Kiedy rysuję i świadomie angażuję swój oddech, uczę swoje ciało, jak skutecznie eliminować emocjonalne odpady. Na początku może wydawać się to zniechęcające, ale z biegiem czasu zdajesz sobie sprawę, że moc tego procesu wibruje w harmonii z każdą komórką twojego organizmu. Twój oddech chce być świadomie aktywowanym i używanym. Chce poszerzyć twój potencjał, rozwinąć twoje możliwości, zrealizować szanse, zaleczyć twoje rany, przepracować doświadczenia i uwolnić cię do życia.

Telefon zadzwonił wcześnie rano, kiedy Simon właśnie wychodził do swojej pracy na stanowisku głównego inżyniera oprogramowania w jednym z największych startupów technologicznych w Dolinie Krzemowej. Pod koniec dwudziestego roku życia Simon był uosobieniem sukcesu. Był zdrowy. Miał bogate życie towarzyskie, stały dochód, konto emerytalne i ładnie urządzoną kawalerkę. To było jak oddychanie. Nie musiał o tym myśleć. Po prostu żył.

Wiele lat wcześniej zmarła jego matka i być może odporność, jaką nabył po tej stracie, była jednym ze źródeł jego sukcesu. Nie znalazł czasu, żeby to przemyśleć. Nie widział powodu, żeby się zatrzymać i wziąć głęboki oddech.

Drrryń. Zadzwonił jego telefon. Nie kojarzył tego numeru. Drrryń. Nie miał zamiaru odbierać telefonu, ale poczuł, że coś jest nie tak. Odebrał połączenie.

„Cześć. Nazywam się Jennifer, dzwonię ze szpitala Mission. Dzwonię w imieniu pana Andrew Zhou. Czy mogę rozmawiać z Simonem Zhou?”

„Przy telefonie” – odpowiedział Simon. „Czy z moim ojcem wszystko w porządku?”

„Niestety, Simon, przykro mi, ale muszę cię poinformować, że twój tata jest w naszym szpitalu. Miał atak serca i jest teraz w śpiączce. Zostałeś wskazany jako osoba do kontaktu w nagłych wypadkach i musisz do nas przyjechać, żeby porozmawiać z lekarzami”.

Kiedy Simon skończył rozmowę, jego serce łomotało jak oszalałe. Natychmiast zadzwonił do pracy i pojechał do ojca. Co się dzieje? Dlaczego teraz? Co ja zrobię? Nie był przygotowany na utratę ojca. Wspomnienia o odejściu matki wypłynęły na powierzchnię i przemknęły mu przed oczami, gdy słuchał lekarzy wyjaśniających, w jak poważnym stanie znalazł się jego ojciec. Wszystko działo się w zwolnionym tempie.

Ciekawe, jakie szczegóły pamiętają ludzie w takich chwilach: dźwięk głosu lekarza, wibracje urządzeń wspomagających serce, jasne białe kafelki na podłodze. Wszystkie jego zmysły były wyostrzone, ale nie mógł przetworzyć znaczenia żadnego z rejestrowanych bodźców. Po prostu wstrzymał oddech, czekając, aż lekarze wypowiedzą słowa, których nie chciał usłyszeć; te słowa jednak nigdy nie padły.

Po tygodniach pobytu w szpitalu jego ojciec w końcu wybudził się ze śpiączki. Ulga, jakiej doznał, wkrótce zderzyła się z kolejną falą niepokoju. Jego tata nie był w stanie zadbać o siebie ani komunikować z otoczeniem. Potrzebował opieki w pełnym wymiarze godzin, a Simon nie miał rodziny, którą mógłby prosić o pomoc. Ogarnęła go panika. Jak sobie z tym poradzić?

Wdech. Wydech. Simon wziął na siebie odpowiedzialność, nie wiedząc, jak długo będzie musiał to robić ani z czym się to wiąże. Był w sytuacji kryzysowej. Podczas kryzysu nie myślisz. Podczas kryzysu decydujesz. Klasyfikujesz priorytety. Zbierasz wszystkie siły i jakoś się trzymasz.

Simon nie miał możliwości ani czasu, żeby przepracować finansowy, emocjonalny i psychiczny stres związany z tą zmianą w swoim życiu. Z dnia na dzień został głównym opiekunem swojego ojca. Przeniósł go do swojego mieszkania z jedną sypialnią. Zatrudnił pielęgniarkę, która zajmowała się tatą, kiedy wychodził do pracy. Kiedy wracał do domu, przejmował opiekę nad swoim ojcem – karmił go, kąpał i ubierał. Jego dni były nieznośnie długie i wypełnione troską o osobę, z którą nawet nie mógł porozmawiać. Przestał spotykać się z przyjaciółmi i ćwiczyć. Gdy ta sytuacja stała się normą, Simon zaczął odczuwać skutki doświadczanej izolacji. Pogarszała się jego zdolność do porozumienia z sobą samym, z ojcem, z innymi ludźmi. To wpłynęło na jego pracę. Poczuł paniczny strach, jakby zaciskała się wokół niego pętla. Czy będę mógł znowu oddychać? Czuł, że jego życie nie należy już do niego, i żadna ilość powietrza nie jest w stanie wypełnić jego płuc na tyle, by uwolnić go od wszechogarniającego uczucia duszności.

Simon podzielił się ze mną tym wszystkim podczas jednej z sesji wspólnego rysowania. Kiedy poprosiłam grupę uczestników, aby przed rozpoczęciem ćwiczenia poświęcili chwilę na wdech i wydech, zauważył on, jak płytki jest jego oddech. Tak przyzwyczaił się do krótkiego, pełnego lęku oddechu, który towarzyszył mu w tym nowym, obcym dotąd życiu, życiu, że przestał sobie uświadamiać, w jaki sposób sytuacja ta na niego wpływa. Kiedy wziął głęboki wdech, łzy napłynęły mu do oczu. Aż do teraz nie pozwalał sobie na odczuwanie żadnych emocji, które w nim wzbierały – strachu, gniewu, urazy, winy, żalu. Wszystko to znalazło ujście dopiero na rysunku. Simon wyznał mi, przejęty, że zaakceptował spoczywającą na nim odpowiedzialność, ale trauma odebrała mu zdolność oddychania. Nie pozwalał sobie na odczuwanie czegokolwiek. Z początku myślał, że od razu utonie pod ciężarem tego wszystkiego, a skoro tak się nie stało, to trwając w swej walce z wodą powoli wyczerpywał swoje siły. Gdyby dłużej to trwało, utonąłby. Myślał tylko o tym, żeby przeżyć. Nie wiedział, że aby zaczerpnąć potrzebnego powietrza, by zatroszczyć się o siebie i uratować ojca, musi odchylić się do tyłu i położyć się na wodzie. Jego duch został odłączony od umysłu i ciała. Rysowanie pomogło mu przywrócić tę więź.

Kiedy ktoś tonie, wpada w panikę. Traci zdrowy rozsądek. Jedynym sposobem, aby bezpiecznie komuś pomóc, jest przypomnienie takiej osobie, że potrafi swobodnie unosić się na wodzie. To pomaga jej złapać oddech, dzięki czemu może dopłynąć w bezpieczne miejsce. Jeśli ofiara nie jest w stanie tego zrobić samodzielnie, pomogą jej ratownicy. Podpłyną oni z urządzeniem wypornościowym do tonącej osoby, aby pomóc jej odchylić się do tyłu i oddychać podczas holowania jej do brzegu. Próbując uratować ojca Simon nie zadbał o własne bezpieczeństwo. Większość z nas reaguje w podobny sposób. Wkraczamy do akcji bez przygotowania i planowania – i wpadamy w potrzask. Kiedy w końcu zdajemy sobie sprawę, że mamy kłopoty, nikt nie wie, że toniemy, próbując uratować inną osobę. Każdy oddech staje się walką o przetrwanie.

Dla opiekunów dbanie o samego siebie stanowi pozorną sprzeczność. Wydaje się, że nie powinniśmy myśleć o sobie, kiedy pilnej pomocy potrzebuje ktoś bliski. Nie nauczono nas odpowiednio dbać o siebie, gdy opiekujemy się kimś innym. W rezultacie nie pozwalamy sobie na złapanie oddechu. Przestajemy rozpoznawać negatywne emocje, które wiążą się z poczuciem odpowiedzialności za życie kogoś, kto nie potrafi sam o siebie się zatroszczyć. Sytuacja staje się nie do wytrzymania. Nie możesz tego dalej ciągnąć. Musisz odetchnąć. Musisz zadbać o siebie. Musisz oddychać dla dobra tych, których los zależy od ciebie.

Odpoczynek jest potrzebny również do odbudowy. W tym procesie możemy wyczerpać naszą wyobraźnię i stracić wizję lub motywację do tworzenia; wyjałowiona wyobraźnia jest martwa niczym bezwodna pustynia.

Jednym z elementów codziennego rysowania jest także budzenie świadomości oddechu jako sposobu na połączenie się (lub ponowne połączenie) z własnym umysłem, ciałem i duchem. Rysowanie w rytmie oddechu pozwala odchylić się do tyłu i unosić swobodnie w wodzie, która w innym wypadku może cię pochłonąć. Czynność ta wprowadza pokój i zdrowie psychiczne tam, gdzie królują wojna i chaos. Może służyć jako narzędzie asekurujące cię w czasie, gdy ratujesz kogoś innego. Każda linia, kropka lub znak świadomie utrzymuje cię nad i pod powierzchnią twojego życia. Każdy znak, jaki kreślisz, jest sposobem na wykorzystanie każdej chwili swojego życia, a nie tylko prostej wegetacji.

Wdech. Wydech. Słuchaj. Oddychaj.

Rysunki ODDECHU

W medytacji oddychanie ma znaczenie duchowe. Wdychając pozwalamy pozytywnej energii wejść do naszego wnętrza, wydychając pozwalamy negatywnej energii wypłynąć na zewnątrz. Energia ulega wewnątrz nas przemianie i wymianie. Oddychanie ma swój rytm i tworzy własne znaczenie. Kiedy rysujesz, następuje podobna transformacja i cyrkulacja energii. Możesz wykorzystać swój oddech, aby dowiedzieć się więcej o tym przepływie.

Podczas wykonywania poniższego ćwiczenia, zwróć uwagę na negatywną przestrzeń, która wdziera się w twój rysunek. Negatywna przestrzeń jest tym, co istnieje między liniami. Konstruuje i buduje ramy dla obrazów. Pozytywna przestrzeń to obraz. Kiedy wpatrujesz się w negatywną przestrzeń i oddychasz, zwróć uwagę na przybierany przez nią kształt. Nie wszystko, co nazywamy „negatywnym”, jest złe. Nie wszystko, co określa się jako „pozytywne”, jest dobre.

Oddychanie jest jak kreatywność. Czerpiesz inspirację niczym wdech, pozwalasz jej przepłynąć przez wyjątkową wspaniałość twojej istoty, a następnie uwalniasz ją w świat, pozwalasz jej odejść, nie przywiązując wagi do tego, jak powinna wyglądać.

— Jill Badonsky

Podczas ćwiczeń zwróć uwagę na głębokość i tempo swojego oddechu. Wyobraź sobie, że opadanie i wznoszenie się klatki piersiowej może stanowić ścieżkę dźwiękową dla twojego rysowania. Kiedy oddech jest szybki lub płytki, twoje linie mogą wyrażać niepokój i nerwowość. Kiedy jest powolny i głęboki, twoje linie mogą wyrażać mocne poczucie kierunku i celu.

- Jak często zwracasz uwagę na swój oddech?

- Kiedy to robisz, jakie myśli lub emocje towarzyszą temu świadomemu działaniu?

- Jakie sytuacje najbardziej świadomie czujesz swój oddech?

RYSUJ, choć odczuwasz NAPIĘCIE

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Istnieje synchroniczne połączenie między naszym oddechem a emocjami, a nasze ciało służy jako pomost między nimi. Oddychanie pozwala nam wyrażać te emocje i nauczyć się nimi zarządzać. Kiedy się boimy, nasz oddech może zatrzymać nas w miejscu i uwolnić w jednej chwili. Kiedy stajemy w obliczu siły życiowej i konieczności wzięcia oddechu, stajemy się świadomi jak jest ważny. Oddech to życie.

Dzieło sztuki ożywa, kiedy czujemy, że oddycha, kiedy do nas mówi i zaczyna zadawać pytania. Może rozbić mur uprzedzeń lub sprawić, że dostrzeżemy ignorowane fragmenty i przypomnimy sobie zapomniane epizody naszego życia. Jeżeli nie godzimy się z jej filozofią czy koncepcjami, sztuka potrafi czasem być nawet odpychająca i niepokojąca, ale ostatecznie może pogodzi nas z nami samymi.

— Erik Pevernagie

Uświadom sobie teraz swój oddech, kreśląc spirale z tą samą prędkością, częstotliwością i intensywnością, z jaką odczuwasz swoje oddychanie.

RYSUJ

Zaczynając od kropki w środku, weź głęboki wdech i rysuj spiralę biegnącą zgodnie z ruchem wskazówek zegara, aby naśladować tempo i długość oddechu. Następnie zrób wydech i powtórz tę samą spiralę, ale tym razem w kierunku przeciwnym do ruchu skazówek zegara.

Stwórz nową spiralę dla każdego oddechu i obserwuj, czy jej tempo lub długość zmienia się przy kolejnych próbach.

W trakcie rysowania zatrzymaj się i wstrzymaj oddech na tak długo, jak to możliwe. Pomoże ci to wnieść świadomość do swojego ciała. Teraz zrób wydech i oddychaj w swoim normalnym rytmie.

Przez kilka pozostałych minut kontynuuj rysowanie spiral zsynchronizowanych z oddechem. Zwróć uwagę na myśli, które napływają wraz z wszelkimi fizycznymi lub emocjonalnymi zmianami towarzyszącymi temu procesowi.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

Narysuj SPOKÓJ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Wyobraź sobie pustą stronę jako powierzchnię gładkiego niczym lustro jeziora. Woda w jeziorze jest spokojna i niezmącona. Sprawdź, w jaki sposób twój oddech i rysunki mogą współgrać ze sobą.

Podczas rysowania „zmącisz” powierzchnię kartki, gdy twój oddech uderzy o taflę wody. Na początek kilka wizualnych przykładów:

- Wyobraź sobie swój oddech jako krople deszczu zostawiające na kartce okrągłe fałdki. Pomyśl o ciężarze kropli deszczu i wielkości fal, które on wywołuje, co ma odzwierciedlić głębokość i czas trwania twojego oddechu.

- Wyobraź sobie swój wydech jako wiatr mierzwiący powierzchnię wody, tworzący na całej stronie załamania w kształcie łuku. Zastanów się, jak szerokie one będą w zależności od długości twojego wydechu.

- Wyobraź sobie, że twój wdech tworzy szkwał lub wir na jeziorze. Niech ich rozmiar i szerokość oddają głębokość wdechu.

Albowiem dusza ludzka jest praktycznie niezniszczalna, a jej zdolność do wznoszenia się z popiołów trwa tak długo, jak długo ciało oddycha.

— Alicja Miller

Czy masz już w głowie ten obraz? Świetnie! Dobrze mu się przyjrzyj. Weź głęboki wdech. Wydychaj powoli. Uświadom sobie, jak twój oddech ożywia każdą część twojego ciała. Teraz zacznij rysować.

RYSUJ

Narysuj znaki lub wzory, które wyobrażasz sobie, wydychając powietrze na powierzchnię strony. Pozwól, aby pióro reagowało na wdech i wydech.

Jeśli twój oddech jest stabilny, pozwól, aby linie były równe i kontrolowane. Jeśli jest silny, niech twoje znaki będą odważne i mocne. Jeśli jest chwiejny, wstrząśnij piórem. Jeśli jest spokojny, utrzymuj prostą linię. Jeśli płynie niczym strumień, pozwól, aby pióro płynęło wraz z nim. Czy czujesz, jak twój oddech spływa na kartkę? Narysuj, gdzie spada twój oddech.

Zaangażuj wszystkie zmysły. Połóż dłonie na kartce i pozwól, by wrażenie dotyku pogłębiło połączenie między oddechem a rysunkami. Dostrój się do brzmienia swojego oddechu i pozwól, aby jego rytm wzmocnił twoje skupienie. Wdychaj aromat otaczającej cię przestrzeni i pozwól mu wzbogacić pełnię twego doznania.

Połącz się z mocą swojego oddechu i jego zdolnością do transformacji energii czystej kartki. Pozwól, aby twój rysunek pozostawał w harmonii z twoim oddechem. Niech jego negatywne przestrzenie służą jako przestrzeń, w której twoje emocje mogą swobodnie oddychać.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy można było zaobserwować jakikolwiek przepływ energii lub zmianę perspektywy?

Powtórz to ćwiczenie za każdym razem, gdy potrzebujesz poczuć swój oddech. Zwróć uwagę, jak oddychanie wpływa na ciebie i w jaki sposób możesz wykorzystać oddech do kontrolowania swych reakcji.

- Jak zareagował twój umysł i ciało po wstrzymaniu oddechu?

- Czy po wstrzymaniu oddechu rysowane spirale zmieniły swój kształt?

- Czy kiedykolwiek wstrzymujesz oddech? Czy w momencie, kiedy to się dzieje, masz tego świadomość?

- Co powoduje, że wstrzymujesz oddech?

- Czy tempo i głębokość oddechu zmieniły się podczas rysowania?

- Czy dostrzegasz coś jeszcze, skupiając się na swoim oddechu?

Niech wizualna metafora ewoluuje i staje się tym, czym chcesz. Niech powierzchnia kartki będzie za każdym razem czymś innym. Niech twój oddech wpływa na nią w inny, nowy sposób. Z biegiem czasu świadomość oddechu rozświetli prawdy twojego życia.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Oddech i oddychanie stanowią kluczowy element codziennego rysowania. Każde ćwiczenie jest inicjowane przez zbadanie stanu swojego ciała, wymagające głębokiego oddechu i wyczucia lokalizacji – i rodzaju – przebywającej w nim energii”.

„Jednym z moich ulubionych ćwiczeń, które pokazała mi Sheila, było ćwiczenie z «włóczką»: pomysł polegał na wyobrażeniu sobie wewnątrz siebie kłębka włóczki, który rozwija się wraz z upływem życia; po drodze pojawiają się węzły i sploty, które reprezentują wyzwania, lekcje lub napięcie. Poproszono mnie, abym narysowała kłębek odzwierciedlający mój obecny stan – pokazując, ile jeszcze pozostało w nim przędzy, ile splotów i węzłów trzeba rozwikłać, czy supły są ciasno zawiązane itp”.

„Oddychanie było niezwykle istotnym elementem tego ćwiczenia — zarówno podczas ustalania intencji rysunku, jak i podczas całego procesu szkicowania, gdy rozwijałam i rozplątywałam węzły moich przeszłych i przyszłych wyzwań, życiowych lekcji i doświadczeń. Uwielbiam prostotę tego zadania, a jego przejście pozwoliło mi uświadomić sobie, jak daleko w życiu zaszłam, i ile węzłów oraz splotów rozsupłałam po drodze. Przypomniało mi, że chociaż w moim życiu pojawią się węzły i sploty, wiem jak sobie z nimi radzić, więc nie muszę się ich bać. Jest jeden węzeł, z którym od jakiegoś czasu się zmagam; jeszcze go nie rozwiązałam, ale nie szkodzi – będę nad tym pracować”.

„Postrzegam ten kłębek włóczki – jego zmarszczki, wgniecenia i wszystko inne – jako doskonałą metaforę życia. Aby go rozplątać potrzebna jest cierpliwość i wiele głębokich oddechów”.

— Amy Stanton, @amykstanton

6

NARYSUJ PRAWDĘ

Rozwój osobisty zawiera różne formy akceptacji. Na przykład prawda wymaga zaakceptowania faktu, że zarówno pozytywne, jak i negatywne działania oraz reakcje, których doświadczamy w życiu, działają razem dla jakiegoś dobra. Jakiego dobra? – zastanawiasz się. Cóż, tego ci nie powiem. To musi być indywidualne odkrycie. Mogę jednak zdradzić, że złość, nienawiść, wstyd lub żal, które można odczuwać w związku z różnymi działaniami, są tylko tymczasowe. Możesz przeżywać je w kółko i utknąć w tym kołowrotku. Możesz też je wyrazić i pójść dalej.

Prawda ma nogi, na których pewnie stoi. Kiedy wszystko inne wybuchnie lub rozpłynie się w nicości, jedyną rzeczą, która pozostanie, zawsze będzie prawda. Ponieważ i tak właśnie tam zmierzasz, równie dobrze możesz po prostu od tego zacząć.

— Rayya Elias

Całe moje życie zostało zbudowane wokół dobroci jako jądra mojej istoty. Będąc dumną Filipinką, inspirowałam się bezinteresowną, troskliwą i hojną naturą mojego ludu. Nie było w niej miejsca na nieposłuszeństwo czy bunt. Konformizm i przynależność liczyły się bardziej niż cokolwiek innego. Były bezpieczne. Ukształtowałam samą siebie według wzoru „dobrej dziewczynki”, zgodnie z tym, co mi mówiono, i w co nauczono mnie wierzyć. Nigdy nie okazywałam gniewu ani niezadowolenia. Przedkładałam potrzeby innych ponad własne. Nigdy nie narzekałam, wyrażałam jedynie wdzięczność. Byłam dobrą córką, przyjaciółką, partnerką, żoną i matką. Całość schludnie spakowana do pudełka przewiązanego śliczną kokardką.

Nieustannie szukałam potwierdzenia mojej dobroci. Nie czułam się bezpiecznie i dobrze o tym wiedziałam. Kiedy nadszedł czas na robienie kariery zawodowej, pociągało mnie środowisko korporacyjne z silną, wymagającą kulturą oraz pełnymi pasji, zmotywowanymi ludźmi, którzy chcą zmieniać rzeczywistość. Taką właśnie chciałam być. Tak postrzegałam siebie. Chociaż ten rodzaj środowiska wydawał mi się bliski, uwypuklał również mój podstawowy lęk. Czy kiedykolwiek będę wystarczająco dobra? – zastanawiałam się, podziwiając moich rówieśników. Czy kiedykolwiek zyskam taką samą wiarę i pewność siebie?

Istnieje różnica między zabieganiem o opinię innych a patrzeniem na siebie ich oczami. Zakładam maskę pewności siebie i odwagi. Maska jest zbudowana z małych lusterek, które przez lata kolekcjonowałam. Odzwierciedla cechy ludzi, do których chciałam należeć i być jedną z nich. Ta maska dała mi supermoce. Sprawia, że czuję się odważna i nieustraszona. Pozwala mi wykorzystać wszystkie niesamowite rzeczy, które podziwiałam w innych.

Jednak to nie jestem ja. Pod maską dobrej kobiety – silnej, prężnej, odważnej – tak naprawdę czułam się nieswojo. Czułam się odsłonięta. Kiedy zaczęłam rysować każdego ranka, nadszedł jednak moment, w którym zdałam sobie sprawę, że potrzebuję prawdziwej pewności siebie. Nie chciałam dłużej ukrywać się w cieniu. Chciałam zdjąć maskę, którą stworzyłam, i stać się osobą, którą zawsze podziwiałam.

Używałam maski, aby wspinać się coraz wyżej po drabinie kariery, kiedy jednak docierałam do kolejnego szczebla, definicja sukcesu, który osiągałam, nie była moją własną. Czy mogłabym żyć w bardziej celowy i sensowny sposób? Nie wiedziałam, ale rysowałam dalej. Kiedy to robiłam, stopniowo maska rozpływała się, aż przestałam się za nią chować. Opowiedziałam się za prawdą, którą chciałam żyć, a prawda stanęła za mną.

Za każdym razem, gdy na korytarzach Uniwersytetu w Memphis mijała mnie jakaś studentka sztuki, czułam ucisk w dołku. Jakbym wpadła na kogoś, kogo kiedyś znałam, a potem zgubiła go w tłumie.

Nie, mówiłam sobie, to nie była ona. To nie byłaś ty. Informatyka wydawała się logicznym wyborem kierunku studiów. Właściwie dlaczego nie? Internet wydawał się mieć przed sobą świetlaną przyszłość, a ja byłam naprawdę dobra w inżynierii i matematyce. Przewidywalna decyzja. Leciałam na autopilocie, dużo się uczyłam, zbierałam dobre oceny i pracowałam na pełny etat, żeby opłacić czesne.

Wiedziałam, że jestem „dobrą dziewczynką”. Wiedziałam, że podążam w kierunku jasno wskazywanym przez mój wewnętrzny kompas. Dążenie do bycia dobrą umacniało moje dziecięce milczenie. Unikałam podejmowania decyzji, które – jak sądziłam – mogłyby umniejszyć mój szacunek dla ofiary mojej matki. Jej poświęcenie zaprogramowało moje życie. Jej nadzieje i marzenia stały się moimi własnymi. Zaszczytem i celem posłusznej córki było sprawić, by była ze mnie zadowolona. Moja mama codziennie powtarzała, jaką dumą ją napełniam, i przez długi czas była to moja osobista miara akceptacji i wartości. Dobre dziewczynki są posłuszne, pełne szacunku, miłe. Wiedzą, że powinny być widziane, ale nie słyszane. Wiedzą, jak okiełznać wewnętrzną dzikość. Ścieżka dobroci była bezpieczna. Nie zachęcała do odkrywania ani nie wymagała podejmowania ryzyka. Dała mi fałszywe poczucie bezpieczeństwa i kontroli. W swej niewinności wierzyłam, że to ścieżka, która gwarantuje niemal pewny sukces, o ile jej nie zakwestionuję. Jednak to nie była moja prawda.

Im bardziej dostrzegałam siebie w każdej napotkanej studentce sztuk pięknych, tym mocniej zdawałam sobie sprawę, że muszę się dowiedzieć, kim jest ta osoba. Wyglądało na to, że zmierza tam, gdzie i ja chciałam się znaleźć. Czy mogłabym za nią podążyć? Czy mogę wybrać jej drogę? A może powinnam pozostać na wcześniej wytyczonej, prostej i wąskiej ścieżce? Czy muszę kolorować rysunek według instrukcji? A jeśli narysuję drogę, która prowadzi poza wyznaczone granice – może doprowadzi mnie w życiu do czegoś dobrego? Im bardziej byłam dociekliwa, tym z większą świadomością pozwalałam sobie wędrować w nieznane. Tym razem bez wahania poszłam za studentką sztuki, którą dostrzegłam na korytarzu. Nienasycona ciekawość domagała się, bym za nią podążyła.

Trafiłam za nią do dziekanatu wydziału sztuk pięknych i zmieniłam kierunek studiów. Kiedy w końcu odnalazłam w sobie odwagę, by wykonać ten ruch, najbardziej bałam się reakcji mojej mamy. Czy stwierdzi, że przyniosłam jej hańbę? Czy pomyśli, że jestem głupia? Czy uzna to za bunt? Ogarnął mnie lęk, choć nie wiedziałam, czego konkretnie się boję. Pewnego popołudnia przy lunchu podzieliłam się z mamą decyzją i chociaż początkowo była zaskoczona, nie zareagowała tak gwałtownie, jak się tego obawiałam. Nie wyparła się mnie ani nie podważała mojej decyzji. Jak zawsze wspierała mnie, i wymagała, bym na nowej drodze była równie pilną studentką. Jej miłość była bezgraniczna. Nie musiałam odpłacać za nią byciem „dobrą dziewczynką”. Nie był to też jedyny sposób, bym to ja mogła okazywać jej swą miłość.

W decyzji o zmianie kierunku studiów odkryłam moją wewnętrzną prawdę, która wyglądała zupełnie jak miłość. Ten rodzaj miłości, która jest w nas zawsze obecna, której nie można stworzyć ani zniszczyć, miłość, która zawsze istniała i będzie istnieć. Chociaż prawda odkryta w tym doświadczeniu była wciąż bardzo nieśmiała i niepewna siebie, obudziła we mnie świadomość. Pozwalała mi kochać siebie i być kochaną przez innych mocniej niż kiedykolwiek przedtem. Ujawniła prawdę o istnieniu miłości we mnie i wokół mnie. Wraz z tym światłem i wyzwoleniem objawił się świat pełen pytań, wyborów i możliwości.

Oto droga prawdy.

Jak często ukazujemy światu tożsamość niezgodną z naszą wewnętrzną prawdą? Dlaczego wydaje się nam, że musimy chronić przed prawdą siebie i innych? To jak chwalenie się zbytkownym stylem życia kosztem zaciągania niemożliwych do spłacenia długów. Jeśli nie żyjemy w świadomości prawdy, w końcu zaczynamy żyć kłamstwem. Fałszywa marka, którą stworzyliśmy, aby zwiększyć naszą rynkową wartość wobec przyjaciół, rodziny, współpracowników i partnerów, oddala nas od nich. Fasada, którą budujemy z naszych idealnych wyborów życiowych, które przyjęliśmy zamiast prawdy, w końcu się rozpadnie. Nie jest trwała. Nie jest prawdziwa. To fałsz, a energię potrzebną do jego podtrzymania można wykorzystać na działania, które stworzą bardziej autentyczną, trwałą konstrukcję.

Poezja Rysunku to praktyka, która ujawnia twoją prawdę. Daje ci możliwość odkrycia rytmu i powtarzalnych motywów, które istnieją w twoim życiu. Pozwala uświadomić sobie prawdę w odnajdywanych wzorcach, a także dostrzegać coraz więcej jej elementów, do momentu, w którym zajmą całą kartę twojego życia. W miarę nabierania rozpędu, prawda rozlewa się coraz szerzej. Pieni się i kipi na kolejnych stronach.

Wsłuchaj się w prawdę, która cię wyzwoli.

Rysunki PRAWDY

W poszukiwaniu siebie często gubimy poczucie własnej wartości. Może stać się nieuchwytne, przytłoczone wielkimi oczekiwaniami. Koncentrujemy się na celu i zapominamy, dlaczego w ogóle rozpoczęliśmy wędrówkę. Życie w prawdzie wymaga odwagi. Uświadomienie sobie prawdy wymaga ćwiczeń i refleksji. Te cechy są również plastyczne niczym woda. Przybierają formę naczynia, do którego je wlewamy. Codzienne rysowanie uczy cię płynąć naprzód, ponad kłamstwami lub półprawdami, które nie służą już twojemu rozwojowi.

Jeśli osłonisz doliny przed burzliwym wichrem, nigdy nie dostrzeżesz piękna ich kanionów.

— Elisabeth Kübler-Ross

Kwestionowanie swoich przekonań i pozwalanie, aby ciekawość przełamała domyślne ustawienia twojego mózgu, ma potężną moc. Aby uwolnić swoją prawdę, musisz oświetlić tę część siebie, którą ukrywasz w mroku. Musisz podążać za swym cieniem do miejsca, w którym zdecydujesz się wprowadzić niezbędne zmiany. Kiedy dotrzesz do tego miejsca, odkryjesz, że zmiana już się dokonała. Codziennie wprowadzane małe zmiany pozwolą zarejestrować ci fakt dokonanej transformacji.

Podczas kolejnych ćwiczeń zaczniesz uświadamiać sobie prawdę i rejestrować zmianę.

- Czy znasz swoje prawdziwe „ja”?

- Czy ukrywasz przed innymi swoje prawdziwe oblicze?

- Jakie emocje starasz się skryć za maską?

- Czym twoja zewnętrzna tożsamość różni się od twojego wewnętrznego JA?

- Czy istnieją jakieś elementy twojej osobowości, które boisz się ujawnić?

RYSUJ ZAZNACZAJĄC PĘKNIĘCIA

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Bez względu na to, jaka droga lub objazd cię tu przywiodły, przyjmij to jako dar. Zdecyduj się pamiętać to. Chcesz widzieć siebie jako twórcę dzieła i wciąż udoskonalany efekt boskiego aktu stworzenia, którym zawsze byłeś.

Będą dni, kiedy wyda ci się, że płyniesz, rozkwitasz, odkrywasz pełnię swojego jestestwa. Niekiedy zaś poczujesz się tak, jakby twoje zapomniane JA wyrzucono do kosza niczym zmięte, podarte kartki. Ten akt odrzucenia nie wynika z buntu lub pogardy; jest aktem unikania — unikania prawd, których nie chcesz dostrzec, lub miłości, na którą rzekomo nie zasługujesz.

Czystość aktu tworzenia pomoże ci oderwać się od myślenia o jego wyniku, bez względu na to, jak wspaniały lub destrukcyjny mógłby być. Zachęca cię do uniesienia się ponad błędy i zaakceptowania cudownej wyjątkowości twoich niedoskonałości.

Dokładnie wiem, gdzie są moje pęknięcia i jak głęboko biegną. Nie udaję, że nie jestem popsuta, i na tym polega cała różnica. Bo prawda jest taka, że wszyscy jesteśmy niedoskonali, ale ludzie, którzy dokładnie wiedzą, gdzie i w jaki sposób są popsuci, wiedzą też, co i gdzie działa w nich jak należy!

Może zatem nie jesteśmy wszędzie i zawsze doskonali, ale bierzemy to, co w nas działa, i robimy z tego dobry użytek. To, co popsute, staramy się zaś naprawić, a kiedy trzeba, nie wahamy się prosić o pomoc.

— C. Joy Bell

Japońska sztuka zwana kintsugi, znana również jako kintsukuroi, polega na łączeniu kawałków potłuczonej ceramiki przy użyciu płynnego złota. Złoto uwidacznia pęknięcia i uświęca skazy. W tej cudownej technice manifestuje się sztuka uzdrawiania.

A co z twoimi pęknięciami? Są ledwo zauważalne, czy wyraźne? Krótkie czy długie? Postrzępione czy równe? Ile jest tych rys? Czy brakuje w nich jakiejś cząstki ciebie? Tworząc, pogódź się z tym aspektem swojej istoty i pamiętaj, że nie świadczy to o jej niedoskonałości. To jest wartość. Ty – we wszystkich swoich złotych niedoskonałościach.

RYSUJ

Zgodnie z filozofią i sposobem myślenia kintsugi, narysuj prosty obiekt reprezentujący twoją osobę. Może to być okrąg, kwadrat lub kształt przypominający sylwetkę lub portret. Stwórz zarys odzwierciedlający samą esencję twojej istoty.

Po naszkicowaniu konturu poświęć następne dziesięć minut na wypełnienie go pęknięciami. Niech każde pęknięcie symbolizuje rany lub złamania, które czujesz w sobie.

Rysując pęknięcia w obiekcie prezentującym twoją istotę, poczuj emocje pojawiające się na przypomnienie sytuacji, w jakich powstały te rysy. Jeśli wspomnienie jest zbyt bolesne, nie zatrzymuj się nad nim. Pozwól sobie raczej odczuć nieprzyjemne emocje i uwolnij je na papierze. W razie potrzeby delikatnie popraw pęknięcia i kontynuuj, aż uznasz, że możesz iść dalej.

Chwila refleksji

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

Narysuj POCZUCIE BEZPIECZEŃSTWA

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Czy pamiętasz dzień przywdziania swej pierwszej maski? Nie dosłownie, ale w sensie przenośnym, metaforycznym. Może to był pierwszy raz udawania, że jesteś kimś innym? Może to było oblicze kogoś w twoim odczuciu wartego naśladowania? Albo sposób dopasowania się do otoczenia? Bez względu na powód, wszyscy nosimy maski, aby ukryć to, czego nie chcemy czuć lub okazać.

RYSUJ

Narysuj maskę, którą nosisz teraz lub nosiłaś/nosiłeś w przeszłości, starając się wyrazić jej znaczenie. Możesz przedstawić ją jako rzeczywistą maskę z oczami, nosem i ustami. Możesz też wymyślać abstrakcyjne sposoby jej wyrażenia za pomocą wzorów, tekstur lub linii, aby przekazać jej energię.

Jak zwykle, nie skupiaj się na tym, jak wygląda przedstawiany obiekt. Skoncentruj się na tym, co ta maska dla ciebie oznacza. Wizualizuj na kartce jej ideę. Użyj swojej wyobraźni i baw się nią.

Najważniejszym rodzajem wolności jest bycie tym, kim naprawdę jesteś. Zmieniasz swoją rzeczywistość w rolę. Zmieniasz swoje życie w show. Skrywasz swoje uczucia za maską. Nie będzie żadnej rewolucji na wielką skalę, dopóki każdy z nas nie przeprowadzi osobistej rewolucji. Ona musi przyjść z wewnątrz.

— Jim Morris

Zwracaj uwagę na wszelkie wspomnienia lub doświadczenia, które pojawiają się podczas rysowania. Uruchom ciekawość i obserwuj, jak zmienia się twoja twarz, gdy szkicujesz różne części maski. Jeśli zauważysz, że skupiasz się na wyglądzie maski lub zastanawiasz się czy naprawdę reprezentuje ciebie, zatrzymaj się na chwilę, odetchnij i pomyśl, dlaczego tak się dzieje.

Celem tego ćwiczenia nie jest zaprojektowanie maski. Chodzi o to, by wyrazić jak się czujesz, wiedząc, że ją nosisz.

Możesz nie znać liczby noszonych przez siebie masek. Możesz nawet odkryć, że nosisz maskę tak długo, że się z nią utożsamiasz. W tej chwili najważniejszym zadaniem jest odkrycie powodów nałożenia maski i ujawnienie prawdy o tym, kto się pod nią ukrywa.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

W procesie tworzenia ukryte są uniwersalne prawdy, których często poszukujemy w otaczającym nas świecie. Magia tworzenia polega na odkryciu, że tak wiele z tego, czego szukamy, od zawsze istnieje w nas samych.

- Czy nosisz maskę emocjonalną, aby wytworzyć jakiś nastrój lub pocieszyć samego siebie?

- Czy nosisz fizyczną maskę, aby zaprezentować na zewnątrz swój wizerunek lub styl, który tak naprawdę nie należy do ciebie?

- Czy nosisz maskę społeczną, aby zamanifestować przynależność do jakiejś grupy lub wtopić się w otoczenie?

- Czy nosisz maskę ochronną, aby ukryć to, co naprawdę dzieje się w twoim wnętrzu?

- Czy nosisz maskę-kostium, aby udawać kogoś, kim nie jesteś?

Jeśli chcesz, możesz posłużyć się tym ćwiczeniem w celu naszkicowania maski innej osoby. Kogoś, kto być może wywołuje w tobie nieprzychylną reakcję. Narysuj maskę i spróbuj znaleźć w sobie zrozumienie i współczucie dla tego, kto ją nosi.

Za każdym razem, gdy złapiesz się na tym, że unikasz jakiegoś uczucia lub próbujesz skryć się przed światem, wykorzystaj to ćwiczenie do zbadania, dlaczego tak się dzieje. Wizualizując swoją zbroję, przypomnisz sobie ciosy, które musiała przyjąć, i chwałę, jaką ci przynosi.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Do sztuki przyciągnęła mnie idea człowieka renesansu, który wyróżnia się zarówno w sztuce, jak i nauce, ale później zafascynowali mnie pierwsi impresjoniści. Niesamowite wydało mi się to, że poprzez sztukę można wyrazić swój wewnętrzny świat i odczucia. Kiedy po kilku latach praktyk zdałem sobie sprawę, że nie czuję emocjonalnego związku z moją pracą, porzuciłem sztukę”.

„Dwadzieścia lat później jestem doktorantem z fizyki cząstek elementarnych, a mój świat emocjonalny wali się w gruzy. Przypadkiem trafiłem na post przyjaciółki dotyczący leczenia uczuć przy pomocy rysowania i skontaktowałem się z nią, szukając sposobu na przeniesienie moich emocji na papier. Wysłała mi wiadomość o nowatorskiej grupie Poezji Rysunku prowadzonej przez Sheilę”.

„Ta praktyka obudziła we mnie artystę. Uwolniła drzemiącą we mnie kreatywną naturę. Chciałem tworzyć bez przerwy, w naturalny sposób odkrywałem nowe formy ekspresji. Oprócz rysowania obudziła się we mnie poezja. Udało mi się nawiązać lepszy kontakt z samym sobą i stać się bardziej empatycznym w stosunku do innych. Nasza mała grupa obcych sobie osób wkrótce przekształciła się we wspólnotę towarzyszy w duchowej i emocjonalnej podróży”.

„Rysowanie stanowi ważną część mojego dnia. To rytuał, którego przestrzegam niemal z religijną żarliwością. Jest to dla mnie ważne narzędzie do łączenia się ze świadomymi i podświadomymi cząstkami mojej osobowości. Jestem wdzięczny za możliwość poznania tej praktyki i bycia częścią wspaniałej grupy niesamowitych, wrażliwych przyjaciół”.

A na zakończenie haiku:

Czarny atrament pełen kolorów

Wydobywa z nas to, co najlepsze

Tworzy rodzinę.

— Dan Shaked-Renous, @tunnelledpoetic

7

NARYSUJ WIARĘ W SIEBIE

Kiedy wpatruję się w pustą stronę mojego szkicownika, pojawiają się oczekiwania. Oczekuję, że stworzę coś wartościowego. Oczekuję, że dzieło będzie odbiciem mojej własnej wartości. Kiedy tak mierzę wzrokiem kartkę, oczekuję, że rezultat mojej pracy będzie ideałem samym w sobie, a także idealnym odzwierciedleniem mojej osobowości. Jestem twórcą. Muszę tworzyć i będę tworzyć, ale dowód mojej kreatywności jeszcze nie istnieje. Wiara to jedyny sposób, aby się zmaterializował.

Konieczność zamanifestowania wiary w siebie zawsze napełnia mnie niepokojem. Jestem z natury wierna fałszywym ideałom perfekcjonizmu, paradoksalnie oddana pogoni za nieosiągalnymi celami i nadopiekuńcza wobec swojej potrzeby akceptacji i aprobaty. A jeśli popełnię błędy? A jeśli rysunek nie przedstawia niczego, co miałoby jakieś znaczenie? Co ten rysunek mówi o mnie? Jaką szpetną cechę we mnie ujawni? Jakie lęki odsłoni? Kiedy rysunek zmaterializuje się na kartce, muszę pozwolić mu żyć, oddychać i istnieć. Nie można zaprzeczyć jego istnieniu. Każdy szkic to ryzyko obnażenia moich niedoskonałości.

Nie świat nas więzi, nie to, co na zewnątrz, ale to, co wewnątrz. Być może nie odpowiadamy za świat, który stworzył nasze umysły, ale możemy wziąć odpowiedzialność za umysł, za pomocą którego tworzymy nasz świat.

— Gabor Mate

Wymiana spojrzeń między mną a kartką jest zatem bardzo intensywna. Oczekiwania rosną.

Na początku intuicyjnie wybrałam pióro zamiast ołówka. Nie ze względów artystycznych, ale zdając sobie sprawę z mojego niezdrowego przywiązania do perfekcjonizmu. Byłam pewna, że używanie atramentu będzie ogromnym wyzwaniem.

Nie będzie możliwości ciągłego wymazywania lub przerabiania dzieła. Pióro stanęło na wysokości zadania i zrobiło to, czego najbardziej się obawiałam. Uniemożliwiło mi ukrycie dowodów mojej niedoskonałości. Wszystko widać jak na dłoni — chwiejne linie, niepodobne do niczego kształty, bezmyślne wzory, przeładowane szczegółami fragmenty, niezrozumiałe kompozycje — był tego cały zeszyt.

Stop.

Przeczytaj to jeszcze raz. Wyprodukowałam cały zeszyt niedoskonałych rysunków. Ku mojemu zdumieniu nie porzuciłam ćwiczeń ani pióra. Zamiast tego codziennie godziłam się z każdym nakreślonym znakiem i delikatnie, z biegiem czasu zaczęłam redukować negatywne, zewnętrzne przekonania, które kiedyś przyjęłam jako swoje własne. Użycie pióra dało mi pozwolenie na popełnianie błędów, doświadczanie niepowodzeń, wykorzystywanie błędów i tworzenie chaosu. Zmusiło mnie do uwierzenia, że wszystko, co pojawia się na kartce, można przeistoczyć w coś dobrego, i w rezultacie dostarczyło dowodu na istnienie we mnie prawdziwego dobra – doskonałego w swej niedoskonałości. Nigdy wcześniej nie udało mi się wypełnić całego zeszytu. Było w tym prawdziwe poczucie spełnienia i osiągnięcia celu. W tym i wielu innych zeszytach, które potem zapełniłam rysunkami, krytyczne części moje osobowości otrzymały nową wartość i godność.

„Zaczęłam chodzić z córką na zajęcia z malowania akwarelami” – powiedziała mi pewnego dnia znajoma księgowa. „Nie jestem artystką, ale nie dlatego zapisałam się i nadal chodzę na ten kurs”.

„A dlaczego?”

„Na początku chciałam po prostu spędzać więcej czasu z moją córką. Właśnie zaczęła się tym interesować i pomyślałam, że będzie to dla nas świetny sposób na nawiązanie kontaktu. Tak się stało, ale kiedy tak siedziałyśmy w ciszy i malowałyśmy, zaczęłam się też uczyć czegoś o sobie. Poczułam frustrację i lęk, że moje obrazy wyglądają źle. W miarę upływu czasu przestawałam jednak oczekiwać dokładności i perfekcji. Kiedy to nastąpiło, obrazy zaczęły wyglądać lepiej. Czułam, że są lepsze. Zamiast rozliczać się z błędów, po prostu działałam”.

„Zatopiłam się w strumieniu wody i pigmentu i pozwoliłam mu płynąć. Moje obrazy to nie zaliczają się do sztuk pięknych, ale dzięki nim czuję postęp i spokój. Tak naprawdę zmieniają nawet sposób, w jaki patrzę na swoją pracę”.

„Jak to?” – spytałam, zaintrygowana.

„Zawsze byłam tak skupiona na formułach i obliczeniach, w których trzeba przestrzegać zasad, procedur i kolejności działań, aby uzyskać odpowiedni wynik, odpowiedzi, oszczędności i stopę wzrostu, że nie zdawałam sobie sprawy, iż przeżywam w ten sposób całe życie. We wszystkich moich związkach i kierowaniu zespołem w pracy kierowałam się przede wszystkim zasadami. Wszystko było bardzo formalne i związane z biznesem. Teraz siedziałyśmy razem z córką, wspólnie podążałyśmy za naszą ciekawością i tworzyłyśmy coś, nie przywiązując żadnej wagi do rezultatu. Po prostu oświeciło mnie, że księgowość nie jest wzorcem, według którego chcę przeżyć całe życie. Nie dostrzegałam głębszego znaczenia — znaczenia jakościowego, a nie ilościowego. Nie dostrzegałam szerszego kontekstu”.

Jednym z największych wyzwań, przed jakimi stają ludzie zaczynający codziennie rysować, jest przezwyciężenie własnego zbioru ograniczających przekonań. Mają przyjęte z góry wyobrażenia o sztuce, procesie, mierze, wartości, wyniku, czy są w tym dobrzy, czy nie – i tak dalej. Każde oczekiwanie jest ułożone jedno na drugim, niczym mentalne i emocjonalne bloki połączone cementem. Ponieważ przekonanie jest niczym niewidzialna rama, nie zdajemy sobie sprawy, że nasze postrzeganie świata stanowi dla nas więzienie. Możesz widzieć, co znajduje się poza ramą, więc wierzysz, że jesteś wolny. Nie możesz jednak opuścić miejsca, w którym się znajdujesz. Nie widzisz tego, co cię ogranicza. Zamiast tego biegasz w miejscu. Wydaje się, że osiągasz postęp, przecież ćwiczysz, ale zmierzasz donikąd. Każdy biegacz wie, że kilometr na bieżni to zupełnie coś innego niż przebiegnięcie kilometra w terenie, ale dopóki nie ruszysz w trasę, nie dostrzeżesz podobieństw i różnic. Dopóki nie ujrzysz ramy, w której się znajdujesz i struktury gmachu wzniesionego wokół ciebie, nie znajdziesz okien ani drogi wyjścia.

Kiedy angażujesz się w te ćwiczenia, przyjmij do wiadomości pojawiające się po drodze różnego rodzaju przekonania i założenia. Zaprezentuj je w swoich rysunkach. Pozwól im zaistnieć. Bądź świadoma/świadomy sposobu, w jaki twoje przekonania wzmacniają cię lub osłabiają. Uwolnij w nich swoją pewność siebie. Zakwestionuj je. Kiedy uczymy się ignorować oczekiwania i odchodzimy od dokładnych odwzorowań – nadal tworząc – wykorzystujemy moc twórczej ekspresji jako narzędzia do samoopieki, transformacji i leczenia.

Nie musisz znać wszystkich odpowiedzi. Nie szkodzi, że nie wiesz, jak rozpocząć lub ukończyć szkic. Nie szkodzi, że zostawisz rysunek nieukończony. Nie szkodzi, że twoje prace wyglądają okropnie i w tej chwili nie dostrzegasz w nich żadnego sensu. Pożegnaj swoje oczekiwania i przekonania, które cię blokują, jedno po drugim. Poprzez konsekwentne i częste ćwiczenia każdy może i będzie się zmienia

Budzisz w sobie wiarę w siebie.

Uwierz, że wolno ci przegrać. Uwierz, że wolno ci zawieść. Uwierz w swoją niedoskonałość.

Zbadaj swoje ograniczenia i uwolnij się od nich.

Rysunki wiary w siebie

Jeśli jesteśmy wciąż zajęci, zaczynamy wierzyć, że brak ruchu jest równoznaczny z lenistwem. W pogoni za produktywnością samoświadomość staje się przeszkodą. Osiągnięcie celu mierzy się poprzez powstały produkt, a nie przebieg procesu. W ten sposób żyjemy w nieświadomości, ponieważ koncentrujemy się na celu lub wyniku.

Na większość wielkich podróży składają się setki malutkich, prawie niezauważalnych kroków.

— Lori Gottlieb

Aktywność nas uspokaja. Milczenie i cisza denerwują. Ciekawość świata to strata czasu. Tak naprawdę te czynności postrzegamy często jako progi zwalniające, a nie element podróży, a przy takim nastawieniu nie mamy czasu na postój lub podziwianie widoków. Jesteśmy tak uwarunkowani, aby uważać, że w życiu trzeba zawsze wiedzieć, jaki jest nasz cel i cały czas podążać w jego kierunku. Wykonując poniższe ćwiczenia określ sposoby, w jakie oddziałuje na ciebie presja osiągnięcia wyników, a następnie pozwól sobie przemyśleć je i przeformułować. Poznaj swoje lęki. Zakwestionuj motywy swoich działań. Pozwól sobie odrzucić swoją ideę doskonałości.

RYSUJ, choć odczuwasz SKRĘPOWANIE

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Często kurczowo trzymamy się przekonań, które nas ranią lub nie służą już naszym życiowym celom. Te przekonania zakotwiczają nas w miejscu i uniemożliwiają nam doświadczanie czegokolwiek poza tym, co uważamy za prawdę o świecie.

Wyobraź sobie siebie jako zakotwiczoną łódź. Chcesz wypłynąć w rejs, ale kotwica zatrzymuje cię w miejscu. Odpowiedz na następujące pytania:

- Jak duża jest ta łódź? Czy to łódź wiosłowa, żaglówka, jacht czy statek?

- Czy na łodzi jest ktoś lub coś, co jest dla ciebie ważne?

- Gdzie znajduje się łódź? Na jeziorze, rzece czy oceanie?

- Czy łódź jest zakotwiczona, czy dryfuje swobodnie?

RYSUJ

Używając tej wizualnej metafory, zacznij rysować to, co widzisz w swoim umyśle. Pomyśl o swoim obecnym stanie i o tym, jak twój statek zmienił się lub ewoluował w czasie. Zacznij od kształtu i konturów swojej łodzi. W jaki sposób reprezentują one twoją osobę?

Teraz wyobraź sobie scenerię, w której znajduje się twoja łódź. Wody są spokojne, czy spienione? Akwen jest niezmierzony, czy ograniczony? Pozwól swojemu umysłowi zbadać szczegóły obrazu lub sceny powstałe w twoim umyśle. Pozwól pióru wędrować po konturach i kształtach, które chce stworzyć. Powtarzaj je tak długo, jak uznasz to za konieczne.

Możesz doznać wielu porażek, a mimo to nie zostać pokonanym. Tak naprawdę porażki mogą być konieczne, abyśmy wiedzieli, kim jesteśmy, z czego możemy się podnieść, z jakich opresji potrafimy wyjść.

— Maya Angelou

Nie musisz rysować realistycznej łodzi ani krajobrazu. Naszkicuj wrażenie łodzi, jej wyobrażenie. Pomyśl o jej wielkości i kształcie oraz rodzaju kotwicy potrzebnej do utrzymania jej w miejscu. Zastanów się, od jak dawna jest zakotwiczona. Jak głęboko tkwi kotwica, która ją obciąża?

Niech kotwica służy jako metafora czegoś (lub kogoś), co cię powstrzymuje. Wizualizuj ciężar lub przywiązanie w sposób, który jest dla ciebie zrozumiały. Możesz to zrobić, dodając symbole, znaki, a nawet słowa. Włącz je do swojego rysunku.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

Narysuj WOLNOŚĆ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Kiedy podejmujemy ryzyko w życiu, nie sposób uniknąć porażki. Sukces to nie wszystko. Uczenie się na błędach i przekształcanie ich w energię do dalszego działania jest częścią procesu naszego rozwoju. Kiedy będziesz rysować to, przez co przechodzisz, zaczniesz dostrzegać, że nakreślone znaki, które uważasz za porażki, to w rzeczywistości drogowskazy zachęcające cię do zajrzenia głębiej w siebie.

Dopóki umysł jest zniewolony, ciało nigdy nie będzie wolne. Wolność psychiczna i silne poczucie własnej wartości to najpotężniejsza broń przeciwko długiej nocy fizycznej niewoli.

— Martin Luther King Jr.

Każdy szkic, który chcesz zniszczyć lub wyrzucić, wzywa cię, abyś dostrzegła/dostrzegł jego wartość. Pragnie być dostrzeżony, a nie odrzucony z powodu rzekomych niedoskonałości lub niespełnionych oczekiwań. Zastanów się nad prawdą, którą te „błędy” ujawniają w tobie. Postaraj się włączyć je do swojego projektu. W ten sposób twoje postrzeganie siebie jako twórcy może nabrać nowego znaczenia.

RYSUJ

Podczas tego ćwiczenia weź kawałek papieru i pognieć go. Jeśli kartka znajduje się w twoim szkicowniku, nie wyrywaj jej. Zrób wystarczająco dużo zagnieceń, aby wyglądała na pomiętą. Gdy skończysz, wygładź stronę.

Poświęć chwilę i przyjrzyj się tej zmiętej, pustej kartce. Zwróć uwagę, jakie to uczucie widzieć kartę uszkodzoną i porzuconą, zanim jeszcze pojawił się na niej jakikolwiek rysunek.

Wykorzystując wszystkie zagięcia, rysy i cienie jako inspirację do swojego szkicu, podążaj za liniami – wodząc piórem niczym palcem po mapie. Możesz zarysować wszystkie zagniecenia i fałdy lub tylko niektóre z nich. Możesz tworzyć wzory za pomocą kropek, kresek lub równoległych linii w zagięciach lub poza nimi. Podczas rysowania przyglądaj się liniom i kształtom i sprawdź, jakie obrazy lub wzory się pojawią.

Badając nierówną i chropowatą powierzchnię kartki, obserwuj, jakie uczucia towarzyszą tej czynności. Zwróć uwagę na swoje zmysły, zwłaszcza na dotyk, kiedy przesuwasz palcami po zmiętej stronie.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy nastąpił jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Niezależnie od tego, czy ta kartka znajduje się w twoim zeszycie, czy poza nim, wróć do niej za każdym razem, gdy chcesz ocenić lub odrzucić któreś ze swoich dzieł. Czasami możesz ulec pokusie, aby to zrobić – ze strachu przed tym, co pomyślą inni lub z powodu własnej niechęci do swej pracy. Te emocje są tu po to, żeby rzucić światło na tę część twojej twórczej jaźni, która domaga się uwolnienia.

Wyobraź sobie każdy rysunek jako ucieleśnienie twojego wewnętrznego dziecka, któremu pozwalasz się wyszaleć na papierze.

- Jakie to uczucie, kiedy tworzy się podług czegoś, co początkowo zostało odrzucone?

- Czy chcesz ukryć to dzieło przed światem lub je wyrzucić?

- A może kochasz je, szanujesz i cenisz ze względu na jego czystość i radość?

- Jakie to uczucie towarzyszy zagłębianiu się w fakturę i strukturę tej kartki?

- Co dostrzegasz we wzorach lub liniach, po których się poruszasz?

- Jakie myśli lub wspomnienia pojawiają się, gdy po nich rysujesz?

- Czego dowiadujesz się o sobie podczas tego doświadczenia?

Uwolnij się od żalu i tego, co postrzegasz jako błędy popełnione podczas rysowania. Prawdopodobnie zauważysz element, które zechcesz poprawić lub wymazać. Zaakceptuj to uczucie. Zastanów się nad nim i zadaj sobie pytanie: w jaki sposób mogę je wykorzystać? Jakie nowe pomysły mogą się dzięki niemu zrodzić?

Nauka rysowania nakierowanego na rozwój polega na zaakceptowaniu uzdrawiającej mocy niezamierzonych lub niechcianych linii. Jest katalizatorem samoakceptacji i miłości.

Kiedy powrócisz do tych ćwiczeń, pozwól sobie coraz głębiej zanurzać się w stan wiary. Przyjmij pełnię swego jestestwa. Przyjmij to wszystko ze spokojem – poczucie winy, wstyd, rozczarowanie, brzydotę, pragnienie kontroli i jasności. Pozwól swojej wyobraźni podsycać te negatywne emocje i zamiast się im opierać, zaakceptuj je w pełni. Utul je. Pozwól swojemu wewnętrznemu krytykowi z ognistym spojrzeniem i jadowitym językiem wyjść z ukrycia i powitaj go z otwartymi ramionami. Otwórz oczy na świat, który istniał zanim trofea, nagrody, stopnie naukowe, pieniądze i inne dobra zaczęły stanowić miarę twojej wartości. Niech porażki i osądy usiądą u twego boku. Nie definiują cię jako twórcy. Nie definiują twojego dzieła. Twojego sukcesu nie określa doskonałość rysunku, ale zbiór niedoskonałych doświadczeń, które do niego prowadzą.

Kiedy zaczynasz pojmować, że nic w życiu nie jest doskonałe, dostrzegasz, że wszystko jest doskonałe.

Zweryfikuj swoje dotychczasowe przekonania.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Poezja Rysunku była niewygodnym doświadczeniem, dlatego wiem, że dokładnie tego było mi trzeba. Jako kobieta typu A zawsze stawiam na piedestale perfekcję, do której osiągnięcia – jak sądziłam – brakowało mi po prostu artystycznego języka”.

„Dlatego tak bardzo doceniam społeczność, która daje mi możliwość bycia idealnie niedoskonałą i ciągłego odkrywania samej siebie poprzez moje rysunki. Znalazłam swój własny język i posiadłam umiejętność nie tylko wyrażania tego, co czuję, ale także zapamiętania i zarejestrowania tych emocji i wspomnień. Patrząc na moje rysunki mogę do nich wrócić po wielu dniach, a nawet tygodniach”.

„Ta społeczność stała się moim domem. Takim, który akceptuje moją ciemność, moje światło i moją niechęć do robienia różnych rzeczy za każdym razem w ten sam sposób. Dom, który naprawdę pozwala mi być sobą bez osądzania czy wymagań. Jestem dozgonnie wdzięczna społeczności, a ta praktyka zawsze pozostanie bliska memu sercu”.

— Victoria Myers-Lopez, @_cultivatingcreativity_

8

NARYSUJ ZAUFANIE

Przyjdą chwile, kiedy twoje pióro będzie ślizgać się od szkicu do szkicu, żeglując po wyimaginowanym niebie bez strachu i wahania. Bez żadnego wysiłku, jakby prowadzone boską dłonią. Zachwyci cię łatwość, z jaką wchodzisz w ten stan. Nie zastanawiasz się dłużej, co się stanie, ponieważ wiesz, że to już się dzieje. Wewnętrzny opór został pokonany. Cienie rzucane przez osąd lub oczekiwania również są przeszłością. Zwyciężyła ekspresja i potencjał tworzenia. Laury zbiera bogactwo twojej potężnej energii. Teraz możesz tworzyć w miłości. Ufaj sobie.

Sztuka mająca na celu transformację musi wyrażać coś poza twoim „tu i teraz”. Musisz zatem wyjść poza swoje obecne ja. Tu spotykają się niepokój artysty i ból transformacji. Sięgasz ku temu co prawdziwe, dobre i piękne – i poprzez walkę stajesz się lepszym człowiekiem.

— Alex Grey

Potem jednak przychodzi czas, kiedy twój umysł jest pusty, twoje emocje zablokowane, twoje zmysły odrętwiałe. Każdą część twojego ciała mrozi i przytłacza ciężar tego natrętnego pytania „Co teraz?” i „Co dalej?” To uczucie cię zaskoczyło. Aż do tej chwili codzienne rysowanie budziło w tobie ciekawość, zachwyt, chęć rozwoju i transformacji. Teraz blask i radość bledną. Nawyk zaczyna przypominać rutynę, zaś to narzędzie, które kiedyś było tak ostre i celne, wydaje się stępione i coraz mniej przydatne.

Każdy kolejny rysunek zaczyna wyglądać tak samo, więc zaczynasz wątpić w wartość swojego wysiłku. Opuszczasz coraz więcej ćwiczeń, więc kwestionujesz swoje zaangażowanie. Wierzysz, że każdy aspekt ciebie został już zbadany, więc twoje spostrzeżenia wydają się powierzchowne i bez znaczenia. To nie tylko wrażenie, ta ściana jest realna. Nastąpiła stabilizacja. Ale to nie to, co myślisz.

To inny rodzaj dyskomfortu. Rodzaj dyskomfortu, który pojawia się, gdy przyzwyczajamy się do intensywności rozwoju lub nowości doświadczenia. Jest to naturalna część każdego procesu – faza plateau, czy też doświadczenie, które nazywam momentem „phi”. To chwile, kiedy w twoje ruchy wkrada się automatyzm. Kiedy twoje rysunki wydają się przenikać i mieszać. Kiedy proces staje się zbyt łatwy.

Czemu nie ufamy temu, co przychodzi łatwo? Czemu kwestionujemy najprostsze lub najbardziej swobodne przejawy ekspresji jako mniej wartościowe od przełomowych czy głębokich doświadczeń?

W takich chwilach potrzebujemy jeszcze więcej ufności. Myślenie o swobodnym szkicowaniu jest sprzeczne z intuicją, gdyż większość twojej podróży polegała na wychodzeniu ze strefy komfortu i doświadczaniu różnego rodzaju trudności.

Kiedy wkraczamy w proces samopoznania, budzi się w nas nienasycony apetyt na zmiany. Nic dziwnego, że twoja ekspresja jest coraz bardziej płodna. Równie często zdarza się jednak, że po gwałtownym trzęsieniu stabilnego gruntu pod twoimi stopami sytuacja się stabilizuje, a bezruch staje się nową normą. Tak wygląda proces twórczej ekspresji. To poznawanie i odrzucanie prawd, które kiedyś uważaliśmy za obowiązujące, a także szkodliwych zachowań, które je umacniały.

Kontynuując wędrówkę ścieżką samopoznania zaczniesz ufać wszystkim wzlotom i upadkom, zakrętom i prostym liniom, przez które wiedzie twoja podróż. Nauczysz się cenić każdy jej element jako niezbędny i boski krok w swojej ewolucji. Dowiesz się, że każdy rysunek zachęca nas, abyśmy zaufali całości procesu.

Przechylając głowę na bok, Stephanie wpatrywała się w swój autoportret. „To zdecydowanie nie wygląda jak ja”, mruknęła do siebie. Pracowała nad obrazem od ponad dwóch tygodni i za każdym razem dostrzegała w nim same wady. Proporcje były zaburzone. Niektóre rysy były ukazane bardziej szczegółowo od innych. Barwom brakowało wyrazu. Kolory były mętne. Wpadła w spiralę samokrytyki krytyki i osądu.

Wpatrując się we własne oczy w lustrze, znienawidziła to zadanie. Nie ma nic bardziej zniechęcającego niż wykonanie autoportretu, zwłaszcza gdy nie uważasz się za temat wart namalowania. Nie potrafiła uchwycić głębi bólu, który ją dręczył. Nie było koloru, którym mogłaby oddać na płótnie wszechogarniające poczucie własnej nieudolności. To nie miało sensu.

Nie pamięta, kiedy sztuka stała się dla niej kwestią rezultatu. Kiedyś była czymś, w co się zanurzała, bez jakichkolwiek zastrzeżeń. Tworzenie wydawało się jej czymś dzikim i wolnym. Czuła się żywa i czysta w swojej niewinności. Zmiana perspektywy nie nastąpiła z dnia na dzień. To był powolny proces. Jednoosobowa publiczność przeistoczyła się w zatłoczony pokój pełen krytyków, u których szukała afirmacji i akceptacji. Nie ufała już własnej ocenie. Tak właśnie działa zaufanie. Łatwo przenosi się je na innych ludzi. Pokładając zaufanie w cudzych opiniach, stopniowo przestała słuchać własnego głosu.

Podważając i kwestionując każdy aspekt swojej pracy, poczuła, że za jej plecami czai się zawsze obecny krytyk, który koryguje każde pociągnięcie pędzla. Podczas pandemii w 2020 roku została zmuszona do nauki w domu, a zajęcia z rysowania zostały odwołane. Zadanie zostało przełożone na później. Sfrustrowana i odizolowana, postanowiła namalować się od nowa – tak, jak czuła się w tym momencie. Gwałtownie rozmazywała po płótnie wielkie grudy farby. Pełna gniewu, rozczarowania i głębokiej frustracji miotała się między swoim odbiciem w lustrze a sztalugami, na których powstawał jej portret.

W trakcie malowania weszła w dialog z obrazem wyłaniającym się na płótnie. Przypomniała sobie docinki matki na temat swojego nosa. Moment, kiedy chłopak dotknął jej twarzy i patrzył w oczy, zanim ją pocałował. Delikatne zmarszczki wokół oczu. Widok babci nad strumieniem. Piosenkę z dzieciństwa, przy której tańczyła. Wyimaginowaną kłótnię z jednym z jej nauczycieli, której nie miała odwagi wszcząć. Marzenia o przyszłości.

Kiedy Stephanie skończyła, ujrzała na płótnie siebie. Ogarnęło ją zadowolenie i spokój. To był galimatias nieuporządkowanych pociągnięć pędzlem, kolorów i farb, ale to była ona. To był jej wizerunek. To była jej dusza. Dostroiła się do siebie i znalazła w sobie siłę, która pozwalała jej wyrazić siebie. Gdy podkręciła głośność i kliknęła przycisk odtwarzania, powróciły do niej dźwięki nadziei i wiary. Mogła zaufać tym dźwiękom bardziej niż jakimkolwiek innym, ponieważ były stworzone z miłości.

Kiedy tracimy zaufanie, tracimy też wiarę i nadzieję. Nieufność rodzi strach, urazę i pogardę. Zabija ducha twórczego. Decyzja, gdzie, kiedy i komu zaufać, to decyzja podejmowana błyskawicznie. Zaufanie nie jest trwałe. Jest tymczasowe. W końcu nic w życiu nie jest pewne.

Twoje ręce mogą się trząść, mogą pojawić się twoje lęki. Zasiadając do codziennego rysowania możesz sobie powtarzać: jak tu ciemno, nie znam drogi, nie mam do tego talentu. Możesz nawet zakwestionować wartość tego, co robisz. Możesz mieć ochotę rzucić to, poddać się i zawrócić, zwłaszcza jeśli ćwiczenia nie przyniosą ci natychmiastowych korzyści lub satysfakcji. Zbadaj to wszystko. Wejrzyj w swój dyskomfort i wyraź swoją frustrację. Wkrótce ostre światło krytyki, które kiedyś istniało na zewnątrz ciebie, zblednie przyćmione światłem prawdy, która pochodzi z twojego wnętrza.

Zanurzając się w magiczne, niesamowite głębiny swojego wewnętrznego świata, wyrzuć z siebie powstrzymujące cię zastrzeżenia, krytykę i osądy. Zaufaj procesowi tworzenia.

Rysunki ZAUFANIA

Jeśli odchylam się w tył ufając, że ktoś lub coś mnie złapie lub przytrzyma, ale tak się nie stanie, to doświadczenie uczy mnie dwóch rzeczy: 1) umiejętności rozróżniania i 2) osądu. Mogłabym użyć tych narzędzi, aby do końca życia nie ufać nikomu i niczemu – ale mogę też wykorzystać je do rozpoznania komu i czemu powinnam zaufać. Opłakuję i akceptuję utratę osoby, miejsca lub rzeczy w moim życiu, którym nie mogę dłużej ufać, gdyż wiem, że nie mogę na nich opierać moich planów. To kredki, które wypróbowałam i więcej ich nie wykorzystam, bo nie spełniają swojej funkcji. Mogę je docenić, ale ich nie używam. Mogę się nimi cieszyć w inny sposób lub się ich pozbyć.

Od najmłodszych lat obserwujemy, jak istotne jest poczucie przynależności. Zwracamy uwagę na działania i zachowania innych. Decydujemy się je naśladować lub przyjąć jako własne, aby się dopasować. Na początku te wybory wydają się nieszkodliwe. Gramy w gry komputerowe, ponieważ wszyscy w nie grają. Kupujemy parę drogich butów, bo noszą je wszystkie fajne dzieciaki w szkole. Słuchamy określonej muzyki, ponieważ jest to coś, co lubią wszyscy w naszym wieku.

Te przykłady mogą wydawać się niewinne, pokazują jednak, jak w powolny i podstępny sposób potrzeba przynależności może zmienić się w niewolę. Pragnienie bycia dostrzeżonym, bycia wysłuchanym, bycia lubianym. Kiedy te podstawowe potrzeby nie są zaspokojone, albo decydujemy się odłączyć i przetrwać samodzielnie, albo przez resztę życia kurczowo trzymamy się tych więzi i dostosowujemy się do ludzi wokół nas. Rezygnujemy z naszej tożsamości i wtapiamy się w tłum. Wkrótce lustro, w które patrzymy, nie odbija już naszego obrazu, ale raczej to, jak postrzegają nas inni.

Żadna granica ani bariera nie krępują serca tego, kto kocha siebie i innych.

— Shannon L. Alder

Kiedy nie wytyczamy wokół siebie granic lub wciąż pozwalamy na ich przekraczanie, chorobliwa potrzeba zadowalania innych staje się zwykle główną przyczyną naszego niezadowolenia. Jeśli granice są po to, by uczyć innych, w jaki sposób powinni nas traktować, to brak granic uczy innych ignorowania nas. Ten cykl stanowi obraz naszego wewnętrznego i zewnętrznego ja pracujących wspólnie, aby odzwierciedlić to, co myślimy o sobie i jak mogą nas widzieć inni.

Ignorujemy nasz wewnętrzny kompas i oczekujemy, że pokieruje nami świat zewnętrzny. Ćwiczymy nasz umysł, aby sprzeciwiał się naszym wrodzonym pragnieniom i przestrzegał narzuconych przez otoczenie zasad, które rządzą naszym sposobem bycia.

Zadowolić – to działać tak, aby sprawić komuś przyjemność. A jeśli czyjeś pragnienia są sprzeczne z naszymi? Jeśli uznamy, że możliwość rozczarowania, zakwestionowania lub zranienia uczuć innej osoby jest ważniejsza od naszych uczuć, wówczas rezygnujemy z szansy na wzajemne zaufanie.

W trakcie poniższych ćwiczeń zastanów się, w jakich warunkach zaufanie rozkwita w twoim życiu, a kiedy jest ograniczane. Jakie cechy i wartości zwiększają twoje zaufanie, a które nie?

RYSUJ, choć odczuwasz NIEPEWNOŚĆ

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Istnieje delikatna równowaga między bezinteresownością a miłością do samego siebie. Wszystko to współdziała na rzecz wyższego dobra. Jesteśmy przygotowani do dawania i otrzymywania pełnego bogactwa, które ten świat ma do zaoferowania. Nie istnieje ścieżka, na której mielibyśmy dawać z siebie wszystko i odmawiać sobie tej samej miłości i współczucia. Jedno i drugie służy sobie nawzajem.

Kiedy stajemy się wszystkim dla wszystkich, stajemy się niczym dla samych siebie. Wyczerpujemy cały nasz czas i energię, nie pozostawiając miejsca na rozwój lub refleksję. Ten brak równowagi odbiera nam poczucie zakorzenienia. Zamiast tego nasze nogi zwisają w powietrzu jak na huśtawce, usiłując znaleźć oparcie i kontakt z ziemią.

Dbanie o siebie jest aktem miłości i nie wymaga odrzucenia tych części naszej istoty, które sprawiają, że czujemy się pełni. Możemy czuć się spełnieni, napełniając własną studnię. Możemy się czymś pasjonować lub odkrywać własne pasje. Możemy być czymś lub znajdować sens w bezruchu.

Kiedy zatrzemy nasz silnik, chmura toksycznych oparów w końcu obudzi w nas prawdę o tym, kim jesteśmy. Aby zaspokoić własne pragnienie życia, będziemy musieli napełnić paliwem nasz własny bak.

Rysuj

W tym ćwiczeniu będziesz rysować symetryczny obraz obiema rękami jednocześnie. Pomyśl o jednej z rąk jako dominującej, a drugiej jako pomocniczej. Dominująca będzie ręka, której częściej używasz.

W sztuce i we śnie działaj z pasją. Przez życie krocz rozważnie i ostrożnie.

— Patti Smith

Wyruszając od góry strony i kierując się w dół, pozwól swojej dominującej ręce prowadzić, zaczynając od prostych i łatwych linii. Zagłębiaj się w to ćwiczenie stopniowo, nie spiesz się. Niech twoja pomocnicza ręka narysuje lustrzane odbicie tego, co robi twoja dominująca ręka.

Posuwając się w dół strony, spróbuj coraz odważniej szkicować obiema rękami jednocześnie. Zwróć uwagę na brak równowagi między nimi, kreśląc coraz bardziej złożone linie i dodając więcej szczegółów. Zmieniaj prędkość rysowania. Czy łatwiej jest uzyskać lustrzaną symetrię obu stron, gdy szkicujesz szybciej lub wolniej? Zastanów się, dlaczego tempo szkicowania ma znaczenie.

Zwróć uwagę, jakie emocje budzą w tobie próby znalezienia równowagi między stroną dominującą i pomocniczą. Rozważ metaforyczne znaczenie spostrzeżenia, że dwie strony całości mogą być nierównoważne, ale nadal połączone. W jaki sposób objawia się to w twoim życiu i jakie działania podejmujesz obecnie, aby znaleźć równowagę?

Jeśli wolisz, możesz zacząć od symetrycznego obiektu, takiego jak wazon, motyl, serce itp. Możesz także narysować jeden obiekt na drugim. Odkrywaj i baw się.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ PEWNOŚĆ SIEBIE

(30 MINUT)

OBSERWUJ

W sztukach wizualnych perfekcjonizm opiera się w dużej mierze na tym, co widzą twoje oczy, a nie na tym, co czuje twoje serce. To twoje krytyczne oko dostrzega subtelne linie, nieregularne okręgi, niepożądane znaki lub niezamierzone formy. Wpatrujesz się w elementy, które są niewystarczająco dobre, i porównujesz je z wcześniej znanym wynikiem.

A jeśli wykorzystasz to krytyczne oko oraz połączysz je z intuicją i samoobserwacją, by zanurzyć się w głąb siebie? Pozwól sobie nie walczyć o to, by zrobić to „jak należy”. Zamiast tego zadaj sobie pytanie: co to w ogóle oznacza?

Nie bój się doskonałości — nigdy jej nie osiągniesz.

— Salvador Dali

Okiełznaj swój zapał do kreślenia szczegółów i używaj intuicji, aby doładować, a nie przeładować swoje dzieła. Być może wyzwolenie odnajdziesz w tych doskonałych niedoskonałościach, na które cały czas patrzysz. Prawdę w sobie znajdziesz tylko wtedy, gdy zdecydujesz się ją zobaczyć.

RYSUJ

Narysuj największe oko, jakie zmieści się na stronie. Możesz w tym celu ułożyć ją poziomo. Na początku naszkicuj kontur z bardzo małą ilością szczegółów. Po skończeniu szkicu poświęć następne dwadzieścia minut na dodawanie jak największej ilości szczegółów, starając się, aby powstał jak najpełniejszy obraz oka.

Nawet jeśli nie uważasz się za wybitnego twórcę, zastanów się, w jaki sposób uzupełnić rysunek o detale takie jak kolor źrenic, powieki, rzęsy, kanaliki łzowe, odbicia światła itp. Jeśli to miałoby pomóc, spójrz w lustro i popatrz na swoje oko lub powiększ zdjęcie oka oraz sprawdź, jakie jeszcze szczegóły możesz dodać.

Podczas kończenia rysunku zwracaj uwagę na swój oddech i to, jak się czujesz, gdy nad nim pracujesz.

Gdy skończysz, poświęć chwilę, aby przyjrzeć się swojej pracy, i docenić wysiłek włożony w jej udoskonalanie. Zauważ, w jaki sposób każdy znak nadał twemu dziełu teksturę, głębię i znaczenie. Po dokładnej ocenie swoich osiągnięć, zmień perspektywę i spójrz na swój rysunek krytycznym (nomen omen) okiem.

Zaznacz strzałkami wady szkicu lub napisz w nim, albo wokół niego, słowa lub obserwacje wskazujące, dlaczego nie jest idealny. Oto kilka sugestii na początek:

Nie podoba mi się to, jak…

Wolałbym/wolałabym, żeby to było…

To jest zbyt…

To nie do końca…

To nie wygląda jak…

Nie jestem pewna/pewien…

Aby zakończyć to ćwiczenie, wykonaj dowolną lub wszystkie z poniższych czynności:

- Odwróć stronę do góry nogami i zadaj sobie pytanie: „Czy to wygląda jak oko?”

- Stań trzy metry od rysunku i zadaj sobie pytanie: „Czy to wygląda jak oko?”

- Pokaż komuś swój szkic i zapytaj: „Czy to wygląda jak oko?”

- Jeśli którakolwiek lub wszystkie odpowiedzi będą pozytywne: „Tak, to wygląda jak oko”, będzie to oznaczać, że cel został osiągnięty.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Celem tych ćwiczeń nie jest narysowanie idealnego oka, ale raczej uświadomienie sobie, ile energii poświęcamy na krytykowanie i ocenianie naszych dzieł. Nawet jeśli rezultat twojej pracy – w tym przypadku rysunek oka – dokładnie odpowiada twoim oczekiwaniom, nadal uporczywie go krytykujesz, poprawiasz i przerabiasz w dążeniu do perfekcji.

Ta obsesja doskonałości odciąga nas od czystej i prostej radości tworzenia. Jesteś zarówno twórcą, jak i dziełem. Podobnie jak ty, człowiek, nie jesteś doskonałością, tak żadna ekspresja, twórcza czy nie, nie sięgnie ideału.

Wróć do tego ćwiczenia za każdym razem, ilekroć zapomnisz, że należy czerpać radość z samego procesu tworzenia – i można pozwolić sobie na popełnianie błędów.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Czas kwarantanny i zamknięcia w domu zmusił wielu z nas do spojrzenia w głąb siebie. Początkowo chciałam tylko zafundować sobie na urodziny warsztaty plastyczne, ale to dwudziestojednodniowe wyzwanie okazało się czymś więcej. Sheila pomogła mi zaufać procesowi tworzenia i skupić się na uwolnieniu tego, co tkwi wewnątrz. Czasami jest to uwolnienie emocji. Czasami uwalniam psychikę od myśli na temat wydarzeń na świecie lub w moim życiu. Czasami rysuję coś, co mi się przyśniło. Innym razem nie mam pojęcia, co przenoszę na papier i wszystko kończy się na wysypisku podświadomości. Wspólne analizowanie rysunków było dla mnie uzdrowieniem i odkryciem. W głębi duszy nie zdawałam sobie sprawy, z tego, co we mnie tkwi”.

„Ludzie z mojej grupy są teraz dla mnie jak rodzina. Sheila stworzyła dla nas bezpieczną przestrzeń, w której możemy być nieudawaną wersją nas samych, uwalnia to, co mamy w sobie, pielęgnować i uzdrawia nasze wewnętrzne dziecko. Jestem bardzo wdzięczna, że mogłam tego doświadczyć. Nigdy czegoś takiego nie przeżyłam. Te zajęcia naprawdę podniosły moje poczucie własnej wartości i przyspieszyły uzdrowienie. Mam nadzieję, że kolejne osoby doświadczą tego samego”.

„Świat pełen nienawiści to świat pełen bólu. Kiedy ludzie przestają się ranić i zaczynają leczyć, zyskują zdolność dawania i otrzymywania miłości”.

— Gail Batac, @flow.doodle

9

NARYSUJ ODWAGĘ

To naturalne, że obawiamy się zmiany i tego, co ze sobą niesie. A jeśli powiem ci, że zmiana, której tak się boisz, już się zaczęła? Dowodzą tego wszystkie myśli i emocje, które w tobie wibrują. A gdybym ci powiedziała, że kokon, który instynktownie tworzysz wokół siebie, nie miał być trwały? Miał cię chronić tak długo, aż staniesz się tym, kim miałaś/miałeś się stać.

Sztuka jest osobistym aktem odwagi, albowiem jest twoim dziełem, które wywołuje zmianę w innym człowieku.

— Seth Godin

Wiesz już, że mówię prawdę. Niepokój i wewnętrzne drżenie domagają się uwolnienia. Przepełnia cię szalona, nerwowa i twórcza energia. Nie możesz się odprężyć, nie możesz się skupić. Czujesz, że nie wolno ci siedzieć spokojnie, a jednak tkwisz w stałym bezruchu, w wiecznym oczekiwaniu. Co się dzieje? Pragniesz bezpieczeństwa i wolności. Pożądasz trwałości i zmiany. W jaki sposób osiągnąć jedno i drugie? Dobre pytanie!

Dowiedzmy się, czym jest zmiana.

Jak ja się w to wpakowałem? Desmond leżał w smolistej ciemności namiotu w Afganistanie, próbując zasnąć pomimo dojmującego zimna. Zaciskał zęby, żeby nimi nie szczękać, całe jego ciało było napięte. Wsłuchiwał się w odległy odgłos strzałów.

Przeszywał go niepokój, przypadkowe myśli goniły jedna drugą, aż wreszcie rozedrgany umysł skoncentrował się na obrazie Jacka, jego brata – jak pewnie stoi na trawniku przed domem, w którym spędzili dzieciństwo, śmiało stawiając czoło chłopakowi z sąsiedztwa, który próbował zabrać mu rower.

Kiedy Desmond był dzieckiem, chciał być taki jak jego brat. Jack był w jego mniemaniu uosobieniem odwagi. Bronił ludzi, na których mu zależało, śmiało przeciwstawiał się miejscowym oprychom i nigdy nie cofał się przed wyzwaniem. Jack był także de facto „głową rodziny”. Ojciec zostawił ich wiele lat wcześniej, a mama pracowała na dwóch etatach, aby związać koniec z końcem. Chłopiec i jego brat praktycznie wychowywali się sami.

Desmond powiedział mi, że był przeciwieństwem Jacka, cichym dzieciakiem, który lubi czytać książki i rozwiązywać zagadki. Był marzycielem i nie miał wielu przyjaciół. Obserwował Jacka rządzącego na podwórku z odwagą, której jemu samemu zawsze brakowało. Po ukończeniu szkoły średniej postanowił wstąpić do wojska. Pomyślał, że właśnie tego rodzaju organizacja zrobi z niego człowieka, którym zawsze chciał być. W cichości ducha miał nadzieję, że wśród oficerów znajdzie kogoś, kto zastąpi mu ojca, którego nigdy nie znał.

Desmond poruszył się niespokojnie w swoim namiocie. Było strasznie zimno. Czemu nie jestem taki, jak mój brat? – zastanawiał się. Odgłos wystrzałów ustał. Chłopak był coraz bardziej niespokojny. Wiedział, że nie grozi im bezpośrednie niebezpieczeństwo, ale to się mogło w każdej chwili zmienić. Niepewność sprawiała, że nie mógł zasnąć.

Nic w armii nie było takie, jak oczekiwał. Szkolenie. Wojna. Powrót do społeczeństwa po zakończonej służbie. Wszystko było inne. Zauważył, że cały czas jest „w pogotowiu”, skanując każde pomieszczenie w poszukiwaniu jakichkolwiek oznak bezpośredniego zagrożenia. Potrafił ocenić dane miejsce w kilka minut, znaleźć drogę ucieczki i punkty poza zasięgiem wzroku, z których może nadejść niebezpieczeństwo. Nic nie mogło umknąć jego uwadze. Nawet włazy kanalizacyjne zapisywał w pamięci jako miejsca potencjalnych zasadzek.

„Czy wiesz, ile włazów znajduje się w obrębie jednego kwartału?” zapytał mnie, dzieląc się swoją historią. Nie czekał na odpowiedź. „Ja wiem”. Mimo że wrócił do domu wiele lat temu, wojna wciąż była obecna w jego umyśle. „Nie jestem już tym samym człowiekiem”, powiedział mi. „Nie znajduję spokoju w swoim życiu. Szczerze mówiąc, nie jestem pewien, czy kiedykolwiek to potrafiłem, ale teraz czuję się tak, jakbym miał w każdej chwili eksplodować”.

Kiedy Desmond chodził na randki, nigdy nie czuł prawdziwej bliskości. Słuchał jednym uchem, wyłącznie z uprzejmości. Zawsze był wyczulony na sygnały płynące z otoczenia, szykujący się do walki, gotowy do bitwy. Ten ciągły stan czujności uniemożliwiał mu przebywanie z kimkolwiek w jednym pokoju. Nadmierna czujność dawała mu poczucie kontroli nad otoczeniem, lecz w jego wewnętrznym świecie panował chaos. Stawał się coraz bardziej niespokojny i czuł, że relacje z innymi stają się dla niego coraz większym wyzwaniem. Nie otwierał się w rozmowach z cywilami, ponieważ uważał, że nie są w stanie zrozumieć, przez co przeszedł. Zamiast tego stawał się coraz bardziej wycofany.

Uzależnił się od tłumienia emocji jako sposobu na przetrwanie i radzenia sobie w warunkach intensywnego stresu.

Szukając sposobów na stopniowe uwalnianie się od narastającego napięcia poszedł na terapię i w końcu znalazł ukojenie w sztuce. Mógł zatracić się w procesie tworzenia i dzięki temu rozwiązać węzeł splątanych emocji, który zaciskał się w jego wnętrzu.

„Wydaje mi się, że uprawianie sztuki wymaga większej odwagi niż pójście na wojnę…” – wyjawił mi. „Stawiałem czoło lękowi przed śmiercią i patrzyłem, jak inni giną lub zostają kalekami, ale po powrocie do domu musiałem nauczyć się żyć i kochać. Trudno to zrobić, gdy nie możesz ze sobą żyć ani kochać samego siebie. Być może już zawsze będę musiał zmagać się z tymi uczuciami, ale kiedy rysuję, znajduję sposób na życie i miłość”.

Zmiana wymaga wrażliwości, otwarcia, ale wrażliwość kłóci się z przetrwaniem. Z definicji zakłada podjęcie ryzyka.

Czy powinieneś wyprowadzić się do innego miasta, w którym nie masz przyjaciół ani rodziny, aby skorzystać z interesującej oferty pracy? Czy spróbujesz ożywić związek, który zaczął się wypalać? Czy zainwestujesz w biznes, który zawsze był twoim marzeniem?

Czy będziesz ponownie starać się o dziecko, nawet jeśli utraciłaś poprzednie ciąże z powodu poronienia? A może spróbujesz się odezwać do przyjaciela lub członka rodziny, z którym od dawna nie miałaś kontaktu? Czy powinnaś ponownie wyjść za mąż po nieudanym małżeństwie lub dwóch? Bez względu na to, jak nieszkodliwe lub poważne wydaje się dostrzegane przez nas zagrożenie, za wszelką cenę staramy się unikać sytuacji, w której musielibyśmy się odsłonić.

Z tego powodu wielu z nas pragnie pozostać w kokonie, zawiniętych w wiele warstw ochronnych. Wydaje nam się, że jesteśmy tacy ostrożni i rozsądni, ale tak naprawdę po prostu zdecydowaliśmy, że hipotetyczne koszty przewyższają wszelkie iluzoryczne korzyści. O ile coś nie złamie nas siłą, po co celowo zakłócać własny spokój?

Ponieważ tak naprawdę nie jesteśmy ospali. Znajdujemy się w inkubatorze. Jest to własnoręcznie przez nas skonstruowana, tymczasowa struktura bezpieczeństwa, która służy celowi przez jakiś czas, dopóki nie przestanie być potrzebna. Celem kokonu jest przekształcenie nas w twórców. Jeśli jednak zbyt długo pozostaniemy w tej przestrzeni, twórcza, hucząca w nas energia kinetyczna w końcu słabnie i zanika. Jeśli nie podążymy za naszą ciekawością, przestaniemy się rozwijać. Jeśli nie zaczniemy zastanawiać się, jak wygląda świat, w którym tkwi nasz kokon, i nie wyjdziemy na zewnątrz, nasz sposób myślenia zacznie nas samoograniczać, niszcząc naszą wyobraźnię i zamykając nas na nowe doświadczenia. Atrofia i zwapnienie ograniczają nasze wyobrażenia o tym, co może nam zaoferować życie, i dławią wszelkie możliwości osiągnięcia większego dobra, jakie mogłoby nam ono przynieść. Krótko mówiąc, właśnie dlatego czujemy się zablokowani.

Czy możesz się jednak stamtąd jakoś wydostać? W jaki sposób stawić czoło swoim lękom i zrobić dokładnie to, czego się boisz? Nie mam dla was poradnika, który wyjaśniałby, jak w dwunastu krokach wyrwać się z tego więzienia, ale wierzę, że każdy z nas znajdzie w sobie wyjście, które prowadzi na zewnątrz.

Sam proces rysowania ułatwia nam poszukiwanie zmiany, której każdy z nas tak pragnie. W świecie sztuki szkic jest prostym rysunkiem, zwykle wykonywanym szybko i niezbyt szczegółowo. Jego funkcją jest pomóc artyście w stworzeniu większego dzieła sztuki. Jest sposobem na niezobowiązujące przetestowanie jakiegoś pomysłu. Malarze i graficy szkicują w celu eksperymentowania i odkrywania pomysłów, podobnie jak pisarze komponują eseje. Wszak słowo „esej” pochodzi od francuskiego essais, które oznacza „próbę” lub „test”.

Podobne znaczenie ma szkic. To wizualna próba wyrażenia idei. W wypadku nie-artysty sposób, w jaki prowadzę cię przy pomocy rysowania, nie jest sztuką. To mapa umysłu, dzięki której możesz wizualizować i komponować szerszy, bardziej autentyczny i głębszy portret siebie i swojego życia.

Gdy podczas rysowania będziesz podążać za swoją ciekawością, dostrzeżesz pojawiające się wzory. Być może nie od razu odczytasz ich znaczenie, ale kiedy już je odkryjesz, natęż uwagę. Te obrazy to pierwszy dowód zachodzących zmian. Emocje są tu również po to, aby ci służyć. Terapeutyczny charakter szkicowania nabiera kształtu dzięki przelotnym uczuciom, których doznajesz. Zatem czerp z nich. Wyraź je. Przyjmij. Poznaj. Jeśli będziesz rysować codziennie, wzory będą ewoluować. Zaczną odzwierciedlać etapy i stany świadomości, wzrostu i transformacji, których będziesz doświadczać.

Teraz pozostaje nam tylko poświęcić chwilę i wsłuchać się w głos miłości, który krąży wokół ciebie: „Odwagi, drogie serce. Odwagi”[*].

Rysunki ODWAGI

Kiedy zaczynałam swoją codzienną praktykę, pragnęłam, aby moje szkice odzwierciedlały i stawiały czoło wyzwaniom, które mnie przytłaczały. Chciałam „spojrzeć strachowi prosto w twarz”, jak kiedyś powiedziała Eleanor Roosevelt, i „zrobić to, co wydaje się niewykonalne”. Symbolicznie, z tą myślą wybrałam pióro zamiast ołówka. Ten wybór dał moim szkicom walor trwałości i zmusił do wybaczenia sobie samej oraz pomógł uwzględniać popełniane po drodze błędy przy każdym następnym rysunku.

Zyskujesz siłę, odwagę i pewność siebie za każdym razem, kiedy odwracasz się, by spojrzeć strachowi prosto w twarz. Wówczas możesz powiedzieć sobie: „Przeżyłam ten horror. Mogę stawić czoło wszystkiemu, z czym przyjdzie mi się teraz zmierzyć”. Musisz zrobić dokładnie to, co wydaje ci się niewykonalne.

— Eleanor Roosevelt

Odwaga tej decyzji sprawiła, że płynność, z jaką pióro poruszało się po papierze, nabrała głębszego znaczenia. Zaczęłam postrzegać każdą kropkę lub linię jako małe kamyczki lub znaki wskazujące kierunek dalszej wędrówki. W namacalny i instynktowny sposób łączyłam się ze swoim lękiem przed popełnianiem błędów. Gdybym ciągle zatrzymywała się, żeby poprawić rysunek i zacząć od nowa, nigdy nie byłabym w stanie osiągnąć tak potrzebnego mi rytmu i płynności ruchów. W tym sensie wykorzystanie atramentu do tworzenia rysunków jest dziś dla mnie jak sterowanie wokół przeszkód i problemów, których wcześniej nie byłam w stanie przekroczyć.

Jak często pozwalamy, by strach powstrzymał nas przed sprawdzeniem jakiegoś pomysłu? Czyniąc na kartce widzialnym to, co niewidzialne, możemy znaleźć odwagę, by stawić czoło naszym lękom i rozpocząć proces leczenia najgłębszych ran. Przed rozpoczęciem kolejnych ćwiczeń zastanów się nad jednym z poniższych pytań:

- Dokonania jakich zmian najbardziej się obawiasz?

- Czego byś spróbowała/spróbował, gdyby pieniądze, czas i możliwości nie grały roli?

- Jakiej rzeczy w życiu nie spróbowałaś/spróbowałeś z obawy przed tym, że możesz wówczas niepięknie wyglądać?

- Co byś zmieniła/zmienił w swoim życiu, gdyby to było możliwe?

- W jakich obszarach życia nie brak ci odwagi?

- W jakich obszarach życia czujesz, że potrzeba ci odwagi?

RYSUJ, choć odczuwasz STRACH

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Czy pamiętasz z dzieciństwa książeczki typu „połącz kropki”? Zabawa polegała na tym, że podążając kredką za ponumerowanymi kropkami w kolejności od jednego do pięćdziesięciu w końcu odsłaniasz ukryty obraz. W niniejszym ćwiczeniu stworzysz własną kolorowankę, tylko bez numerów, kolejności i reguł.

RYSUJ

Najpierw narysuj na kartce sto kropek. Baw się dobrze i zwróć uwagę na to, w których miejscach kropki się zagęszczają, rozluźniają lub jedno i drugie.

Z natury nie jestem odważną osobą. Po prostu odkryłem, że w kluczowych momentach życia musisz znaleźć w sobie odwagę, aby iść naprzód i żyć dalej. Odwaga jest jak mięsień; trzeba ją ćwiczyć, najpierw trochę, a potem coraz mocniej. Wszystkie naprawdę ekscytujące rzeczy w naszym życiu wymagają trochę więcej odwagi niż mamy w danej chwili. Weź głęboki oddech i skacz.

— John Patrick Shanley

Po zakończeniu połącz kropki, pozwalając linii przesuwać się od jednej kropki do drugiej w dowolnym kierunku. Twoje linie mogą na siebie nachodzić i łączyć się z tą samą kropką więcej niż raz. Część kropek możesz zostawić bez połączenia. Możesz nawet obrysować kartkę liniami, które nie są w ogóle połączone z kropkami. Gdy skończysz, możesz dodać szczegóły, obrazy lub wzory, aby rozbudować ostateczne dzieło.

Angażując się w to doświadczenie, staraj się wyobrazić sobie, co przyniesie ci przyszłość i jak zmienią się wraz z nią wzorce w twoim życiu. Nawet jeśli nie wiesz, jak to wygląda, sprawdzaj, czym to może być. Nie skupiaj się na wyglądzie rysunku, najważniejsze, aby połączyć się z ideą tego, co robisz. Baw się dobrze i nie bój się eksplorować nieznanego.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ, że się nie krępujesz

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Wyobraź sobie, że tańczysz samotnie w pokoju. Nikt cię nie obserwuje. Na parkiecie nie ma nikogo poza tobą. To jest czas, aby sobie odpuścić. Zapomnieć o wszystkim, co leży ci na sercu i zaprząta umysł. Jaka muzyka gra? A może tańczysz w ciszy? Jakie ruchy wykonujesz? Czy te ruchy są gwałtowne, płynne, szybkie, wolne, wyuczone czy improwizowane? Od razu zaczynasz tańczyć czy najpierw się rozgrzewasz? Czy myślisz o kimś? Czy tylko o sobie? Zachowujesz powagę czy czujesz się swobodnie, śmiejesz się czy płaczesz?

RYSUJ

Podczas tego ćwiczenia pióro jest przedłużeniem twojego ciała, a kartka parkietem. Przesuwaj pióro po stronie tak, jakby tańczyło. Twórz linie i kształty, które naśladują ruchy, jakie widzisz w swoim umyśle. Możesz nawet włączyć jakąś muzykę jako inspirację dla swoich szkiców.

Używając wyobraźni, narysuj swoje ruchy na pustej kartce i pozwól myślom poruszać się wraz z tobą. Nawet jeśli taniec wydaje się nienaturalny, wykorzystaj tę okazję do poznania innej strony swojej osobowości. Pozwól objawić się niezręcznym, rozproszonym częściom swojej istoty.

Znajdź odwagę, by wykorzystać nieoszlifowaną, surową ekspresję i baw się nią. Uwolnij swą duszę i obserwuj, jak twój umysł i ciało dotrzymują jej kroku.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmianęaperspektywy?

Po ukończeniu rysunku zastanów się nad różnicą między doświadczeniem lęku i odwagi. Jakie są wewnętrzne źródła twojej siły? Kim jesteś, kiedy nikt cię nie obserwuje? Jaka jest różnica między twoimi lękami a wolnością?

Przeczytaj poniższe słowa jako afirmację swojej odwagi. Przyjmij je do swego umysłu i serca. Powtarzaj je niczym refren piosenki, gdy czujesz, że brakuje ci odwagi, by iść naprzód. Niech służą ci jako pocieszenie. Pozwól im zagłuszyć głos twojego wewnętrznego krytyka. Podkręć je tak, żeby stały się głośniejsze i bardziej śmiałe od twoich obaw.

„Jestem twórcą”.

„Mogę to zrobić. Zrobię to”.

„Jestem dość dobra/dobry”.

Rysowanie rodzi odwagę. Wzmacnia zaufanie. Kiedy rysujesz i powtarzasz te ćwiczenia, pozwól, aby każde z nich doprowadziło cię do wewnętrznych źródeł twojej siły i aktywowało twoją zdolność do przekształcenia strachu w odwagę.

Użyj tego ćwiczenia, aby świętować swoje zwycięstwa. Uświadom sobie, jak daleko zaszłaś/zaszedłeś, i że łatwiej jest tańczyć, gdy nikt nie patrzy.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Chociaż nie uważam się za artystkę, nie w znaczeniu, jakie nadaje temu słowu większość ludzi, to jednak poprzez codzienne rysowanie uczę się, jak kierować moimi emocjami. Uczę się każdego dnia, jak być bardziej refleksyjną, bardziej uważną i świadomą wewnętrznych i zewnętrznych impulsów, które wpływają na moje myśli i emocje. Uczę się wrażliwości, spoglądania w głąb własnej duszy i stopniowego leczenia dawnych ran.

„Z drugiej strony ta praktyka uczy mnie, jak bawić się sztuką i czerpać z niej radość. Nie przywiązywać się do wyniku i ufać procesowi. To właśnie dzięki tej nowo odkrytej ekspresji stwierdzam, że mogę nazwać się artystką – na moich własnych zasadach”.

— Tricia Delgallego, @illuminate_her

[*] Kroniki Narnii

10

NARYSUJ POSTRZEGANIE

Poezja Rysunku to ćwiczenie polegające na wpatrywaniu się w niemożliwe i dostrzeganiu możliwości. Zamknij oczy i pomyśl o swoich życzeniach i marzeniach. Czy są rozległe i szerokie, pełne wielkich, otwartych przestrzeni? A może są ciasne i wąskie, skupione na małej, ograniczonej powierzchni? Czy wierzysz, że twoje życzenia i marzenia mogą się spełnić, czy też wątpisz, że kiedykolwiek będą czymś więcej niż fantazją?

We śnie widzimy, czego chcemy. Kiedy śnimy lub używamy naszej wyobraźni, nie dostrzegamy granic. Wszystko jest możliwe. Kiedy śnimy, rzeczywistość nie ogranicza naszego umysłu. Nie ma znaczenia, jak daleko faktycznie sięga nasz wzrok. Wyobrażamy sobie ogromne możliwości i zawieszamy wszelką niewiarę, bo chcemy, aby to była prawda. Gdy śnimy, miara nie istnieje, chyba że pozwolimy, aby w krajobraz snu wkradły się wątpliwości. Skala nie ma sensu, ponieważ sny są abstrakcją, nierzeczywistością. Wobec braku reguł stajemy się bardziej świadomi naszej obecności, naszych myśli, naszych emocji i możliwości. Nie ograniczają nas wymiary ani relacje przestrzenne. Po prostu istniejemy.

Ostatecznie różnicę między snem a jawą wyznacza postrzeganie. Sen jest dowodem twojego pragnienia o stworzeniu czegoś znaczącego. To dowód na to, że budzi się w tobie to pragnienie.

Wiesz, że musi istnieć droga, a zatem prędzej czy później będziesz w stanie ją dostrzec. W uchwytnej rzeczywistości jednak trudno jest ją faktycznie zobaczyć. Istnieją fizyczne zawiłości związane z głębią, perspektywą, martwymi punktami i ostrością widzenia, które nie mają znaczenia w snach.

Jasność spojrzenia zyskujesz tylko wtedy, gdy potrafisz zajrzeć do własnego serca. Kto wygląda na zewnątrz, śni; kto zagląda do wewnątrz, budzi się.

— Carl Jung

Kiedy otwierasz oczy, natychmiast uświadamiasz sobie swoje ograniczenia. Nie możesz w ramach jednego obrazu uchwycić wszystkich perspektyw. Musisz wybrać. W jaki sposób tego dokonać? Jak sprawić, by marzenia stały się rzeczywistością?

Musisz je stworzyć. Musisz obejść to, co postrzegasz jako ograniczenia. Przyjrzyj się im z góry, z dołu, z daleka, z bliska, i w różnych porach dnia. Zbadaj i przetestuj zasady, z powodu których coś wydaje się być ograniczeniem. Co byś zrobiła/zrobił, jeśli wiesz, że nie może ci się nie udać? A co, gdyby to ograniczenie nie istniało? Rozpocznij podróż z myślą o jej końcu. Co wpłynie na twoją chęć wypróbo-wania możliwości?

Jaki sens mają twoje ograniczenia? Jakie znaczenie mają możliwości? Kiedy na chwilę wyłączysz brak wiary, możesz dostrzec alternatywne rzeczywistości. Możesz przyjąć inny punkt widzenia. Możesz pozwolić sobie odpuścić pewność, choćby na chwilę, i zaakceptować niepewność na tyle, by podjąć działanie. Stopniowo te działania przyniosą znaczące wyniki. Rysowanie pomaga osiągnąć rezultaty, ponieważ jest aktem wizualizacji możliwości.

Kiedy umiemy postrzegać sercem, a nie tylko oczami, otwieramy się na dar widzenia rzeczy w ich całości i świętości. Postrzeganie to wiara.

Podczas warsztatów Poezji Rysunku zauważyłam, że Leah jest coraz bardziej sfrustrowana.

Gdy rysowała kolejne warstwy długich, falistych linii, na jej twarzy malowało się psychiczne i fizyczne wyczerpanie. Dla obserwatora z zewnątrz wyglądało to tak, jakby jej pióro wyrażało pragnienie jej ciała, by poddać się uczuciu wyczerpaniu, które najwyraźniej odczuwała.

Po trzydziestu minutach zaczęła wpatrywać się w plątaninę linii i zaintrygowała ją wyłaniająca się z niej postać. Była tak poruszona, że pracowała nad rysunkiem przez kolejne piętnaście minut, podczas gdy reszta z nas przeszła do następnych ćwiczeń. Obserwowałam, jak jej sylwetka zmienia się i rozluźnia. Nie chciała podzielić się z nikim z grupy tym, co się z nią działo. Była zbyt zawstydzona, by to ujawnić. Wiedziała, że po upływie wyznaczonego czasu powinna zająć się nowym rysunkiem, ale z jakiegoś powodu za każdym razem wracała do tego samego. Nie była jeszcze gotowa.

Niewiele wtedy o tym mówiła, ale pracowała nad tym szkicem przez następne trzy dni. Coś w niej pragnęło, aby obraz ożył. Każdego dnia dostrzegała coś nowego w postaci, którą ujrzała pośród nakreślonych linii, i kontynuowała cykl poprawek i przeróbek. Stało się to jej obsesją. To ją pobudzało. Czuła, że pulsująca w niej energia pragnie, by działała dalej.

Co to było? Czy to pragnienie? Pasja? Ciekawość? Czego szukała?

„Zaczęło się od poczucia braku czasu i w końcu przerodziło w coś głębszego” – powiedziała mi później. Trzeciego dnia Leah zdała sobie sprawę, że ten rysunek ożywia w niej wewnętrzny dialog, który od lat próbowała uciszyć”.

„Myślałam, że łamię zasady Poezji Rysunku, wracając do tego szkicu i pracując nad nim po upływie wyznaczonych trzydziestu minut. Poczucie łamania zasad – jakbym robiła coś złego – potęgował fakt, że ten rysunek mi się nie podobał”.

„Wiesz, mój brat jest artystą. Za każdym razem gdy rysuję, czuję jego obecność jako mojego osobistego wewnętrznego krytyka. Odzywa się w mojej głowie. Są tam również inne krytyczne głosy. Jest tam tak wiele głosów, że nie potrafię odróżnić ich od mojego. Myślę, że tym rysunkiem szukałam ich akceptacji”.

„Kiedy dostrzegłam wizerunek mężczyzny i kontynuowałam pracę nad nim, poczułam spokój. Poczułam ulgę. Widziałam kierunek, w który mogłam i chciałam podążać. Zaczęło mi zależeć na własnej akceptacji, a nie na twoim potwierdzeniu, że działam zgodnie z zasadami Poezji Rysunku, ani na opinii mojego brata na temat sztuki. Nie szukałam aprobaty u nikogo poza sobą. Zaczęłam podążać za własnymi myślami i słyszeć swój własny głos”.

Kiedy zastanawiała się ze mną nad wykonanym rysunkiem, wiedziała, że odpowiedzi, których szukała, są w niej samej i była podekscytowana perspektywą, że szkicowanie pomoże jej przetworzyć je w swoim czasie i na swój własny sposób.

Zawsze jest nowy dzień i nowa kartka, na której możesz dostrzec nowe możliwości.

Czas jest integralnym elementem tej praktyki, ale nie powinien cię ograniczać. Oprócz tego, że uruchamia nawyk koncentracji, zaprasza cię również do poznania i zaakceptowania ciągłego procesu świadomości i uwalniania. Kiedy po trzydziestu minutach przestajesz rysować, musisz czasami pozwolić, aby szkic pozostał niedokończony. To może sprawić, że poczujesz niepokój, a to uczucie ujawni z kolei twoje oczekiwania, pragnienia, wewnętrzny dialog i konflikt. Podczas gdy codzienne rysowanie jest narzędziem, a czas jednym z jego elementów, proces świadomości i uwalniania należy tylko do ciebie. Jeśli twój rysunek cię wzywa, odpowiedz. Nawiąż kontakt. Pozwól sobie podążyć za tym, co widzisz na kartce. Znajdź w sobie cierpliwość i poświęć trochę czasu, aby zbadać każdy element doświadczenia z każdej możliwej strony. Odkryjesz jasność spojrzenia i perspektywę, które mogły ci wcześniej umknąć. Jeśli zauważysz, że ciągle wracasz do jakiegoś rysunku, zadaj sobie pytanie, dlaczego tak się dzieje. Co wiąże cię z danym obrazem? Dlaczego nie możesz zostawić niedokończonego szkicu?

Jeśli twoje stanowisko na temat rysowania polega na pragnieniu doskonalenia własnych umiejętności, naturalne jest, że skupiasz się na wyniku. Jeśli postrzegasz je jako narzędzie przemiany i autooceny, to jeśli nie uzyskasz wglądu w swoje wnętrze, będziesz kwestionować sens tej praktyki. Jeśli postrzegasz rysowanie jako cokolwiek innego niż odczuwanie emocji i uwalnianie ich na papierze, to prawdopodobnie opierasz się na tym, co widzisz oczami, a nie sercem – a to tylko część obrazu.

Ważne jest, aby pamiętać, że te wskazówki stanowią tylko punkt odniesienia. Nie są stałe ani niezmienne. Jeśli pojawią się wiatry zmian, można je nagiąć do swojej woli. Może to oznaczać zmianę pory dnia, skrócenie czasu trwania lub przeniesienie miejsca naszego rysowania. Wszystko w porządku. Ważniejsze jest skupienie się na konsekwencji i celu, aby rysowanie stało się częścią twojego codziennego życia, a nie jedną ze spraw do odhaczenia na liście aktywności. Jeśli codzienne rysowanie staje się kolejnym zadaniem do wykonania, jest to wskazówka, aby zastanowić się i przypomnieć sobie, czemu to robimy.

Jest to stały proces budzenia świadomości i uwolnienia, przebudzenia i wyzwolenia. Wpatrz się w możliwości, które możesz wykreować.

Rysunki własnego potencjału

Aby dostrzec zmianę, którą musimy wprowadzić w naszym życiu, lub drogę przed siebie, musimy najpierw dostrzec ją we własnym wnętrzu. Musimy prześledzić szlak, którym dotarliśmy do tego pytania; aż do momentu, w którym przed nim stajemy. Byliśmy tu już wcześniej? Musimy również spojrzeć w swoje wnętrze i na problem z innych punktów widzenia, aby zyskać właściwą perspektywę. Czy jesteśmy w stanie dostrzec przed sobą dalszą drogę?

Tego, co z perspektywy czasu wydaje się nieuniknione, zwykle nie dostrzegamy zanim ów czas nadejdzie.

— Steven Kotler

Kiedy ograniczamy możliwości osiągnięcia własnego szczęścia, nasz świat kurczy się i stajemy się mali. Akceptujemy życie w małości. Umysł ogranicza naszą perspektywę, a nasze ciało dostosowuje się, aby zmieścić się w wyznaczonych przez nas granicach.

Kiedy patrzymy w głąb siebie w poszukiwaniu możliwości, celu i akceptacji – możemy żyć pełnią radości. Rozwijamy się zgodnie z naszym potencjałem i rośniemy do rozmiarów, które przybieramy w naszej wyobraźni.

Wykonując kolejne ćwiczenia, zadaj sobie następujące pytania:

- Czy, twoim zdaniem, inni postrzegają cię głównie w pozytywnym, czy negatywnym świetle?

- Jak reagujesz, gdy inni postrzegają cię niezgodnie z twoim wyobrażeniem o sobie?

- Jaką wagę przykładasz do opinii innych ludzi na twój temat?

- Jaką wagę przykładasz do własnej samooceny?

RYSUJ zniekształcając rzeczywistość

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Kiedy rysujesz, jesteś zarówno twórcą, jak i obserwatorem. Obie role są niezbędne w procesie wyrażania ekspresji. Dzięki temu patrzysz i postrzegasz od zewnątrz, a także od wewnątrz.

Jako twórca będziesz poruszać się wraz z przepływem ekspresji. Będziesz postrzegać rzeczy przez pryzmat swojej podświadomości, aktywnej wyobraźni i artystycznego ducha. Gdy zagłębisz się w swój rysunek, perspektywa przestrzeni i czasu ulegnie zakrzywieniu. Przestrzeń dwuwymiarowa stanie się wielowymiarowa. Zagubisz się w cudownym zdumieniu tym, co się dzieje wokół, i poddasz się temu.

Ponieważ wszystko jest odbiciem naszych umysłów… nasze umysły mogą zmienić wszystko.

— Budda

Jako obserwator uruchomisz i zaangażujesz wszystkie swoje zmysły. Będziesz mieć świadomość fizycznych, emocjonalnych, mentalnych i intuicyjnych reakcji. Odnotujesz pojawiające się myśli i narracje. Zaakceptujesz ich obecność, ponieważ wiesz, że obserwator jest świadkiem i kluczem do twojego rozwoju. Twój obserwator będzie pomostem między przeszłością a teraźniejszością oraz między teraźniejszością a przyszłością, łączącym twoje wszystkie doświadczenia.

RYSUJ

Wyobraź sobie, że twój umysł, ciało i duch są reprezentowane przez trzy kształty. Jakie one będą? Na środku strony narysuj te trzy kształty – w tak podstawowy i prosty sposób, jak to tylko możliwe.

Teraz ponownie narysuj te trzy kształty w ten sam sposób, ale tym razem celowo je zniekształcając. Możesz zdeformować kształt w różny sposób:

- Zmieniając proporcje przez wyolbrzymienie jego rozmiaru lub grubości linii w stosunku do innych kształtów wokół niego.

- Przełamując linie, które tworzą kształt, aby ukazać jego kruchość.

- Podkreślając lub minimalizując grubość linii, aby nadać kształtowi głębię lub ostrość.

- Zginając lub rozciągając swój kształt do punktu, w którym nie będzie już można stwierdzić, co to jest.

Mając na kartce zarys wszystkich sześciu kształtów, zacznij rysować wokół nich, wewnątrz nich lub projektując wzory, które je zawierają.

Zwróć uwagę na swoje myśli pojawiające się, wówczas gdy zajmujesz się kształtem przedstawiającym umysł, ciało i ducha. Wróć do każdego z nich więcej niż raz. Co dostrzegasz w ich doskonałości i niedoskonałości?

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ PERSPEKTYWĘ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Pomyśl o doświadczeniach, które sprawiły, że poczułaś/czułeś się źle zrozumiana/zrozumiany lub całkiem niezrozumiana/niezrozumiany. Jak oceniasz swój charakter i działania w trakcie tych doświadczeń? Jak postrzegasz charakter i działania innych?

RYSUJ

Celem tego ćwiczenia jest spojrzenie na rzeczy z nowej perspektywy. Przez następne trzydzieści minut będziesz obserwować swój rysunek pod różnymi kątami.

Ustaw stoper. Zacznij od wzięcia głębokiego wdechu. Wypuść powietrze i przez następne dziesięć minut zacznij przenosić na papier swoje emocje związane z tym doświadczeniem.

W stanie ego twoje poczucie istnienia, twoja tożsamość, wywodzą się z twojego rozumu – innymi słowy, z tego, co twój umysł mówi ci o tobie: twojej historii, wspomnień, oczekiwań, wszystkich myśli, które nieustannie przepływają przez twoją głowę, i emocji, które odzwierciedlają te myśli. Wszystkie te rzeczy składają się na twoją własną tożsamość.

— Eckhart Tolle

Po pierwszych dziesięciu minutach rysowania obróć kartkę o 90 stopni, aby obejrzeć ją pod nowym kątem. Poświęć chwilę, aby spojrzeć na swój szkic z innej perspektywy. Czy zmiana perspektywy zmienia to, co widzisz lub sposób, w jaki to postrzegasz? Czy odczuwasz tę zmianę jako wyzwanie, czy też jest czymś pożądanym?

Przy każdym obróceniu kartki zwracaj uwagę na to, jak reaguje twój umysł i ciało. Obracaj stronę co pięć minut, aż upłynie czas przeznaczony na rysowanie.

Pamiętaj, nie musisz skupiać się na tym, jak wygląda twój szkic. Skoncentruj się na myślach, które pojawiają się, gdy zniekształcasz jego obraz, patrząc z różnej perspektywy.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Poświęć chwilę, aby przyjrzeć się obu rysunkom i zastanów się nad następującymi kwestiami:

- Jakie czynniki w twoim życiu wpływają na sposób, w jaki postrzegają cię inni?

- Kiedy ostatnio patrzyłaś/patrzyłeś na siebie z różnych perspektyw?

- Czy potrafisz spojrzeć z dystansu na daną sytuację?

- Czy jesteś w stanie przyjrzeć się sytuacji z bliska i ocenić ją w obiektywny sposób?

- Kiedy jesteś w naturalny sposób otwarta/otwarty na różne perspektywy? Kiedy nie jesteś na nie otwarta/otwarty?

Powrót do tego ćwiczenia przyda ci się zawsze wtedy, gdy kwestionujesz lub wątpisz w siebie. Może być ono również pouczające, kiedy zechcesz zobaczyć daną sytuację w nowym świetle. Wykorzystaj je, aby uświadomić sobie, w jaki sposób cudza energia lub myśl może wypaczyć nasze postrzeganie samych siebie.

Szczere spojrzenie na to, jak postrzegamy samych siebie, pozwala nam rozwinąć w sobie największe dobro, na jakie nas stać.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Mało brakowało, a nie zapisałabym się na zajęcia Poezji Rysunku, ponieważ nie uważam się za artystkę. Wkrótce jednak zdałam sobie sprawę, że to nie są zajęcia plastyczne, to nie jest seminarium ze sztuki. Nie wiedziałam dokładnie, w co się pakuję, ale znalazłam tu magiczną przestrzeń bliskości i podróż ku wewnętrznej mądrości oraz swobodzie ekspresji. Jest to przestrzeń, w której nie ma dobra ani zła, nie ma celu do osiągnięcia, jest tylko zaproszenie do wyrażenia wszystkiego, co pragnie zostać wyrażone”.

„Przez całe tygodnie powracającym motywem była dla mnie doskonałość i kompletność, pragnienie wypełnienia przestrzeni tylko dlatego, że jest pusta – a niekoniecznie dlatego, że zostałam powołana do stworzenia czegoś. Przy jednym z rysunków stwierdziłam, że chcę do niego coś dodać, ale zamiast tego zadałam sobie pytanie: «Czy to poprawi ten szkic, czy tylko go zagmatwa?». Jak często robimy to samo w codziennym życiu, mówiąc coś tylko po to, by wypełnić ciszę – bez jakiegokolwiek znaczenia? Podczas rysowania innego szkicu czułam «flow», ale wciąż łapałam się na powtarzaniu «to nie wygląda dobrze, nie wygląda na kompletne». Pojawiły się nieprzyjemne emocje, ale w końcu oparłam się pokusie, aby to «naprawić». Czułam, że rysunek nie chce, aby zakłócać go dodatkowymi liniami. Sheila zwróciła uwagę na moje pragnienie, aby wszystko «oprawiać» w ramy, co dawało mi poczucie «kompletności», a jej słowa naprawdę mnie poruszyły”.

„W jakich obszarach mojego życia zmagam się z dążeniem do perfekcji? Dlaczego wszystko musi być przewiązane ładną kokardką? Co za ulga wiedzieć, że wcale nie musimy tego robić, że możemy żyć każdego dnia w wolności i pięknej niedoskonałości”.

„Poezja Rysunku wyrwała mnie z przestrzeni, do której byłam przyzwyczajona — intelektu — i skierowała ku spontaniczności i mądrości. Jestem za to nieskończenie wdzięczna”.

— Venu Alagh, @heartsketches28

11

NARYSUJ PRZENIKLIWOŚĆ

Szkoły artystyczne uczą adeptów sztuki postrzegania otaczającego ich świata pod kątem kształtu, formy, wartości, kontrastu i koloru. Najpierw artysta uczy się widzieć – obserwować dane miejsce, czuć nastrój chwili i zwracać uwagę na szczegóły; potem jego zadaniem jest wyciągnąć wnioski ze swoich spostrzeżeń. Kiedy już nauczy się widzieć, nie może tego cofnąć. Ma za zadanie wykorzystać tę moc, aby następnie tworzyć i odtwarzać dla nas różne sposoby postrzegania rzeczywistości. Obserwuje świat zewnętrzny i buduje wgląd w świat wewnętrzny.

Naszym celem nie jest ratowanie świata, ale ratowanie nas samych. Czyniąc to, ratujemy jednak też świat.

— Joseph Campbell

Podczas intensywnego wpatrywania się w kogoś zauważamy, jakie to niezręczne uczucie, i jak wiele świadomości, uwagi i cierpliwości potrzeba, aby trafnie opisać to, na co patrzymy. Zdajesz sobie sprawę, że musisz wrócić do tego widoku wiele razy, aby upewnić się, że rejestrujesz go dokładnie takim, jakim jest. Wpatrywanie się przenosi cię w mglistą przestrzeń, rozciągającą się między twórcą a stworzeniem. W tej przestrzeni zderzają się i przecinają myśli i idee. Wejście w nią pozwala zobaczyć obiekt takim, jakim jest, i objąć wzrokiem jego szczegóły.

Poezja Rysunku zachęca cię do wpatrywania się w swoje wnętrze z taką samą intensywnością, z jaką artysta wpatrywałby się w ciebie, aby narysować twój portret. Musisz wpatrywać się tak długo, aż sięgniesz wzrokiem poza to, co jest przed tobą lub wokół ciebie; by spojrzeć z perspektywy na swoje uwarunkowania, przeszłość, teraźniejszość, przyszłość i relacje z innymi ludźmi.

Jesteś tu i teraz. Kiedy przyjmujesz zaproszenie do rysowania, regularnie siadasz nad kartką i wystarczająco długo wpatrujesz się w jej przestrzeń, oko twojego umysłu zaczyna widzieć to, co wcześniej umykało twojej uwadze.

Musisz jednak pozwolić sobie na wpatrywanie się. Zostaliśmy wychowani tak, aby unikać gapienia się, ponieważ jest to uznawane za niegrzeczne. Jeśli ktoś wpatruje się w nas nie pytając o naszą zgodę, odczuwamy to jako zamach na naszą prywatność. Czujemy się bezbronni.

Kiedy patrzysz na kartkę, twój umysł wędruje poza to, co jest fizycznie obecne, i dzieje się coś cudownego. Zanurzasz się w świecie swobodnych skojarzeń i myśli. Czasami wracasz myślami do niegdyś odbytych rozmów, przeprowadzasz je na nowo, korygujesz wypowiedziane słowa. Niekiedy wracasz do dawnych doświadczeń; czasami wyobrażasz sobie nowe. Myśli nakładają się, zderzają, aktualizują, obracają, odwracają, zmieniają się i ewoluują. Dostrzegasz szczegóły, które wcześniej ci umknęły. Możesz znaleźć odpowiedzi na pytania, które zadaje ci twoja dusza. Możesz rozświetlić pustkę w swoich wspomnieniach płomieniem miłości, łaski i przebaczenia.

Podczas rysowania pióro staje się narzędziem, które śledzi twoje kroki. Odwzorowuje twoją drogę do wewnętrznej przestrzeni i z powrotem. Tłumaczy to, co widzisz. Odkrywa sens w bezsensownych myślach wirujących w twojej głowie. Wyjaśnia powód zaistnienia tych myśli. Nie mogą dłużej pojawiać się i znikać bez żadnego znaczenia. W miarę jak podążasz za nimi w głąb swojego umysłu, dostrzegasz pojawiające się wzorce. Te wzorce prowadzą do istoty sprawy – w końcu docieramy do prawdy. Widzenie świata zewnętrznego prowadzi do postrzegania świata wewnętrznego.

Regularnie wchodząc w ten stan godzimy prawdę o tym, kim byliśmy, z prawdą o tym, kim jesteśmy i kim chcemy być. Możemy stworzyć świat, w którym chcemy żyć. Stajemy się zarówno aktywnym uczestnikiem, jak i świadkiem własnej transformacji. Każdy rysunek stanowi zapis i świadectwo tej przemiany. W świecie, w którym każdy chętnie robi sobie selfie, aby utrwalić swoje istnienie i zachodzące zmiany, ta praktyka nie jest niczym nowym. Różnica polega na tym, że regularne, codzienne rysowanie nie wymaga używania specjalnych filtrów i ujawnia, że wszystkie chwile, w których żyjemy, są ze sobą połączone.

Żadne ostrzeżenie nie mogło przygotować Chrisa na dzień, w którym zdał sobie sprawę, że stracił matkę – zwłaszcza że wciąż jeszcze żyła.

Chris zawsze uwielbiał jeździć do domu i odwiedzać rodziców. Z czułością wspominał zapach swojego ulubionego ciasta orzechowego, mocny uścisk matki, gdy witała go w drzwiach, odgłosy śmiechu rodziców, gdy nieustannie sobie dogryzali, spojrzenia pełne miłości, których źródłem było czterdzieści lat małżeństwa. Wiele razem przeszli.

Kiedy kilka lat wcześniej u jego matki zdiagnozowano Alzheimera, poczuł dziwną ulgę. Mama od lat miała problemy z pamięcią. Wiedząc o ich przyczynach, mogli się na to przygotować. Nie mogli jednak wiedzieć, że choroba będzie postępować tak szybko.

W ciągu kilku miesięcy jej stan szybko się pogorszył. Z powodu choroby matki Chris coraz częściej odwiedzał swoich rodziców i coraz wyraźniej dostrzegał zachodzącą zmianę. W domu zaczęło pachnieć stęchlizną. Matka nie witała go już z czułością. Jej kochający, mocny uścisk powoli zmieniał się w nieco niepewny, wiotki dotyk. Zmieniała się w wyschniętą skorupkę swojego dawnego ja, przygnębioną i zamkniętą. Czułe wymiany spojrzeń i uśmiechy między rodzicami zanikły, aż zaczęło to wyglądać tak, jakby ojciec był kimś, kogo matka znała dawno temu. Cisza między nimi była ogłuszająca.

Chris często zastanawiał się, co myśli jego matka, kiedy tak rozgląda się wokół siebie. Próbował z całych sił postawić się na jej miejscu — zrozumieć przytłaczający strach, którego musiała doświadczać, zmieszanie, które musiała odczuwać, samotność, w którą wpędzał ją jej własny umysł. Nie mógł jednak myśleć o tym zbyt długo, bo stawało się to niemal nie do zniesienia.

To bolało. Uwierało. Smuciło. Denerwowało. Ledwo mógł na nią patrzeć. Zamiast tego starał się jak mógł udawać silnego. Próbował utrzymać lekki i pogodny nastrój, od czasu do czasu wymyślał różne rozrywki, takie jak podróż samochodem do Disneylandu lub zaplanowanie wizyty matki u jej siostry Pat. Robił wszystko, co mógł, aby pomóc jej zakotwiczyć się w tym świecie i nie pozwolić ześlizgnąć się w ciemność, którą tworzył jej umysł.

Nie mógł jednak uciec od uczucia straty, której już doświadczał. Unikał tego tak mocno, jak tylko mógł. Przecież wciąż żyła. Nie mógł udawać, że już jej tu nie ma. Nie ulega wątpliwości, że Chris bardzo kochał swoją matkę. Będzie z nimi dla niej i dla swojego taty, tak jak oni żyli dla niego, ale jednocześnie powoli zaczął obawiać się wspólnie spędzanych chwil. Nie chciał patrzeć, jak jego matka odchodzi. Był tak zajęty, jak tylko mógł, wypełniając swój kalendarz spotkaniami towarzyskimi i robiąc wszystko, co w jego mocy, aby nie wpatrywać się w to, co tracił.

Niewyrażony żal, który odczuwał Chris, wyciskał na nim swoje piętno. Był coraz bardziej sfrustrowany i zły z powodu stanu swojej matki, wiedząc, że żadne z nich nie ma nad tym najmniejszej kontroli. Zaczął odczuwać klaustrofobię i nie był w stanie się odprężyć. Dręczyło go wyimaginowane poczucie winy. Czuł również, jak gniew bierze górę nad jego zwykle spokojnym i opanowanym ja. Dlaczego ona? – pytał wszechświat. Czemu właśnie ona? Nie potrafił znaleźć odpowiedzi w tym, co widział wokół siebie, ale w rysowaniu znalazł sposób, aby wyrazić swój żal.

Codziennie siadał z piórem i kartką, i przyglądał się swoim doświadczeniom. Codziennie mógł zobaczyć swoją matkę – taką, jaka była, i taką, jaka jest – i pożegnać się z nią. Codziennie zmagał się z plątaniną emocji, które odczuwał, i pozwalał, by ohyda niektórych z nich pomogła mu odkryć w sobie osobę, którą chciał być dla swojej rodziny.

Widzenie wykracza poza to, czego pozwalają nam doświadczyć nasze oczy. Wymaga również chęci spojrzenia w głąb siebie i zgody na to, aby prowadziły nas naturalne siły naszej nieświadomości i podświadomości. Jest jak prąd przepływający przez nas i wokół nas: prąd niosący życie oraz pozostałości naszych doświadczeń i otaczającej nas energii. Te szczątki zawierają informacje o bólu, przebłyskach oświecenia, cierpieniu i mądrości. Są częścią naszej nauki. Kiedy zamieniają się w kompost, stają się nawozem dla ogrodu naszego życia.

Ten sposób myślenia o rysowaniu może wydawać się zbyt filozoficzny lub sakralny. Jeśli jednak zrobisz krok wstecz i spojrzysz na to w najprostszy sposób – między liniami, które kreślimy na papierze i myślami przepływającymi przez nasz umysł w reakcji na nie, tworzy się niewidzialna pętla. W zawiłościach znaków, które stawiasz na papierze, kryje się zbiorowa mądrość, która łączy ze sobą wszystkie istoty. Tworzysz wizualny słownik. Znaki, które tworzysz, są świadectwem twojej nauki. Tak działa ta praktyka. Im głębiej wpatrujesz się w siebie, tym bardziej uniwersalna staje się odnajdywana prawda. Pętla sprzężenia zwrotnego – oto sedno magii tej praktyki. Kiedy nauczymy się bez osądzania i z czystą ciekawością obserwować wewnętrzne mechanizmy naszej istoty, odblokujemy uzdrawiające moce tego, czego się lękamy.

Kiedy dłużej utrzymasz to spojrzenie, dostrzeżesz, że energia, którą poświęcasz na unikanie potęgi obserwacji, jest większa niż energia potrzebna do poddania się jej. Patrz. Obserwuj. Dostrzegaj.

Wpatruj się w swoje życie. Patrząc na nie wejrzysz w siebie.

Rysunki POSTRZEGANIA

Dzięki sile sztuki wizualnej możemy opowiadać niezliczone historie, nie używając słów. Każdy znak i kreska to kolejny element opowieści. Gdy jedna linia przechodzi w drugą, zaczyna synchronizować się z wewnętrznym rytmem – narastającą w nas melodią. Melodia współgra ze zbiorową mądrością, a nasze myśli zaczynają tańczyć piruety. Wir myśli przenosi nas na scenę naszego życia. Wpatrujemy się w toczącą się akcję, jakbyśmy oglądali obcojęzyczny film. Nie znamy języka, więc nie potrafimy przetłumaczyć tego, co widzimy, dlatego intensywnie obserwujemy rozwój wydarzeń i zapisujemy je w znakach i liniach na papierze. Interpretujemy nasze myśli i sny ukryte w kształtach, liniach i wzorach.

Aby naprawdę zmienić świat, musimy pomóc innym zmienić sposób, w jaki go postrzegają.

— Suzy Kassem

Rysuj BEZ PATRZENIA

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Kiedy stajemy przed prawdą, której nie jesteśmy gotowi dostrzec, wpatrywanie się w nią wydaje się być sprzeczne z intuicją. Zamiast jednak zacieśniać obronę, musimy pogodzić się z tkwiącymi w naszych sercach odłamkami[*] – to krytyczna część procesu naszego uzdrowienia. Te trudne emocje, kiedyś paraliżujące, mogą służyć jako tkanka łączna, budująca z ludźmi wokół nas wspólnotę bólu i celu. Nie jesteśmy sami w naszych zmaganiach. Jesteśmy wspólnotą cierpiących dusz, dostrzegających i pozwalających się dostrzec.

Jesteś wąską granicą między wiarą a ślepym oczekiwaniem.

— Rupi Kaur

Kiedy nauczysz się widzieć siebie we wszystkich możliwych kolorach i z każdej możliwej perspektywy, możesz zauważyć, że nie wszystkim wokół podoba się twoje nowe ja. Wykaż cierpliwość. Może minąć trochę czasu, zanim przywykniecie do zachodzących zmian. Ta sama perspektywa odnosi się do aktu tworzenia.

Kiedy odrzucisz tę cząstkę siebie, która już ci nie służy, zauważysz zmianę w swoich rysunkach. Będziesz poruszać się z głębszym poczuciem wiary i pewności siebie. Być może twoja kreska stanie się w trakcie tego procesu bardziej celowa i szczegółowa. Bez względu na to, co się stanie, zaakceptuj zmianę taką, jaka jest – jako ewolucję wzroku w narzędzie patrzenia do wewnątrz.

Zastanów się przez chwilę, czy istnieje w twoim życiu ktoś, kto nie widzi cię tak, jak by ci to odpowiadało. Zwróć uwagę na wywołane tą refleksją emocje, reakcje ciała oraz myśli.

RYSUJ

W ramach tego ćwiczenia wykonasz dwa rysunki (każdy w ciągu pięciu minut), ale tym razem z zamkniętymi oczami.

Podczas pierwszych pięciu minut wyraź na kartce w ogólny sposób to, jak siebie postrzegasz. Pomyśl o tym nie jako o autoportrecie, ale raczej o ekspresji energii, którą ucieleśniasz. Na przykład, jeśli postrzegasz siebie jako osobę zabawną lub towarzyską, pozwól kreślonym przez siebie liniom wyrazić tę energię. Jeśli uważasz się za osobę cichą i spokojną, niech znajdzie to odzwierciedlenie w twoich ruchach.

Przez następnych pięć minut rysuj inną wersję siebie, tym razem widzianą oczami innej osoby. Osoby, która – twoim zdaniem – postrzega cię inaczej niż ty. Poświęć chwilę, aby wyrazić, w jaki sposób widzą cię inni. Pamiętaj, zamknij oczy i pozwól rękom poruszać się wraz z twymi myślami.

Gdy skończysz obydwa rysunki, zwróć uwagę na różnice wizualne. Czy są subtelne, czy też szkice są zupełnie inne? Czy spojrzenie oczami innej osoby zmieniło sposób, w jaki postrzegasz siebie? Jeśli tak, to dlaczego?

Idąc dalej ścieżką uzdrawiania, musisz pamiętać, że twoja ewolucja odbije się na otaczających cię ludziach i świecie wokół. Możesz pozwolić, aby ich reakcje lub stanowisko wpłynęły na wykonaną przez ciebie pracę, lub odpowiedzieć współczuciem na ich dyskomfort.

Daj się zauważyć.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

Narysuj JASNOŚĆ WIDZENIA

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Jak często nie zwracamy uwagi na otaczającą nas przestrzeń i ludzi? Malownicze widoki w drodze do pracy. Najbliższa okolica i sąsiedzi. Restauracje i sklepy, do których często zaglądamy. Sprawy, które załatwiamy. Ludzie, których widujemy każdego dnia. Nawet miejsca, przedmioty i osoby w naszym własnym domu – widoczne, lecz niewidziane.

Sztuka nie odtwarza tego, co widzimy. Ona sprawia, że widzimy.

— Paul Klee

Wpatrz się w przestrzeń wokół siebie. Poświęć trochę czasu na zbadanie najgłębszych zakamarków otoczenia. Spójrz na nie badawczym wzrokiem i zwróć uwagę na to, co cię oczarowuje.

- Co widzisz w pokoju, w którym się znajdujesz?

- Co dostrzegasz po raz pierwszy?

- O czym lub o kim ci to przypomina?

- Jakie doznania zmysłowe wywołuje ten widok?

- Jakie uczucia wywołuje?

- Jakie pytania budzi?

Rozglądając się po pokoju odnotuj w pamięci emocje, myśli, idee lub pomysły, które przychodzą ci do głowy. Użyj ich jako inspiracji dla swojego rysunku.

RYSUJ

Kiedy już poświęcisz dość czasu na przeskanowanie otaczającej cię przestrzeni, naszkicuj pierwszą rzecz, która pojawi się w twojej głowie, gdy spojrzysz na pustą kartkę. Przyjrzyj się jej. Wpatrz się w nią. Może to być przedmiot, osoba, fragment przestrzeni wokół ciebie. Mogą to być emocje lub myśli, które przywołała ta chwila.

Może to być wizja, obraz lub idea, którą przywołał ten widok. Zacznij od odtworzenia jego kształtu, ale przerwij, gdy tylko zauważysz, że zbyt mocno starasz się, aby przypominał konkretny przedmiot, pomysł lub rzecz. Spójrz, czym się staje, i podążaj za tym.

Niech wszystko to będzie dla ciebie inspiracją. Może się okazać, że ostatecznie rysujesz w zupełnie inny sposób niż na początku. Możesz zauważyć, że w trakcie rysowania twoje formy zmieniają kształt, a linie nagle zmieniają kierunek. Nie przywiązuj się do żadnej koncepcji. Pozwól swoim dłoniom poruszać się płynnie i naturalnie.

Kluczem do tego ćwiczenia jest skupienie się na tym, co czujesz, a nie na tym, co jesteś w stanie sobie przypomnieć lub zapamiętać. Pozwól się prowadzić swojej intuicji.

Podczas rysowania przywołaj w umyśle chwile, które przeżywasz w codziennym życiu. W jakim stopniu twój umysł, ciało i duch są wówczas obecne? W jakim stopniu masz ich świadomość? A może twoja świadomość ich nie rejestruje? Czemu tak łatwo przyjmujemy codzienne sytuacje i zdarzenia za oczywistość? Pociesza nas myśl, że zawsze tak jest? Czy znikają w tle, bo nie uważamy ich za wystarczająco godne, by je dostrzec? A może jesteśmy tak pochłonięci otaczającym nas światem, że zwracanie uwagi na wszystko wokół byłoby zbyt przytłaczające?

Zadaj sobie pytanie: co chcesz zobaczyć, a czego nie? Potem spytaj – dlaczego?

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Użyj tego zadania, aby poćwiczyć uważność – lub jako zaproszenie, by zwolnić tempo. Możesz poświęcić mu wiele kolejnych stron, eksplorując różne przestrzenie, zmieniając pory dnia, w których szkicujesz, lub włączając do rysunku krajobrazy i ludzi wokół ciebie.

Uczyń to ćwiczenie częścią swojego codziennego życia. Zwróć uwagę na ludzi, którzy cię obserwują. Być może zainteresują się tym, co robisz. Zachęć ich, aby się przyłączyli.

Daj się zadziwić otaczającemu cię światu. Może się okazać, że przestrzeń, która wydawała ci się dobrze znana, zmieniła się. Pytanie brzmi – a co z tobą? Kiedy zaczniesz przenosić na papier to, co widzisz, dwuwymiarowe linie zaczną do ciebie przemawiać. Pozwól im się prowadzić.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Nie pojmuję jeszcze, jak ta praktyka mnie zmienia, ale ona mnie naprawdę zmienia. To skomplikowane. Przeważnie nie mam pojęcia, co robię (to dotyczy zarówno rysowania, jak i całego życia), ale każda chwila spędzona z piórem i kartką papieru jest dla mnie nagrodą samą w sobie”.

„A potem przychodzą dni, kiedy spomiędzy głupich, niezręcznych zawijasów coś się wyłania. Niektóre bąbelki bezpieczniej jest przebić. Nie mogę cofnąć tego, co widziałam, czego dotknęłam, co poczułam, ale to ode mnie zależy, co zrobię z tym doświadczeniem. Jestem sumą wszystkiego, co mnie kiedykolwiek spotkało, i jest mi z tym dobrze”.

„Życie naprawdę jest jak pudełko czekoladek (lub fasolek w każdym smaku z Harry’ego Pottera) i czasami czerpię z niego łapczywie, aby wypełnić pustkę (to zdarza się coraz rzadziej), ale najczęściej jestem po prostu głodna życia. Jest czas i miejsce, by opłakiwać wszystkie wersje mnie, które powinny były wiedzieć lepiej, ale potem muszę pozwolić im odejść w spokoju. Kurczowo zaciśniętymi ramionami nie da się niczego schwycić. Najgorzej jest utknąć w samym sobie, nie ma łańcuchów trudniejszych do zerwania niż te, które tworzymy we własnym umyśle”.

„Jeżeli mam wybór między zbyt mocnym uczuciem a zachowaniem bezpieczeństwa, wolę zużyć całe pudełko chusteczek i czuć. Sztuką jest zadawanie pytań, na które boję się uzyskać odpowiedzi. Odłamki mogą mnie pociąć, ale mogą też otworzyć we mnie nowe możliwości. Strata boli, ale wolę zachować w pamięci wspomnienie jej kształtu”.

„Dosyć szybko zidentyfikowałam tkwiące we mnie okruchy, przynajmniej teoretycznie. Podczas terapii odkrywałam skrawki pamięci związane z ojcem, okruchy wspomnień mojego ojca, który porzucił mnie i moją siostrę, gdy byłyśmy małe; desperacko pragnęłam je narysować, ale odkładałam to, ponieważ nie wiedziałam, jak to zrobić. Pomysł pojawił się znikąd, gdy próbowałam dorysować drugie skrzydło do kuli uczuć. Ten szkic miał mieć układ poziomy, ale potem nabrał więcej sensu w orientacji portretowej – zobaczyłam ten odłamek jako cokół, z którego wzlecę ku ostatecznemu przeznaczeniu”.

— Anca Pandrea, @ancapandrea

[*] Autorka metaforycznie nawiązuje do motywu baśni H. Ch. Andersena „Królowa śniegu” [przyp. red.].

12

NARYSUJ REFLEKSJĘ

Czy kiedykolwiek udało ci się wpatrywać w kwiat i podziwiać magię jego rozkwitu? Obserwować, jak dziecko stawia pierwszy krok i widzieć błysk radości w jego oczach? Czy kiedykolwiek zdarzyło ci się być świadkiem czyjejś przemiany i cieszyć się blaskiem miłości i samoakceptacji tej osoby? Oto wizualna manifestacja i potęga więzi międzyludzkich.

Jednym z najwspanialszych objawień, które zawdzięczam Poezji Rysunku, jest mnogość sposobów, w jakie mogę łączyć się ze sobą i z innymi. Więzi międzyludzkie są jednym z wielu powodów, dla których tak ważne jest dostrzeganie tego, co próbują ci przekazać twoje emocje, analizowanie swoich obecnych doświadczeń i refleksja nad nawiązanymi połączeniami.

Nasze odwieczne doświadczenie potwierdza w każdym momencie istnienia, że wszystko jest ze sobą powiązane, wszystko jest nierozłączne.

— Dalajlama

Kiedy wpatrujesz się głębiej w swoją wyobraźnię i umysł, łączysz się ze wspomnieniami. Zastanawiasz się nad nimi. Refleksja budzi twoje zmysły. Masz świadomość swego doświadczenia. Postrzegasz je w innym świetle, czasami wyraźniej niż kiedykolwiek wcześniej. Wpatrywanie się wyostrza obraz. Dostraja cię do częstotliwości i wzorców twojego życia. Poezja Rysunku łączy twoje doświadczenie z intuicją, i stwarza im przestrzeń do dialogu.

W tym momencie naszego szkolenia aktywujesz swoje uczucia. Aż do teraz nie prosiłam cię o ponowne przejrzenie wszystkich wykonanych przez ciebie rysunków. Musisz zgromadzić odpowiednio bogatą kolekcję prac, aby mieć materiał do refleksji – aby móc dostrzec swój wizerunek na kolejnych kartach. Zastanów się nad powtarzającymi się liniami, kształtami i wzorami, które jesteś w stanie zidentyfikować. Czy doświadczasz zalewających cię fal emocji? Czym one dla ciebie są?

Na początku tej książki znajduje się Biblioteka Wizualna z przykładami powtarzających się linii i pustymi polami, które możesz zapełniać własnymi wzorami. Refleksja to moment, w którym zaczynasz rozpoznawać przejście od współzależności do niezależności. Zaczynasz tworzyć swoją własną praktykę rozpoznając powody, dla których niektóre linie są dla ciebie wyjątkowe. Jakie doświadczenia nadają im znaczenie?

Gdy spojrzysz wstecz na swoje rysunki i dostrzeżesz powtarzające się wzory, będziesz w stanie używać ich bardziej celowo. Pozwolisz, aby twoje pióro korzystało z doświadczenia i wiedzy. Będziesz także wyzwalać intuicję, która pozwoli ci zaufać procesowi, zamiast go kontrolować. Przypływy i odpływy doświadczeń i intuicji pomogą ci lepiej zrozumieć siebie. Każdy nakreślony znak będzie popychał cię do przodu, wspierał zachodzące w tobie zmiany i podtrzymywał proces twojego uzdrowienia i rozwoju.

Refleksja prowadzi do objawienia. Ilekroć w twojej głowie pojawią się pomysły, myśli i obrazy, pozwól im swobodnie krążyć i daj czas, aby zapuściły korzenie. Niektóre myśli zabłysną tylko przez chwilę, podczas gdy inne wiążą się z bardziej złożonymi problemami i zostają na dłużej. Kiedy widziany obraz łączy się z jasnością wizji, przetaczają się przez ciebie fale świadomości. Możesz ujrzeć połączenia, których nigdy wcześniej nie dostrzegałaś/dostrzegałeś – przed tobą, za tobą i bezpośrednio w tobie.

Te objawienia mogą pojawić się wraz z towarzyszącym dreszczem, powracającą wizją, harmonicznym rezonansem, niezapomnianym zapachem lub znajomym dotykiem. Każdy zmysł potęguje moc twojego przebudzenia. Uwierz, że twój umysł, ciało i duch aranżują melodię, której słucha się tak przyjemnie, że wszystko wydaje się zadziwiająco łatwe – i czyż to nie jest niewygodna prawda, której być może nie jesteśmy gotowi poznać?

Zanim przejdziesz do kolejnej pustej strony, popatrz na swoje poprzednie szkice właśnie w taki sposób. Wpatrz się w swoje rysunki z wielką ciekawością i otwartym sercem. Niech twoje oczy zobaczą, dokąd prowadzi cię pióro; niech twoje serce poczuje to, czego doświadczyło. Następnie podążaj za piórem.

Zanim zaczęłam codziennie rysować, żyłam w poczuciu niepewności. Zmieniał się mój stosunek wobec siebie samej, wobec mojej rodziny, mojej pracy i mojej wiary. Z perspektywy czasu wszystko wydaje się oczywiste. W tamtym momencie nic nie było pewne.

Sztuka zawsze była przestrzenią, w której czułam się bezpiecznie. Gdy mój niepokój sięgnął zenitu, szukanie w niej ratunku wydało mi się czymś naturalnym. Wtedy nie było to objawienie. To była reakcja. Moje pierwsze rysunki były niepewne. Linie były chwiejne. Patrząc na nie dzisiaj, widzę, jak próbowałam je kontrolować. Widzę walkę, wahanie i strach. Dostrzegam też powracające do mnie pierwsze oznaki wiary, nadziei i miłości. Są tam wiry gniewu i smutku. Momenty, w których wracałam do doświadczeń, z którymi od dawna nie mogłam sobie poradzić. Mój mąż Micah nazywa te znaki „emocjonalnym osadem”.

Uwielbiam to sformułowanie, ponieważ dokładnie takie wrażenie sprawia rysowanie na kanwie doświadczenia. Jest paskudne i lepkie. Mokre od łez radości i bólu. To wrzący, cudowny galimatias prób i błędów. Jednocześnie brudny i głęboki, prosty i panoramiczny. Zapis poszukiwania własnej drogi. Kiedy przerzucam kolejne karty, moje doświadczenie przypomina kartografię. Studiuję mapę mojego rozwoju emocjonalnego, duchowego i fizycznego. Stąd przychodzę. Tam podążam. Teraz jestem tutaj.

Otwarcie pierwszego szkicownika natychmiast przenosi mnie w przeszłość. Nadchodzi tsunami. Z taką myślą obudziłam się pewnego ranka z niespokojnego snu. Nie pamiętam jednak, żebym o tym śniła. To nie było dosłowne tsunami. To przypominało bardziej zbliżającą się do mnie potężną falę energii. Ta fala pojawia się w wielu moich rysunkach. Nie byłam w stanie pozbyć się wrażenia, że cokolwiek to jest, na zawsze zmieni pejzaż mojego życia. Pytanie brzmiało – w jaki sposób? Czułam nieodpartą potrzebę wzniesienia się na wyższy poziom emocji. Intensywność tego niepokoju wyraża się w nacisku pióra na papier i braku kontroli nad kreślonymi liniami.

Pamiętaj, Sheila… mówią mi moje rysunki. Nie chciałaś walczyć. Nie chciałaś odchodzić z tej pracy. Nie wiedziałaś, co będzie dalej. Myślałaś, że straciłaś tę przyjaźń. Czułaś, że powinnaś była milczeć. Każdy z tych szkiców pokazuje mi, jak daleko zaszłam. W moich aktualnych rysunkach jest spokój, który budzi we mnie niepokój. To tak, jakby mój wróg nagle stał się moim przyjacielem.

W późniejszych szkicownikach dostrzegam zagubienie pośród meandrów myśli. Kiedy pracuję nad przebaczeniem, niepewne linie stają się bardziej odważne i radosne. Przez kilka stron przewijają się lekkie, kruche, delikatne pociągnięcia piórem. Przepracowuję traumę z dzieciństwa. W kolejnych liniach widać coraz mniej strachu. Kartki mówią moim własnym głosem. Ten głos walczy o siebie i innych. Kobieta, którą jestem, po raz kolejny krzyżuje spojrzenia z moim wewnętrznym dzieckiem i solidaryzując się z nim, znajduje siłę, by unieść ciężar i presję problemów, z jakimi zmagała się moja rodzina. Widzę tę siłę w odwadze, z jaką zaczęłam się rozwijać i eksperymentować. Widzę, że uczę się łączyć z ludźmi w prawdziwy i szczery sposób.

Moje szkicowniki mówią mi: Nie jesteś sama. Jesteś bezpieczna. Słysząc te słowa teraz, w chwili transformacji, jestem w stanie uwierzyć, podsycać swoją odwagę, pożegnać strach, zaufać procesowi, uwolnić moc tworzenia, wnieść w moje życie nadzieję i miłość. Słowo „bezpieczny” było kluczem do tego sekretu. Każda myśl, każde działanie, każda ścieżka prowadziła do tej oczywistej i aktualnej prawdy: do tej pory nigdy nie czułam się bezpieczna. Najbardziej sarkastycznym odkryciem płynącym z kontemplacji tej prawdy jest fakt, że podejmując ryzyko tworzenia, odnalazłam poczucie bezpieczeństwa.

Kiedy rysuję poczucie bezpieczeństwa, symboliczne połączenie czarnego atramentu z białą kartką wspólnie buduje poetycką narrację. Kiedy świat zewnętrzny wokół mnie pogrąża się w chaosie, mój świat wewnętrzny podąża celowo i stabilnie w stronę spokojnej akceptacji.

Otwieram się szeroko i pozwalam moim emocjom grać pierwsze skrzypce, podczas gdy pióro służy jako lina ratunkowa. Wewnętrzne bezpieczeństwo, które wykuwa się w kuźni mego serca, znajduje swój wyraz w każdym szkicu i każdej ekspresji. Kiedy tworzę, nie znam granic. Jestem narzędziem, płótnem i dziełem. Jestem odbiciem wszystkich możliwości tego wszechświata. Bycie twórcą leży w mojej naturze i mojej kulturze.

Czy unikasz refleksji, która kojarzy ci się z bezczynnością? A jeśli głęboki namysł przyniesie otrzeźwiającą świadomość, że ścieżka, którą podążasz, nie prowadzi ku radości i sensowi, których pragniesz? Może kroczysz tą ścieżką przez całe lata lub dekady – tylko po to, by zdać sobie sprawę, że nie znajdziesz na niej spełnienia? Potencjalny efekt tej refleksji przeraża cię tak bardzo, że zamiast tego postanawiasz jej unikać. Idziesz dalej, wbijasz kolejną flagę, osiągasz następny kamień milowy, aż przekroczysz linię mety. Wtedy zadajesz sobie pytanie: „Czy jestem tym, kim miałam/miałem się stać, kiedy dotrę do celu?”.

Częściej słyszymy o strachu przed porażką niż o strachu przed sukcesem. Nasz świat celebruje nagrody i zwycięstwa, ale rzadko mówi się o pułapkach, w jakie mogą wpaść ci, którzy je osiągają. Podobną rolę w naszym życiu odgrywają emocje. Zwykle stawiamy im czoło dopiero wtedy, gdy nabiorą takiego rozmachu, że nie mamy innego wyboru niż się nimi zająć. Proponowane ćwiczenia zachęcają cię do ich wyrażenia, zatrzymania się – i zastanowienia się nad nimi. Właśnie w chwilach refleksji pewność myślenia zmienia się w prawdziwą wiedzę. Refleksja daje ci również szansę na łagodne modyfikacje kierunku podróży, zamiast zamaszystych, gwałtownych zmian kursu niezbędnych, gdy sprawy zaszły za daleko.

Poświęć dość czasu, aby pochylić się nad każdym szkicem. Powstał on po to, by otworzyć przejście do twojego wewnętrznego świata. Jest on świadectwem próby nawiązania dialogu i odnalezienia w nim sensu. Nie oznacza to, że każdy dozna tak niesamowitych objawień i dokona spostrzeżeń, które go odblokują. Któregoś jednak dnia pewna linia, znak czy rysunek wybrzmią mocniej niż to miał miejsce wcześniej. Jeśli jednak nie pochylimy się nad każdym z nich z głębokim przekonaniem, że mają coś do przekazania, możemy przegapić zawarte w nich wibracje i energię.

Nie chodzi o etykietowanie czy szufladkowanie tego, co tworzysz lub wyrażasz. Pozwala ci to raczej zrozumieć, że za każdym świadomym działaniem, jakie podejmujemy, stoi również nasza nieświadomość lub podświadomość.

Zaufaj procesowi. Zastanów się nad zdobytą wiedzą i doświadczeniem. Wkrótce spojrzysz wstecz i zdasz sobie sprawę, że od początku odpowiedź była ci znana.

Rysunki REFLEKSJI

Zaakceptowanie przeciwstawnych sił w naszym wewnętrznym i zewnętrznym świecie oznacza akceptację każdej cząstki naszego ja. To, przed czym uciekamy, staje się murem, na który nieuchronnie wpadamy. Podobnie emocje, które wypieramy lub tłumimy, są tymi samymi, z którymi konfrontujemy się w sytuacjach, które nas zmieniają. To prawo natury działa wszędzie wokół nas. Kiedy stawiamy czoło wyzwaniom z takim samym zapałem, z jakim pragniemy od nich uciec, rozwijamy nasz pełny potencjał.

Potrzeba ogromnego zaufania do samego siebie i odwagi, żeby sobie przypomnieć i pamiętać.

— Bessel van der Kolk

RYSUJ W NIEWYGODNEJ POZYCJI

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Wstawanie jest reakcją automatyczną, dlatego rzadko myślimy o tym, w jaki sposób utrzymujemy pozycję pionową. Jednak analiza naszego ciała i obserwowanie jego działania jest jednym z najszybszych sposobów na ponowne połączenie się z samym sobą zarówno fizyczne, jak i psychiczne.

Kiedy wyrabiasz w sobie nawyk codziennego rysowania, świadomość swojego ciała i jego reakcji staje się krytycznym elementem procesu. Zwróć uwagę na to, w jakich sytuacjach możesz odczuwać napięcie, dyskomfort lub ból. Jak twoje ciało przechodzi od poczucia komfortu do dyskomfortu. Sposób, w jaki twoje emocje manifestują się w twoim fizycznym ja.

Rysuj

Aby lepiej zrozumieć, o co chodzi, spróbuj rysować na stojąco. Upewnij się, że jesteś w miejscu, które pozwoli ci rysować w tej pozycji. Stań w naturalnej i zrelaksowanej pozycji i zacznij szkicować. Niech twój umysł przeniesie cię do miejsca, w którym najlepiej czujesz odprężenie i swobodę.

Zdradzę ci teraz, że drzwi do świata dzikiego „ja” są nieliczne; dlatego tak cenne. Jeśli nosisz głęboką bliznę, to są drzwi; jeśli masz w sobie bardzo, bardzo starą historię, to są drzwi. Jeśli kochasz niebo i wodę tak bardzo, że niemal nie możesz tego znieść, to są to drzwi. Jeśli pragniesz głębszego życia, pełnego życia, życia pełnego sensu, to są to drzwi.

— Clarissa Pinkola Estés

Po kilku minutach rysowania zmień pozycję. Tym razem stań prosto, z nogami rozstawionymi na szerokość barków. Upewnij się, że masz całkowicie wyprostowany kręgosłup, ramiona do tyłu itd. Zwróć uwagę, w jaki sposób ta pozycja tworzy silniejsze napięcie i wzmacnia świadomość twojego ciała. Teraz kontynuuj rysowanie.

Sam akt stania może być czynnością fizyczną lub symbolem. Zastanów się, w jaki sposób twoja postawa wpływa na to, jak się czujesz lub jak postrzegają cię inni. W jaki sposób wpływa ona na twój nastrój lub śmiałość twojego głosu. Pomyśl o tym, co wyraża przyjęcie przez ciebie pozycji stojącej, i wykorzystaj to jako inspirację do swojego szkicu.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

NARYSUJ KOMFORT

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Może okazać się, że pomimo twojej ewolucji dokonanej dzięki autorefleksji i uzdrawianiu, niektórym osobom, z którymi pozostajesz w bliskich relacjach, trudno będzie zmienić zdanie na twój temat. Ten pogląd może wydawać się krzywdzący lub niesprawiedliwy, jednak nie jesteśmy w stanie kontrolować tego, jak widzą nas inni. Możemy jedynie przyjąć ich perspektywę ze współczuciem i miłością. Nie każdy potrafi lub chce weryfikować własne poglądy. Zamiast tego skoncentruj swoją energię na relacjach międzyludzkich, które cię wzmacniają, i nie pozwól, aby opinie innych na twój temat zdominowały twoją własną ocenę.

Nie możemy żyć tylko dla siebie. Tysiące włókien łączą nas z naszymi bliźnimi; a wzdłuż tych włókien, niczym współczulnych nici, nasze działania płyną jako przyczyny i wracają do nas jako skutki.

— Henry Melvill

Aby lepiej zrozumieć, w jaki sposób niektóre połączenia mogą cię podbudować lub zranić, w ramach następnego ćwiczenia zaprosisz do wspólnego szkicowania drugą osobę. Poproś kogoś, aby pomógł ci zacząć. Może to być bliska ci osoba lub ktoś znajomy.

RYSUJ

Najpierw przekaż tej osobie swój szkicownik lub kartkę papieru i poproś, aby nakreśliła na pustej stronie cztery dowolne znaki. Te znaki mogą być gryzmołami, kształtami, liniami, czymkolwiek. Mogą być geometryczne, organiczne, zabawne lub znaczące. Linie lub kształty mogą na siebie nachodzić lub występować oddzielnie. Nie powinno to trwać zbyt długo. Celem jest po prostu stworzenie podstawy, punktu wyjścia.

Przyjrzyj się uważnie nakreślonym znakom. Poobracaj stroną, aby obejrzeć ją z różnych perspektyw. Czy coś się z niej wyłania? Jeśli nie, dodaj własne cztery znaki i połącz z czterema już wykonanymi. Spójrz ponownie. Czy dostrzegasz coś nowego?

Po wykonaniu tej próby, wpatrz się w powstały obraz. Pozwól swojemu umysłowi wędrować, otwórz drogę dla wyobraźni.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły rysowaniu?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Zastanawiając się nad dwoma ostatnimi rysunkami, rozważ, w jaki sposób wywołały u ciebie poczucie komfortu lub dyskomfortu. Co się w tobie zmieniło? Czy chciało ci się wykonać to ćwiczenie?

Kiedy pochylasz się nad wykonanym wspólnie z partnerką/partnerem rysunkiem, zwróć uwagę na uczucia, jakie budzi w tobie osoba, która nakreśliła pierwsze znaki. Zastanów się, w jaki sposób postawione przez nią znaki wpłynęły na kierunek i ton tego dzieła. Rozważ, w jaki sposób praca tej osoby nawiązała z tobą dialog.

- Dlaczego wybrałaś/wybrałeś właśnie tę osobę?

- Czy miałaś/miałeś jakieś oczekiwania co do jej rysunków?

- Jakie emocje pojawiły się, gdy ta osoba kreśliła znaki na kartce?

- Co czułaś/czułeś angażując ją w ten proces?

Celem tego testu było wywołanie w tobie swego rodzaju wstrząsu i w ten sposób stworzenie przestrzeni dla dalszego rozwoju. Możesz je przeprowadzić w dowolnym momencie, to także świetna metoda na nawiązanie pogłębionego dialogu za pośrednictwem sztuki. Często wykonuję te ćwiczenia z rodziną i przyjaciółmi.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Pamiętam, że kiedy zaangażowałam się w tworzenie tego dzieła, byłam na Hawajach, w raju, a jednak nie byłam w stanie zdefiniować narastającego wiru zamętu, smutku i gniewu, tworzących wokół mnie czarną chmurę podobną do tej, jaka otacza Pig-Pena z Fistaszków”.

„Ściślej rzecz ujmując, nie do końca rozpoznałam dwie z trzech odczuwanych emocji. Zwykle dostrzegam tylko smutek, nie zawsze czerpię z innych. Zaczęłam zatem rysować. Spojrzałam na krystalicznie niebieską hawajską wodę i po prostu pozwoliłam, aby pióro płynęło po papierze. Nie mógł mnie uspokoić ani widok morza, ani zapachy wokół mnie, mój mąż, moje cudowne dzieci – nic nie było w stanie wywołać uśmiechu na mojej twarzy”.

„Natrętne myśli nie pozwalały mi cieszyć się oczywistymi – na pierwszy rzut oka – chwilami szczęścia wokół mnie”.

„Rysowałam dalej. Kiedy to robiłam, w myślach beształam samą siebie. Dlaczego nie jesteś wdzięczna za to, co masz? Dlaczego nie możesz cieszyć się spokojem i radością wokół siebie? Wkrótce jednak dialog zaczął przeradzać się w refleksję, a ta wyzwoliła we mnie cieplejsze uczucia. Nie mogę powiedzieć, że w momencie ukończenia szkicu poczułam się całkiem dobrze. Mogę jednak stwierdzić, że przepracowałam pewne emocje, których odczuwania nie byłam świadoma”.

„Widać to na moim rysunku. Zamieszanie, chwile gniewu przekazane szybkimi pociągnięciami pióra. W jakimś sensie nawet nie wiedziałam, że w pełni doświadczam tylu emocji, ponieważ rysowanie wprowadziło mnie w pewnego rodzaju trans. To zaś pozwoliło mi zagłębić się we własnym umyśle. Dzięki temu doświadczeniu mogłam ostatecznie rozpoznać moje ukryte dotąd emocje i wyrazić je w abstrakcyjnym szkicu. Jeśli to nie jest poezja, to nie wiem, co nią jest”.

— Falguni Lakhani Adams, @producermama

13

NARYSUJ EKSPRESJĘ

Emocje mogą nad tobą dominować lub coś ci sygnalizować. Możesz na nie zareagować lub odpowiedzieć. Reakcja jest impulsywna. Odpowiedź jest konstruktywna. Szybka reakcja zostawia cię z nieprzepracowanymi emocjami, podczas gdy odpowiedź angażuje cię w proces rozwiązywania problemów.

Nie powinieneś być cały czas szczęśliwy. Życie boli i jest trudne. Nie dlatego, że robisz coś źle, ale dlatego, że wszyscy tak mają. Nie unikaj bólu. Potrzebujesz go. Istnieje dla ciebie. Przyjmij go ze spokojem, pozwól mu przyjść, pozwól mu odejść; niech napełni cię paliwem, które spalisz, aby zrobić co trzeba na tym padole.

— Glennon Doyle

Żeby było jasne, kiedy mówię o „emocjach”, nie mam na myśli „uczuć”. Uczucia mają charakter jednostkowy i przejściowy, i często łatwo sobie z nimi radzimy. Na przykład, kiedy ktoś zajeżdża mi drogę na autostradzie, mogę poczuć złość. Ten gniew jednak mnie nie definiuje ani mną nie kieruje. Jest chwilowy. Mija. Emocje to splot nieprzepracowanych uczuć. Wynurzają się i przytłaczają nas, gdy mamy do czynienia z okolicznościami, które przypominają nam o przyczynach ich powstania i braku rozwiązania. Emocja pozostaje nieprzepracowana między innymi dlatego, że nie jest to tylko jedno uczucie. Jest to wiele sprzecznych uczuć, które odczuwamy w jednym czasie.

Kiedy emocje biorą w nas górę, często nie potrafimy wyjaśnić swego stanu. Wyzwalacz reakcji emocjonalnej nie jest związany tylko z obecną chwilą lub okolicznościami. Chodzi o coś więcej niż o „tu i teraz”. Zamiast dać emocjom pełen wyraz, tłumimy je. Nie płacz. Nie płacz. Nie płacz, mówimy sobie. Weź się w garść. Wyluzuj. Zignoruj to. Odcinamy się od emocji tak szybko, jak to tylko możliwe.

Czemu? To nie jest dobra chwila na takie zajęcie. Racjonalizujemy. To zbyt skomplikowane. Nikt nie zrozumie. Pomyślą, że jestem szalona, niestabilna, słaba… lista przymiotników jest długa. Jeśli nie chcemy temu zaradzić, musimy z tym żyć. Dlatego tłumimy nasze niechciane emocje i wierzymy, że nie damy im dojść do głosu.

Choć możesz stłumić w sobie emocje, nie wyprzesz tego, że one istnieją. Ponadto tłumienie ich wymaga tyle samo energii co konfrontacja się z nimi. Próba wyciszenia emocji skonfrontowana z ich siłą pobudza ekscytację. Tłumienie emocji hamuje rozwój emocjonalny. Zdrowa ekspresja pobudza go. Jak mówi trzecia zasada dynamiki Newtona, każdej akcji odpowiada przeciwnie zwrócona reakcja.

Emocje i uczucia to narzędzia, których uczymy się używać w ramach Poezji Rysunku. Są źródłem informacji. Przed każdym przystąpieniem do rysowania zachęcam cię do skupienia się na ciele. Jak się wtedy czujesz? Uczucia wywołują emocje. Upał, głód, dźwięki, wiatr, ból i przyjmowanie leków – wszystko to wywołuje określone uczucia. Dlatego tak ważne jest zagłębienie się w swoje ciało przed rozpoczęciem szkicowania. To pomoże odnaleźć źródło uczucia i wyrazić wywołane przez nie emocje.

Aby wyrażać emocje w zdrowy sposób, najpierw musimy przyznać, że sprzeczności są nieodłącznym i fundamentalnym elementem naszego życia. W tej samej chwili możemy czuć wdzięczność losowi za to, co nam daje, a jednocześnie odczuwać ciężar obecnych wydarzeń. Możemy doświadczać radości, ale wciąż odczuwać smutek. Możemy kogoś kochać i nienawidzić krzywd, które ta osoba nam wyrządza. Akceptacja tego nieodłącznego konfliktu jest istotnym warunkiem wyrażania emocji w racjonalny sposób. Ćwiczenie ekspresji polega na osiąganiu równowagi, której rozwój i zachowanie wymaga czasu.

Szkicowanie splątanych emocji w chwili, gdy nami targają, to działanie, które przywraca nam poczucie równowagi. Pozwala zaakceptować konflikt takim, jakim jest, i staje się sposobem na jego przetworzenie. Nie eliminuje emocji z twojego życia. Trawi je, przyswaja odżywcze składniki i usuwa szkodliwe produkty ich przemiany. Rysowanie zapala światło w ciemności i stymuluje rozwój naszych charakterów.

„Nie mam pojęcia, co ja tu do cholery robię” – mruknął pod nosem Taylor, zarumieniony z powodu zakłopotania i frustracji. W obecności swojej dziewczyny i innych tancerzy czuł się jak głupek. „Zrobię sobie przerwę, chcę tylko popatrzeć”, oświadczył, wycofując się w najdalszy kąt sali. Taniec nie był sposobem Taylora na wyrażanie siebie. Ten eksperyment z lekcją tańca, na którą namówiła go jego dziewczyna, był tego kolejnym dowodem.

Patrzyłam, jak zapada się w sobie.

Granie riffów na gitarze jest jego sposobem tworzenia. Improwizowany kawałek, rytm akordów i uderzenia w struny prowadzą go do miejsc, gdzie nie ma myśli, jest czysta ekspresja. Kiedy to robi, nie obchodzi go, czy to jest dobre, czy ktoś go słucha. Po prostu gra i pozwala się ponieść muzyce. Dlatego jego dziewczyna pomyślała, że mógłby polubić zajęcia z tańca improwizowanego, na które chodziła. „Mowy nie ma”, odpowiadał za każdym razem. Nie był tancerzem, a ostatnią rzeczą, na jaką miał ochotę, to publicznie robić z siebie durnia, jednak jego dziewczyna była pewna, że taniec w naturalny sposób przypadnie mu do gustu.

Po tygodniach nieustannego nagabywania w końcu się poddał. Od chwili, gdy wszedł do studia, było jednak jasne: nie miał na to ochoty. Od razu zwrócił uwagę na stałych bywalców i profesjonalnych tancerzy. Widział, jak się rozciągają, więc również zaczął to robić. Naśladowanie ich ruchów sprawiło, że nie czuł się już jak absolutny outsider, ale widać było, że nie jest zbyt szczęśliwy. Wewnętrzny dialog w jego głowie przypominał mu – nie jestem tancerzem. Wyglądam na pozera, oszusta, blagiera. Każdy to widzi, wystarczy spojrzeć. Długo trwają te zajęcia?

Instruktorka stanęła na środku studia i stwierdziła, że nie będą się uczyć żadnych konkretnych kroków. Ta informacja sprawiła Taylorowi ulgę, jednak szybko zastąpił ją niepokój, gdy dziewczyna poprosiła wszystkich, aby zaczęli tańczyć, wykonując kilka zabawnych ruchów. Zachęcała uczestników, aby „eksplorowali swoją fizyczność” i „poszerzali swoją strefę komfortu”. Taylor nie wiedział nawet, od czego zacząć. Co to właściwie znaczy „zabawny” ruch? Nawet prowadzony krok po kroku przez instruktorkę Taylor czuł się śmiesznie, a w miarę jak ruchy stawały się coraz bardziej ekspresywne, jego emocje zaczęły sięgać zenitu. Każdy gest go irytował, a kiedy instruktorka wprowadziła kolejny krok, prawie zderzył się z innym tancerzem… Nie! Wystarczy. Przerwał i grzecznie przeniósł się na tył studia, skąd obserwował pozostałych.

Kiedy wszyscy już tańczyli, instruktorka przyciemniła światła w studiu. Podeszła do Taylora i szepnęła: Tu nie osądzamy. Nie ma błędów. Spróbuj. Po prostu ruszaj się tak, jak ci się podoba. Jeśli czujesz frustrację, wyraź to swoim ciałem. Baw się. W końcu powrócił do grupy.

Oddychajcie, odezwała się instruktorka. Poczujcie się swobodnie w swoim ciele. Jeśli chcecie, zamknijcie oczy. Poruszajcie się wraz z muzyką. Akceptujcie swoje ruchy. Akceptujcie ruchy innych. Eksperymentujcie. Twórzcie. Badajcie. Słuchajcie. Zanim się zorientował, jej głos zastąpił ten brzmiący wcześniej w jego głowie, a ciało poszło za nim.

Po dwugodzinnej sesji Taylor nie mógł uwierzyć, jak bardzo zmienił się jego sposób myślenia ani jaką przyjemność sprawia mu taniec. Z niezręcznego, nerwowego uczestnika zmienił się w tancerza, który totalnie się rozluźnił i zatracił w improwizacji. Zdał sobie sprawę, że mimo wszystko nie różni się to tak bardzo od jego muzyki. Był moment, w którym poczuł, że ciało staje się jego instrumentem.

Możemy zbudować wiele murów, które mają chronić nas przed domniemanymi zagrożeniami. Możemy unikać gniewu w obawie, że nas pochłonie, lub zaakceptować go, bo może nas czegoś może nauczyć. Możemy tłumić poczucie wszechogarniającego smutku lub przyjąć jego bolesną łaskę. To właśnie dzięki złożonemu i oczyszczającemu uwalnianiu niechcianych emocji zaczynamy w pełni wyrażać swoją istotę. Rozumiejąc i przyjmując naturę własnego cierpienia, otwieramy drogę do uwolnienia swojej ekspresji.

Z czasem pojmiemy, że unikanie bólu tylko go przedłuża. Wszystko, przed czym staramy się uciec, jest już częścią nas. Każda emocja wiruje wewnątrz i wokół nas. To normalne, że kiedy się boimy, pragniemy schronić się do naszej skorupy. Ta powłoka staje się nieprzeniknioną tarczą, która trzyma wszystko na dystans. W końcu zbroja zaczyna nam ciążyć, a ciało omdlewa pod ciężarem oczekiwań. Przez pęknięcia w lśniącej fasadzie doskonałości przebija się zaśniedziała prawda. Te pęknięcia służą temu, aby wpuścić światło. Pytanie brzmi, czy jesteśmy na to gotowi?

Droga, o której mówię, jest wolna od osądu i błędów. Pozwala próbować, eksperymentować, bawić się i tworzyć. Polega na wyrażaniu emocji, a nie ich tłumieniu. Moją drogą jest rysowanie. Gra na gitarze to sposób Taylora. Metodą jego dziewczyny jest improwizowany taniec. Prawdę mówiąc, istnieje wiele dróg, ale każda wymaga odwagi podążania za swoją ciekawością.

Ciekawi cię, czym mogą się stać te emocje, jeśli nauczysz się je wyrażać? Wdech. Wydech. Uwolnienie.

Rysunki EKSPRESJI

Jednym z warunków wyrażania naszych emocji w zdrowy sposób jest identyfikowanie ograniczających nas przekonań. Na przykład, jeżeli uznamy gniew za zjawisko negatywne, prawdopodobnie będziemy tłumić naszą złość w obawie przed reakcją naszego otoczenia. Podobnie, jeśli obserwujemy gniew u innych, będziemy ich osądzać na podstawie własnych doświadczeń. Jeśli natomiast postrzegamy gniew jako narzędzie do zidentyfikowania lęków i frustracji, które chcielibyśmy przepracować, możemy go w tym celu wyrazić i wykorzystać.

Emocje nie mogą być szufladkowane jako dobre lub złe, pozytywne lub negatywne, wstydliwe lub przykładne. Etykiety, jakie nadajemy emocjom, niosą ze sobą osąd i ciężar tego, w jaki sposób postrzegamy siebie, gdy czujemy, że narasta w nas konflikt. Utrudnia nam to rozpoznanie naszych emocji i wypacza postrzeganie świata. Jeśli będziemy w stanie wpatrzeć się w nasze emocje w kontekście innych sprzecznych uczuć i doświadczeń, z którymi są związane, możemy zacząć je analizować i wyrażać kryjące się za nimi urazy i krzywdy.

Jeśli pragniesz życia, które warto przeżyć, życia, które wyraża twoje najgłębsze uczucia i emocje, troski i marzenia, musisz o nie walczyć.

— Alice Walker

Jeśli zobaczysz, jak ktoś wyraża gniew za pomocą ćwiczeń, tańca lub sztuki, czy ocenisz to w taki sam sposób, jak w przypadku wyrażania gniewu wrzaskiem lub przemocą? Wyrażony twórczo gniew zamienia się w prawdziwą siłę. Wyrażony agresją staje się groźny. Emocje w całej swojej złożoności istnieją po to, by pobudzać nasz rozwój. Regularne wyrażanie emocji przez rysunek ułatwia zrozumienie problemu i zmniejsza mętlik związany z procesem uczenia się. Pobudza ciekawość, a ta z kolei pozwala nam interpretować emocje jako doświadczenia, które istnieją, by wspomagać nasz rozwój.

Pozwól, aby poniższe rysunki wyraziły twoje emocje; wpatruj się w światło, które wlewają w najciemniejsze zakamarki twojej duszy. Powoli. Nie musisz się spieszyć. Niech w twej drodze towarzyszą ci życzliwość i współczucie.

RYSUJ KONTRASTY

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Pomyśl o swoich emocjach tak, jakby były częścią naturalnego krajobrazu.

Czy twoje emocje przypominają pustynię, góry, czy pejzaż morski? Jaka pogoda panuje w twoim emocjonalnym świecie? Jaka pora roku? Czy istnieją tam drogi, znaki, budynki lub inne oznaki życia? Czy twoje emocje są statyczne, czy raczej dynamiczne? Jak duże się wydają? Czy potrafisz zidentyfikować konkretne uczucia? Znajdują się blisko, czy daleko od ciebie? Czy większość tych emocji i uczuć wydaje się wysoka czy niska? W jaki sposób się na siebie nakładają? Gdzie się nakładają?

RYSUJ

W ramach tego ćwiczenia naszkicujesz swój emocjonalny krajobraz. Zacznij od narysowania obrysu terenu, który reprezentuje zakres emocji, jakich doświadczasz w danym tygodniu. Kiedy już nakreślisz swój krajobraz, zacznij wypełniać go różnymi rodzajami linii. Wykorzystaj przykłady ujęte w Bibliotece Wizualnej.

Twoje emocje są niewolnikami twoich myśli, a ty jesteś niewolnikiem swoich emocji.

— Elizabeth Gilbert

Pamiętaj, że twój rysunek nie musi przypominać rzeczywistego krajobrazu. Do jego wizualizacji możesz użyć falistych, postrzępionych, wijących się lub prostych linii, kształtów lub kropek. Przedstaw przy ich pomocy świat swoich emocji.

Poświęć odpowiednio dużo czasu na refleksję nad relacją między ludzką naturą a Matką Ziemią. Zbadaj, co wpływa na wzniesienia i obniżenia terenu twoich emocji. Jakie zmiany zachodzą w przypływach i odpływach w twoim świecie? Baw się niezliczonymi emocjami, które czujesz, i spróbuj zgłębić każdą z nich.

Na przykład, jeśli czujesz smutek, to jakie inne emocje są z nim związane lub stanowią jedną z jego warstw? Czy ktoś (lub coś) cię rozczarował, zranił, zaniedbał lub porzucił? Czy jakieś wydarzenie lub sytuacja wywołały w tobie zamęt, konsternację, niepokój lub dyskomfort? Wyraź te powiązania w swoim rysunku.

Niech twoje emocje tchną w kartkę życie w pełnym pasji wyrazie swego istnienia.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ HARMONIĘ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Poeksperymentujmy z przezroczystym i przejrzystym materiałem, jakim są akwarele. Płynność i faktura akwareli dają nam możliwość korzystania z nowej formy twórczej ekspresji. Pozwalają rozwijać wizualny język emocji, który już poznajesz. Niezależnie od tego, czy jest to wprowadzenie koloru, czy pędzla – niech radość, jaką daje ci ten nowy środek wyrazu, uwolni twoją wyobraźnię i wyjątkową ekspresję.

Jeśli nie masz akwareli, wykorzystaj swoją inwencję i stwórz własne farby, mieszając wodę z naturalnymi barwnikami, jakie zawierają kwiaty, liście, owoce, ziemia, lub płynami, które znajdziesz w domu: wino, sok, herbata itp. Ciesz się kreatywnością i miej radość tworzenia.

Odkryłem, że tuż pod powierzchnią znajduje się inny świat, i jeszcze więcej światów, jeśli będziesz kopać głębiej. Wiedziałem o tym jako dziecko, ale nie potrafiłem tego dowieść. To było tylko przeczucie. W błękitnym niebie i kwiatach jest dobro, ale wszystkiemu towarzyszy również inna siła — dziki ból i rozkład.

— David Lynch

Zanim zaczniesz, zamknij oczy i weź oddech licząc do czterech, a następnie wypuść powietrze (również licząc do czterech). Zwróć uwagę na myśli, doznania, emocje, historie i wspomnienia, które pojawiają się w twoim umyśle i poczuj je wszystkie.

RYSUJ

Po chwili otwórz oczy i wybierz pierwszy kolor, który przychodzi ci do głowy. Nie ma żadnych zasad. Na przykład, jednego dnia kolor fioletowy może wyrażać szczęście, a innego dnia smutek. Nie zastanawiaj się zbyt długo, niech prowadzi cię intuicja.

Użyj tego koloru jako punktu wyjścia, aby wyrazić, jak się teraz czujesz. Niech pędzel porusza się po papierze tak jak pióro. Zwróć uwagę na sposób, w jaki pędzel układa się w dłoni. Czy siła, z jaką ściskasz pędzel, różni się od sposobu, w jaki trzymasz pióro? Czy pociągnięcia są inne i inaczej je odbierasz? Masz nad swoimi ruchami większą, czy mniejszą kontrolę? Jak się z tym czujesz?

Podczas malowania pamiętaj o interakcji wody z papierem. Możesz pozwolić, aby papier odkształcił się w reakcji na płyn. Jeśli wolisz użyć papieru akwarelowego lub osobnego arkusza papieru, nic nie stoi na przeszkodzie. Wszystko to stanowi element dialogu między twoimi myślami, emocjami i tym, co jest wyrażane na papierze.

Podczas tego ćwiczenia zwracaj uwagę na ruchy swojego ciała. Czy naśladuje ono płynność akwareli, czy usztywnia się w reakcji na dyskomfort związany z używaniem nowego medium? Jaki jest twój oddech? Płytki czy głęboki? Czy czujesz, że zmienia się podczas malowania?

Niech te pytania ułatwią ci wyrażenie ekspresji wykraczających poza wizualny aspekt obrazu. Jeszcze raz podkreślę – to nie musi być arcydzieło. Ważniejsze jest skupienie się na emocjach, które uwalniasz, i na sposobie ich wizualnego przedstawienia.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad powstałym obrazem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Akwarela to dziki, niezależny przekaźnik. Próby kontrolowania go często kończą się ogromną frustracją. Dzieje się tak, ponieważ akwarela jest bardzo czuła. Pigmenty natychmiast reagują na wodę. Jest w tym naturalne, zachęcające piękno, ponieważ delikatne uwalnianie koloru rozbudza emocje i ciekawość, angażując umysł, ciało i ducha artysty.

Woda sama w sobie symbolizuje życie, narodziny i płodność. To transformujący, życiodajny żywioł. Kolory mają również znaczenie symboliczne, a wybierając któryś z nich powinniśmy zastanowić się, w jaki sposób dany kolor na nas wpływa. Wsłuchaj się w swój wewnętrzny głos i zwróć uwagę na fizyczną reakcję twojego ciała na pracę z nowym środkiem przekazu. Pamiętaj, liczy się każda myśl i każda emocja. Cokolwiek powstaje, ma znaczenie w tym właśnie momencie.

Za każdym razem, gdy targają tobą emocje lub w ogóle nie masz pewności co właściwie czujesz, wróć do tego ćwiczenia. Pomoże ci to pogłębić doznania i dodać więcej wizualnych symboli do biblioteki twoich złożonych odczuć. Pozwoli ci też wyróżnić wzorce i tendencje istniejące w twoim emocjonalnym krajobrazie.

– RYSUJ –

— ŚWIADECTWO —

„Natknęłam się na Sheilę w internecie w momencie, kiedy rozpoczynała dwudziestojednodniowy cykl zajęć polegających na codziennym rysowaniu. W trakcie warsztatów poznałam ludzi z różnych krajów. Wszyscy oni wiedli swoje życie, które było w jednym podobne do pozostałych. Tym podobieństwem były ich zmagania z własnym życiem. Kiedy angażowałam się w to przedsięwzięcie, nie miałam pojęcia, że odsłoni ono przede mną tak wiele nieznanych aspektów mojej osobowości i emocjonalnego krajobrazu”.

„Rysuję każdego dnia i dzięki temu codziennie konfrontuję się z różnymi doznaniami. Nigdy nie byłam dobra w samodzielnym przepracowywaniu własnych emocji. Roztrząsałam swoje problemy i obsesyjnie wracałam do różnych spraw tak długo, aż poczułam się kompletnie wyczerpana. Nie potrafiłam zsynchronizować swojego ciała i umysłu. Zawsze szukałam odpowiedzi na pytania «jak» i «dlaczego»”.

„Ta walka trwa, ale teraz jestem w stanie powstrzymać chaos, który się z tym wiąże. Biorę pióro do ręki i używam go jako mojego największego i najpotężniejszego narzędzia do radzenia sobie z atakami przytłaczających emocji. Ewolucja trwa. Liczę na jej efekty – długo oczekiwany i bardzo istotny dla mnie rozwój”.

— Arfa Aizaz, @arfa_aizaz

14

NARYSUJ PODDANIE SIĘ

Podczas wielu warsztatów, które prowadziłam, poddanie się ujawniało, jak wyjątkowe doświadczenia poszczególnych osób potrafią wpłynąć na zmianę znaczenia i ekspresja tego zwrotu w czasie.

Dla niektórych zaangażowanie w codzienne rysowanie jest formą poddania się. Wymaga aktu wiary i świadomej decyzji o zaakceptowaniu niepewności i zwątpienia. Dla innych świętość poddania się oznacza coś głębszego i bardziej skomplikowanego. Może to być zanurzenie się w otchłań lub przyznanie się do kryzysu wiary wymagającego dalszych poszukiwań.

Żadna interpretacja nie jest lepsza lub gorsza od innych. Każda jest ważna jako część procesu.

Wędrówka po nieznanych ścieżkach nie jest przeznaczona dla ludzi małej wiary. Nieodłącznymi elementami poddania się są zaufanie i odwaga. Wielu uczestników opisywało ten akt jako unoszenie się w powietrzu lub wychodzenie na rozległą, otwartą przestrzeń nieznanego. Uczucie nieważkości związane z poddaniem się może być onieśmielające, a nawet niepokojące. W ciszy codziennego rysowania odnajdziesz jednak coraz więcej sposobów na odrzucenie ograniczeń i zużytych narracji, których nie uważasz już za swoje.

Jestem bardzo wdzięczny za to, czego nauczyło mnie poddanie: wolę uczestniczenia w tańcu życia ze spokojnym umysłem i otwartym sercem.

— Michael A. Singe

Każdy rysunek jest zaproszeniem do poddania się.

Kiedy czuję, że utknęłam, nie jestem w stanie podejmować decyzji. Mój umysł rozprasza się i rozbiega w stu różnych kierunkach. Zastanawiam się, dlaczego nie mogę się skupić. Co próbuje powiedzieć mi moje serce? Od czego stara się uciec mój umysł? Z zaciekawieniem poszukuję odpowiedzi na te pytania. Poddaję się rysowaniu, żeby zobaczyć, dokąd mnie zaprowadzi.

Zanim zacznę, moja ręka zaczyna drżeć. Przyczyną nie jest strach, lecz świadomość, że zaraz uwolnię nagromadzoną wewnątrz energię. Praktyka stała się moją drugą naturą. Dobrze znam to uczucie. Pióro przewodzi sygnał, który dociera do wszystkich moich komórek, mięśni i narządów.

Kiedy skaczę w wirujący, spiralny bałagan mojego chaotycznego umysłu, zauważam, że moje ręce poruszają się w tym samym kierunku i tempie co przepływające myśli. Ruchy są gwałtowne, zanim odnajdą swój rytm nieustannie zmieniają kierunek. Mimo to nie podaję w wątpliwość linii, które kreślę.

Po chwili mój zdezorientowany umysł zaczyna się uspokajać. Przestaje zwracać uwagę na gonitwę myśli. Zamiast tego z coraz większym zainteresowaniem zaczyna śledzić kolejne warstwy znaków na kartce. Rozgrzewam się, aktywują się moje zmysły. Coś widzę, mówię do siebie. W bezkształtnych pociągnięciach wypełniających stronę zaczyna formować się obraz. Zatrzymuję się. Zastanawiam się. Co to znaczy? Co próbuje ujawnić? Nie szukam odpowiedzi na siłę. Atrament przepływa przez moje pióro, a wraz z nim płyną moje myśli. Poddaj się, mówię sobie. Odpuść. Zachęcam samą siebie do odpuszczenia tego, czego się tak kurczowo trzymam.

Co oznacza „odpuścić” (w języku angielskim „to let go”) w przypadku Poezji Rysunku? Co właściwie mamy odpuścić?

Jak się okazuje, słowo „let” to staroangielskie słowo oznaczające przeszkodę dla płynącej wody. „Let” działał jak tama, powstrzymując pędzącą wodę przed dalszym spływaniem. Napierająca na przeszkodę woda wytwarza ciśnienie, aż dociera do punktu, w którym przebija barierę, rozbijając ją lub przepływając ponad nią. Kiedy zapora („let”) puszcza („go”), woda przepływa nad nią, wokół niej i przez nią, jakby jej nigdy nie było. To właśnie oznacza „odpuścić”.

Słowo „odpuścić” jest paradoksem. Stanowi zarówno problem, jak i rozwiązanie, podobnie jak transformacja. Jest zarówno kompozycją, jak i dekompozycją. Twój opór i akceptacja procesu zmiany zależy od twojej tolerancji na dyskomfort i cierpliwości, z jaką zniesiesz oczekiwanie na przyspieszenie pozytywnej i negatywnej energii. Jak długo możesz wytrzymać nie reagując na uczucie niepokoju, frustracji, irytacji lub bólu? Może ci się wydawać, że nie walczysz z rozwojem, ale po prostu nie możesz się doczekać uwolnienia. Kiedy reagujesz na rosnącą w tobie bolesną energię, stwarzasz więcej problemów, które przedłużają proces zmiany. Reakcja przynosi efekt przeciwny do zamierzonego.

Rysowanie pomaga odmieniać te sprzeczne emocje w sposób, jakiego chcę cię nauczyć. Daje upust energii wewnątrz nas, abyśmy mogli odpuścić, przezwyciężyć, uwolnić emocje i płynąć w harmonii ze światem. Rysowanie przez kilkadziesiąt minut każdego dnia to ćwiczenie i wprowadzanie zmian. Determinuje cię do wymiany pozytywnej i negatywnej energii, jak gdyby to była rozmowa. Wykorzystuje energię tej wymiany i konstruuje z niej celną i właściwą odpowiedź.

Jednym ze sposobów przerabiania emocji jest niedokończenie rysunku. Kiedy czas minie, odłóż pióro. Nie wszystko da się zrobić za jednym zamachem. Szkic może pozostać niedokończony, ponieważ na dziś już wystarczy. Odpocznij. Oddychaj. Obserwuj. Zaabsorbuj wszystko. Uwolnij.

Obraz przepływa niczym cumulus nabierający kształtu. Przypomina mi moją babcię. Wspomnienie o niej zaczyna wkradać się do mojego umysłu. Czuję, jak moje ciało sztywnieje i stawia opór, a potem równie szybko rozluźnia się. Wie, że tego właśnie szukałam, siadając do rysowania w ten szczególny dzień.

Zbliżała się rocznica jej śmierci. Przypomnienie tego, co straciłam i poczucie winy z powodu tego, że nie pożegnałam się z nią, kiedy miałam okazję. Obmywa mnie fala objawienia — odczuwam smutek; nie frustrację, nie gniew, nie zmęczenie…, ale żal. Po raz kolejny mój rysunek staje się przepustką – zgodą na odpuszczenie.

Skorzystałam z niej. Mogłam płakać. Moim rysunkiem poprosiłam babcię o wybaczenie. Wybaczyłam samej sobie. Pożegnałam się. Nie wiedziałam, dokąd prowadzi mnie moje pióro. Wiedziałam tylko, że atrament spływał w najdziwniejsze miejsca, jakby już wcześniej odwiedził tę otwartą przestrzeń. Każdy znak nadawał szkicowi nowy wymiar.

Angażując się w codzienne rysowanie chciałam tylko poprawić swój stan psychiczny. Nigdy nie spodziewałam się, że doświadczę uzdrowienia, pokoju, przebaczenia czy miłości. Nie miałam pojęcia, że moja kreatywność aż tak mi pomoże. Wygląda na to, że kiedy zadbanie o siebie uznamy za priorytet wart naszego czasu, zostaniemy nagrodzeni skarbem, którego dotąd szukaliśmy w całkiem niewłaściwych miejscach.

Gdy piszę te słowa, wszystko to nadal budzi we mnie podziw i zachwyt. Nie miałam usłanej różami drogi do szczęścia. Tylko długopis, który nosiłam każdego dnia, moja własna para magicznych rubinowych pantofli[*].

„Nie ma jak w domu”.

„Nie ma jak w domu”.

Dom nie był fizycznym miejscem, ale celem. To był powrót do samej siebie, do czystego stanu wiedzy i niewiedzy, bycia i niebycia – paradoks współistnienia ziemskiej i duchowej egzystencji. Każdy rysunek stanowił powrót do domu. Powrót do niewinności. Powrót do stwórcy. Powrót do danej mi przez Boga doskonałości.

Zapraszam cię do powrotu do domu – do dzikiej, cudownej nieświadomości swojego najczystszego ja.

Czekasz. Poddajesz się.

Rysunki PODDANIA

Pusta kartka to biała flaga naszej kapitulacji. Spotyka nas tam, gdzie jesteśmy – w danej chwili, w danym miejscu. Odnajduje nas w stanie wyczerpania lub egzaltacji. Zaprasza nas do tworzenia i wejścia w przestrzeń wyzwalającej nieważkości. Kiedy rysujemy, tworzymy niekończące się chwile poddania. Wszystko zaczyna się od ciekawości, z jaką gubimy się w falujących liniach. Trwa w magii objawiających się przed nami obrazów. Kończy się naszym oniemiałym zachwytem – jak do tego doszło?

Każde dzieło sztuki żąda od nas przede wszystkim poddania się. Patrz. Słuchaj. Przyjmij. Zejdź im z drogi.

— C. S. Lewis

Twórcza ekspresja to ciągła podróż odpuszczania – poddawania się. Niczego nie pragnie, nie wywyższa się. Prowadzi nas do miejsca, w którym wolność jest jednocześnie działaniem i celem. To boskie wezwanie do odrzucenia naszych zewnętrznych ograniczeń i zwinięcia się do wewnątrz. Do spojrzenia w głąb siebie i odnalezienia prawd, które – jak uroczyście utrzymywaliśmy – nie mają z nami nic wspólnego.

Mogą zdarzyć się też chwile, w których ogarną nas wątpliwości i sceptycyzm. Kiedy nasze codzienne rysowanie stanie się niezauważalną rutyną. Choć jeszcze będziemy szkicować, to bardziej siłą bezwładu, aż niepokój zmusi nas do poszukiwania kolejnego nowego odkrycia.

W takich momentach nie należy uznawać tych emocji za mniej wartościowe niż te, które inspirują i pobudzają do działania. W wątpliwościach i poczuciu zablokowania ujawniają się stare wzorce i pułapki ego. Wykorzystaj uczucie dręczącego niepokoju jako otwartą drogę do dalszego rysowania. Nie poddawaj się rezygnacji – poddaj się tworzeniu. Pogódź się z emocjami takimi jak apatia czy rezygnacja. Oddaj im cześć, tak jak każdej innej emocji, i uwolnij się spod ich jarzma.

Oto twoje poddanie.

RYSUJ, choć odczuwasz NAPIĘCIE

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Kiedy zamierzamy się poddać, nasze ciało reaguje odruchowym napięciem. Napięcie utrzymuje się w oczekiwaniu na zmianę lub zwiększa i stawia opór. Może objawić się sztywnością szyi, zaciskaniem szczęk, a nawet wstrzymywaniem oddechu. Każdy narząd staje się instrumentem grającym symfonię napięcia i rozluźnienia. Napięcia i uwolnienia.

Historia fizyki to historia napięć między naturalną tendencją do rzutowania naszych codziennych doświadczeń na wszechświat a niezgodnością wszechświata z naszym doświadczeniem.

— Carl Sagan

W ramach tego ćwiczenia poczujesz, w jaki sposób napięcie może wpłynąć na twoją ekspresję. Uświadomisz sobie przypływy i odpływy jego natężenia, zaobserwujesz, jak oddziałuje ono na kierunek i ruch twojego dzieła.

Jeśli czujesz zauważalne napięcie w swoim ciele, wykorzystaj to jako impuls dla tego ćwiczenia.

Jeśli nie, wykonaj niżej wskazane ćwiczenia, aby osiągnąć efekt fizycznego napięcia i rozluźnienia. Zwróć uwagę na to, jak się czujesz w trakcie każdego ćwiczenia i po jego zakończeniu. Wytrzymaj w każdej z tych pozycji dłuższą chwilę, ale nie przesadź. Celem tego doświadczenia nie jest spowodowanie bólu lub kontuzji. Jego efektem ma być uświadomienie sobie skutków przedłużającego się napięcia.

Wstrzymaj oddech.

Zaciśnij szczęki.

Zaciśnij obie dłonie.

Przyciśnij ramiona do uszu.

Zegnij stopy, unosząc palce w kierunku goleni.

RYSUJ

Kiedy skończysz, narysuj, jakie to uczucie – utrzymywać ciało w napięciu i w końcu je uwalniać. W razie potrzeby wykonaj w trakcie rysowania każde z tych ćwiczeń, aby ponownie poczuć jak reaguje ciało. Zobrazuj napięcie za pomocą kropek, linii, znaków lub kształtów i pozwól, aby za pośrednictwem pióra nastąpiło jego rozładowanie.

Kiedy poddasz się temu doświadczeniu, spłynie na ciebie spokój. Rozluźnisz dłoń trzymającą pióro, a umysł i ciało odnajdą w nim nieznane ci wcześniej wyciszenie. Kiedy podejmujemy się dbania o siebie i samoleczenia, nasz umysł i ciało działają wspólnie i w porozumieniu, aby pomóc nam w naszej transformacji. To nowy początek i świadomość nowych punktów napięcia i uwolnienia.

Niezależnie od tego, czy to pierwszy, dwudziesty pierwszy czy setny dzień twojego rysowania, umysł, ciało i duch wesprą cię w twojej przemianie. Zaufaj i poddaj się temu.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakikolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ ULGĘ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Częścią podróży z Poezją Rysunku jest znalezienie drogi do prawdy o tym, kim jesteśmy. Prawda ta może nie być oczywista lub łatwa do odkrycia, co oznacza, że różne rysunki mogą ujawniać mniej lub więcej tego, czego potrzebujemy lub co jest nam zbędne. Zwieńczeniem każdej lekcji jest osiągnięcie jedności naszej fizycznej, umysłowej, emocjonalnej i duchowej istoty.

Aby być w pełni żywym, w pełni człowiekiem, i całkowicie świadomym, należy być nieustannie gotowym na wypadnięcie z gniazda. Żyć w pełni to żyć wciąż na ziemi niczyjej, przeżywać każdą chwilę jako zupełnie nową i świeżą. Żyć to być nieustannie gotowym na kolejną śmierć.

— Pema Chödrön

Piękno każdego szkicu nie leży w jego wyglądzie, polega raczej na zdolności do odsłaniania kolejnych warstw toksycznych lub przebrzmiałych narracji. Warstwy te mogą składać się z oczekiwań społecznych, wpojonych przekonań, porównań lub zakorzenionych sposobów zachowań. Często nie zdajemy sobie sprawy z ilości i grubości tych warstw. Możemy tylko traktować samych siebie z wyrozumiałością i cierpliwie ufać, że ostatecznie dotrzemy do celu.

Kiedy myślimy o naszej prawdziwej naturze, dążymy do tego, aby nasza zewnętrzna aura była zgodna z naszym wewnętrznym ja. Spróbujmy zwizualizować na kartce harmonię – lub jej brak – między twoim zewnętrznym i wewnętrznym światem.

RYSUJ

Poniższe wskazówki pomogą ci narysować każdą z trzech warstw, od zewnętrznej do wewnętrznej:

- W przypadku pierwszej warstwy, czyli tuż przy krawędziach strony, skoncentruj się na zewnętrznym obrazie swojego ciała. Skup się na ubraniach, jakie nosisz, na tym, jak się zachowujesz itp. W jaki sposób odzwierciedlają to, kim jesteś lub jak chcesz, by cię postrzegano? Skoncentruj się na energii, którą przekazujesz lub manifestujesz poprzez swoją zewnętrzną powłokę.

- W drugiej warstwie kieruj się ku wnętrzu. Wyobraź sobie, że pierwsza warstwa to zasłona chroniąca ciebie i innych przed odkryciem tego, co znajduje się pod powierzchnią. Przed czym ich chronisz? Skoncentruj się na emocjach lub prawdach, które boisz się ujawnić.

- W trzeciej warstwie na samym środku kartki narysuj istotę tego, kim jesteś. Narysuj swoje pasje, wyjątkowe dary, które posiadasz, to, co w tobie najcenniejsze. Jeśli jeszcze nie wiesz dokładnie, co to takiego, narysuj siebie jako dziecko promieniujące wewnętrznym światłem.

Badając wszystkie trzy warstwy skup się na odsłoniętych przez nie myślach lub spostrzeżeniach. Możesz rysować obiekty lub obrazy – albo potraktować to ćwiczenie w bardziej abstrakcyjny sposób, używając energii znaków, aby przemawiały we własnym imieniu.

Możesz także wybrać, czy wolisz rysować od zewnątrz, czy też zacząć od środka i kierować się ku powierzchni. Zaufaj swojej intuicji, niech podsunie ci najbardziej sensowne rozwiązanie.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Gdy skończysz, przyjrzyj się uważnie całemu rysunkowi. Nawiąż wewnętrzny kontakt z miejscami, które wyrażają harmonię między twoim wewnętrznym i zewnętrznym ja, zastanów się, gdzie jej brakuje. Spróbuj odpowiedzieć sobie na pytanie, dlaczego tak się dzieje.

Jeśli chcesz, rozpocznij pracę nad nowym rysunkiem i wyraź w nim jądro twojego jestestwa.

Wróć do tego ćwiczenia za każdym razem, gdy poczujesz brak harmonii między którąkolwiek z naszkicowanych warstw. Niech to będzie podpowiedź, że musimy wyjść ze skorupy, podnieść kurtynę, porzucić ochronę, która powstrzymuje nas przed powrotem do naszego najwyższego ja.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Zaczynałem od skanowania mojego ciała, aby określić, jak się w danej chwili czuję. Pomyślałem, że muszę nazwać to, co czuję, zanim zacznę rysować. To skłoniło mnie do próby narysowania etykiet, które wymyśliłem. Wtedy mój świadomy umysł próbował stworzyć obraz, który kojarzyłem z daną etykietą (etykietami). Na przykład pewnego dnia czułem się uziemiony, więc narysowałem korzenie. Ten proces mnie frustrował, ponieważ czułem, że muszę rysować etykiety, a nie mam żadnego wykształcenia artystycznego, więc czułem się zablokowany”.

„Wtedy rozmowa w cztery oczy z Sheilą pomogła mi uświadomić sobie, że próbując rysować etykiety przekształcam proces w sztukę, a tu nie chodzi o sztukę. Szkice, które stworzyłem po naszej rozmowie, były zupełnie inne. Zmienił się mój sposób myślenia – a także proces szkicowania”.

„Od czasu tej zmiany nie przypisuję już etykiet do tego, co czuję w momencie rysowania. Zamiast tego podtrzymuję świadomość tego uczucia, dopóki nie zainspiruje ono ruchu mojej ręki. Całkowicie poddaję się jej woli. Dopiero wtedy rozpoznaję, co to za uczucie”.

„Poddanie się uczuciu pozwala mi połączyć się z głębszymi emocjami i uświadomić sobie, co dzieje się pod powierzchnią mojej świadomości”.

— Alain Cormier, @dessinpoetic

* Magiczne rubinowe pantofle nosiła Dorotka w filmie Czarnoksiężnik z Krainy Oz [przyp. tłum.].

15

NARYSUJ MĄDROŚĆ

Gdy wzrok kierujesz do wewnątrz, każdy szkic staje się kwiatem symbolizującym twoje przebudzenie. Codziennie zawierasz pokój z paradoksem, przeciwstawieniem i sprzecznością, które składają się na ekspresję twojej wiary, nadziei, miłości, zdrowego rozsądku, życia, prawdy, wiary, zaufania i odwagi. Twoja percepcja rozszerza się, aby uwzględnić i zaakceptować konflikt i zamęt jako część procesu tworzenia.

Wczoraj byłem sprytny, więc chciałem zmienić świat. Dziś jestem mądry, więc zmieniam samego siebie.

— Rumi

Akceptacja jest początkiem mądrości. Pozwala ci dostrzec na papierze te elementy osobowości, których twoje ego nie pozwoli ci zobaczyć w żaden inny sposób. Kwitnie w tobie pewność niepewności i niepewność pewności. Wiesz, że nic nie wiesz. Akceptacja jest drogą do zmiany.

Kiedy przykładasz pióro do kartki, nadajesz sens bezsensowi. Myślisz poza zmysłami, choć jednocześnie każdy twój zmysł odbiera impulsy. Poprzez kolejne przekształcenia proces twórczy otwiera nowe perspektywy. Niepołączone myśli łączą się ze sobą. Połączenia są zaplanowane i nieplanowane, świadome i nieświadome. Mądrość to jedno i drugie.

To, co postrzegasz jako zło, działa dla twojego dobra. To nawóz użyźniający glebę, z której w twoim życiu może zakwitnąć większe dobro. Czyni możliwym ponowny wzrost. Maksymalizuje twój potencjał.

To, co postrzegasz jako negatywne, otwiera drogę temu, co pozytywne. Równowaga i wymiana między tym, co uważasz za negatywne i pozytywne wyzwala dynamiczną interakcję która stanowi definicję życia.

Na zajęciach plastycznych, kiedy po raz pierwszy uczysz się rysować, jednym z pierwszych ćwiczeń zadanych przez nauczyciela jest rysowanie przestrzeni negatywnej. Bierzesz przedmiot, taki jak koło roweru, i rysujesz tylko w przestrzeni wewnątrz i wokół niego. Nie rysujesz samego koła. Miejsce, które powinno zajmować koło, pozos-taje puste.

Przyjrzyj się teraz niektórym obiektom w swoim otoczeniu i rozważ przestrzeń negatywną wokół nich. Kiedy spojrzysz w tę przestrzeń i zaczniesz dostrzegać, w jaki sposób kształtuje ona przestrzeń pozytywną, poszerzysz swoją perspektywę. Uzyskany dzięki temu wgląd w istotę ludzi, miejsc, przedmiotów i doświadczeń, to kolejny poziom mądrości, którego pragniesz doświadczyć.

Alice nigdy nie uważała się za osobę kreatywną. Zamiast tego obserwowała z ciekawością, jak jej ojca i siostrę łączy wzajemna miłość do malarstwa. Przychodziło im to z taką łatwością. Jej ojciec od najmłodszych lat zachęcał siostrę do malowania, widząc jak rozkwita jej naturalny talent. Rozumieli się bez słów, współodczuwali rzeczy, które nie były widoczne dla oka.

Pod pewnymi względami czuła się pominięta. Obserwowała więź łączącą tych dwoje i pragnęła odczuwać podobną bliskość, ale – jak wyjaśniała uczestnikom naszych warsztatów – nie przyjmowała niczego na wiarę, „zawsze potrzebowała dowodów”. Ją także łączyła z ojcem głęboka i pełna miłości relacja. To nie zazdrość sprawiała, że Alice czuła się pominięta. Chodziło bardziej o ciekawość. Alice zawsze wyobrażała sobie, jak by to było, gdyby umiała odnaleźć w sobie więcej kreatywności. Założyła jednak, że do tego trzeba mieć artystyczną duszę. Wierzyła, że ponieważ ma umysł analityczny, nie może być kreatywna. Według niej te dwa typy myślenia nie mogły współistnieć.

Alice wniosła do Poezji Rysunku wrodzoną skłonność do pogłębionej analizy. Kiedy spytałam ją, jaki rodzaj sztuki ją pociąga, od razu zachwyciła się silnymi kontrastami cienia i światła. Uwielbiała surowe obrazy i subtelne różnice między odcieniami szarości. Kiedy Alice po raz pierwszy wzięła udział w warsztatach Poezji Rysunku, podążała za swoją ciekawością. Interesował ją aspekt fizjologiczny, psychologiczny i duchowy rysowania, który obserwowała u mnie i innych uczestników. Rysunki, które tworzyliśmy, wydawały jej się zrozumiałe, a głębia analizy harmonizowała z jej własnym nastawieniem i rozumieniem rozwoju.

Kiedy zaangażowała się w proces tworzenia, uderzyło ją, jak szybko mogła wejść we „flow” poprzez proste kreślenie linii na papierze. Rysowanie abstrakcyjnych linii przychodziło jej łatwiej niż dokładne odwzorowywanie konkretnych przedmiotów. Odkryła, że w ten sposób wnika w swoją podświadomość i nieświadomość. Wewnątrz niej otwierało się przejście. Ścieżka odzwierciedlająca drogę, którą podążała przez całe życie, nie mogąc jej przekroczyć. Odkryła, że akt rysowania stanowi przeciwwagę dla sposobu, w jaki nadmiernie analizuje, roztrząsa i ocenia sytuacje życiowe i emocje.

„Tutaj mogę się bawić, nie muszę szukać doskonałości” – wyjaśniła podczas omawiania jednej z sesji. Poprzez kreślone znaki mogła wyrazić samą siebie w sposób, jakiego nie doświadczyła nigdy wcześniej. „Każdy rysunek to jednocześnie ewolucja i rewolucja”.

W ciągu kilku tygodni Alice stała się żarliwą pasjonatką rysowania. Każdego ranka z entuzjazmem przystępowała do szkicowania, ciekawa nowych spostrzeżeń. Podeszła do tego tak, jak do swoich studiów. Zagłębiała się w każdy szczegół, badała każdą linię niczym hieroglif, który należy rozszyfrować. Z początku objawienia napływały swobodnie i często, aż stały się dla niej czymś oczekiwanym. Dzień po dniu i tydzień po tygodniu pojawiały się kolejne spostrzeżenia, które pobudzały jej wewnętrzny rozwój.

Aż pewnego dnia tak nagle, jak wystartowała, zatrzymała się. Poczuła nieoczekiwany opór, którego nie potrafiła zrozumieć. Była coraz bardziej sfrustrowana. „Co się stało?” – zastanawiała się. Wcześniej wszystko szło tak łatwo, ale teraz bardziej przypominało ciężką pracę. W końcu jej frustracja przerodziła się w zniecierpliwienie, a zniecierpliwienie w gniew. Dawno nie czuła tej emocji. Nie wiedziała, skąd się wzięła – wiedziała jednak, że chce ją przenieść na papier. Tak też zrobiła.

„Myślę, że gniew pojawił się, gdy próbowałam narysować coś konkretnego, a nie tylko kreślić abstrakcyjne linie. Przez kilka dni rysowałam rzeczy, które mi się nie podobały; chciałam wyrwać te kartki ze szkicownika, ponieważ zaburzały estetykę, którą wprowadzałam na poprzednich stronach. Jednak kontynuując dzieło w końcu zaakceptowałam konflikt. Zdałam sobie sprawę z gniewu, jaki wywoływał, zrozumiałam dlaczego się pojawił, i pozwoliłam sobie poczuć, że utknęłam w miejscu. Dzięki temu ponownie zaczęłam wyrażać samą siebie”.

Jednym ze szczególnych doznań towarzyszących pierwszym próbom rysowania jest opór. Przechodzisz od pełnej świadomości i kontroli do nagłego poczucia pustki i blokady. Często ogarnia cię frustracja. Twoje rysunki nie dają ci tego, czego po nich oczekujesz.

„Czuję się rozkojarzona. Nie jestem w stanie osiągnąć takiej swobody, jaką czułam wcześniej”.

„Czuję, że utknąłem. Nie sięgam wystarczająco głęboko”.

„Wydaje mi się, że to bazgroły. Nie mają żadnego sensu”.

„Naprawdę podobało mi się to, co działo się w zeszłym tygodniu, ale w tym tygodniu już tego nie czuję”.

Kiedy widzisz, kosztujesz, dotykasz i doświadczasz wyrażonej w rysunkach pełni swego jestestwa, pragniesz aby to trwało. Podobnie jak w wypadku wszystkich emocji, również wątpliwości i frustracja mogą nam pomóc. Proszą nas, byśmy poczuli dyskomfort i zadali sobie pytanie o jego przyczyny. Dlaczego wątpię w ten proces? Dlaczego czuję frustrację, gdy niektóre dni okazują się mniej płodne niż inne? Wyjdź poza proste reakcje i spójrz do wewnątrz. Zadaj sobie pytanie: w jakich momentach w twoim życiu pojawiają się te same emocje? Co takiego w ruchu od odłączenia do połączenia linii, od głębin do powierzchni, wywołuje u ciebie niepokój? A jeśli zamiast powodu do irytacji lub frustracji potraktujesz to jako okazję do pauzy i zastanowienia się?

Za każdym razem, gdy uczestnicy przechodzą przez tę fazę procesu, podkreślam potrzebę pauzy. Pauza nie oznacza końca podróży. Oznacza zatrzymanie i uchwycenie chwili. Wpatrz się w ten moment. Oddychaj nim. Skup się na nim. Odpręż się w nim. Pauza jest sposobem na dokończenie wydechu i rozpoczęcie nowego cyklu kolejnym wdechem. Może oznaczać dzień lub dwa dni wolne od rysowania, skrócenie czasu szkicowania lub tymczasową zmianę czasu, miejsca i częstotliwości wykonywania ćwiczeń. Od ciebie zależy, jak będzie wyglądać twoja „pauza”, ale pamiętaj, że jest ona częścią procesu.

Kiedy Alice osiągnęła stan równowagi, jej umysł i ciało podpowiedziały jej, że nadszedł czas na pauzę. Nadszedł czas, aby odpocząć od energii i pośpiechu intensywnego wzrostu i wyciszyć się. Nie była świadoma tego, co się dzieje, rozpoznawała tylko odczuwane przez siebie emocje. To był pierwszy wybój na drodze, który wreszcie pozwolił jej poznać moc tego doświadczenia. Od bardzo dawna nie była świadoma skrajnych emocji. Kiedy zrozumiała, że może naszkicować swoje frustracje i zniecierpliwienie, dostrzegła, jak rozwija się wizualny język jej emocji.

Oto mądrość płynąca z odrzucenia starych zasad. Sprzątasz stare pomysły, zyskujesz miejsce na nowe. Porządkujesz swój dom, aby zrobić miejsce na kolejny kreatywny miszmasz. Ponieważ nieustannie się rozwijamy, ważną częścią procesu naszego uzdrowienia jest pogodzenie się i pożegnanie z tymi elementami nas samych, które odrzucamy. Jesteśmy wdzięczni naszej przeszłości za to, jak dobrze nam służyła, i jak wpłynęła na to, kim jesteśmy dzisiaj. To spostrzeżenie nie musi odnosić się do lat czy dziesięcioleci. Może dotyczyć tego, kim byliśmy w zeszłym miesiącu lub w zeszłym tygodniu. Każdy krok naszej podróży to modlitwa o łaskę. Łaskę, która rzuca światło na nasze prawdy, nasze początki i podtrzymuje nas w dalszej długiej podróży.

Teraz jesteś tutaj. Zaakceptuj konflikt. Uwolnij go.

Rysunki MĄDROŚCI

Część mądrości, którą zdobywasz dzięki codziennemu rysowaniu, pochodzi ze sposobu, w jaki uczysz się akceptować zmiany i tego, jak reagujesz na komfort i dyskomfort odczuwany podczas tego procesu. Dyskomfort przypomina nam o konieczności spojrzenia w głąb siebie, ale komfort może nam dać to samo – w zależności od kontekstu lub zadawanych pytań. Jedno i drugie jest potrzebne w procesie naszej ewolucji i uzdrowienia. Istnieje jednak różnica między dążeniem do odczuwania komfortu w celu uleczenia, a unikaniem doznawania dyskomfortu.

Poznanie samego siebie jest początkiem wszelkiej mądrości.

— Arystoteles

Zapytaj siebie:

- Czy źródłem mojego komfortu jest samozadowolenie, czy poczucie spełnienia obowiązku (szkicujesz, ponieważ musisz, czy ponieważ tego pragniesz)? Jeśli tak, zadaj sobie pytanie, dlaczego tak się dzieje.

- Czy mój komfort wynika z potrzeby połączenia nowych spostrzeżeń i zdobytej wiedzy z moim życiem (tj. cieszy cię świeże doświadczenie wzrostu lub transformacji)?

- Czy mój komfort jest sposobem na stabilizację i zyskanie poczucia pewności w moim życiu, gdy wszystko wokół jest niepewne (tj. rysowanie pozwala ci przejść przez to, czego doświadczasz, nawet jeśli nie prowadzi to do głębszego wglądu w samego siebie)?

RYSUJ nawet Z POCZUCIEM KONFLIKTU

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Jednym ze sposobów myślenia o naszych emocjonalnych wzlotach i upadkach jest porównanie ich do działania wahadła. Wahadło kołysze się w tę i z powrotem niczym emocje w opozycji i w harmonii ze sobą. Kiedy codziennie rysujemy, odbijamy się od danej emocji, nabieramy szybkości i rozpędu, poddajemy się sile grawitacji i narastającemu napięciu. Jesteśmy zafascynowani wzrostem i nauką, ale zapominamy o newralgicznej chwili spoczynku między jednym a drugim wahnięciem.

Ostatecznie okazuje się, że możemy znieść znacznie więcej, niż nam się wydaje.

— Frida Kahlo

To właśnie w tym środkowym stanie wahadło ma największą energię i pęd. Podobnie jest w przypadku naszego miejsca ciszy i spoczynku, gdzie krzyżują się drogi przemiany i uzdrowienia. Pozwolenie sobie na odpoczynek, na rysowanie dla samego rysowania, tworzy miejsce dla akceptacji i poddania się temu procesowi. Musisz wierzyć, że każda jego część ma swój sens. Niektóre sprawy doprowadzą do zmiany, a inne nie.

Liczy się to, czy potrafimy je rozróżnić.

Podczas następnego ćwiczenia rozważ, jak wygląda i jakie odczucia budzi w tobie prawda.

- Czy czujesz, jakby rozbijały się wokół ciebie fale? Fale są ogromne, czy małe?

- Czy czujesz, jakby wewnątrz zapalało się światło? Co jest źródłem tego światła?

- Czy odczuwasz rezonans lub wibrację pozostającą w harmonii z twoją duszą?

- Czy odczuwasz to jako gwałtowny proces, czy też jest to powolne odsłanianie? Jak ci się wydaje?

RYSUJ

Wybierz leżący obok ciebie przedmiot i przyjrzyj się przestrzeni wokół niego. Zakreśl pustą przestrzeń i wypełnij znakami stworzony przez siebie obszar. To ćwiczenie najlepiej sprawdza się w przypadku przedmiotów, które mają duże prześwity, takich jak koła rowerowe, klatki, rośliny, drewniane krzesło lub ołówki w słoiku.

Zapomnij o zakrytym fragmencie kartki. Może się okazać, że zechcesz zamalować pustą przestrzeń, jak w przypadku martwej natury lub portretu. Oprzyj się temu pragnieniu. Uwolnij się od potrzeby zobaczenia konkretnego obiektu. Obserwuj przestrzeń wokół niego – tak jak patrzysz na obrys kształtu, lub kiedy świeci za nim jasne światło, a wszystko, co można zobaczyć, to cień.

Patrz dalej w ten sposób – może poczujesz opór lub wyzwanie. Odnajdywanie pustych miejsc za obiektem nie leży w naszej naturze. Nauka nowego spojrzenia wymaga cierpliwości i wyrozumiałości w stosunku do samego siebie.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

Narysuj akceptację

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Wszyscy nosimy w sobie coś przypominającego kłębek przędzy. To kłąb węzłów wyrażających wyzwania, lekcje i/lub traumy (doświadczone przez nas lub przekazywane z pokolenia na pokolenie). Niektórzy z nas nawet nie zdają sobie sprawy z jego istnienia. Inni go dostrzegają, ale odsuwają od siebie, wypierają go lub chcą odsunąć w czasie konieczność jego rozplątania. Jeszcze inni siedzą i patrzą w nicość, przytłoczeni i niepewni, od czego i kiedy zacząć.

Znać innych to inteligencja; znać siebie – to prawdziwa mądrość. Silny panuje nad innymi; panować nad samym sobą – oto prawdziwa moc.

— Lao Tzu

Pewnego dnia budzisz się i stwierdzasz, że nadszedł czas. Zaczynasz zatem rozplątywać… węzeł po węźle. Niektóre węzły są duże i bardziej oporne, podczas gdy inne są mniejsze i wymagają niewielkiego wysiłku. Niektóre węzły będą od siebie oddalone, podczas gdy inne pojawiają się tuż przy sobie, ciasno upakowane.

Jeśli kiedykolwiek zdarzyło ci się rozwiązywać węzły, wiesz, jakie to może być frustrujące i trudne. To normalne, że gdy węzeł jest zbyt ciasny, aby go poluzować, masz ochotę odpuścić. Jeśli jednak wystarczy ci cierpliwości, satysfakcja z jego rozplątania da ci energię do pokonywania kolejnych przeszkód.

Na kłębek składają się nici. Każda nić reprezentuje otwierającą się przed nami ścieżkę. Każda z nich odsłania cudowną magię Boga i wszechświata.

- Ile węzłów zostało już rozplątanych?

- Jak duży jest pozostały kłębek przędzy?

- Czy twój kłębek jest bardzo splątany?

- Jak często pojawiają się w nim węzły?

- Węzły są duże, czy małe?

RYSUJ

Pokaż na kartce, jak dzisiaj wygląda twój kłębek włóczki. Narysuj plątaninę linii i zmierzaj swobodnie w kierunku, w którym cię poprowadzą.

Jeżeli poczujesz w tym momencie stres, oddychaj spokojnie i zastanów się, jak podchodzisz do węzłów w swoim życiu. Czy któryś węzeł był na tyle duży, że nie dało się go rozplątać? Czy był wart, by do niego wracać? Czy zdarza się, że prosisz kogoś o pomoc w rozwiązywaniu węzłów w swoim życiu? Czym się najbardziej ekscytujesz otwierając nowy rozdział swojego życia?

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Rozplątując cierpliwie swój kłębek włóczki nie bój się tego, co sobą reprezentuje. Masz teraz do dyspozycji specjalnie zaprojektowane narzędzia, które pomogą ci podjąć właściwe działania. To właśnie w procesie odkrywania zaczyna się uzdrowienie i przemiana. Teraz jesteś tutaj, czyli dokładnie tam, gdzie trzeba.

Jesteśmy tu wszyscy razem… połączeni tą nicią i cudem mądrości, która ujawni się w nas wszystkich.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Poezja Rysunku stała się dla mnie przedłużeniem terapii. To docieranie do korzenia moich emocji i rozważanie, w jaki sposób ten korzeń tam wyrósł, jakie fizyczne uczucia/emocje z niego czerpię. Jak je przepracować i czerpać inspirację do samoleczenia? Dowiedziałam się, jak wiele ze swojego wnętrza wyrażam jako artystka, ale także w życiu codziennym. To doświadczenie pomogło mi spojrzeć w inny sposób na docierające do mnie sygnały zwrotne. Pomogło mi wyjść z mojej strefy komfortu, nie tracąc poczucia bezpieczeństwa. Co najważniejsze, nawiązałam kontakt z innymi ludźmi, którzy mają podobne doświadczenia. To było jak pójście do sklepu, przymierzenie bluzki, której nigdy wcześniej nie miałaś na sobie – i stwierdzenie, że idealnie na ciebie pasuje”.

„Kiedy tworzyłam ten rysunek, wciąż myślałam, co to dla mnie znaczy i dokąd zabiera mnie mój kompas. Tworząc i zastanawiając się nad tym, stwierdziłam, że mój kompas może być zepsuty, tak jak u Jacka Sparrowa, ale w końcu zaprowadzi mnie tam, gdzie mam się znaleźć. A może kieruje nim miłość? Miłość do tych, którzy towarzyszą mi w mojej podróży”.

„W końcu doszłam do wniosku, że mój wewnętrzny kompas prowadzi mnie do mnie samej. Kieruje nim miłość, ale nie jest to miłość do bliskich mi osób, bo ta jest mi już dana. Prowadzi go miłość, której potrzebuję dla siebie. Byłam w stanie przebić się wzrokiem przez wszystkie warstwy mojej istoty i dostrzec, jak głęboko muszę sięgnąć, aby dostać się do samego rdzenia. Ten obraz był punktem zwrotnym w mojej podróży, ponieważ pokazał mi, że chociaż zaczęłam się zmieniać i rozwijać, wciąż ukrywałam się przed samą sobą. Myślę, że uświadomienie sobie, dokąd próbuje mnie skierować mój kompas, pozwoliło mi zacząć ponownie kochać siebie”.

— Emily Gonzales, @emily_inks

16

NARYSUJ INSPIRACJĘ

Gdy codzienne rysowanie wejdzie ci w krew, pojawi się naturalna chęć podzielenia się tym doświadczeniem z innymi. W zależności od poziomu twojego komfortu taka potrzeba może pojawić się stosunkowo wcześnie, może też narastać stopniowo. Tę chęć dzielenia się może rozpalić pragnienie podjęcia nowego wyzwania, może ona też być częścią strumienia twórczej energii płynącej do wewnątrz.

Kiedy rozwijasz swoją kreatywność, dostrzegasz już prawdopodobnie, jak zwiększają się twoje inspiracje. Inspiracja jest energią. To motywacja. To obfitość radości i wdzięczności. Potrzebuje paliwa, aby podtrzymać swój płomień. Podsycasz go, dając mu świadectwo. Jak widać, trzeba go rozniecać. To, w jaki sposób możesz spotęgować swoje inspiracje, omówimy w następnym rozdziale; na razie możemy stwierdzić, że kiedy się rozwijają, stają się dowodem twojej nadziei, odwagi, przekonań — stają się ekspresją. W miarę rozwoju ekspresji, w naturalny sposób dochodzimy do punktu, w którym pragnie się ona multiplikować. Pragnie być doświadczana wspólnie.

Prawdziwa wspólnota to duchowa praktyka wiary w siebie i przynależności do samego siebie tak głębokiej, że jesteś w stanie dzielić się swoim najbardziej autentycznym ja ze światem i znaleźć świętość zarówno w byciu częścią większej całości, jak i w samotności na pustkowiu. Prawdziwa wspólnota nie wymaga od ciebie zmiany tego, kim jesteś; wymaga od ciebie bycia tym, kim jesteś.

— Brené Brown

Kiedy zaczęłam współpracować z innymi na Instagramie, pogłębiło to moje więzi i uznanie dla naszej społeczności. Zaczęło się to bardzo tradycyjnie. Twórcy z całego świata przesyłają sobie nawzajem pocztą elektroniczną niedokończone prace i uzupełniają je we własnym stylu. Mam dziesiątki pamiątek dokumentujących te przejawy hojności ducha. Wyniki były wielce inspirujące, a bardziej niesamowita niż samo piękno tego, co zostało stworzone, była nadzieja, którą zainicjowała ta współpraca, odwaga, którą zaktywizowała i perspektywa, jaką dała każdemu z nas. Współpraca nie tylko podsyca inspiracje, ona je pomnaża.

Kiedy współtworzymy, wnosimy się na wyższy poziom. Nie tylko zastanawiasz się, jak wydobyć z siebie to, co najlepsze, ale także jak wydobyć to, co najlepsze ze swojego partnera. Zamiast komunikować się za pomocą słów, mimiki twarzy lub mowy ciała, poznajecie się nawzajem poprzez to, co wyrażacie na płótnie lub na papierze. Odsuwasz na bok zewnętrzny osąd lub krytycyzm i po prostu dostrzegasz ekspresję czyjejś duszy. W ten sposób możesz także przejrzeć się w oczach innej osoby. Pozwalamy, by atrament wymówił niewypowiedziane słowa i wyraził niewyrażone uczucia. Jest to zdrowy sposób na zbadanie niewygodnych uczuć lub napięć, które mogą istnieć między tobą a twoim współtwórcą. Jest to również niesamowity pomysł na wprowadzenie do twojego związku z drugą osobą intymności i wrażliwości, których do tej pory brakowało w waszej relacji. To wykracza poza zwykłe ćwiczenia i otwiera przed tobą świat nowych możliwości.

Oba powody współdzielenia odpowiedzialności i podjęcia współpracy stanowią sposób na zintensyfikowanie naszego rozwoju. Niezależnie od tego, czy zachęcamy kogoś, aby podjął ten krok dla siebie samego, czy zapraszamy go do współpracy z nami nad wspólnym szkicem, wewnętrzne pragnienie doświadczania tego wraz z innymi stanowi element procesu uzdrawiania.

Po raz pierwszy spotkałam Ronena w kawiarni Verve w Los Angeles, miejscu, w którym codziennie rysowałam. Ronen, znany i ceniony muzyk, widział moje szkice, co stanowiło pretekst do nawiązania rozmowy.

Naszą dyskusję rozpoczęliśmy od przedstawienia genezy i celu Poezji Rysunku. Natychmiast nawiązaliśmy nić porozumienia, dzieląc się pasją do kreatywnej ekspresji, wiarą w znaczenie wyrażania emocji oraz doświadczeniem siły improwizacji. Ta więź podsunęła Ronenowi pomysł – zainspirowała go.

„Powinniśmy zrobić coś razem. Połączyć twoje szkice z moimi dźwiękami” – oświadczył. To mnie zaintrygowało. Bez trudu opracowaliśmy projekt i uzgodniliśmy przebieg współpracy. Ronen przysyłał mi zestaw wybranych przez siebie kompozycji, a ja twórczo wyrażałam emocje, jakie wywoływały we mnie jego utwory.

Ronen starannie wybrał każdą kompozycję i ułożył je w takiej kolejności, aby opowiadały jedną spójną historię. Kiedy jednak zaczęłam słuchać playlisty, utwory były ułożone alfabetycznie, a nie w kolejności, w jakiej zostały wyselekcjonowane. W rezultacie jego muzyka zabrała mnie w podróż zupełnie inną niż ta, którą dla mnie zaplanował. Następstwo kompozycji, które w jego zamyśle miało prowadzić do stopniowej kulminacji, stało się kalejdoskopem różnych melodii, które sprawiały, że przeskakiwałam od jednej emocji do drugiej. Niektóre wstrząsają, inne płyną bardziej łagodnie. Wtedy nie miałam pojęcia, że kolejność miała być zupełnie inna, więc zareagowałam instynktownie, wyzbywając się jakichkolwiek oczekiwań. Pozwoliłam mojemu umysłowi i ciału poczuć wszystko to, co towarzyszyło muzyce.

W miarę słuchania zmieniło się również moje pierwotne podejście do tej współpracy. Moim twórczym planem było stworzenie jednej pracy na podstawie wszystkich utworów z listy. Po wysłuchaniu playlisty w losowej kolejności dostrzegłam jednak przewijające się przez nią trzy wyjątkowe i zdecydowane emocje: strach, pokój i miłość. Nie miałam pojęcia, czy Ronen zamierzał przekazać właśnie te emocje. Po prostu takie odczucia wzbudziła we mnie jego ekspresja. Zdecydowaliśmy się nie wpływać na siebie, dzieląc się szczegółami tego, co czuliśmy lub myśleliśmy. Pozwoliliśmy, by kreowanie muzyki i rysunku przemówiło samo za siebie.

Podczas tego doświadczenia były chwile, w których czułam się, jakbym siedziała w głowie Ronena, wyobrażając sobie, co myśli i czuje wraz z każdą nutą. Wsłuchiwałam się uważnie w rytm i pauzy między dźwiękami, w sposób, w jaki w jednej chwili zanikały lub brzmiały coraz donośniej. Wczuwałam się nawet w grające w danym momencie instrumenty, dzięki czemu przez cały czas byłam obecna i uważna.

Gdy moje ekspresje wizualne były już gotowe, Ronen wziął nagrane metodą poklatkową filmy dokumentujące przebieg szkicowania i postanowił napisać do nich oryginalną ścieżkę dźwiękową, aby uchwycić emocje, których był świadkiem. Chciał im dać wyraz w muzyce. On również czuł się tak, jakby przebywał w moim umyśle, i reagował na emocje, które odczuwałam, gdy szkic ewoluował na papierze.

„Sztuka to ciągły proces” – Ronen podzielił się ze mną refleksją. „Sztuka porusza się w pętli”. Tak narodził się tytuł naszego wspólnego albumu Art on a Loop. Był to jeden z najbardziej ekscytujących i szczerych projektów, w jakich miałam okazję uczestniczyć. Oboje ujrzeliśmy w nowym świetle siebie i proces tworzenia, co dało nam głębokie poczucie spełnienia i satysfakcji.

Twórcza współpraca to zaaranżowany związek, w którym przez cały proces tworzenia dajecie i otrzymujecie. Dzielimy się nawzajem naszym czasem, energią i wrażliwością. Współpraca to tworzenie bezpiecznego i przyjaznego środowiska, w którym ujawnia się hojność ducha. Budzi wiarę we wspólnotę intencji i bezinteresownego ducha, w którym się narodziła.

Kiedy zapraszasz do współpracy w duchu współtworzenia lub połączenia, pojawia się naturalny i organiczny przepływ, który rozwija się, gdy dzielisz z innymi twórczą przestrzeń lub energię. Niezależnie od tego, czy jest to widoczne we wspólnie tworzonym szkicu, czy też ujawnia się w niewypowiedzianym połączeniu, które czujesz podczas współtworzenia, kolektywna energia tworzenia uzdrawia.

Improwizuj. Wyzbądź się oczekiwań. Miej świadomość procesu i raduj się rezultatem, nawet jeśli nie do końca cię satysfakcjonuje. Każda akcja i reakcja ujawnia kim jesteś, i kieruje cię ku większemu dobru, które możesz osiągnąć. Na tym polega magia współpracy. To okazja do otwarcia naszego serca, umysłu i ducha na nieskończone możliwości kreacji i realizacji naszej twórczej jaźni.

Rysunki INSPIRACJI

Skąd czerpiesz inspirację? Wielu twórcom trudno odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ odpowiedź zawsze stanowi jakieś połączenie doświadczenia, eksperymentowania i improwizacji. Nie wierzę, że inspiracja to żarówka, która nagle zapala się nad twoją głową. Inspiracja zaczyna się raczej od wewnętrznej wibracji, która stopniowo domaga się coraz większej uwagi. Kiedy coś zaczyna mnie inspirować, pojawiają się dwie reakcje: strach i zdumienie. Boję się zmiany i oczekuję jej z zapartym tchem. To najdelikatniejszy moment istnienia inspiracji – między inicjacją a aktywacją.

Wyobraź sobie, że zawsze gdy stawiasz czoło wyzwaniom i uczysz się, w twoim mózgu powstają nowe połączenia. Dlatego musisz iść naprzód.

— Carol S. Dweck

Pojawiają się wątpliwości:

- A jeśli nie podołam temu zadaniu?

- A jeśli moje doświadczenie nie ma znaczenia lub jest śmieszne?

- A jeśli nie będę w stanie ukończyć mojej pracy?

- A jeśli okaże się, że tylko marnuję czas, energię i zasoby?

- A jeśli nie potrafię urzeczywistnić moich pomysłów?

- A jeśli nikt poza mną tego nie doceni?

Twórcy często grzęzną w głębi tych sprzecznych uczuć, dopóki nie uświadomią sobie, że mają na czym budować. Kiedy działasz świadomie i zaczynasz tworzyć, wtedy możesz eksperymentować i improwizować. Tam właśnie tryska obfite źródło inspiracji. Zaczerpnij z tego źródła i pozwól, aby to, co nastąpi, uniosło cię na wyższy poziom.

RYSUJ odczuwając NIEDOSYT

(10 MINUT)

OBSERWUJ

Niedosyt, poczucie braku – to emocje, które rodzą intensywny smutek, niepewność i egoizm. Kiedy czujemy, że nasze zasoby są ograniczone lub wyczerpane, jesteśmy mniej skłonni do dzielenia się.

Poczucie obfitości rodzi natomiast emocje, które napełniają nas ogromną radością i wdzięcznością. Kiedy czujemy, że nasze zasoby są bogate i odnawialne, jesteśmy bardziej skłonni do dzielenia się. Jeśli o mnie chodzi, kluczem jest odnawialność. Kiedy tworzysz, zarówno wyczerpujesz, jak i wytwarzasz energię.

Czy zdarzyło ci się niedawno otworzyć szkicownik i wpatrywać się w niego pustym wzrokiem? Od czego zacząć? W tych chwilach pustki szukamy choćby śladów inspiracji, które rozbudzą w nas żar kreatywności. Odczuwamy tęsknotę, czasem rozpaczliwą, za tym czymś, co mają inni i co daje im moc. Przyglądamy się ich przynoszącej rezultat pracy i wyobrażamy sobie, z jak obfitych źródeł muszą czerpać napędzającą ich energię. Zastanawiamy się, jaką magią władają, i czy sami kiedykolwiek będziemy dysponować taką mocą.

Jesteśmy w stanie odwracać uwagę od rzeczy istotnych na tyle skutecznie, że będziemy unikać wszelkich wyzwań – nawet jeśli mierząc się z rzeczywistością i zmieniając ją moglibyśmy zmienić nasze życie na lepsze.

— Marc Brackett

Porównywanie naszych deficytów lub obfitości w stosunku do innych uniemożliwia nam dostrzeżenie darów, które już posiadamy. Nasz umysł ogranicza nas i stwarza poczucie braku, podczas gdy nasza dusza rozszerza się i dąży do swobody wyrażania swego bogactwa. Skupiając się na wyniku, a nie na procesie, tracimy z oczu to, czym zostaliśmy obdarowani.

W ramach kolejnego ćwiczenia przeanalizujmy uczucia niedostatku i obfitości i przyjrzymy się, jak emocje te objawiają się we wszystkich aspektach twojego życia – duchowych, psychicznych, fizycznych; w pracy, w domu, podczas zabawy.

Rysuj

Celem tego ćwiczenia jest wyrażenie, co oznacza dla ciebie niedostatek. Pomyśl o symbolu, porównaniu lub metaforze, która przedstawia niedobór. Może to być przedmiot, który obrazuje to słowo lub doświadczenie, które urealnia jego odczucie.

Cokolwiek pojawi się w twoich myślach, niech posłuży ci za punkt wyjścia. Niech twoje linie i znaki oddają złożoność tej emocji. Zaobserwuj, jaką przestrzeń zajmuje twój szkic na kartce lub w jaki sposób odtwarza ją atrament wypływający z twego pióra. Poczuj swoje lęki. Poczuj kierujące tobą impulsy. Poczuj wszystkie emocje, jakie wywołuje w tobie niedostatek.

Kiedy już przelejesz na papier to doznanie, zastanów się nad możliwością przekształcenia niedostatku w obfitość. Przeanalizuj emocje, jakie stwarza ta okazja i jakie wywołuje w tobie refleksje.

Nie koncentruj się na obrazach w swojej głowie, a raczej na tym, jak niedostatek i obfitość inspirują twoją kreatywność.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ OBFITOŚĆ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Uzdrawiająca moc twórczej ekspresji może wpłynąć na serca i umysły ludzi wokół ciebie. Można to odczuć, obserwując biernego ciekawskiego obserwatora lub widząc zaangażowanie współtwórcy. Oba sposoby pozwolą ci odnaleźć swoją obecność wśród innych.

Poprzez kreatywną współpracę wzbogacamy dynamikę twórcy i obserwatora, wprowadzając bezpieczną przestrzeń dla wspólnego działania dwóch lub więcej osób. Ta wymiana wrażliwości tworzy intymność i połączenie bez naruszania przestrzeni osobistej. Daje możliwość wejścia w interakcję ze znakami kreślonymi przez drugą osobę, aż przestaniecie dostrzegać, w którym miejscu zaczyna się, a gdzie kończy wasz wkład w dzieło.

Czysta hojność pojawia się, gdy dajemy nie pragnąc, aby nasz dar został przyjęty w określony sposób. Dlatego najwspanialsza hojność bierze się z wewnętrznej obfitości, a nie z poczucia niedostatku i pustki, głodu akceptacji.

— Sharon Salzberg

Właśnie w tym połączeniu improwizowanych i nieprzewidywalnych linii rodzi się magia współpracy.

RYSUJ

Zanim zaczniesz, poświęć chwilę na przedyskutowanie ze swoim partnerem emocji, które oboje odczuwacie, lub intencji, z jakimi zaczynacie wspólną pracę. Ważne jest, aby wasza ekspresja miała wspólną podstawę.

Kiedy będziecie gotowi, niech każde z was zacznie rysować po przeciwległej stronie kartki. Rysuj w sposób, który wydaje ci się najbardziej naturalny. Na przykład, jeśli ktoś woli szkicować używając bardziej wyrazistych pociągnięć, niech tak będzie. Jeśli ktoś woli wykonywać drobne, bardziej kontrolowane pociągnięcia, to też jest w porządku. Efektem będzie naturalny dialog, dzielenie się tym, jak wpływa na ciebie ekspresja innej osoby.

Kiedy angażujesz się we wspólną pracę, sugeruję, aby robić to w ciszy. Cisza jest ważnym elementem tego doświadczenia, ponieważ dźwięki wpływają na nasze emocje, mogą rozpraszać lub pomagać nam w koncentracji. Zanim będziemy w stanie określić wpływ dźwięku na nas, najpierw musimy dostroić się do naszego wewnętrznego głosu. Cisza pomaga nawiązać to połączenie. Po dłuższym czasie rysowania w ciszy można sobie pozwolić na rozmowę, o ile skupiamy się na tworzeniu, a nie na gadaniu. Dialog powinien wzmacniać doświadczenie, a nie odwracać od niego uwagę.

Wyrażaj swoje myśli przez pryzmat tego, co widzisz na papierze, zamiast ujmować je w formę osobistego komentarza. Na przykład:

- Widzę, że lubisz rysować na dużych przestrzeniach. Czy możesz mi powiedzieć, co czujesz, gdy to robisz?

- Widzę, że lubisz wchodzić w interakcje ze znakami, które kreślę na kartce. W jaki sposób moje szkice skłaniają cię do nawiązania z nimi kontaktu?

- Co czujesz, kiedy widzisz nakreślone przez siebie (lub przeze mnie) linie?

Pamiętaj, że te pytania mają ci służyć tylko jako podpowiedź. Odkryj własny język, w jakim nawiążesz kontakt, ale pamiętaj, skup się na kreślonych znakach, a nie na osobie. Chcemy stworzyć bezpieczną przestrzeń dla wrażliwości i połączenia, nie rezygnując z ciekawości, ale wyłączając krytykę.

Innym sposobem na rozwinięcie tej współpracy jest obracanie rysunku co pięć minut o 90 stopni. Kiedy obrócisz kartkę, zatrzymaj się i poświęć dłuższą chwilę na przyjrzenie się temu, co stworzył twój partner. Następnie spróbuj udoskonalić lub rozwinąć jego/jej pracę, zamiast powtarzać to, co już istnieje. Celem tego ćwiczenia jest ukazanie, w jaki sposób można dowartościować drugą osobę, poświęcając czas na dostrzeżenie jej pracy – i dodając do niej własny wkład.

Pod koniec tej współpracy zapomnicie, w którym miejscu każde z was zaczynało i kończyło swoją część pracy. Celem jest stworzenie jednego spójnego dzieła, zatem mile widziane są interakcja i wspólna radość z własnej twórczości.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

Obudź w sobie świadomość tego, w jaki sposób mogą na ciebie wpływać energia i emocje innej osoby – i na odwrót. Niech twórcza ekspresja stanie się dla ciebie katalizatorem tworzenia własnych projektów współpracy.

- Niech druga osoba przeczyta napisany przez siebie wiersz, esej lub opowiadanie. Wsłuchaj się uważnie w każde słowo. Zwróć uwagę na opisywane obrazy i wyrażane emocje, a także na sposób, w jaki reagujesz na to, co zostało powiedziane. Rysuj w trakcie, lub po tym, gdy druga osoba zaprezentuje swój tekst.

- Zorganizuj improwizowane jam session z muzykiem lub piosenkarzem i poproś go, aby grał lub śpiewał, gdy ty rysujesz. Wsłuchaj się uważnie, jak muzycy wyrażają swoje intencje i emocje. Zastanów się, w jaki sposób ich ekspresja muzyczna może wchodzić w interakcje i wpływać na twoją ekspresję wizualną podczas współtworzenia.

- Obserwuj, jak ktoś tańczy w rytm muzyki; dostrzeż subtelność ruchów oraz wyrażane poprzez nie emocje. Zwróć uwagę na swoją reakcję na wszystkie te elementy i pozwól, aby cię zainspirowały podczas rysowania.

Jeśli szukasz dobrego sposobu na nawiązanie z kimś kontaktu, to wspólne tworzenie może być świetną okazją. To łatwy i dostępny w każdych warunkach sposób na zaproszenie kogoś do wspólnej zabawy. Zapewnia również bezpieczeństwo osobom wrażliwym, ponieważ nie wiąże się z niewerbalną komunikacją, taką jak kontakt wzrokowy, mowa ciała lub mimika twarzy.

Przejdź przez drzwi inspiracji, jakie stanowi pusta kartka, i zatrać się w niej.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Zaczęłam rysować codziennie w ramach terapii, która miała mi pomóc przezwyciężyć efekty PTSD i urazów psychicznych. Moje zaufanie zostało złamane, co niestety doprowadziło do katastrofalnego, nieodwracalnego wydarzenia, które wywróciło moje życie do góry nogami. Potrzebowałam sposobu, by wyleczyć tę ranę i odzyskać wolę działania”.

„Na początku moje rysunki przypominały raczej bazgroły. Przyznaję, nie angażowałam się w to codziennie, ani nie dokumentowałam wszystkich sesji, ale wciąż szłam naprzód. W końcu, dzięki nowo odkrytej sile i wytrwałości udało mi się skoncentrować na celu i ponownie rozpocząć tę podróż. Rezultaty były zachwycające!”

„Lubię myśleć o moich szkicach jako o «wizualnej łodzi ratunkowej». Od początku tego przedsięwzięcia do chwili obecnej można dostrzec jak się zmieniam – przynajmniej ja widzę te zmiany. Dzięki Sheili wykorzystałam tę platformę twórczej ekspresji jako metodę leczenia. Rysunki to moje emocje. Są surowe, prawdziwe i pochodzą z miejsca ukrytego głęboko wewnątrz mnie, które musiało zostać uwolnione – i tak też się stało. Nie jestem najlepszą artystką (ani najgorszą!), po prostu jestem jaka jestem, i dobrze mi z tym”.

„Z głębi serca bardzo dziękuję za ukazanie mi niesamowicie pozytywnego sposobu powrotu do mojego prawdziwego ja. Planuję robić to do końca życia. Z niecierpliwością oczekuję tego, co ujawni mój umysł, i jak zostanie to wyrażone na papierze”.

— Angel Reed, @aingealism

17

NARYSUJ POSTĘP

W naturalny sposób opieramy się temu, co sprawia, że czujemy się niekomfortowo. Poczucie dyskomfortu nie jest jednak zagrożeniem dla naszego dobrostanu, ale intuicyjnym wezwaniem do zwrócenia uwagi na coś ważnego. To znak drogowy wzywający nas do zwolnienia tempa. Warunkiem transformacji i rozwoju jest poczucie bezpieczeństwa, ale to nie oznacza, że będziemy czuć się komfortowo. Bezpieczeństwo i komfort to dwie różne emocje. Mogę odczuwać niewygodę, ale być bezpiecznym. W warunkach komfortu mogę nie czuć się bezpiecznie. Potrzebujemy poczucia bezpieczeństwa, aby pozwolić sobie odczuwać jedno i drugie.

Możesz robić postępy każdego dnia. Każdy krok może być owocny. Jednak przed tobą rozciąga się coraz dłuższa, wciąż wznosząca się ścieżka ku samodoskonaleniu. Wiesz, że ta podróż nigdy się nie skończy. Ta świadomość nie zniechęca – wręcz przeciwnie, przydaje radości i chwały wspinaczce.

– Winston Churchill

Do tego potrzebna jest odpowiedzialność, która tworzy przestrzeń i bezpieczeństwo. Stwarza warunki dla rozwoju inspiracji. Właśnie dlatego, jak już wspomnieliśmy wcześniej, dzielenie się jest tak ważne. Daje ono poczucie odpowiedzialności i umożliwia zrównoważony rozwój. Daje twoim doświadczeniom widownię oraz motywuje do zwiększenia inicjatywy. W jaki sposób możesz udostępnić innym swoje rysunki?

Istnieje wiele sposobów. Ja wybrałam media społecznościowe, ale ty możesz udostępniać swoje prace także w mniejszym gronie. Może to być przyjaciel lub grupa przyjaciół, znajomych lub nieznajomych, którzy postanowili rozpocząć wspólne szkicowanie. Spotkania mogą odbywać się on-line lub twarzą w twarz w kawiarni. Niezależnie od tego, na co się zdecydujesz, ważne jest, aby pozwolić sobie na dzielenie się. Opowiedz o tym, co widzisz w swoich rysunkach. Zapytaj innych, co w nich dostrzegają.

Dyskutuj o tym, czego się uczysz i o czym myślisz. Doświadczenie dzielenia się ujawnia ukryte prawdy i rozbudza inspirację.

Inspiracja jest częścią ciągłego doświadczania, które stanowi siłę napędową sprawności w rysowania. Kiedy zaczniesz patrzeć do wewnątrz, odkryjesz te części siebie, których nie chcesz odsłonić przed innymi. O wiele wygodniej jest patrzeć na piękno. Intuicyjnie, a może nawet świadomie, zmagasz się z wewnętrznymi sprzecznościami i tym, w jaki sposób te sprzeczności mogą się ujawnić. Tworzenie odsłania twoją dumę i ego, jednocześnie urażając cię i wzmacniając.

Rozpoczynanie każdego ranka od rysowania to doświadczanie sprzeczności. Jeśli będziesz to tylko tolerować, nie podźwigniesz tego obciążenia. Jeśli będziesz się zatrzymywać, kiedy tylko poczujesz dyskomfort, nie będziesz robić postępów – a przecież taki był powód wprowadzenia tego zwyczaju. Rozwój i transformacja – tego pragniesz. Niewygoda jest częścią doświadczenia. Niepokój jest częścią wzrostu. Otwarcie się jest częścią zmiany. Wszystko zmierza we właściwym kierunku.

„Tylko spokojnie” — mruknął do siebie Terence. „Nie bierz tego do siebie. To nie może cię dotknąć”.

Pomysł rysowania bez planu – to nie był sposób, w jaki Terence podchodził do czegokolwiek. Zawsze miał plan. „Lepiej czuję się z kątomierzem i linijką niż ze szkicownikiem i piórem” – oświadczył ze stoickim spokojem. Rysowanie budziło w nim niepokój, ale nie zamierzał mi o tym mówić ani się do tego przyznać. Zapisał się na zajęcia on-line, ponieważ chciał odkryć nową stronę siebie, dlatego kiedy pojawiło się zaproszenie do codziennego rysowania, pomyślał: Dlaczego nie?

Dlaczego nie, stwierdził, usiłując „po prostu podążać za ruchami pióra”, zgodnie z moimi sugestiami. Nakreślona linia nie była prosta. Kolejna nie była równoległa do poprzedniej. Okrąg był nierówny. Uważnie słuchał, kiedy wyjaśniałam mu, na czym polega proces Poezji Rysunku. Przeskanuj swoje ciało i odnotuj napięcie, ból lub dyskomfort. Uświadom sobie swoje emocje i rysuj przez trzydzieści minut. Poczuj i wyraź to wszystko. Wydawało się to tak proste, a jednak tak obce. „Kreatywność, emocje, ekspresja”, usłyszał ode mnie. Trzy słowa, które w najmniejszym stopniu do niego nie przemawiały. Czysta biała kartka z początku wywoływała poczucie komfortu. Przypominała mu nieskazitelnie białe prześcieradła z równo zawiniętymi rogami, które każdego dnia wyznaczały jego poranek. Wydawała się idealna – taka, jaka jest, piękna w swoim minimalizmie i ograniczeniu. Dlaczego mam to schrzanić moim mazaniem? – zastanawiał się.

Terence miał problemy z rozmawianiem o swoich emocjach. Nauczono go, co powinien czuć – a to z kolei wpływało na jego otwartość na ludzi. Związek po zakończeniu związku. Wszyscy po kolei odchodzili – dziewczyna, przyjaciel… Dla wszystkich powodem było zamknięcie się w sobie i hermetyczność Terence. Mówienie o emocjach, nie mówiąc już o ich odczuwaniu, nie było czymś, co przystoi mężczyźnie – taka była jego postawa. Gdy kreślił kolejny znak Terence czuł, jak jego ciało napina się. Wiedział, że nie chodzi o siłę jego umysłu czy ciała, ale o zgodę na odczuwanie. Z jakiegoś powodu było to bardziej onieśmielające niż wszystkie inne problemy, z którymi musiał się zmierzyć. Dlaczego aż tak trudno jest czuć?

Mimo wszystko przecież czuł, z każdym pociągnięciem pióra jego linie stawały się śmielsze i bardziej energiczne. Nadal nie był pewien, co właściwie robi, ale wrażenie, że jego emocje spływają na papier sprawiło, że poczuł się inaczej. Coś w jego wnętrzu się poruszyło. Nie potrafił dokładnie określić tego uczucia, ale wiedział, że coś się dzieje.

Kiedy zaczął zapełniać kartkę czymś, co wydawało się przypadkowymi i chaotycznymi znakami, zauważył, że jego umysł i ciało reagują z coraz większą swobodą. Podczas trzydziestu minut rysowania zagubił się w krętych liniach własnej kreacji. Zauważył również, że zaczyna z niego schodzić napięcie, które odczuwał na początku.

Przez kilka następnych dni Terence poddawał się temu procesowi. Jego umysł zalała fala energii. Zdał sobie sprawę, jak bardzo tęsknił do zabawy na podwórku swojej wyobraźni. Widząc, jak ciało dostraja się do myśli, poczuł nieopisany spokój. Szkicowanie otworzyło mu drogę do odkrywania i eksploracji. Ten nowy sposób postrzegania emocji dał mu nadzieję na rozpoczęcie nowego życia. Dostrzegł upragnioną oazę na pustkowiu i nie mógł się doczekać, kiedy odszuka ukryte w niej skarby.

Jak w przypadku każdej emocji, ekstremalne lub długotrwałe poczucie komfortu lub dyskomfortu jest alarmem, na który powinniśmy zareagować. Gdy życie staje się zbyt wygodne, ograniczamy możliwość poszerzenia granicy naszej strefy komfortu. Kiedy żyjemy w ciągłym dyskomforcie, zapominamy o pokoju i wygodzie. Musimy nauczyć się tego tańca, jeśli chcemy się rozwijać. Tańcząc wykraczamy poza nasze granice, ale także uczymy się, kiedy powinniśmy się cofnąć i zaczerpnąć tchu. Ten taniec pokazuje nam, kiedy należy odpuścić i uczy stawiania sobie pytania, dlaczego nie jesteśmy na to gotowi.

Kiedy stajemy w obliczu czegoś, czego się nie spodziewamy, zakładamy, że zareagujemy w określony sposób. Kiedy nasz umysł lub ciało nas zawodzi, ogarnia nas poczucie winy, wstydu, złości lub frustracji. Czujemy się zablokowani. Jeśli jednak nauczymy się, że emocje nie są stałe i mogą przemijać, wówczas zrzucimy więzy, które nas z nimi łączą.

Kiedy rysujesz, każdego dnia tworzysz mapę, wyznaczasz ścieżkę, wytyczasz szlak, jakim twój umysł przepływa nad poczuciem dyskomfortu. Kiedy rysujesz, stajesz się posłańcem zmiany, a nie jej ofiarą. Stajesz się twórcą.

Wskrześ ducha ciekawości. Celebruj swoją sprawczość w roli twórcy. Wzrost bywa bolesny, wytrzymaj!

Rysunki POSTĘPU

Natura pod wieloma względami odzwierciedla i reprezentuje zakres naszych ludzkich emocji. Podobnie jak Matka Ziemia, składamy się z mentalnego terenu, emocjonalnych krajobrazów i duchowego horyzontu. Mamy swoje pory roku, zmieniamy się w czasie. Doświadczamy wzlotów i upadków.

Wygląd rzeczy zmienia się wraz z naszymi emocjami; a zatem dostrzegamy w rzeczach magię i piękno, podczas gdy magia i piękno istnieją tak naprawdę w nas samych.

— Kahlil Gibran

W miarę nabywania doświadczenia w rysowaniu zaczniesz wkraczać w niezbadane przestrzenie swojego wewnętrznego świata. Możesz czuć zaciekawienie i przerażenie obrazami, jakie mogą się z nich wyłonić. Twoje reakcje zostaną przefiltrowane przez liczne osądy lub krytyki. Oswojenie się z tymi uczuciami może chwilę potrwać. Daj sobie na to czas. Wyznacz go. Robiąc to, zadaj sobie następujące pytania:

- Jak reagujesz, gdy twoje życie zwalnia lub hamuje z piskiem opon?

- Czy kiedykolwiek czułaś/eś, że utknęłaś/łeś? Jak to się stało; w jaki sposób się uwolniłaś/eś?

- Czy twój umysł lub ciało kiedykolwiek nie zareagowały tak, jak się tego spodziewałaś/eś?

- Jakie emocje odczuwasz w momencie utknięcia? Jak się czujesz, kiedy „odpuszczasz”?

Rysuj poza strefą komfortu

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Gdy wyrażając siebie poprzez sztukę poczujesz się lepiej, zauważysz, że stosujesz charakterystyczne dla siebie techniki lub style. To wspaniałe uczucie, ponieważ w ten sposób mówisz światu „oto ja” i wzmacniasz swój wewnętrzny głos.

Dobrze jest jednak nadal stawiać sobie wyzwania i celowo stwarzać sobie okazje do dyskomfortu.

RYSUJ

Podczas tego ćwiczenia wyjdź ze strefy komfortu i użyj innego rodzaju pióra lub pędzla. Kluczem jest znalezienie narzędzia, które różni się od tego, jakie już znasz.

- Jeśli dotychczas używasz grubego pióra, spróbuj użyć najcieńszej końcówki lub odwrotnie.

- Jeśli wypróbowane już były różne końcówki pióra, zmień je na pędzel.

- Jeśli do tej pory używany był tusz, teraz spróbuj użyć ołówka.

Jeśli eksperymentujesz z pędzlem, możesz użyć innego rodzaju papieru lub płótna. Możesz również lekko nałożyć niewielką ilość farby na kartkę w szkicowniku.

Szybkie postępy podsycają nasze emocje. Potem, gdy następuje okres wyczekiwania lub stagnacji, dowiadujemy się, jak bardzo jesteśmy zaangażowani i czy jesteśmy w stanie doprowadzić sprawę do końca, czy też zrezygnujemy.

— Joyce Meyer

Po wybraniu nowego narzędzia rozpocznij rysować od krawędzi strony i kieruj się ku środkowi. Większość z nas intuicyjnie zaczyna gdzieś pośrodku kartki, ale tym razem chciałabym poddać pod twoją rozwagę wizualną symbolikę rysowania od zewnątrz do środka. Zwróć uwagę na to, co to dla ciebie oznacza.

Celem ćwiczenia jest świeże podejście i rysowanie w poczuciu niewygody wynikającej z użycia nowego narzędzia i zmiany kierunku codziennego szkicowania. Kiedy wpadasz w rutynę, czujesz komfort, ponieważ wiesz, czego się spodziewać. Często tylko poprzez wymuszone zakłócenie rutyny możesz sobie pozwolić na eksperymentowanie z nowymi pomysłami. Jeśli kontynuacja zajęcia wydaje ci się wystarczająco sensowna, dostosowujesz się i dostrzegasz nowe perspektywy. Jeśli nie znajdujesz w tym sensu, zakłócenia dają ci powód do zakończenia pracy.

Wróć do tego ćwiczenia za każdym razem, gdy szukasz sposobu na ożywienie swojej pomysłowości. Zmień pióro. Zmień punkt wyjścia. Otwórz się na coś nowego, zwłaszcza gdy zaczynasz zmuszać się do rysowania albo przestajesz go potrzebować.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalny był jakikolwiek przepływ energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ ROZWÓJ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Kiedy zaczynamy sobie przypominać, kim naprawdę jesteśmy, odkrywamy, ile odpowiedzi już znamy, nie zdając sobie z tego sprawy. Zaklęć otwierających drzwi do skarbców z sekretami. Odpowiedzi na pytania, które nas przytłaczały lub wstrzymywały nas rozwój. Odpowiedzi, dlaczego i kim jesteśmy dzisiaj, i co nas sprowadziło na manowce.

Podróż ku prawdziwym odkryciom nie polega na poszukiwaniu nowych krajobrazów, ale na nowym spojrzeniu.

— Marcel Proust

Prawie wszystkie ścieżki uzdrowienia kierują nas z powrotem do czasu dzieciństwa. To okres w naszym życiu, kiedy pytania były czymś naturalnym, a odpowiedzi nie oznaczały końca, lecz zaledwie początek. Prowadziły nas krętą ścieżką ku nieznanemu. Jako dzieci przyjmowaliśmy tę niepewność z czystością i niewinnością, pełną zachwytu i ciekawości. Mieliśmy więcej pytań niż odpowiedzi. Posiadaliśmy nieograniczoną zdolność wyobrażania sobie ogromnych możliwości, które oferuje nam życie. Ta droga do uzdrowienia i miłości własnej jest jak wijąca się rzeka, gdzie za każdym zakolem kryją się nowe przygody i niewiadome.

RYSUJ

Wyobraź sobie swoje życie jako rzekę. Zaczynając od lewego górnego rogu kartki, zacznij rysować rzekę przepływającą przez pustą stronę. Ta rzeka to oś czasu twojego życia, płynąca od wcześniejszych ku nowszym wspomnieniom. Zacznij powoli i z rozmysłem. Pomyśl o tym, jak upływało twoje życie w dzieciństwie.

Było ciche i spokojnie, czy rwące i burzliwe? Czy twoja rzeka miała rozwidlenia – co reprezentowało każde z nich? Nawet jeśli decyzję symbolizowaną przez rozwidlenie w rzece podjął twój rodzic lub ukochana osoba, przedstaw, w jaki sposób ten wybór zmienił trajektorię twojego życia. Możesz uzupełnić rysunek słowami lub myślami. Możesz nawet naszkicować drogowskazy lub znaki wskazujące na każdy z ważnych punktów na rzece.

Płynąc z nurtem rzeki zwracaj uwagę na to, kiedy rzeka meandrowała, a kiedy była prostsza i bardziej przewidywalna. Puść wodze wyobraźni szkicując wspomnienia ze swojego życia i poprzez obraz rzeki symbolicznie przedstawiając to, jakie były twoje odczucia w tych chwilach.

Baw się rysunkiem, wzbogacając obraz rzeki dodatkowymi elementami, takimi jak skały, wiatr, zwierzęta itp., przedstawiając w ten sposób inne czynniki, które wpłynęły na historię twojego życia.

Poniżej znajduje się kilka pomysłów wizualnych, które pomogą ci rozbudzić wyobraźnię:

- Kiedy myślisz o tym, jak płynie twoja rzeka, zastanów się nad liniami i znakami, które kreślisz, oraz nad tym, jak reprezentują jej nurt. Na przykład, jeśli nurt jest spokojny i pewny, twoje linie mogą być proste i wyraźne. Jeśli rzeka jest wzburzona i spieniona, zróżnicuj fakturę rysunku, dodając kreski lub linie przedstawiające niespokojne wody.

- Czy w przypadku rozwidlenia rzeki można było wybrać jedną z dwóch ścieżek, czy istniało więcej możliwości? Jeśli tak, narysuj liczne rozgałęzienia i dodaj symbole lub znaki, aby podkreślić, co oznaczały twoje wybory.

- Kiedy myślisz o najważniejszych momentach lub wydarzeniach w swoim życiu, narysuj w pobliżu rzeki obrazy lub symbole przedstawiające, co reprezentuje każdy z tych kamieni milowych. Wyraź to w prosty sposób – tak, aby nawet dziecko zrozumiało o co chodzi.

Wypełniaj kartkę powoli. To ćwiczenie nie wymaga pośpiechu. Możesz przedstawić całe swoje dotychczasowe życie na jednej kartce lub rozciągnąć je na wiele stron. Każda strona może przedstawiać inny etap twojego życia, reprezentując nowy rozdział, nową dekadę, nową/nowego ciebie. To, w jaki sposób chcesz to zwizualizować, zależy od ciebie. Najważniejsze jest, aby twój obraz wyrażał emocje, które odczuwasz, odtwarzając w myślach daną chwilę w życiu.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Jeśli chcesz, możesz potraktować wizualną metaforę jako inspirację do refleksji nad swoją przyszłością. Dokąd chcesz płynąć, jakie niebezpieczeństwa mogą kryć się w nurcie rzeki. Jeśli nie wyobrażasz sobie swego życia jako rzeki, może to być droga. Jeśli to nie jest droga, możesz narysować górski szlak. Gdziekolwiek prowadzi cię ta metafora, podążaj za nią. Wszystkie te ćwiczenia mają na celu pobudzenie twojej wyobraźni.

Narysuj to, przez co przechodzisz, i pozwól, aby twoje pióro zrobiło resztę.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Od ponad czterdziestu lat realizuję swoje artystyczne marzenie, ale nie wypracowałam niezawodnej metody przekształcania moich emocji w obrazy na papierze. Zawsze posiadałam dar realistycznego rysowania wszystkiego, na co spojrzę. Studiowałam kompozycję, projektowanie, kolor, zasady i historię sztuki. Pracowałam w ceramice zarówno wykonywanej ręcznie, jak i obrabianej na kole garncarskim; rysowałam przy pomocy każdej dostępnej metody (w tym cyfrowo); malowałam farbą olejną, akrylową, akwarelami, gwaszem i tuszem. Rzeźbiłam w glinie, próbowałam odlewania z brązu, wykonywałam srebrną i złotą biżuterię. Uzyskałam dyplom magistra sztuk graficznych, ze szczególnym uwzględnieniem akwaforty i sitodruku. Zdobywałam nagrody na konkursach, wystawiałam swoje prace w galeriach i sprzedawałam je kolekcjonerom w kraju i na świecie”.

„Dopóki jednak nie zaangażowałam się w warsztaty Poezji Rysunku z Sheilą, nie wiedziałam co to znaczy – usiąść nad kartką, wziąć głęboki oddech i połączyć się przed rysowaniem ze swoimi emocjami. Jestem wdzięczna za tę świadomość; teraz zaczynam nowy sposób szkicowania i uczę się zupełnie nowego sposobu rysowania — tym razem z uczuciem”.

— Denise Weston, @deniseclarkwestonart

18

NARYSUJ ZABAWĘ

Ciekawość jest wrodzoną cechą każdego człowieka. To nurt, który unosi kreatywność ku odkryciu. Czysta radość poszukiwania jest wyczerpująca i ekscytująca. Ciekawość podtrzymuje twoją koncentrację. Kieruje tobą. Przybliża do odpowiedzi.

Kiedy tworzysz, twoja ciekawość unosi się nad głębokimi tajemnicami, które czekają na odkrycie w tobie i w otaczającym cię świecie. Podczas tworzenia przemieszczasz się między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Na początku w twoim wewnętrznym dialogu nieproporcjonalnie wielką rolę odgrywają osądy i krytyka, ale z czasem nauczysz się je rozróżniać. Osąd to ten głos w tobie, który hamuje twój rozwój. Jest toksyczny. Mierzy wartość każdego twojego osiągnięcia i waży jego znaczenie. Możesz mieć skłonność do oceniania wartości swoich szkiców na podstawie ich estetyki. Innymi słowy, czy wydaje ci się, że dobrze wyglądają?

Ważne jest, aby nie przestawać zadawać pytań. Ciekawość istnieje nie bez powodu. Nie sposób nie czuć zachwytu, gdy kontempluje się tajemnice wieczności, życia, cudownej struktury rzeczywistości. Wystarczy, że człowiek każdego dnia będzie się starał objąć umysłem choćby maleńką część tej zagadki.

— Albert Einstein

Jednak osąd nie musi być obciążony winą, wstydem lub karą. Może być również wybaczający, wyzwalający i oczyszczający. Łatwo zapomnieć o tym aspekcie osądzania. Rozeznanie uczy rozpoznawać tę różnicę. Umiejętność rozróżniania nabywasz poprzez zabawę. Rysowanie jest zabawą.

Jako matka obserwowałam, jak przez lata ewoluował i dojrzewał zmysł zabawy mojej córki Leili. Jako mały szkrab kierowała się wyłącznie zmysłami i była niesamowicie ekspresyjna. Wzloty wynikające z odkrywania i eksperymentowania były euforyczne, a każdy upadek wynikający z rozczarowania i nadmiernych oczekiwań stanowił nie lada wyzwanie. Gdy podrosła, była w niej obecna ta sama gama emocji, ale były one filtrowane przez doświadczenia. Bazgroły zmieniły się w wyraźne kształty. Kształty stały się rozpoznawalnymi obiektami, takimi jak domy, tęcze i ludzie. Obiekty stawały się coraz bardziej określone i wyrafinowane. Spytałam ją pewnego dnia, o czym myśli podczas rysowania. Powiedziała: „Właściwie o niczym. Po prostu pozwalam swojemu umysłowi swobodnie błądzić”.

Wolne skojarzenia. Po prostu pozwoliła swojemu umysłowi swobodnie łączyć doświadczenie z eksperymentami. Kiedy nie ma stopni, ocen, kryteriów pomiaru wartości lub celowości naszej pracy — to jest zabawa. Czysta, naiwna, pozbawiona winy, nieokiełznana zabawa. Moja córka rzadko miewała ataki wściekłości, chyba że próbowała coś narysować i nie udawało jej się odtworzyć obrazu, jaki widziała w swojej głowie. Kiedy próbujesz spowodować, aby twoje rysunki stały się czymś, czym nie są, doświadczasz takiej samej frustracji. Być może już tak się stało podczas któregoś z kilku ćwiczeń, które zaproponowałam ci do tej pory. Być może próba narysowania prawdziwej łodzi lub realistycznego autoportretu sprawiła, że dopadło cię poczucie porażki. To uczucie mogło wzbudzić w tobie wspomnienia życiowych niepowodzeń. Wtedy na powierzchnię wypływa osąd, wstyd, poczucie winy i rozczarowanie. Masz ochotę przestać rysować. Może nawet przestaniesz rysować.

Rysuj dalej. Dlaczego masz poczucie klęski? Dlaczego próbujesz narysować swoje idealne odbicie? Z jaką miarą sukcesu się zmagasz? Czy nie wolno ci po prostu bazgrać na kartce? A jeśli nie planujesz, nie zastanawiasz się, nie traktujesz tego jak pracy, nie próbujesz, tylko po prostu podążasz za swoją radością?

Radość napędza ciekawość. Kiedy mierzysz wartość swoich prac radością odczuwaną podczas ich tworzenia, wznosisz swój osąd na wyższy poziom. Uwalniasz swoje zmysły. Wydajesz łaskawy wyrok. Z tą świadomością możesz cieszyć się miłosierdziem przebaczenia, łaski i niewinności. Możesz się bawić!

Ciekawość nie jest konstrukcją, którą można umiejscowić w czasie, ponieważ żyje w określonej chwili – i żyje chwilą. Wykonuj, proszę, swoje rysunki w określonym czasie, ponieważ trzeba się nauczyć, że nie każda sprawa musi zostać zakończona lub rozwiązana. Czasami, jeśli w porę nie skoncentrujemy się na czymś innym i nie porzucimy dotychczasowej pracy, możemy zgubić naszą ciekawość. Tworzymy problemy tam, gdzie ich nie ma. Kontynuowanie pracy przynosi efekt przeciwny do zamierzonego.

Celem rysowania nie jest rozwiązanie, wynik. To metoda prób i błędów. To kontrolowane ryzyko. To eksperymentowanie i zabawa. Pośród rejwachu, bałaganu i zderzenia linii kształtują się pewne pomysły. Kiedy obserwujesz ich powstawanie, otrzymują życie poza kartką. Przekładają się na twoje życie. Niektóre koncepcje nie są dość dobre. Kiedy tak się dzieje, po prostu odwracasz kartkę i zaczynasz od nowa. Czeka na ciebie nowa strona.

„Jestem artystką”. Te słowa spływały mi z języka niczym słodycz kapiąca z plastra miodu. Po raz pierwszy wypowiedziałam te słowa bez pompy czy dyskredytujących wyjaśnień. Do tej pory, gdy ktoś zapytał: „Czym się zajmujesz?”, odpowiadałam krótkim streszczeniem mojej codziennej pracy i dłuższym monologiem o mojej pasji i celu, jakim było wykorzystanie sztuki jako narzędzia uzdrawiania. To nigdy nie była krótka odpowiedź, ponieważ w głębi serca nigdy nie uważałam tego za proste pytanie.

Przez jakiś czas uważałam, że to szlachetna odpowiedź, ponieważ nie dotyczyła tylko mojej osoby. Chodziło o sprawę, misję, o coś godnego i większego niż jakiekolwiek powołanie czy tytuł. Ale moja odpowiedź zakrywała inną prawdę: jeszcze nie zaakceptowałam swojego talentu jako artystka.

Ta postawa przebyła długą, męczącą drogę od mojego pierwszego pudełka kredek aż po końcówki pióra firmy Micron. Te słowa pojawiały się i znikały z płótna mojego życia. Tytuł „artysty” był tak czcigodny, że postrzegałam go jako koronę, na którą nie zasługiwałam. Chociaż zostałam obdarzona wrodzonym talentem do rysowania, nigdy nie uważałam, że spełniam wzniosłe oczekiwania, jakie stawia się wobec kogoś uznanego za artystę. Zamiast tego kryłam się w cieniu. Ignorowałam wszystkie oczywiste oznaki, takie jak najlepsze oceny na zajęciach plastycznych, nagrody na konkursach, moje rysunki wiszące na ścianach domów różnych osób. To nigdy nie wystarczało… nigdy nie czułam się wystarczająco dobra.

Od najmłodszych lat marzyłam o karierze artystki lub prowadzeniu galerii sztuki w Nowym Jorku. Idealizowałam każdy element tego pomysłu. Prowadzenie salonu z poetami, pisarzami, artystami, muzykami i intelektualistami w mojej małej, ciasnej kawalerce kipiącej sztuką i muzyką. Wyobrażałam sobie zaciekłą walkę o swoje marzenie – prowadzoną w artystowski, beztroski sposób. Tak wyglądał świat zamknięty w śnieżnej kuli mojej wyobraźni, zawierający część mojej tożsamości, której nie potrafiłam jeszcze pielęgnować ani świadomie odczuwać.

W miarę upływu czasu ta wizja coraz mniej przystawała do rzeczywistości. Będąc z natury kameleonem, dostosowałam się do wygód życia na przedmieściach. Desperacko szukałam niezależności i własnego życia, więc w wieku osiemnastu lat kupiłam swój pierwszy dom i wspięłam się na pierwszy szczebel korporacyjnej drabiny, wpadając w pułapkę amerykańskiego snu, który podstępnie zastąpił mój własny.

Krocząc tą ścieżką oddaliłam się od swoich marzeń. Zamieniłam mój niedbały i niepewny styl na szpilki, pończochy i ołówkową spódnicę. Ten biznesowy mundur skrywał wewnętrzny konflikt szamoczącego się ducha kreatywności. Wkrótce moje artystyczne marzenia zaczęły blaknąć, a wraz z nimi moje poczucie własnej tożsamości. Przyjęłam powszechnie uznawane prawdy za swoje i wybrałam bezpieczniejszą drogę najmniejszego oporu. Każdy świadomy wybór oddalał mnie od mych nieuświadomionych pragnień. Nie potrafiłam przebić się przez warstwy kamuflażu ani wykreowaną przez siebie aurę pewności siebie. Wszystko to służyło jako tarcza ochronna ukrywająca stwórcę i stworzenie.

Musiało upłynąć blisko dwadzieścia lat, zanim ścieżka mojego życia ponownie zbiegła się z celem mojej duszy. Poza przenikającym mnie wszechobecnym niepokojem, w moim życiu nastąpił wstrząs tektoniczny i powrót do równowagi, wzywający mnie do powrotu do korzeni, zgodnie ze wskazaniami wewnętrznego kompasu. Sukces materialny, akceptacja społeczna i zewnętrzna walidacja nie wypełniały już moich wewnętrznych potrzeb. Zamiast tego stały się oczywistymi przeszkodami blokującymi upragniony przypływ spokoju i ciszy. Nadszedł czas, aby pozbyć się tożsamości, która niegdyś mi służyła, i której się tak kurczowo trzymałam. Teraz byłam gotowa usunąć blokady, które obciążały mój umysł i ciało codziennym stresem i męczącym wyścigiem z czasem.

Moja głęboka świadomość czasu lub jego braku była zapowiedzią podróży ku Poezji Rysunku. Ujawniała się w moim obsesyjnym skupianiu się na przyszłych celach i wskaźnikach, powierzchowności moich zainteresowań i zawstydzającym braku umiejętności znajdowania się w danym momencie w określonym czasie. Przesypujące się w klepsydrze każde ziarnko piasku zmieniało się w ruchome piaski, w których coraz głębiej grzęzłam.

Kiedy zaczęłam wchodzić w głąb siebie, zauważyłam, że stając się osobą, którą jestem, nie wyzbyłam się mojej życzliwej i kochającej natury. Nie odrzucałam, nie osądzałam ani nie krytykowałam siebie za to kim się stałam, aby przeżyć. Zamiast tego z pełnym współczuciem dostrzegłam, że w różny sposób pomogło mi to poradzić sobie w sytuacjach, które złamałyby lub pogrzebały niejednego.

To właśnie ten powrót do pierwotnej tożsamości sprawił, że mój stosunek do sztuki i artysty zaczął się zmieniać. Nie niósł ze sobą romantycznych oczekiwań z moich dziecięcych marzeń. Sztuka nie była już najcenniejszym skarbem mojego serca. Nie była niemożliwym do zrealizowania celem, który tylko niewielu artystów mogło osiągnąć. Blask, który niegdyś rozsiewała, nie odsłaniał już wszystkich moich braków. Zamiast tego skupiłam się na radości procesu, uwolnieniu emocji i praktycznej naturze sztuki jako narzędzia ekspresji. Przez ten pryzmat mogłam postrzegać sztukę jako siłę napędową do trwałego rozwoju i leczenia, a nie jako tożsamość, etykietę czy przedmiot roszczenia.

W tej zmianie było coś znajomego, coś, o czym wiedziałam od dawna. Wewnętrzny głos, który kiedyś szeptał o moich niedociągnięciach, teraz przemawiał śmiało i głośno w każdej nakreślonej linii i znaku. Nie skupiałam się na tym, dokąd prowadzą mnie te linie ani dokąd ostatecznie zmierzam. Każda kolejna strona stawała się zaproszeniem do obecności – tu i teraz. Bezruch ustąpił miejsca emocjonalnemu uwolnieniu, a to uwolnienie stworzyło przestrzeń do działania dla mojej twórczej duszy.

Odrzuciłam etykietkę artystki z powodu wielkości, jaka się z nią wiązała – oczekiwań krytyków, społeczeństwa i tych, których kochałam. Kiedy stałam się bardziej świadoma uzdrawiającej mocy sztuki, po raz kolejny odrzuciłam ten tytuł – ponieważ obawiałam się, że jedynymi, którzy z niej skorzystają, będą sami artyści. Istotne było to, aby ludzie nie kojarzyli proponowanej praktyki z etykietką artysty. Wiele warsztatów, które prowadziłam, dowiodło, że każdy może wykorzystać moc codziennego rysowania. Teraz zdaję sobie sprawę, że wcale nie musiałam dokonywać tego wyboru. Mogę nazywać się artystką i ufać, że moja podróż zainspiruje nie-artystów. Mogę nazywać się artystką i nie czuć ograniczeń wiążących się z tą definicją. Mogę przyjąć darowany mi przez Boga talent i być za wszystko wdzięczną.

Kiedy zastanawiam się nad powodami, dla których wyrzekałam się miana artystki, wszystko sprowadza się do jednej odkrywczej prawdy: nigdy nie czułam się komfortowo, korzystając z mocy posiadanych darów. O wiele łatwiej przychodziło mi odkrywanie darów u innych niż wychodzenie z cienia własnego talentu. Dzięki moim rysunkom udało mi się zburzyć fasadę i kolejne warstwy moich zaprzeczeń – i zaakceptować wszystko to, co czyni mnie tym, kim jestem dzisiaj.

Jednym z najbardziej nieoczekiwanych, ale mile widzianych elementów tej uzdrawiającej podróży jest wpływ, jaki ma ona na ludzi wokół ciebie. Kiedy zaczniesz dostosowywać swój cel do swojej tożsamości, znajdzie to odbicie w twoich relacjach z innymi. Na początku dostrzeżenie płytkości i braku równowagi w związkach może być dla ciebie trudne i niekomfortowe. W przypadku niektórych relacji będzie to droga prowadząca do zamknięcia tego rozdziału. W przypadku innych będzie to zaproszenie do pogłębienia obecnego związku lub zainicjowania nowego.

Cokolwiek się stanie, zaakceptuj wszelkie aspekty swego istnienia w tym świecie. Ta refleksja może przynieść ci żal, wstyd, poczucie winy; może też wymagać przebaczenia. Udziel sobie tej łaski. To dzięki współczuciu dla samego siebie i miłości własnej nasza osobowość rozwija się i wypuszcza korzenie.

Unieś się nad głębią swojego życia. Baw się ciemnością. Niechaj stanie się światłość.

Rysunki ZABAWY

Kiedy rysujemy, doświadczamy podziwu i cudu stworzenia. Nasz umysł, ciało i duch łączą się z naszym najwyższym stwórcą. Twórcza ekspresja rodzi idee, myśli, marzenia, wizje i prawdy. Spotyka nas tu i teraz. Nie żąda od nas, abyśmy byli odważniejsi, mądrzejsi, bardziej elokwentni, bardziej utalentowani – abyśmy byli inni niż jesteśmy dzisiaj.

Nasze rysunki zachęcają nas do rozważania i ujawniania prawd, których być może wcale nie chcemy dostrzec. Jednak to właśnie z tej bolesnej niczym narodziny przestrzeni wyłania się nasze wzmocnione ja. Będziesz się zastanawiać nad majestatycznością, z jaką jeden szkic może cię poruszyć oraz przenieść w czas i miejsce nie z tego świata. Porzucisz więzy fizycznego świata i wzniesiesz się ku eterycznemu bogactwu świata niewidzialnego.

Kropla atramentu może wzbudzić milion myśli.

— Lord Byron

Będziesz wracać do tej prawdy również w przerwach między codziennymi ćwiczeniami. Ujrzysz ją w swoich snach lub w znakach codziennego życia. Dostrzeżesz ją w boskich dziełach innych artystów, w harmonijnych pieśniach, zwinnych tańcach, ekstatycznych przedstawieniach, celnych słowach, wypielęgnowanych ogrodach i sycących posiłkach. W każdym, kto w danym sobie języku twórczo wyraża wieczną i bezwarunkową miłość.

RYSUJ dokumentując własne doświadczenia

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Znaki, które kreślimy, służą jako metafora teraźniejszości. Dowodzą, że jesteśmy godni zajmowanej przez nas przestrzeni. Że żaden znak nie zaistnieje nigdy w ten sam sposób, w tym samym czasie. Gdy stworzona przez nas linia zakłóca spokój naszego wyobrażonego obrazu, dostrzegamy, jak szybko mogą się zmieniać nasze emocje. Chcemy ją wymazać. Chcemy zacząć od nowa. A może nawet wyrzucić do kosza, ponieważ nie chcemy pamiętać, jak mocno może nas poruszyć nasze własne dzieło.

Jeśli jednak przyjrzysz się dokładnie metaforze tych działań, zrozumiesz, że każdy znak (widoczny lub niewidoczny) już zaistniał. Chwila minęła, pozostało znaczenie, jakie jej nadajemy. Oto wyzwanie i szansa na transformację.

RYSUJ

Wyobraź sobie, że jesteś archeologiem, który wyrusza na teren wykopalisk. Pusta kartka reprezentuje wierzchnią warstwę ziemi, którą zamierzasz przekopać. Pomyśl o swoim piórze jak o małej łopatce, która ma odsłonić znajdujące się pod nią kolejne pokłady. Zagłębiasz się w mały fragment kartki, czy też przekopujesz całą powierzchnię od jednej krawędzi do drugiej?

Kreatywność polega na zabawie i woli podążania za intuicją. Dla artysty to kluczowe. Jeśli wiesz zawczasu, dokąd zmierzasz i co chcesz zrobić, po co w ogóle to robić?

— Frank Gehry

Zacznij rysować, naśladując linie odpowiadające ruchowi kopania ziemi. W jakim kierunku cię prowadzą? Przedstaw ten ruch na całej stronie.

W miarę jak twoje pióro kontynuuje poszukiwanie, w kreślonych przez ciebie liniach coś się pojawia. Budzi się twoja ciekawość – co też to może być?

- Czy to skarb, skamielina, kości, czy coś zupełnie nieoczekiwanego?

- Co oznacza to odkrycie?

- W jaki sposób wiąże się ono z tobą i twoim obecnym życiem?

Kiedy obraz lub obiekt wychynie na powierzchnię, kontynuuj prace wykopaliskowe, odkrywając jego kształt lub kopiąc dalej, aby odsłonić większy fragment swojego znaleziska. Pamiętaj, nie gaś ciekawości; nigdy nie wiesz, co podświadomość ukaże twoim oczom.

Odwołaj się do tego ćwiczenia, gdy zapragniesz zbadać lub odkryć ukryte prawdy. Zawsze jest czas, aby wydobyć na powierzchnię zagrzebane głęboko skarby.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ WYZWOLENIE

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Gąsienica zmieniająca się w motyla jest uniwersalnym symbolem transformacji, ukazującym nam w najcudowniejszy sposób ewolucję natury lub życia.

Sztuka pozwala nam jednocześnie odnaleźć siebie i zatracić się.

– Thomas Merton

Wykorzystując ten symbol jako źródło twórczej inspiracji, pomyśl o swojej osobistej, zawodowej lub duchowej transformacji. Na jakim etapie podróży jesteś dzisiaj?

- Czy jesteś przed chwilą złożonym jajkiem?

- Czy jesteś młodą gąsienicą odkrywającą świat?

- Czy jesteś starszą gąsienicą przygotowującą się do uwicia kokonu?

- Czy jesteś poczwarką, która wkrótce przekształci się w motyla?

- Czy właśnie wynurzasz się z kokonu?

- Czy jesteś już motylem?

RYSUJ

Narysuj, na jakim etapie podróży jesteś dzisiaj – i jakie to uczucie. Naszkicuj emocje, które odczuwasz, gdy wyobrażasz sobie siebie podczas kolejnych etapów transformacji. Baw się znakami i liniami, aby oddać wrażenie energii i ruchu.

Kiedy będziesz wyrażać obecny stan swojej transformacji, zastanów się nad odpowiedzią na następujące pytania:

- Znajdujesz się w stanie uśpienia czy aktywności?

- Jesteś niewielkich rozmiarów czy intensywnie się rozwijasz?

- Czujesz ekscytację czy cierpliwie czekasz?

- Twój poziom energii jest wysoki czy niski?

- Poruszasz się w szybkim czy w wolnym tempie?

Jeśli masz problem ze zrozumieniem, na którym etapie procesu się znajdujesz, skorzystaj z tego samego ćwiczenia, aby wyobrazić sobie, jak będzie wyglądała twoja pełna ekspresja – i narysuj ją. Nie ograniczaj się do idei gąsienicy i motyla. To tylko inspiracja mająca pokierować tobą podczas rozważań o własnej ewolucji. Można ją wyrazić w różny sposób – odkrywaj je i baw się dobrze.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Podobnie jak w przypadku gąsienicy i motyla, nasz rozwój może prowadzić do zmiany kształtu, dostosowania się do okoliczności lub zmiany formy podyktowanej koniecznością. Przystosowujemy się i otwieramy na nowe perspektywy, odkrywamy człowieczeństwo zmagań i radość przemiany.

Powroty do tego ćwiczenia posłużą ci jako miara twoich postępów – a także jako akt współczucia wobec siebie. W zależności od tego, jak daleko zaprowadziła cię ta uzdrawiająca podróż, możesz potrzebować wizualnego przypomnienia, że każdy krok prowadzi cię naprzód, nawet jeśli chwilowo oznacza to ukrycie się w kokonie własnego stworzenia.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Odnalazłam sztukę w swoim życiu późno – zaledwie kilka lat temu. Kiedy zaczynałam, moje rysowanie wyglądało tak, że siadałam nad kartką bez żadnych intencji i po prostu kreśliłam linie. Uwielbiałam patrzeć jak na papierze ujawnia się moje wnętrze. Rzeczy, o których nie wiedziałabym, gdybym ich nie narysowała”.

„Z biegiem lat zagubiłam ten zwyczaj i zaczęłam rysować bardziej formalnie i technicznie. Chociaż ten nowy styl z wielu powodów dawał mi satysfakcję, brakowało mi spontaniczności i surowości moich wcześniejszych prac. Kilka lat temu znalazłam Sheilę na Instagramie i poczułam z nią duchowe pokrewieństwo, ponieważ przypomniała mi o moim dawno zaginionym «ja». Kiedy podczas pandemii zorganizowała wirtualne warsztaty, od razu skorzystałam z okazji”.

„Z pomocą Sheili i reszty grupy mogłam bawić się i poprzez rysowanie odkrywać mój wewnętrzny świat. Udało mi się również uwolnić od ograniczeń, jakie nakładały na mnie moje wyobrażenia na temat tego, co «powinnam» rysować. Nie umiem nawet wyrazić tego, jak wyjątkowe było to doświadczenie. Dzięki rysowaniu mogłam nie tylko odnaleźć samą siebie; znalazłam również wspaniałą grupę ludzi, którzy wspierają się nawzajem podczas życiowych zawirowań — zarówno w dobrych, jak i złych chwilach”.

— Caroline Qureshi, @emotionally_driven

19

NARYSUJ CEL

Zanim zaangażowałam się w Poezję Rysunku, moje priorytety były definiowane przez dokładne zaplanowanie każdej minuty nadchodzącego dnia. Listy zadań do wykonania, harmonogramy, godziny odpraw na lotnisku i biznesplany określały wartość mojego czasu. Moje „zajęte” życie dawało mi poczucie celu i wartości. Potwierdzało sens mojego istnienia i moją definicję sukcesu. Życie korporacyjne – z nagrodami zależnymi od wyników, awansami obiecującymi bogactwo i nierealistycznymi, napędzanymi ego oczekiwaniami – wciągało mnie jeszcze głębiej w ten sposób myślenia. To były prawdy, które uważałam za moje własne, ale tak naprawdę pożyczyłam je tylko do czasu, gdy nadszedł termin zwrotu. Za każdym razem, gdy realizowałam jakieś zadanie, czułam, jakby odbierano mi coś niezastąpionego.

Nie można dać lub otrzymać wspanialszego daru niż podążyć za swoim powołaniem. Oto cel twoich narodzin. Oto sposób, aby żyć najprawdziwszym życiem.

— Oprah Winfrey

Gdy tak goniłam od jednego zadania do drugiego, czułam się coraz bardziej zmęczona. Coraz bardziej niespokojna. Coraz mniej szczęśliwa w związkach. Coraz mniej radosna. Coraz mniej zadowolona z zarobków. Czy moja praca i jej codzienne efekty nie powinny dawać mi poczucia spokoju?

Najwyraźniej nie.

„Wiem, że jesteś zajęta…”, słyszałam od kolegi. „Odezwij się kiedy będziesz miała chwilę”.

„Wiem, że jesteś zajęta…”, odsłuchiwałam kolejne wiadomości od taty. „Proszę, zadzwoń do mnie kiedy będziesz miała czas, daj znać, co u ciebie”.

„Wiem, że jesteś zajęta…”, zagaiła dobra przyjaciółka, kiedy przebiegałam obok niej w sklepie spożywczym. „Mam nadzieję, że znajdziemy czas na spotkanie”.

„Wiem, że jesteś zajęta…”, słyszałam od córki. „Może jednak pojedziesz z nami na wycieczkę szkolną?”

„Wiem, że jesteś zajęta…”, mówiła mama jej koleżanki. „Nie wiem, jak to wszystko ogarniasz”.

„Wiem, że jesteś zajęta…”, powiedział mi mój mąż. „Ostatnio niewiele rozmawiamy. Zastanawiam się, czy wszystko u ciebie w porządku”.

Uczyniłam „bycie zajętą” swoim powołaniem.

Pasowało to do narracji, którą stworzyłam z potrzeby przynależności. Wszyscy wokół mnie byli zajęci. Ludzie, którzy chcą coś znaczyć i osiągnąć, są zajęci. Wmówiłam to sobie, ale w głębi duszy miałam wątpliwości. Ponieważ tak właśnie mierzyłam własną wartość, w ten sposób mierzyłam też wartość innych. Kierując się tą etyką, stawiałam wszystkim niemożliwe do spełnienia wymagania.

Każde niespełnione oczekiwanie nieuchronnie prowadziło do rozczarowania. Byłam zła, zniechęcona, zawstydzona, smutna i samotna. Wszystkie te emocje wibrowały tak blisko powierzchni, że kiedy cokolwiek zakłócało moją zdolność do pracy, odczuwałam to jako zagrożenie dla mojej wartości i znaczenia. Starałam się pracować jeszcze więcej, aby uniknąć tych uczuć, ale to tylko pogarszało sprawę.

Jeśli „bycie zajętą” było moim powołaniem, to moją myślą przewodnią była pełna kontrola. Na potrzeby świata zewnętrznego malowałam obraz siebie jako kapitana prowadzącego swój okręt po wzburzonym oceanie ze spokojną, stoicką determinacją, przystosowującego się do ciągłego ruchu i utrzymującego kurs pośród nieuniknionych wiatrów zmian. Jednak wewnętrznie bardziej przypominałam pasażera, który szuka jakiegokolwiek śladu ziemi, żeby poczuć ląd pod stopami. To poszukiwanie stałego lądu znalazło odzwierciedlenie w moim szkicowniku.

Prawdziwa praca nad samą sobą zaczęła się w ciszy codziennego szkicowania. Wymagała tej samej pasji, dyscypliny, umiejętności i zaangażowania, co każde inne zajęcie, jakie kiedykolwiek wykonywałam. Różnica polegała na tym, że teraz „praca” oznaczała dla mnie coś innego.

W rysowaniu nie mierzy się wydajności. Jedyną miarą sukcesu jest zaangażowanie w proces tworzenia. Nie ma terminów. Możesz zostawić pracę niedokończoną. Nie martwisz się o dochody. Wypłatą jest wewnętrzny spokój. Nie ma awansów ani tytułów do osiągnięcia. Liczy się rozwój osobisty. Nie ma presji na budowanie sieci kontaktów. Ona powstaje w naturalny sposób. Kultura rysowania pozwala na innowacyjność i projektowanie. Tworzenie i odtwarzanie. Nie musisz uczyć się korpomowy. Wizualny język rysowania obywa się bez słów.

Kiedy zaczęłam codziennie rysować, moim zamiarem nie było uprawianie sztuki. W rzeczywistości moja wizja bycia artystką wyglądała zupełnie inaczej. To właśnie rozluźnienie węzła moich ścisłych przekonań na temat sztuki doprowadziło do ewolucji Poezji Rysunku od narzędzia leczenia psychiki do metody uzdrawiania duchowości. Wszystko to było procesem objawienia. Poznawania osoby, którą się stałam, przez osobę, którą sądziłam, że jestem.

Każdy kolejny rysunek wzburzał osad zalegający na dnie mojej duszy. Ten proces był niepokojący, ale wydawał się znajomy. Powrót do tej części siebie, którą od dawna ignorowałam, dawał mi poczucie ulgi. Zniknęły porównania i osądy, pozostała tylko wyzwalająca prawda. Poprzez codzienne szkicowanie mogłam odkrywać moje odczuwające „ja”. To poprowadziło mnie ścieżką uzdrawiania i zmieniło sposób, w jaki przechodziłam przez życie. Podążając za powołaniem do samopoznania nie musiałam już niczego udowadniać – mogłam na tym jedynie zyskać.

Kiedy Camilla dołączyła do jednego z moich warsztatów Poezji Rysunku, poszukiwała społeczności twórców, w ramach której mogłaby ożywić swoje artystyczne zdolności.

„Ostatni raz poczułam kreatywną energię w szkole artystycznej” – powiedziała na początku warsztatów. Chociaż jej marzeniem była jedna z najlepszych szkół artystycznych w kraju, po ukończeniu studiów porzuciła sztukę. Wiązał się nią paradoks, z którym nie mogła się pogodzić. Rozkwitała dzięki ciągłemu powtarzaniu i inspiracji pomysłami krążącymi w niej i wokół niej, odczuwała także śmierć tych idei w napotykanej krytyce. Nigdy nie czuła przynależności do społeczności artystycznej. Do jej kultury należała burżuazyjność i elitarna perspektywa, której nie podzielała. Z drugiej strony, brakowało jej interakcji. Nie wiedziała czego się spodziewać, kiedy dowiedziała się, że moje warsztaty skupiają się bardziej na wyrażaniu emocji niż na krytyce sztuki. Camilla nigdy nie słyszała o koncepcji wykorzystania sztuki jako narzędzia do leczenia. Ten pomysł ją zaintrygował i kiedy go objaśniałam, niemal natychmiast zauważyłam, jak nadzieja zmienia się w rozczarowanie.

W czasie trwania warsztatów widziałam, że Camilla toczy wewnętrzną walkę.

Bardzo zależało jej na jakości rysunków. Trudno było jej odłożyć pióro i przerwać szkicowanie. Podczas dyskusji miała tendencję do krytykowania lub udzielania innym rad dotyczących podejścia i techniki. Polemizowała z opiniami innych uczestników na temat własnych szkiców. Chciała, aby ich oceny pozytywnie wzmacniały jej osiągnięcia i umiejętności. Żaden z własnych rysunków nie wydawał jej się „dobry”. Nosiła w sobie pewien niepokój, który ujawniał się, gdy coś nie odpowiadało jej standardom. Była zarówno sędzią, jak i ławą przysięgłych, jeśli chodzi o ubieganie się o satysfakcję lub nagrodę za dobrze wykonaną pracę. Pomimo niezwykłej estetyki pracy i nienagannej techniki, nigdy nie czuła się spełniona.

Podczas cotygodniowych dyskusji Camilla zaczęła zastanawiać się nad różnicami między wspólnotą twórców Poezji Rysunku a społecznością jej szkoły artystycznej. W czasie trwania warsztatów nikt z nikim nie konkurował ani nie porównywał swoich prac z innymi – z wyjątkiem porównań i rywalizacji jej samej z sobą. Nasza grupa skupiała się raczej na uczuciach, emocjach i powodach, dla których na kartce pojawił się dany znak. Niektóre z najbardziej wnikliwych i prowokacyjnych pytań na temat sztuki, z jakimi się kiedykolwiek zetknęła, zadawali twórcy, którzy określali się jako „nie-artyści”. Rozumieli własną sztukę w sposób, jakiego wielu artystów dopiero się uczy.

„Nie zaangażowałam się w ten kurs w poszukiwaniu sensu” – powiedziała podczas jednego z ostatnich warsztatów. „Teraz zdaję sobie sprawę, że najpierw szukałam akceptacji i perfekcji. Dlatego na początku nie mogłam się w tym odnaleźć. Było ciężko, ale powoli, gdy zweryfikowałam swoje intencje, znalazłam to, czego szukałam. Odnalazłam akceptację i doskonałość w interpretowaniu z wami sensu swojej pracy, w procesie wspólnej kreacji, a także w emocjach, które przeżywałam podczas tworzenia sztuki z wami wszystkimi. Nie poszukiwałam społeczności artystów. Szukałam wspólnoty twórców”.

Podczas warsztatów Camilla odczuwała dyskomfort, zmierzyła się z nim również w procesie własnej ewolucji. Komfort, który kiedyś znalazła w grupie krytyków sztuki, zastąpiła wrażliwa autorefleksja. Jej samoświadomy i niezręczny styl komunikacji ustąpił miejsca nieustraszonej pewności siebie. Przez skruszony mur perfekcjonizmu zaczęły przedzierać się akceptacja i zaufanie do własnego talentu i kreatywności.

Są chwile, kiedy dyskomfort wydaje się otumaniający niczym uderzenie ogromnej fali. Kiedy tak się dzieje, poddaj się jego niezwykłej energii. Nie stawiaj mu oporu ani nie walcz z nim. Uwierz, że odbijesz się od dna i odnajdziesz drogę na powierzchnię. Dyskomfort może również przypominać powolny i stopniowy przypływ. Zmiany są subtelne lub ledwo zauważalne; mogą wydawać się mniej dramatyczne i łatwiejsze do opanowania. Oba rodzaje dyskomfortu są jednak niezbędne na naszej drodze do osobistej transformacji.

Być może zaskoczy cię fakt, że dyskomfort nie zawsze musi wiązać się z emocjami takimi jak strach, wątpliwości lub niepewność. Czasami wiąże się z uczuciami takimi jak pokój, radość i miłość. Gdy zaangażujesz się w proces codziennego szkicowania, pojawi się wewnętrzny konflikt między tym, kim jesteś dzisiaj, a osobą, którą się stajesz. Przyciągniesz pozytywną energię. Zauważysz, że otwierają się przed tobą nowe możliwości. Nawiązujesz nowe znajomości. A wszystko to w zaciszu stworzonej przez siebie bezpiecznej przestrzeni.

Nauka przedefiniowania tego, co powoduje dyskomfort, jest częścią procesu leczenia. Kiedy poddasz się procesowi, zmienią się czynniki, które kiedyś wywoływały lub wpływały na twoje reakcje. Nieuniknionym elementem rozwoju jest to, że wyzwania ewoluują wraz z tobą. Poddanie się procesowi nie jest decyzją jednorazową. Wymaga świadomej uważności i zaangażowania. Od czasu do czasu spytaj siebie: „Jaka zmiana we mnie spowodowała, że inaczej postrzegam świat?”. Odpowiedzi mogą cię zaskoczyć.

Pewnego dnia będziesz wpatrywać się w swoje odbicie w lustrze z uśmiechem Mony Lisy. Przyciągającym ludzi magnetycznym uśmiechem, odzwierciedlającym wewnętrzny spokój płynący z samowiedzy.

Rysunki CELU

Od początku wiedziałam, że wyruszam w podróż w poszukiwaniu sensu. To ziarno, z którego kiełkują wszystkie moje dzieła. Leży u podstaw moich działań i skłania mnie do służenia większemu dobru.

Tęsknota za bezpieczeństwem to uczucie, którym wibrowały moje wcześniejsze rysunki. Była obecna w moim intensywnym myśleniu o kontroli, niepokoju i napięciu. W moim wyczuleniu na rzekome lub realne zagrożenia. We wspomnieniach, które powracały do mnie w trakcie szkicowania. Trzymała mnie w stałym napięciu i wprowadzała w stan ciągłego czuwania. Dzięki temu procesowi nauczyłam się, że nie jestem w stanie zapewnić sobie bezpieczeństwa; nie mogę zrobić niczego, co pozwoliłoby mi uniknąć życia bez bólu i cierpienia. To część mojego doświadczenia jako istoty ludzkiej. Z niego wypływa mój rozwój, wokół niego krąży, i włącza weń moje doświadczenia. W jaki sposób rozumiem moje doświadczenia? Jak na nie patrzę? Przez pryzmat zniszczenia, czy przez pryzmat stworzenia?

Nasza praca jest powołaniem, które wzywa nas od zarania dziejów. Kiedy pracujemy, łączymy się z Bogiem i bierzemy udział w Jego nieustającym dziele stwarzania świata.

— Peggy Noonan

Rysowanie uświadomiło mi, że każdy znak, jaki kiedykolwiek został nakreślony, powstał z jakiegoś powodu. Każdy z nich opowiada historię transformacji. Rejestruje nieustannie upływające chwile. Nadaje sens przypadkowi. Przypomina mi, bym podążała za nieplanowanymi liniami i odłożyła pióro, gdy tylko zorientuję się, że rysunek jest „przedobrzony”. Odzwierciedla emocjonalne wzloty i upadki.

Teraz określam swój cel w życiu inaczej niż przedtem – wierzę, że ty również. Nie tylko umacniam nadzieję, wiarę i miłość w sobie, lecz także wspieram naszą świadomość i rozumienie doświadczeń, którymi się dzielimy.

Rysuj poszukiwania

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Bycie zajętym to wielka sztuka. Usprawiedliwiamy i gloryfikujemy ją jako zło konieczne. Wypełniamy nasze dni niekończącymi się listami zadań i spraw do załatwienia, ścigając słońce od zmierzchu do świtu.

Istnieje cienka granica między spędzaniem czasu na wykonywaniu zadań a wykorzystywaniem go na realizację celów, które są naprawdę ważne. Jeśli masz szczęście, jedno i drugie jest dla ciebie tym samym. Dla wielu z nas to, co ważne, spada na sam dół listy – a nawet nigdy nie pojawia się w naszych myślach.

Powołanie nie jest celem, do którego dążę. To wezwanie, które słyszę.

— Parker J. Palmer

W chwili, gdy codzienne rysowanie staje się dla ciebie zadaniem lub obowiązkiem, zadaj sobie pytanie, jaka zmiana w twoim życiu mogła to spowodować? Nie zakładaj, że to sygnał do rezygnacji – a już na pewno nie osądzaj siebie zbyt surowo. Wykorzystaj to jako okazję do wydobycia sensu z nonsensu. Istnieje powód, dla którego jesteśmy zajęci, tak jak istnieje przyczyna, dla której przestajemy robić to, co kochamy. To nie dzieje się z dnia na dzień. To decyzja, która stopniowo rodzi się w naszych sercach i umysłach, zanim pojawi się faktyczny pretekst do jej podjęcia.

Wykorzystaj ten czas na ponowne zaangażowanie, poprawki i powtórki. Kto wie, co dzięki temu odkryjesz?

RYSUJ

Wyobraź sobie, że swoim rysunkiem masz wypełnić całą stronę, ale z jednym zastrzeżeniem: w żadnym momencie nie możesz oderwać pióra od kartki.

Podczas rysowania pomyśl o wszystkich wyzwaniach, jakie stawia przed tobą życie. Przedstaw przy pomocy obrazów te przeszkody lub sprawdziany, podczas gdy twoja ręka trzyma pióro i coś kreśli na kartce. Niech szkic będzie pełen zwrotów i zawiłości – lub przeciwnie, niech zmiany będą minimalne. Rysunek może być poszarpany, prosty, spiralny lub nabazgrany. Nie zmuszaj się do niczego. Nie spiesz się i daj się poprowadzić swojej intuicji.

Teraz zacznij rysować i pamiętaj, by skupić się na zadaniu. Zwróć uwagę na to, jak często chcesz podnieść pióro znad kartki. Oprzyj się tej pokusie. Skoncentruj się na swoim celu.

Jeśli w którymkolwiek momencie trudno ci będzie nie oderwać pióra od kartki, zatrzymaj się. Zrób pauzę. Weź oddech i kontynuuj zaczęte dzieło. Zwróć uwagę na to, jak się czujesz podczas tej przerwy. Zastanów się, co doprowadziło cię do tego punktu, i co inspiruje cię do dalszego działania.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ EWOLUCJĘ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Pomyśl o swoim codziennym szkicowaniu jak o emocjonalnym selfie. Nie mówię tu o selfie typu „kurczę, nieźle wyglądam”, w dziwacznej pozie, z ustami w dzióbek. To raczej nieretuszowane, czyste odbicie wewnętrznego świata twojej podświadomości na czystej kartce papieru. Obraz wykonany własną ręką przy pomocy atramentu zaczerpniętego z najgłębszej studni twojej istoty.

Jest to ten rodzaj selfie, który nie wymaga filtra i sprawia, że czujesz się ze sobą dobrze. To najuczciwszy portret tego, kim jesteś dzisiaj. Fotka z szeroko otwartymi oczami i uśmiechem tak szerokim, że nie pomieści go cały szkicownik. Każdego dnia z twojego pióra będą spływać kolejne strony obrazów. Linie, które kreślisz na papierze z intensywnością i pasją, nadają twojemu głosowi nową moc i siłę. Pusta przestrzeń przestanie cię przerażać, a zacznie ośmielać. Rozproszy wstyd, strach i ciemność. Stanie się częścią tego, kim jesteś i nauczy cię wyrażać siebie w pracy, w związkach, i w każdym innym aspekcie życia.

Jej poczucie tożsamości jest zbudowane na silnym wewnętrznym fundamencie. Doskonaliła swój oddech i łączyła się z całym wszechświatem. Pochwały i wyróżnienia, jakimi mogą ją obsypać inni ludzie, nie mają żadnego znaczenia. Promienieje wewnętrznym entuzjazmem i siłą witalną, które wzmacnia życie i natura.

— Pedram Shojai

Kontekst lub warunki, w jakich żyjemy, nie definiują nas. Doświadczenie może nas zmienić na zawsze. Mogą nam po nim pozostać blizny – wieczna pamiątka. Świętość naszego serca będzie jednak zawsze nieść boską prawdę o tym, kim naprawdę jesteśmy.

RYSUJ

Poświęć chwilę na przyjrzenie się swemu odbiciu. Wybierz powierzchnie, które ukazują różne zniekształcenia lub perspektywy, takie jak lustro, okno, talerz, filiżanka, a nawet kałuża. Obserwuj w skupieniu i fascynacją, jak każda powierzchnia zmienia obraz tego, kim jesteś.

- Co dostrzegasz w każdym odbiciu?

- Które z obrazów cię rozbawiły?

- Które obrazy wzbudziły twoją niechęć?

Narysuj odbicie, które wzbudziło twoją największą ciekawość. Wykorzystaj je jako punkt wyjścia dla swojej twórczej ekspresji. Nie próbuj myśleć o tym szkicu jako o autoportrecie. Pomyśl raczej o swojej emocjonalnej reakcji na to ćwiczenie i refleksjach wywołanych przez patrzenie na siebie z różnych perspektyw.

Możesz także narysować część swojego odbicia w kontrze do całości – jako kreatywny sposób na rozwinięcie tego ćwiczenia.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

Nawet realizacja prostego zadanie uczy nas angażować umysł, ciało i ducha we wspieranie naszej misji. Każda część naszej istoty chce, aby nam się powiodło. Powstaje pytanie – kto lub co staje nam na drodze do sukcesu? Dlaczego na to pozwalamy?

Patrzący na nas ludzie mogą dostrzegać tylko część naszej istoty – a nie całość. Chociaż nie możemy zmienić tego, jak widzą nas inni, możemy wybrać sposób, w jaki postrzegamy sami siebie. Rozwijaj siebie w taki sposób, aby w swoim odbiciu móc poczuć miłość i akceptację.

Za każdym razem, gdy potrzebujesz czasu, by zastanowić się nad większym dobrem i tym, czy twoje życie jest z nim zgodne, wróć do tego ćwiczenia i powtórz je. Kiedy to zrobisz, porównaj swój rysunek z poprzednim szkicem i rozważ, co w twojej ekspresji ewoluowało, a co pozostało niezmienne. Przekonaj się, czy pojawiają się jakieś wzorce, które mogą pomóc ci zyskać wgląd w to, gdzie jesteś dzisiaj oraz jaki jest twój życiowy cel.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Z przyjemnością oddaję się temu zajęciu, ponieważ jest dyskretne i fajne. Nie musisz nikomu nic mówić… Nie musisz się dzielić. Po prostu musisz być szczera wobec samej siebie. Nie ma dominującego głosu, który mówi ci, że masz problemy. Jest coś budującego w tworzeniu wizualnego języka symboli, który tylko ja rozumiem — dzięki temu naprawdę mogę się uwolnić i pozostać anonimową. Bez osądów, bez niedowierzania — pozostaje tylko prawda ukryta za moimi wyjątkowymi liniami”.

„Te uczucia, bolesne bodźce, które ukrywałam wewnątrz siebie przez prawie dekadę, blokują mój rozwój i zdolność pomagania innym. Moim zdaniem każdy odczuwa ból, ale im dłużej trzyma się go w środku, tym gorzej. Wiem, że im bardziej angażuję się w uczestniczenie w Poezji Rysunku, tym bardziej jestem gotowa wyrzucić z siebie to, co domaga się uwolnienia”.

„Zdecydowanie polecam to narzędzie kreatywnej ekspresji wszystkim studentom sztuki, których poturbowały stare i przebrzmiałe filozofie dyktujące standardy tzw. dobrej sztuki. Poezja Rysunku rzuca wyzwanie, aby podczas rysowania dostrzegać prawdziwą wartość wszystkiego; nic nie jest dobre ani złe — po prostu jest i od ciebie zależy, co dla ciebie oznacza, i jak to zakomunikować”.

„Dzięki temu zajęciu zyskuję trzydzieści minut dziennie na rozważania o przeszłości lub teraźniejszości. Już samo to daje mi poczucie spokoju. Codzienne rysowanie bez określonego porządku jest zniechęcające, szczególnie dla mnie, więc ten uporządkowany program naprawdę pomógł mi ująć szkicowanie w ramy, które mogę wypełnić swoją inwencją”.

— Ayka Pogrobinsky, @ukulanllc

20

NARYSUJ PROJEKT

Być albo nie być? Oto jest pytanie. Naprawdę? A jeśli to była odpowiedź? Que será, será. Będzie, co ma być.

Czy możesz kształtować swoje życie według własnego uznania? Czy masz swobodę wyboru swoich życiowych pasji, czy też są ci one narzucane przez cierpienie i okoliczności zewnętrzne?

Od urodzenia dysponujesz naturalnymi talentami, które prowadzą cię do celu lub łączą z większym dobrem. Masz nadzieję. Wierzysz. Kochasz. Jesteś dobrej myśli. Ufasz, że znajdziesz swoją drogę. Jesteś bohaterką/bohaterem tej historii. U początku podróży, w którą wyrusza każde z nas, leży idealizm, który każe nam wierzyć, że jeśli wszystko zrobimy dobrze, będzie to łatwe.

Jesteś tu i teraz… Nie ma znaczenia, skąd pochodzisz, dokąd dążysz, gdzie zmierzasz, jaką pracę lub karierę miałeś lub uważasz, że powinieneś mieć. Nie przybyłeś ani za późno, ani za wcześnie… Kiedy coś zaprojektujesz, zmieniasz możliwą przyszłość.

— Bill Burnett i Dave Evans

W pewnym momencie jednak każde z nas dostrzega, że otwarcie się na możliwości i wykorzystanie pełni potencjału wymaga wysiłku. Prawda o tobie, twoich wyborach, twoich talentach, twoim świecie jest bardziej skomplikowana niż się mogło wydawać. Trudno rozpoznać, czym jest dobro. Uświadamiasz sobie, że twoje talenty są ukryte pod wieloma warstwami uproszczonych przekonań, że gdzieś giną w wyniku serii niefortunnych wydarzeń. Wijesz się jak piskorz, szukając sposobów, by wytrwać w swoich przekonaniach.

Potrzebujesz jednego – sposobu, aby dać temu wyraz. Bez tego może ci się wydawać, że nie dasz rady przeżyć czekającej cię dekonstrukcji. Ostatecznie wszyscy znajdujemy sposób, aby to wyrazić. Niezdrowe metody wyrażania wewnętrznego konfliktu prowadzą do autodestrukcyjnych nawyków. Być może nie rozumiesz, dlaczego znów znajdujesz się w tej samej sytuacji. Kwestionujesz sam sens swojego istnienia — być albo nie być? Zdrowe formy ekspresji, takie jak rysowanie, sprzyjają pożytecznym nawykom. Ty jesteś odpowiedzią. Que será, será. Będzie, co ma być. Znajdziesz drogę poprzez to doświadczenie. Poddajesz się mu, zamiast go unikać i przedłużać cierpienie.

Cierpienie to iskra, która rozpala twoją pasję. Pasja oznacza cierpienie.

To refleksja nad twoją ekspresją i doświadczeniem rodzi w tobie motywację, a kiedy się nią dzielisz, zdajesz sobie sprawę, że twoje powołanie nie jest tożsame z zawodem, który wykonujesz. Współczucie dla innych podsyca inicjatywę i wnosi cię na kolejne poziomy twojego osobistego rozwoju. Twoja wytrzymałość rośnie, a dobroć rozkwita.

Właśnie tutaj, w tym momencie, możesz zacząć bawić się swoją pasją. Wymyśl na nowo i zaprojektuj swoje życie myśląc o celu. On tu jest. To dopiero początek.

Muzyka zawsze była bliska sercu i myślom Lenory. Po śmierci rodziców odziedziczyła jednak rodzinną restaurację. Przez siedemdziesiąt pięć lat łączyła ona społeczność, w której dorastała. Restauracja i społeczność stanowiły nierozerwalną całość. Jej pradziadkowie ją założyli, dziadkowie ją przejęli, a rodzice kontynuowali dzieło. Przechowywała wspomnienia kolejnych pokoleń większości mieszkańców miasta.

Lenora była jedynaczką, dlatego oczekiwano, że przejmie rodowe dziedzictwo. Nikt nie zapytał, czy sama dokonałaby takiego wyboru. Nie było to jej marzeniem, ale nie miała też serca, by zamknąć miejsce, które tak wiele znaczyło dla wielu osób. Sprzedaż oznaczałaby śmierć kultury tego miejsca. To też nie byłoby w porządku. Lenora poczuła, że przytłacza ją ogrom oczekiwań. Postanowiła, że restauracja będzie działać dalej.

Lenora nigdy nie miała własnych dzieci. Jej rodziną byli jej klienci. Bywalcy nazywali ją czule Ciocią L, co było uroczym nawiązaniem do przydomków, jakimi określano jej rodziców – Mamę G i Papę C. To właśnie miłość do rodziców motywowała ją do działania, ale to nie wystarczało. Czuła się samotna. Długie godziny codziennej harówki pochłaniały Lenorę bez reszty. Mimo narastającego poczucia samotności każdego dnia robiła to, co do niej należało. Upłynęło już tyle czasu, że nie potrafiła sobie wyobrazić alternatywy, ale rosnące rozczarowanie coraz mocniej ciążyło jej na sercu.

W końcu podjęła bolesną decyzję o sprzedaży restauracji lokalnemu deweloperowi, którego wizją było zburzenie lokalu i przekształcenie go w centrum rozrywki dla miejscowej młodzieży. Świadomość, że to miejsce będzie nadal służyć społeczności w tak pozytywny sposób, wydawała się odpowiednim hołdem dla rodzinnej spuścizny. Kilka tygodni po sprzedaży Lenora nie czuła jednak ulgi. Poczuła za to pustkę, której nie była w stanie przepracować. Restauracja była tak pełna niesamowitych wspomnień, przeżyć i kontaktów. Jej życie zawodowe skończyło się. Wraz z nim odeszły pozostawione przez rodziców fotografie, nagrody, pamiątki. Jej rodzice zniknęli. Nie zdawała sobie sprawy, że wykorzystuje pracę jako pretekst, by uciec od żalu. Używała jej również, by uniknąć szukania własnej ścieżki, która nie miałaby początku w rodzinnym biznesie.

Mimo żalu Lenora poczuła się wolna. Znów zajęła się muzyką i zaczęła komponować. Nowe piosenki płynęły przez nią jedna po drugiej, niczym gejzer eksplodujący ekstatyczną symfonią. Z każdym mijającym dniem smutek ustępował radości i wdzięczności. Odnalazła drogę do domu, do siebie.

Każda firma, dla której kiedykolwiek pracowałam, i każdy klient, którego reprezentowałam, jasno deklarowali swój cel, który był ich Gwiazdą Północną — światłem, za którym podążali. Moim zadaniem, niezależnie od rozmiarów projektu, była pomoc w realizacji tego celu. Każdy aspekt mojej pracy dla nich musiał zawierać argumenty uzasadniające sens istnienia firmy. Uwielbiałam tę część mojej pracy, ale podobnie jak Lenora, nigdy nie zadawałam sobie pytania o mój własny cel. Łatwiej przychodziło mi urzeczywistniać cudze cele niż walczyć o własną prawdę. Tak było bezpieczniej.

Historia Lenory pokazuje nam, co się dzieje, gdy pozwalamy, aby ktoś inny był bohaterem naszej własnej historii. Może to być rodzic, dziecko, przyjaciel, szef lub ktokolwiek, kogo możemy wskazać jako powód, dla którego nie możemy osiągnąć pełni naszego potencjału. To nasza wymówka. Przekonujemy samych siebie, że ich historia jest naszą historią.

Kiedy po raz pierwszy zaczęłam rysować, z łatwością przychodziło mi dystansowanie się od tego, co tworzyłam. Robiłam to krytykując, osądzając i koncentrując się na doskonaleniu rezultatu. Zachowanie dystansu wydawało mi się bezpieczną opcją. Nie musiałam podejmować żadnych działań. Wystarczyło po prostu reagować. Wiedziałam, że wyruszam w podróż w poszukiwaniu sensu, a to oznaczało, że w końcu będę musiała zacząć działać. Oznaczało to, że będę musiała doświadczyć, poczuć własny ból.

Kiedy myślisz o głębszym zaangażowaniu się w rysowanie, czy zastanawiasz się, jak należałoby zmienić twoje życie? Jak należałoby je przeprojektować? Jak należałoby je pokazać?

Jeśli rozejrzysz się wokół siebie, być może dostrzeżesz porastające pajęczynami pamiątki po instrumentach muzycznych, szkicownikach ukrytych na dnie szafy, dziennikach zbierających kurz na półce, zapakowanych w pudełko baletkach lub przyborach artystycznych w zamkniętej od lat szufladzie. Każda z nich to symbol zaniedbania i dysonansu między pragnieniami twojego serca i duszy a tym, w jaki sposób żyjesz dzisiaj.

Rysunki projektów

Kiedy nastawiasz się na osiąganie wyników, żyjesz dla cudzej aprobaty. Wątpisz w możliwość kierowania własnym życiem i tworzenia własnych planów. Kiedy próbujesz wyruszyć w podróż do swego wnętrza, ten sposób myślenia wysysa z ciebie energię. Wyczerpuje cię, a nie regeneruje. Gdy zdobędziesz wgląd w sposób, w jaki koncentracja na wynikach hamuje twój postęp, odkryjesz ten rodzaj energii, którego potrzebujesz, aby naprawdę doświadczyć zmiany. Z biegiem czasu twoje myślenie skupi się na rozwoju, a proces zmiany nabierze rozmachu.

Łatwiej jest żyć życiem innych ludzi niż poszukiwać pełni własnego życia. Wolność prowadzenia i planowania własnego życia jest przerażająca, jeśli nigdy wcześniej jej nie doświadczyłaś.

— Betty Friedan

Niezależność od zewnętrznych ocen jest zarówno porażająca, jak i wyzwalająca. Obie emocje są siłą napędową rozwoju. Doświadczenie to naturalny kompost dla zmiany. Uwolnienie wyobraźni pozwala przetwarzać nowe informacje. Odruchy obronne zmieniają się w nieustraszoną świadomość.

RYSUJ nawet w poczuciu ZAMĘTU

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Podczas odkrywania swojego wewnętrznego świata nieuniknione jest doświadczanie naturalnego napięcia. To napięcie pojawia się, gdy spostrzegasz swoją zdolność do tworzenia i niszczenia. Możesz, ale nie musisz, od razu wiedzieć, która część ciebie rzuca cień. Dostrzeganie własnych cieni jest wszakże nieodzowną częścią akceptowania i kochania własnej osoby jako całości.

Dyskomfort jest ceną za bilet wstępu do życia, które ma sens.

— dr Susan David

Niektóre wzory naszego cienia mogą opierać się na cechach, zachowaniach lub postawach, których w sobie nie lubimy. Nasz cień może również czerpać z doświadczeń lub wspomnień, których unikaliśmy, lub które stłumiliśmy. Może nawet być dziedzictwem naszych przodków z wielu pokoleń przed nami. Bez względu na źródło, nasze cienie stanowią obraz równowagi między światłem a ciemnością.

Poniższe ćwiczenia stanowią podpowiedzi, jak możesz nauczyć się bawić cieniem. Pozwól swojej wyobraźni rozwinąć sposób rozumienia twojej własnej sprawczości, a także zaobserwować, jak inni wpływają na ciebie i jak ty wpływasz na otaczający cię świat.

RYSUJ

Umieść na swoim szkicowniku przedmiot codziennego użytku, czyli kubek, szczoteczkę do zębów, liść itp. i pozwól, aby światło rzucało cienie na papier. Obracaj obiekt w różne strony, aby znaleźć cień, który ci się spodoba. Wtedy zacznij szkicować – obrysuj kontur, wydobywając z niego dostrzegany obraz, albo użyj go jako punktu wyjścia do wyrażenia emocji, które odczuwasz.

To ćwiczenie jest zaproszeniem do podjęcia próby zrozumienia kim jesteś, w jaki sposób zajmujesz swoje miejsce w świecie oraz jak ta przestrzeń ma oddziaływać na innych. Jest to również metoda na rozpoznanie pozytywnych i negatywnych wymiarów swojego życia. Uruchom ciekawość i przekonaj się, co oznacza teatr cieni.

Niektórzy z nas mogą już mieć naturalną skłonność do patrzenia na swoje życie przez pryzmat jego cieni. Jeśli tak, zachęcam cię do rysowania w świetle wokół cieni.

Jeśli zdecydujesz się powtórzyć to doświadczenie, możesz wybrać jakiś cenny przedmiot lub mający znaczenie sentymentalne. Kiedy to uczynisz, zwróć uwagę, czy twoje emocje wobec cienia tego przedmiotu są inne niż w przypadku cienia przedmiotu codziennego użytku.

Możesz także badać cienie w otaczającym cię środowisku, to znaczy rzucane przez okno, świetlik, schody, drzewo, itp. Pozwól, by świat wokół ciebie rzucał cienie na twoją kartkę i znajdź taki, który wzbudzi twoje szczególne zainteresowanie. Obrysuj cień albo kreśl linie i wzory wewnątrz lub na zewnątrz zacienionych przestrzeni. Wykorzystaj do zabawy całą stronę i zwróć uwagę na emocje, które odczuwasz.

Utrzymaj równowagę między odkrywaniem swoich cieni i podtrzymywaniem światła. Angażując się w to ćwiczenie pamiętaj, aby równoważyć ciężar emocji, jakie może ono wywołać. Wyrażaj je w lekki i zabawny sposób. Wykorzystaj obecność zarówno ciemności, jak i światła, zabawę i eksplorację, aby dostrzec wszystkie elementy jako część większej całości.

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

– RYSUJ –

NARYSUJ WIZJĘ

(30 MINUT)

OBSERWUJ

Zastanów się, jak rzeźbiarze podchodzą do swojej pracy. Jak ze wszystkich stron oglądają formowaną w glinie bryłę. Dotykają, wygładzają, obrabiają, przycinają, szlifują, nakłuwają, przykrawają, moczą, suszą, zmiękczają – w tym procesie kształtują materiał formy, którą sobie wyobrazili, a teraz pragną stworzyć. Każda akcja stanowi reakcję, która prowadzi do kolejnego działania.

Aby rozpalić ogień, artysta musi wpierw skrzesać iskrę, a zanim narodzi się sztuka, musi być gotowy na pochłonięcie przez ogień własnego stworzenia.

— August Rodin

W ramach tego doświadczenia zastanów się, w jaki sposób twoja ręka może naśladować i odwzorowywać ruchy rzeźbiarza wykonującego swoje dzieło. Kiedy to zrobisz, wyobraź sobie, jaki kształt wyszedłby spod twoich palców, gdyby w twoich rękach była prawdziwa glina. Aby ukończyć ten szkic, potrzebne ci będą różnej grubości pióra, kolorowe pisaki lub akwarele.

RYSUJ

Przez pierwsze dziesięć minut zacznij rysować, wyobrażając sobie, że twoja ręka i nadgarstek ugniatają glinę. Odwzoruj to działanie na kartce. Naśladuj wirujące ruchy przy pomocy najgrubszego pióra, jakim dysponujesz.

Przez następne dziesięć minut wyobrażaj sobie, że twoje dłonie kształtują lub formują glinę. Użyj średniej grubości pióra, aby naśladować ten ruch przy pomocy pociągnięć w górę, w dół lub w bok.

Na koniec wyobraź sobie, że twoje ręce rzeźbią misterne szczegóły. Użyj pióra z najcieńszą końcówką, aby naśladować sposób, w jaki cyzelujesz najbardziej subtelne detale.

Kiedy już zakończysz rysowanie naśladujące rzeźbienie, zwróć uwagę na fizyczną reakcję swoich dłoni, mięśni i stawów.

Po przestudiowaniu i wyrażeniu ruchów rzeźbienia zwróć uwagę na jego wizualne i emocjonalne właściwości. Patrząc na swój rysunek rozważ następujące kwestie:

- Kształt jest rozpoznawalny, czy abstrakcyjny?

- Powierzchnia ma wyczuwalną fakturę, czy jest gładka?

- Co powstało z twojej kopki gliny?

- Jakie były twoje oczekiwania co do kształtu, który może z niej powstać?

CHWILA REFLEKSJI

Kiedy skończysz, poświęć chwilę, aby zastanowić się nad rysunkiem:

1. Jakie wzory, motywy lub obrazy powstały?

2. Jakie emocje towarzyszyły ci podczas rysowania?

3. W jaki sposób reagowało w tym czasie twoje ciało?

4. Czy pojawiły się jakieś wspomnienia, myśli lub spostrzeżenia?

5. Czy odczuwalne były jakiekolwiek przepływy energii lub zmiana perspektywy?

W ekspresji twórczej nie istnieje coś takiego jak „za dużo” lub „za mało”. Ekspresja wita cię jako twórcę. Nie zależy jej na wyniku. Napawa się pięknem procesu. Sławi twój wysiłek. Składa hołd twemu zaangażowaniu. Pragnie ujawnić twoje prawdziwe „ja”.

Nie spiesz się – doceń swój wysiłek i wyciągnij wnioski z tego procesu. Co oznacza ta forma w twoim życiu? W jaki sposób na co dzień kształtujesz to, kim jesteś? Czy twoje życie jest już zdefiniowane, czy wciąż poszukujesz właściwej drogi?

Wróć myślami do tego ćwiczenia, jeśli myślisz o zaangażowaniu się w coś, co jest twoją pasją, lub jesteś w trakcie realizacji takiego projektu. Warto zatrzymać się, zastanowić, dlaczego coś robimy – i upewnić się, że nasze działania są zgodne z naszymi wyobrażeniami. Możesz nawet kupić trochę modeliny lub plasteliny i pobawić się nimi, aby przeżyć pełnię tego doświadczenia.

– RYSUJ –

– ŚWIADECTWO –

„Mam żołądek ze stali. Mogę jeść wszystko bez żadnych dolegliwości, ale poprzedniej nocy, zanim to narysowałam, ból w prawym boku obudził mnie o drugiej w nocy i męczył do piątej. Gdy pióro przesuwało się po kartce, wyobrażałam sobie, że węzeł w moim żołądku rozplątuje się, wypływając spiralnie z wnętrza — częściowo wyparowuje w przestrzeń, a częściowo osadza się gęstymi nićmi w ziemi. Nie wiedziałam, co to jest, ale chciałam się tego pozbyć. Ból ustąpił na cały dzień, ale wieczorem wrócił. Położyłam się z termoforem na bolącym miejscu i postanowiłam pojednać się z bólem, wyczuć, czy może ma związek z moimi emocjami”.

„Nagle zrozumiałam, że ból lekko ustępuje – po to, abym mogła się skupić i mieć czas na zidentyfikowanie jego źródeł. Ból domagał się, żebym dostrzegła moją małość. Nie chcę być widziana. Nie chcę wyrażać siebie. Nie chcę być jednocześnie najpotężniejszą i najsłabszą wersją siebie. Czemu? Ponieważ się boję. Wewnątrz mnie istniała maleńka wytrwała istotka, która wierzyła, że jeśli będzie cicho i stanie się niewidzialna, to zapewni mi bezpieczeństwo. Zaakceptowałam i pokochałam ją; rozpłynęła się pod moją ręką tak, jak to naszkicowałam wcześniej tego ranka”.

Kilka dni później odbyłam rozmowę, której obawiałam się od wielu lat. Sześć tygodni później zaangażowałam się w projekt, który był moim marzeniem od wielu lat. Co ważniejsze zyskałam poczucie autentyczności, do którego nigdy wcześniej nie miałam dostępu. Zostawiłam mój lęk za sobą. Rozwinęłam się. Urosłam. A ból fizyczny – nigdy więcej nie powrócił”.

— Michelle Fiordaliso, @michellecarmelafiordaliso

21

RYSUJ…

„Czy dobrze to robię?” Takie lub podobne pytanie rodzi się u każdego, kto ma w zwyczaju codzienne rysowanie. To pytanie nabrzmiałe jest znaczeniami i gmatwaniną sensów, przesiąknięte oczekiwaniami i wątpliwościami. Niektórzy zadają je, pragnąc potwierdzenia lub afirmacji, dla innych jest to pytanie retoryczne.

To uniwersalne, najbardziej osobiste pytanie. Każda osoba ma w sobie antagonistę, a jej historia fabułę i zwroty akcji. Zadając to pytanie wsłuchujemy się w wibrujący w nas wewnętrzny rezonans. To dźwięk prawdy – czekającej, by znaleźć ujście na papierze, dającej sobie pozwolenie na życie poza tym wewnętrznym światem, który stworzyliśmy, by chronić i ukrywać to, kim jesteśmy i jaką drogę przeszliśmy.

Na to pytanie nie mam prostej odpowiedzi. Prawda leży w mocy pytań, kontemplacji i dialogu sokratejskiego, który ma miejsce, gdy z czystą dziecięcą ciekawością przyglądamy się ulotnym myślom pojawiającym się każdego dnia i znikającym z naszych umysłów. To właśnie w przemyślanych, prostych, odważnych pytaniach ujawnia się pełen obraz nas samych. Pytać – to znaczy przebudzić się.

Najbardziej autentyczną rzeczą w nas jest nasza zdolność do tworzenia, przezwyciężania, przetrwania, przekształcania, kochania i wzrastania ponad własne cierpienie.

— Ben Okri

Nie ma właściwej drogi, istnieje tylko twoja droga. W odwadze i wrażliwości działania skrywa się magia. Nie ma eksperta, nauczyciela, artysty, rówieśnika, krytyka lub ukochanej osoby, którzy mogliby krytykować, potwierdzać, odrzucać lub zaakceptować sposób, w jaki wyrażasz siebie. Każdy rysunek jest twój – ta prawda stanowi tak długo wyczekiwane przez ciebie zaproszenie. Rozmyślanie, jak coś stworzonego tylko dla ciebie, może wydawać się mniej warte twojego czasu, energii lub komfortu, jest czymś, nad czym możemy spędzić całe godziny, dni lub tygodnie. To źródło inspiracji i pierwsze z wielu pytań, które z pewnością się pojawią.

Kiedy zaczniesz tworzyć i wyrażać siebie, włączysz się w nurt energii płynących w tobie i wokół ciebie. Poczujesz komfort łaski, gdy wszystko zacznie się łączyć i godzić odczucia twojego wewnętrznego świata z poczuciem bezsensu egzystencji świata zewnętrznego. Pogodzisz się ze swoimi przeszłymi wcieleniami, wieloma tożsamościami, które musiały się narodzić lub zniknąć, aby zapewnić ci przetrwanie lub dobrostan. Stawisz czoło destrukcyjnym i niewzruszonym siłom – i dostrzeżesz tę walkę w niepewności lub mocy kreślonych przez siebie znaków. Poddasz się istniejącym w tobie ciemności i światłu. Zaakceptujesz jedno i drugie jako element swojej tożsamości. Będziesz je pielęgnować z miłością i szacunkiem, na jakie zasługuje ich boska natura.

Jeśli w dowolnym momencie tego procesu zatrzymasz się, porzucisz go, a może nawet nigdy go nie rozpoczniesz, wiedz, że wszystko jest w porządku. Poezja Rysunku to narzędzie twórczej ekspresji. Jak w przypadku każdego narzędzia, w końcu pojawi się okazja, by go użyć. Odłóż tę książkę na bok. Niech te słowa przenikną do twojej duszy i zagoszczą w niej na dobre. Wypróbuj inne narzędzia, które mogą odpowiadać twojej naturalnej ekspresji. Śpiewaj pełnym gardłem, graj na instrumentach, pisz wiersze, zapisuj swoje myśli, tańcz do utraty tchu – rób to, czego zapragnie twoje serce. Rozkoszuj się bogactwem narzędzi do samoobserwacji i wyrażania siebie. Niezależnie od tego, na jakim poziomie gotowości się znajdujesz, niech ta książka odnowi i ożywi twój związek ze sztuką i otworzy twe oczy na wielowymiarowy i wielowarstwowy świat tworzenia.

Niech twoje szkice opowiedzą twoją historię. Może to wydawać się onieśmielające i przerażające, ekscytujące i radosne, a może nawet zbytkowne i śmieszne. Zaakceptuj wszelkie krytyczne emocje. Poczuj każdą z nich, dostrzeż i wysłuchaj – daj im tę szansę. Zacznij być obserwatorem i świadkiem swojej historii. Staraj się zrozumieć wstrząsy będące echem ruchów tektonicznych w twojej duszy. Szukaj wolności w zabawie i tworzeniu. Staraj się okazać sobie współczucie, gdy zderzysz się z niewygodnymi prawdami ukazującymi doskonałość i niedoskonałość naszego człowieczeństwa.

Każde z nas doświadcza przebłysków intuicji, które mówią nam, że nasze życie wkrótce się zmieni. Kiedy tak się dzieje, naturalną reakcją naszego umysłu i ciała jest opór i kurczowe trzymanie się chwili obecnej. Nie mamy żadnej gwarancji, że obietnice jutra zostaną spełnione – a mimo to ścigamy je przez całe życie.

To jest ten moment – nowy początek. Wszystko, co się dzieje, służy twojemu rozwojowi. Masz za sobą doświadczenie radości i przyjemności tworzenia.

Pojawi się też ból.

Pokonaj go rysowaniem. Za każdym razem, gdy to robisz, coraz zwinniej poruszasz się po podobnych doświadczeniach. Coraz więcej rozumiesz, masz w sobie większą pewność siebie.

Pojawi się strach.

Odtwarzasz swoje istnienie. Stracisz poczucie kontroli, które zapewniało ci wewnętrzny komfort – odzyskasz umiejętność dzikiej i nieskrępowanej zabawy. Rozplączesz węzły wpojonych wartości, przekonań lub postaw, które już ci nie służą. Zanurzysz się w energii swojego wewnętrznego świata i znajdziesz bezpieczeństwo w jego bezmiarze. Jesteś kluczem do urzeczywistnienia jego obietnicy.

Nie musisz być rodzicem, aby doświadczyć ekstazy porodu. Sednem procesu twórczego jest archetypiczny akt dawania życia stworzeniu. Zaczyna się od doświadczenia, które pielęgnujemy, aż nadejdzie czas, by zaczęło żyć własnym życiem. W procesie tworzenia sami ulegamy przemianie. Stajemy się współtwórcami, współpracownikami, pomocnikami w nieustannym dziele tworzenia wszechświata.

Przejdź przez te drzwi i pamiętaj:

Nie zwlekaj – żaden moment nie jest idealny.

Nie można się na to przygotować.

To nie jest problem do rozwiązania.

Nie ma w tym dobra ani zła.

To twoja podróż.

Ty jesteś kluczem do odblokowania mocy tego doświadczenia. Kiedy zaangażujesz się w twórczą pracę szkicowania – patrz uważnie, jak rozkwita w tobie nadzieja, wiara i miłość.

Kiedy rysujesz – usłysz w ciszy dźwięk swojego oddechu, melodię swojego charakteru i rytm prawdy swojego serca.

Kiedy będziesz rewidować swoje przekonania – miej odwagę zaufać swojej intuicji i porzucić narracje, które już ci nie służą.

Kiedy zanurzysz się głębiej w tę praktykę – nie trać z oczu prawdy, którą wyrażasz.

Kiedy zastanawiasz się nad swoim dziełem – stwórz sobie bezpieczną przestrzeń do poddania się i zaufania rosnącej w tobie mądrości.

Kiedy odnajdziesz nowe życie – dziel się inspiracją z innymi, podtrzymuj swój wzrost i ucz się bawić swoimi doświadczeniami.

I wreszcie – kontynuuj rozpoczętą podróż z jasnym poczuciem celu i procesu.

Terapia sztuką – niech każdy twój szkic będzie kolejnym krokiem na drodze do uzdrowienia i wewnętrznej przemiany.

– ŚWIADECTWO –

„Podróż z Poezją Rysunku była najbardziej inspirującym doświadczeniem, jakiego doznałam w moim dorosłym życiu. Dzięki społeczności, którą stworzyliśmy, czuję się wspierana i słyszana. To naprawdę pomogło mi wyjść poza ochronny mur, który zbudowałam i włączyć się w twórczą moc, która odnawia się w pełni w moich dziełach. Teraz z dumą przedstawiam się światu jako artystka”.

„Po raz pierwszy zaczęłam obserwować Sheilę na Instagramie ponad cztery lata temu. Wtedy po raz pierwszy zadziałała synchronizacja, ponieważ tak się składa, że posiadam również dar intuicyjnego rysowania. Wówczas jednak moje uparte ja było zbyt przerażone – zamknęłam swoją intuicję w szufladzie i ukryłam w najciemniejszym kącie mojego życia. Zabijałam czas zajmując się rzeczami, które przynosiły mi tylko cierpienie. Ból stał się w końcu tak przytłaczający, że znów zaczęłam rysować. To był jedyny sposób, aby przetrwać kolejny dzień”.

„Spotkanie w tym roku z Sheilą i jej grupą było jak odkrycie oazy na pustyni. Na początku nie mogłam wręcz uwierzyć, że to się dzieje naprawdę: wszystko, co mówiła Sheila – od teorii po praktykę – współgrało z moimi własnymi doświadczeniami. Potrzebowałam zewnętrznej afirmacji, aby zaakceptować to, kim jestem i nie uciekać dłużej od mojej twórczej ekspresji”.

„Kiedy w końcu się poddałam i pozwoliłam sobie poczuć pełnię bólu, moje rany zaczęły się zasklepiać. Te dzieła to historie i emocje, które wciąż – gdy spoglądam wstecz – doprowadzają mnie do łez”.

„Na końcu chciałam wyrazić ogromną wdzięczność za komunikację emocjonalną, której doświadczyłam w ramach naszej społeczności rysowników. Dzięki niej (na nowo) uświadomiłam sobie, że sztuka jest językiem emocji, o którym my, współcześni ludzie, zapomnieliśmy. Sztuka stanowi pokarm dla duszy – dlatego jest tak pilnie potrzebna w każdym miejscu dzisiejszego świata”.

— Charlotte Qin, @qintheory.studio

PYTANIA I ODPOWIEDZI

A jeśli nie jestem artystką/artystą? Czy ta książka jest wciąż dla mnie?

Jeśli podejmiesz się rysowania z taką intencją, by uwolnić w ten sposób cząstkę siebie, to jesteś na dobrej drodze. Większość ludzi w naturalny sposób doświadcza szerokiego wachlarza emocji, a te emocje dają ci wszystko, czego potrzebujesz, aby w pełni zaangażować się w ten proces – tak jak zrobiłby to każdy artysta. Choć tworzenie sztuki jest jednym z nieuniknionych rezultatów zaangażowania w to dzieło, nie stanowi to głównej motywacji. Piękno i znaczenie zależą od twoich intencji.

Pomyśl o sztuce jako zdrowym sposobie wyrażania czegoś, co istnieje w twoim umyśle i sercu. Czegoś, co cię przytłacza. Czegoś, co musisz odpuścić – z czego być może świadomie lub nieświadomie już zdajesz sobie sprawę. Wszystkie te myśli i emocje mogą służyć jako inspiracja.

Celowo nazywam ten kurs „kreatywną ekspresją”, a nie „codzienną sztuką”, ponieważ będziesz używać pióra i papieru, aby każdego dnia twórczo wyrażać swe przeżycia. Nie chodzi o stworzenie arcydzieła, lecz o uwolnienie skrywanych emocji i ukazanie ich na papierze. Te wizualizacje pozwolą ci przejść od daru widzenia do daru wglądu i rozbudzą w tobie mądrość umysłu, ciała i ducha. Ta praktyka nie opiera się zatem na umiejętnościach, lecz raczej na woli jej rozwijania jako aktu zarówno twórczego, jak i duchowego.

Czy to jest książka typu „Jak rysować”?

Nie, to nie jest podręcznik rysowania. Chociaż nauczysz się twórczo wyrażać siebie za pomocą technik rysowania, lektura niniejszej książki nie nauczy cię rysować określonego obiektu lub obrazu. Zamiast tego prawdopodobnie zaczniesz od kreślenia surowych bazgrołów, które później przekształcą się w bardziej wyrafinowane ilustracje. Z czasem wypracujesz swój niepowtarzalny styl, idealnie dopasowany do twojej wyjątkowej osobowości. Podobnie jak w przypadku improwizacji w teatrze lub jazzie, pióro będzie poruszać się po papierze zgodnie z twoim własnym rytmem.

Jeśli chodzi o stosowane techniki rysowania, na początkowych etapach kursu poproszę cię o bardziej abstrakcyjne myślenie. Dlatego też rezultat twojej pracy będzie przypominał raczej sztukę abstrakcyjną niż realistyczne portrety, pejzaże, martwe natury itp.

Czy to musi być abstrakcja, czy też mogę narysować jakiś realny obiekt?

Emocje są z natury złożone – podobnie jest z naszą umiejętnością ich wizualizacji. Zachęcam do wyjścia poza znajome obrazy, symbole i przedmioty i otwarcia się na odkrywanie wirujących wewnątrz emocji. Na przykład, jeśli myślisz o pokoju na świecie, w twoim umyśle może pojawić się obraz gołębicy lub pacyfy. Początkowo logicznym może się wydawać przedstawienie swoich uczuć przy pomocy właśnie tych obrazów. W wyniku dalszej introspekcji być może zdasz sobie jednak sprawę, że tak naprawdę wyrazisz wówczas to, w jaki sposób idea pokoju jest stereotypowo interpretowana i komunikowana w świecie zewnętrznym.

Zamiast tego warto pomyśleć o wizualizacji odczuć, jakie „pokój” wywołuje w twoim wnętrzu. Rozróżnienie tego, czym dana emocja jest dla ciebie, od tego, w jaki sposób postrzegają ją inni, ma kluczowe znaczenie dla twojej samoświadomości, uzdrowienia i rozwoju.

A jeśli nie potrafię określić swoich emocji?

Ten poziom świadomości emocjonalnej może stanowić wyzwanie dla niektórych początkujących, którzy po raz pierwszy angażują się w zwyczaj codziennego rysowania. Jeśli identyfikowanie swoich uczuć jest dla ciebie czymś nowym, wyrażanie ich za pomocą pióra i papieru może wydawać się zadaniem niemożliwym do wykonania. Podczas warsztatów staram się przypomnieć wszystkim, że jako małe dzieci prawdopodobnie nie dysponowaliśmy wystarczającym zasobem słów lub poziomem zrozumienia, aby wyrazić nasze uczucia. Kiedy jednak dziecko bawi się lub tworzy, w sposób naturalny wyraża odczuwane emocje.

Myślenie i rysowanie w kategoriach abstrakcyjnych pozwoli ci stworzyć namacalny obraz twojego wewnętrznego doświadczenia, bez zbędnych analiz lub racjonalizacji. Taki obraz może wyrazić stan twoich emocji, nie wymagając dosłowności. Codzienne ćwiczenia w końcu dadzą ci dostęp do głębszych poziomów emocjonalnej świadomości i zrozumienia.

Należy zawsze pamiętać, że akt tworzenia sam w sobie jest działaniem uzdrawiającym. Dzieje się tak, nawet jeśli nie pojmujesz, co przedstawia lub wyraża twoja sztuka. Kiedy twoja świadomość się rozwinie, zauważysz, że coraz łatwiej będzie ci rozpoznawać wzory i odnajdywać znaczenia. Zaczniesz łączyć obrazy i motywy pojawiające się w twojej grafice z tym, co dzieje się w otaczającym cię świecie. To przyjdzie z czasem, więc nie staraj się przyspieszać tego procesu. Po prostu skoncentruj się na tworzeniu.

Czy przed rozpoczęciem praktyki należy zapoznać się z jakimiś „podstawami sztuki”?

Kiedy po raz pierwszy jakiejś osobie lub grupie osób prezentuję cel tego kursu, przyjmuję kilka podstawowych założeń. Po pierwsze, zakładam, że w pewnym momencie swojego życia mieli oni w ręku kredkę, długopis lub marker. Po drugie, zakładam, że choć raz zdarzyło im się coś naszkicować – w pracy, w domu lub podczas zabawy. Na przykład: nawet informatycy i matematycy muszą wizualizować złożone systemy, diagramy lub formuły, aby rozwijać i przekazywać swoje koncepcje. W podobny sposób można podchodzić do nawyku rysowania. Oczywiście istnieje podstawowa różnica – tutaj zamiast liczb i teorii wyrażamy emocje i uczucia.

Jeśli kiedykolwiek zdarzyło ci się trzymać w ręku pióro lub długopis i prezentować swoje pomysły, masz wszystko, czego ci trzeba. Jako dodatkowe wsparcie zamieściłam w tej książce wizualną bibliotekę przykładowych znaków i wzorów, których możesz użyć jako punktu wyjścia. Jeśli jednak nadal potrzebujesz dodatkowych narzędzi lub chcesz się nauczyć technik rysowania, gorąco zachęcam do poszukania odpowiednich materiałów na YouTube lub do kupienia podręcznika do nauki rysowania.

Jakich materiałów i narzędzi będę potrzebować?

Na początek polecam skorzystać z wszelkich łatwo dostępnych materiałów. Mogą to być skrawki papieru, stary notatnik, ręczniki papierowe, serwetki, a nawet karteczki samoprzylepne. To samo dotyczy narzędzia – może to być pióro lub długopis. Weź dowolny czarny długopis lub pióro atramentowe, które możesz znaleźć w domu, w pracy lub w miejscach publicznych (biblioteki, hotele, restauracje itp.). Jeśli użyjesz tak podstawowych materiałów, budżet lub ograniczone zasoby nie powinny stanowić dla ciebie przeszkody w rozpoczęciu rysowania.

Jeśli zdecydujesz się zainwestować nieco więcej pieniędzy, możesz kupić w dowolnym sklepie z artykułami artystycznymi czarny szkicownik w twardej oprawie oraz cienkopis marki Sharpie lub długopis żelowy Uni-ball, dostępne w większości sklepów papierniczych lub online za pośrednictwem Amazon.com.

Kiedy należy zainwestować w materiały i narzędzia wysokiej jakości?

W miarę nabierania wprawy w rysowaniu możesz zdecydować się na inwestycję w najwyższej jakości materiały archiwizacyjne, które sprawią, że twoje rysunki zyskają większą trwałość. Do szkicowników najwyższej jakości należą produkty marki Leda, Canson, Strathmore, Pentalic i Bienfang. Najlepsze pióra/piórka produkują firmy Sakura Pigma Micron, Faber-Castell, Staedtler i Copic.

Gdy osiągniesz swój cel i wyrobisz w sobie nawyk regularnego rysowania, inwestycja w lepszy sprzęt może również służyć jako wspaniała nagroda. Wzbogacenie zestawu narzędzi i materiałów może wysublimować twoje zmysły przy kontakcie z nimi. Kiedy w pełni opanujesz sposób wyrażania swoich emocji, wybór różnych narzędzi da ci także dostęp do nowych metod wizualnego odkrywania twojego emocjonalnego i energetycznego krajobrazu.

To, czy na początku zdecydujesz się zainwestować w materiały z najwyższej półki, zależy wyłącznie od ciebie, ale mogę podzielić się z tobą moimi osobistymi doświadczeniami. Podczas mojej własnej podróży zastanawiałam się czasem, czy kupowanie najdroższych materiałów nie wywierało na mnie większej presji i powodowało powielanie starych wzorców lub skłaniało do rozpoczynania czegoś nowego i przerywania, zanim dzieło było skończone. Stosy porzuconych szkicowników z setkami pustych stron świadczą o tym, że właśnie tak mogło być. W końcu zdałam sobie sprawę, że używanie podstawowych materiałów pozwala mi nie przywiązywać się zbytnio do narzędzi i zamiast tego skupić się na procesie twórczym. Najważniejsza dla mnie jest prostota, mobilność i dostępność.

Czy mogę używać ołówka?

To częste pytanie, a odpowiedź brzmi – nie. Trwałość atramentu jest niezbędną częścią procesu uzdrawiania. Atramentu nie można wymazać, co często sprawia, że rysowanie wydaje się onieśmielającym wyzwaniem. Być może kreślone przez ciebie znaki nie przypadną ci do gustu, ale każdy z nich służy określonemu celowi. Kiedy rysujesz to, przez co przechodzisz, nie istnieje coś takiego jak błąd.

Kiedy szkicowanie tuszem zacznie być dla ciebie tak naturalne jak używanie ołówka, będzie to oznaczać wielki postęp w konfrontacji z twoim wewnętrznym krytykiem i perfekcjonistą. Z biegiem czasu frustrację, którą odczuwasz z powodu niemożności przerobienia lub poprawienia swojego dzieła, zastąpi całkowite zaufanie do procesu. Ostatecznie będzie to pierwszy krok w nauce zaufania do samego siebie, porzucenia kontroli i poddania się temu, co jest obecne tu i teraz.

Czy mogę używać kolorów lub innych środków przekazu (np. farby, węgiel, kredki)?

W przypadku wprowadzania innych mediów istotnym elementem jest wyczucie czasu. Jeśli dopiero zaczynasz lub kreatywna ekspresja jest dla ciebie czymś zupełnie nieznanym, radzę zapoznać się z atramentem i piórem przed sięgnięciem po inne materiały. Pióro i papier dają niezwykłe, szczególne możliwości rozwoju i wzrostu świadomości. Chociaż różnorodność z pewnością jest przyprawą życia, wyzwanie, polegające na próbie przesuwania granic przy pomocy zaledwie kilku dostępnych przedmiotów, stanowi ważny element twojej transformacji.

Zgodnie z ogólną zasadą, kolor i inne media będą stanowić uzupełnienie codziennej praktyki. Podobnie jak w przypadku zakupu wysokiej jakości materiałów, pozwolą ci one w końcu wyjść poza posługiwanie się podstawowymi materiałami i kontynuować rozpoznawanie złożonych emocji i wielowarstwowych znaczeń. Podobnie jak w przypadku wszystkich elementów tego procesu, proszę – zaufaj swojej intuicji. Będziesz wiedzieć, kiedy nadejdzie właściwy czas, a twój umysł, ciało i duch będą gotowe, by ruszać dalej.

Jaka pora dnia jest najlepsza, żeby rysować?

Ważniejsze od konkretnej pory dnia jest znalezienie czasu na regularne rysowanie. Jeśli o mnie chodzi, odkryłam, że zaplanowanie zajęć z samego rana pomaga mi wstać z łóżka prawą nogą. Być może tak samo jest z tobą, a może wolisz wykorzystać szkicowanie jako sposób na wieczorne wyciszenie. Możesz nawet szkicować podczas przerw w pracy, gdy dzieci drzemią, kiedy wszyscy w domu pójdą spać, lub po odrobieniu pracy domowej.

Wyrobienie w sobie nowego nawyku wymaga konsekwencji i stałego harmonogramu. Potraktowanie tego zajęcia jako rytuału może ponadto zharmonizować twój umysł, ciało i ducha. Kluczem jest konsekwencja i uszanowanie świętej przestrzeni – przy jednoczesnym zachowaniu elastyczności i wzięciu pod uwagę naturalnie nieprzewidywalnej natury życia.

Czy istnieje idealne miejsce do rysowania?

Znalezienie właściwego miejsca do szkicowania może być jednym z elementów zabawy związanej z pojawieniem się w twoim życiu nowej codziennej aktywności. Rozważając różne opcje pomyśl o rodzaju energii, otoczeniu w którym czujesz się najlepiej. Wolisz cichą przestrzeń, wolną od bałaganu i rejwachu? A może lubisz siedzieć na kanapie w centrum chaosu codziennego życia? Wypróbuj kilka różnych miejsc, aż znajdziesz to, które najbardziej ci odpowiada.

Jeśli o mnie chodzi, świetną przestrzeń dla rysowania w dni powszednie znalazłam w małej kawiarni w pobliżu mojego biura. Lokalizacja była dogodna, a atmosfera sprzyjała kreatywnym ludziom i twórczej energii. Wokół mnie siedzieli aktorzy, pisarze, muzycy, artyści, przedsiębiorcy i marzyciele. Innymi słowy, otaczał mnie klimat inspiracji.

W weekendy rysuję przy stole w jadalni z naturalnym światłem wpadającym przez świetlik nad moją głową. W pokoju znajdują się również przeszklone drzwi, które otwierają się na nasz ogród. Ta przestrzeń wyraża energię, która ujawnia się w moich rysunkach: pełną światła i otwartą na nowe możliwości.

Jak widać, wybór miejsca zależy od twojego charakteru i ma mniejsze znaczenie niż organizacja przestrzeni w twojej głowie. Kiedy ogarnie cię twórczy zapał, możesz zagubić się w akcie realizacji dzieła i zapomnieć o całym świecie. Ostatecznie osiągnięciu tego stanu najbardziej sprzyja miejsce, w którym pragniesz się znaleźć, kiedy tylko możesz.

Czy mogę rysować więcej niż raz dziennie?

Oczywiście. Dzięki temu procesowi możesz nieoczekiwanie odkryć, że masz duszę artysty lub rozbudzić w sobie intensywne pragnienie nieustannego tworzenia. Może się tak zdarzyć szczególnie wtedy, jeśli potajemnie tęsknisz za kreatywną i wizjonerską cząstką swojego „ja”. To uczucie może przypominać widok jeziora pośrodku pustyni i chęć picia bez końca, aby ugasić pragnienie.

Przestrzegam jedynie przed nadmiernym narzucaniem tempa. Nie ma potrzeby przyspieszania tego procesu. Czerpiąc ze źródła codziennie w końcu ugasisz pragnienie, więc nie spiesz się i nie przesadzaj z entuzjazmem. Nadmiar i pośpiech mogą doprowadzić do wypalenia. Jeśli poza regularnym szkicowaniem nadal odczuwasz silną potrzebę tworzenia, ogranicz się do dwóch, trzech godzin dziennie, od dwóch do trzech razy w tygodniu. Użyj nowej strony w szkicowniku lub luźnej kartki i pamiętaj, aby trzymać się wskazówek: nie próbuj w żaden sposób poprawiać ani przerabiać poprzednich rysunków. Pamiętaj zawsze, że ten dodatkowy czas jest tylko uzupełnieniem regularnych zajęć.

A jeśli nie będę rysować codziennie?

To twoje doświadczenie. Jeśli musisz pominąć dzień lub dwa z powodu nieoczekiwanych zmian w planach, oczywiście możesz to zrobić. W takiej sytuacji ważne jest, aby wejrzeć w siebie i rozpoznać swoje intencje. Istnieje różnica między koniecznością a pretekstem – tylko od ciebie zależy, czy potrafisz to rozróżnić.

Zarówno uzdrowienie, jak i wzrost wymagają dyscypliny. Dla niektórych nawyk codziennego rysowania może początkowo wydawać się dużą zmianą życiowych priorytetów. Szczególnie często zdarza się to osobom, które uważają, że nie mają dość czasu i energii, aby zadbać o własne zdrowie. Jeśli też tak sądzisz, zastanów się, na czym głównie spędzasz czas w ciągu dnia. Większość z nas ma tendencję do spędzania co najmniej trzydziestu minut dziennie na bezmyślnych i ogłupiających czynnościach, takich jak:

- oglądanie telewizji lub inne rozrywki;

- śledzenie mediów społecznościowych;

- czytanie tabloidów;

- plotkowanie z rodziną lub przyjaciółmi;

- angażowanie się w jednostronne relacje;

- spędzanie czasu na czymś, co (lub z kimś, kto) wysysa z ciebie energię.

Proponowana przeze mnie aktywność może stanowić naturalny sposób radzenia sobie z trudnymi emocjami lub momentami w życiu. Te emocje i trudności oznaczają jednak również, że właśnie teraz nadszedł odpowiedni czas na zapoznanie się z praktyką codziennego rysowania. Największe zmiany często mają miejsce zanim uwierzymy, że jesteśmy gotowi – w najtrudniejszych chwilach naszego życia. Spróbuj wykorzystać ten moment jako źródło inspiracji, aby regularnie powracać do swojego szkicownika. Zaufaj procesowi tworzenia.

Jak długo mam szkicować?

Na początek proponuję dziesięć minut każdego dnia. Jest to wystarczająco krótki czas, aby zmieścić się w najbardziej napiętym harmonogramie, lecz także wystarczająco długi, aby przezwyciężyć początkowy dyskomfort i osiągnąć stan „swobodnego przepływu” (flow). Wkrótce te dziesięć minut będzie ci mijać w mgnieniu oka. Kiedy czas się skończy, zatrzymaj się i zachowaj resztę energii na następny dzień. Pomoże ci to podtrzymać ten nawyk.

Pomóc może również próba potraktowania i przepracowywania w podobny sposób emocji w życiu codziennym. Nie zawsze możesz zdecydować, ile czasu przeznaczyć na przetworzenie tego, co dzieje się w twoim sercu. Czasami życiowa konieczność wymusza natychmiastowe zajęcie się kolejnym problemem. Czuj tyle, ile możesz, kiedy tylko możesz i poddaj się, kiedy nie ma innego wyjścia.

Czy za każdym razem muszę trzymać się wyznaczonego czasu?

Ograniczenie czasu ma ci pomóc w wyrobieniu nawyku, ale może również zapobiegać przepracowaniu lub dążeniu do osiągnięcia określonego wyniku. Wyznaczenie końcowego momentu pozwala ci zapanować nad własnym perfekcjonizmem i krytycyzmem. Podstawowym aspektem twojego rozwoju, który osiągasz dzięki malowaniu, jest umiejętność pogodzenia się z koniecznością kontynuowania tej podróży w głąb siebie, nawet jeśli twoja wizja nie wydaje się „ukończona”.

Jeśli masz na rysowanie więcej niż trzydzieści minut, wykorzystaj dodatkowy czas na refleksję i wejrzenie w swoje wnętrze. Jest to niezbędne do dalszego wzrostu i leczenia. Jeśli chcesz zwiększyć terapeutyczne korzyści płynące z twórczej ekspresji, zacznij pisać.

Jeśli czujesz, że chcesz zatrzymać się przed upływem trzydziestu minut, zastanów się nad powodem takiej decyzji. Jeśli wątpisz w siebie, swoje umiejętności lub znaczenie swego twórczego zajęcia, postaraj się przemóc i wykorzystać te rozterki jako źródło dodatkowej inspiracji. Możesz nawet wypełnić całą stronę jednym powtarzającym się i monotonnym motywem, o ile pozwoli to twojemu umysłowi i ciału przywyknąć do codziennego rysowania.

Czy muszę zarysować całą stronę?

Wypełnienie całej strony zdecydowanie nie jest konieczne. Główną intencją naszych ćwiczeń jest jak najprawdziwsze wyrażanie swoich emocji, więc szkice mogą mieć różne rozmiary. Intensywne emocje mogą wymagać użycia zamaszystych, odważnych kresek i większej ilości miejsca na kartce. Bardziej złożone lub trudne do uchwycenia emocje mogą potrzebować większej finezji i zajmować znacznie mniejszej przestrzeni.

Czy podczas jednych zajęć mogę rysować na więcej niż jednej kartce?

Często zdarza się, że podczas rysowania odczuwasz nagłą zmianę energii i chcesz zacząć rysować na nowej kartce. Możesz poczuć nieoczekiwany przypływ inspiracji lub silne oddziaływanie nowego emocjonalnego bodźca. Kiedy tak się stanie, zaufaj swojej intuicji i zacznij od nowa z czystą kartą.

Ta wskazówka nie dotyczy jednak sytuacji, w której chcesz obłaskawić swego wewnętrznego krytyka. Jeśli pretekstem do rozpoczęcia rysunku na nowej stronie jest twój perfekcjonizm, to właściwy moment, aby mimo dyskomfortu kontynuować pracę nad rozpoczętym szkicem. Jeśli narasta w tobie niepokój, możesz obrócić stronę, aby zyskać nową perspektywę.

Bez względu na wynik, może to być ważna lekcja. Pamiętaj: sondujesz własne możliwości twórczej ekspresji, niekoniecznie tworzysz dzieło sztuki. Twój szkic może nie zachwycać cię od strony wizualnej, ale nadal ma dla ciebie duże znaczenie.

Czy mogę pracować nad tym samym szkicem przez dłuższy czas?

W przypadku codziennego rysowania odpowiedź brzmi: nie. Ważne jest, aby traktować te szkice jako jednorazowe ćwiczenie. Pomyśl o swoim ćwiczeniu jak o codziennym robieniu emocjonalnego selfie. Emocje są płynne i zmieniają się w czasie, więc możliwość skupienia się nad jednym tylko szkicem lub emocją pozwala na głębszą autorefleksję i wejrzenie w siebie.

Jeśli jednak nadal czujesz potrzebę uzupełnienia poprzedniego szkicu, polecam skorzystać z osobnego szkicownika lub większej kartki papieru. Dzięki temu uszanujesz zasady codziennego szkicowania, nie rezygnując jednocześnie z realizacji dodatkowych projektów, których wykonanie wymaga więcej czasu i cierpliwości.

Jeśli potrzebujesz dodatkowych wskazówek, wróć do odpowiedzi na pytanie „Czy mogę rysować więcej niż raz dziennie?”.

Czy lepiej rysować w ciszy, czy można jednocześnie słuchać muzyki?

Na początku sugeruję rysowanie w ciszy lub przy naturalnych dźwiękach otoczenia (tj. takich, które nie dochodzą z żadnych głośników). To pozwoli ci usłyszeć swój wewnętrzny głos lub myśli, i nie rozpraszać uwagi. Ta relacja z ciszą może odegrać ważną rolę w twojej transformacji. Niektórym cisza daje poczucie komfortu i ułatwia większą dbałość o szczegóły. Inne osoby uważają, że cisza jest ogłuszająca i muszą natychmiast wypełnić tę pustkę jakąś rozrywką. Tak czy inaczej, na początku niech cisza służy ci za przewodnika.

Kiedy codzienne rysowanie wejdzie ci w nawyk, możesz zacząć włączać muzykę. Muzyka ma naturalną zdolność wpływania na uczucia i inspiruje. Może odblokować głębokie emocje, zintensyfikować te, których już jesteśmy świadomi, lub sprowokować napływ nowych obrazów. Na początku mądrze jest odseparować się od wszystkich bodźców (takich jak zapachy, dźwięki itp.), które mogą w ten sposób potęgować twoje emocje.

Co zrobić, jeśli podczas szkicowania coś zakłóci moją koncentrację?

Rozproszenie uwagi jest nieuniknione. Naszym celem nie jest całkowite uniknięcie takich sytuacji, ale raczej ograniczenie ich występowania. Skupienie się na jednym zadaniu może być trudne, kiedy nasze myśli wędrują w zupełnie innym kierunku. Właśnie dlatego uważność stała się kluczowym elementem naszego emocjonalnego i fizycznego dobrostanu, a szkoły, firmy i różne organizacje promują ją w ramach swoich programów dotyczących zdrowia i samopoczucia.

Jeśli tylko możesz, skupiaj uwagę na tworzeniu, ale nie bój się dekoncentracji. Zamiast się przed nią bronić lub wypierać, pogódź się z tym, że możesz jej ulec i spróbuj rozpoznać, co jest jej przyczyną. Wykorzystaj ten wewnętrzny dialog jako źródło inspiracji i kontynuuj rysowanie jako rodzaj duchowej rozmowy. Podobnie jak w przypadku emocji, momenty dekoncentracji mogą ci posłużyć jako dodatkowa wskazówka – jeśli poświęcisz dość czasu na ich zrozumienie.

Co mam zrobić w przypadku blokady twórczej?

Jeśli odczuwasz blokadę, narysuj to. Wizualizuj wzory, tekstury i znaki. Jeśli odczuwasz frustrację, spróbuj ją wyrazić za pomocą kilka nabazgranych linii. Jeśli czujesz irytację, spróbuj ją przekazać, rysując zawijasy.

Warto przyjąć, że każda interpretacja blokady zwykle prowadzi do odkrycia głębszych emocji. Zdzieraj kolejne warstwy, aż dotrzesz do sedna swojego doświadczenia.

Czy rysowanie może ujawnić emocje lub wspomnienia, których nie chcę czuć ani pamiętać?

Tak, to możliwe. W czasie rysowania będziesz przeżywać różne emocje, niektóre będą natarczywe i nieprzyjemne. Mogą pojawić się również takie, które wcześniej były przez ciebie ignorowane lub wyparte.

Rysowanie jest ćwiczeniem, które wykonujesz we własnym tempie, samodzielnie, dzięki czemu możesz kontrolować, jak głęboko przeżywasz daną chwilę. Jeśli czujesz niepokój lub zdenerwowanie, zrób przerwę i złap oddech. Jeśli potrzebujesz dodatkowego wsparcia, poszukaj profesjonalnej pomocy. W dalszym odkrywaniu emocji w kreatywny i bezpieczny sposób może cię wesprzeć licencjonowany arteterapeuta.

Co zrobić, jeśli żadne ćwiczenie ani wskazówka w książce nie harmonizują z moim obecnym stanem emocjonalnym?

Jest to wielce prawdopodobne. Z biegiem czasu rozwój twojego wizualnego języka będzie coraz bardziej sprzyjać emocjonalnemu i intuicyjnemu dostrojeniu. Wykorzystaj nabyte podczas kursu umiejętności rysowania, aby stworzyć swoje własne ćwiczenia. Nauczysz się, jakich znaków użyć, aby przedstawić swoje emocjonalne i energetyczne krajobrazy.

Co robić, gdy już wykonam wszystkie ćwiczenia?

W czasie swojej podróży możesz rozwijać lub zmieniać przeznaczenie każdego z ćwiczeń. W miarę postępów w sztuce rysowania odkryjesz, że wiele starych ćwiczeń zaczyna nabierać nowego znaczenia. Szczegół, który kiedyś wydawał się mało ważny, może stać się ogromnie istotny. Możesz także pogłębić swoje spostrzeżenia i refleksje, powracając przez jakiś czas do jednego konkretnego ćwiczenia i obserwując zmieniające się rezultaty.

Czy mogę uzupełnić ćwiczenia, wykorzystując inne narzędzia artystycznej ekspresji?

Oczywiście! Co więcej – gorąco do tego zachęcam. Inspiracją do codziennego rysowania było Poranne Pisanie (Morning Pages) z książki Droga Artysty (The Artist’s Way) autorstwa Julii Cameron. Zamiast jednak pisać po trzy strony dziennie, postanowiłam w tym czasie wypełniać jedną kartkę w moim szkicowniku rysunkami.

Z biegiem czasu, szkic po szkicu, mój wewnętrzny głos stawał się mocniejszy, a wraz z nim rosło pragnienie jego wyrażenia. Wtedy wprowadziłam codziennego szkicowania nową formę ekspresji – pisanie.

Wielu uczestników moich warsztatów często uzupełnia rysowanie innymi formami twórczej ekspresji, zwłaszcza poezją, malarstwem, tańcem, występami na scenie, komponowaniem, śpiewem, gotowaniem lub ogrodnictwem.

Czy aby lepiej zrozumieć siebie, muszę dzielić się moimi rysunkami z innymi ludźmi?

To bardziej kwestia indywidualnych preferencji niż wymóg. Rysowanie to bardzo osobista sprawa. Najbardziej liczy się to, co próbujesz przekazać i co widzisz – nie to, co widzi i w co wierzy zewnętrzny widz. Dzielenie się efektami swojej pracy może jednak odegrać ważną rolę w procesie leczenia. Ten rodzaj wrażliwości w piękny i głęboki sposób łączy nas z innymi ludźmi. Otwarcie się i okazanie swej autentyczności może stanowić integralny element doświadczania rozwoju, miłości i przynależności.

Na wczesnych etapach nabywania wprawy zalecam raczej skupienie się na rozwijaniu własnych spostrzeżeń i opinii. Przyjęcie cudzego punktu widzenia może utrudnić ci dostrojenie się do wewnętrznej mądrości, prowadzić do wyostrzenia samokrytyki lub umocnienia twojego przywiązania swych dzieł. Pokazuj swoje dzieła innym tylko wtedy, gdy jesteś w stanie pozostać przy swoim osobistym doświadczeniu, nie zamykając się jednocześnie na opinie osób z zewnątrz.

W jaki sposób zwrócić się do kogoś, komu zechcę pokazać swoje rysunki?

Zwracając się do kogoś z taką propozycją należy brać pod uwagę kilka czynników. Po pierwsze, zastanów się, z jakim zamiarem sięgasz po zewnętrzną opinię. Szukasz nowego sposobu na budowanie i wzmacnianie istotnych więzi (jak wyjaśniono wcześniej), czy masz nadzieję, że uzyskasz potwierdzenie swoich umiejętności? Zwróć uwagę na swoje oczekiwania i postaraj się od nich uwolnić. Jeśli ci się to uda, wzbogacisz swoje doświadczenie o umiejętność dzielenia się. Nie oczekuj wyłącznie pochwał. Usłyszany komentarz może otworzy cię na nowe, być może zaskakujące, interpretacje lub refleksje.

Po drugie, weź pod uwagę charakter swojej relacji z daną osobą. Jej wrażliwość jest tak samo ważna jak twoja. Niektórym takie pytania sprawiają dyskomfort, podczas gdy inni nie mogą się doczekać, aby podzielić się swoją opinią. Jeśli czujesz, że ktoś czuje się niepewnie, ponieważ boi się zranić twoje uczucia lub powiedzieć coś niewłaściwego, okaż tej osobie sympatię i rozprosz jej obawy. Możesz wykorzystać ten czas, aby wyjaśnić, z jaką intencją dzielisz się swoją pracą, i stworzyć bezpieczną przestrzeń dla szczerego i otwartego dialogu.

Po trzecie, użyj swojego rysunku jako okazji do lepszego zrozumienia tej osoby i waszych relacji. Interpretacje mogą się różnić w zależności od stanu emocjonalnego odbiorcy dzieła, poziomu koncentracji lub osobistej historii. Jej odczucia i spostrzeżenia są tak samo prawdziwe jak twoje emocje i obserwacje odczuwane podczas szkicowania. Aby przyjmować cudze opinie z ciekawością i otwartością, musisz odsunąć na bok przekonanie, że komentarze są informacją zwrotną na temat twojej osoby. Kiedy zostawiasz za sobą pojęcia „dobra” i „zła”, stworzysz przestrzeń dla uzdrowienia, połączenia i emocjonalnej wolności.

Aby skierować rozmowę na właściwe tory, poniżej proponuję kilka pytań, które mają wzbudzić ciekawość, pobudzić wyobraźnię i wzmóc emocjonalne reakcje. Te pytania rozszerzą waszą dyskusję o tematy inne niż ocena twojego szkicu lub twoich artystycznych umiejętności:

- Co przyciąga twój wzrok, gdy patrzysz na ten rysunek? Czy coś w nim przemawia do ciebie – i dlaczego? (To świetny sposób na skupienie czyjejś uwagi lub złagodzenie uczucia onieśmielenia).

- Czy ten rysunek wywoływał w tobie jakieś emocje lub wspomnienia? (Słuchaj uważnie i z ciekawością; potem możecie porozmawiać na temat emocji odczuwanych i wyrażonych przez ciebie podczas szkicowania; celem dyskusji nie jest wytykanie błędów lub przekonanie kogokolwiek do swoich racji, ale okazja do wielu interpretacji).

- Szkicuję już od X tygodni. Zastanawiam się, czy wpłynęło to w widoczny sposób na mnie lub na nasze relacje? (Wykorzystaj to pytanie jako okazję do omówienia zmian zachodzących w waszym życiu).

Podkreślam, celem tych pytań jest budowa harmonijnej przestrzeni dzięki spotkaniu różnych punktów widzenia. Zarówno widz, jak i twórca mają prawo do swojej subiektywnej oceny.

Czy warto udostępniać swoje szkice w mediach społecznościowych?

To także kwestia osobistych preferencji. Udostępnianie w publikatorach ma swoje zalety i wady, dlatego podjęcie tej decyzji będzie wymagało od ciebie dodatkowej autorefleksji i szczerości. Nie potrafię powiedzieć, co będzie lepsze dla twojego procesu twórczego, ale mogę podzielić się moim indywidualnym doświadczeniem.

Kiedy po raz pierwszy zaangażowałam się w codzienne rysowanie, postanowiłam utworzyć konto na Instagramie, aby zdyscyplinować samą siebie. Wtedy nie zdawałam sobie sprawy, że moje szkice znajdą oddźwięk u tak wielu osób. Teraz moja społeczność internetowa pielęgnuje moją wrażliwość, a także zajmuje szczególne miejsce w moim sercu.

Rosnąca obecność w Internecie stwarza jednak inny problem. Ta praktyka opiera się na założeniu, że tworzysz przede wszystkim dla siebie, co oznacza, że twoja własna ocena musi być zawsze traktowana z najwyższym szacunkiem. Pokazanie swych prac szerszej publiczności (wszystko jedno, jak licznej) może skutkować wewnętrzną presją na udostępnianie czegoś „wartego uwagi”, zgodnego z uznanymi kanonami piękna lub popularnego. Jeśli tego doświadczysz, spróbuj przejść w „tryb offline”, sięgnąć znów po tę książkę i zaangażować się ponownie w praktykę codziennego szkicowania.

Jak długo należy rysować codziennie?

Na początek chciałabym, aby twoje codzienne rysowanie trwało minimum dwadzieścia jeden dni. To wystarczająco długo, aby wyrobić w sobie nawyk rysowania, i wystarczająco krótko, aby po tym czasie mieć poczucie spełnienia. Jeśli wszystko pójdzie dobrze, jest to zajęcie, które możesz kontynuować w nieskończoność.

Jaki jest naturalny kolejny krok po zakończeniu tego doświadczenia?

Możesz zdecydować się na wykorzystanie nowych mediów, narzędzi lub metod kreatywnej ekspresji. Możesz spróbować użyć farb, pasteli, markerów, gliny lub kolażu, aby poprzez sztukę wyrazić siebie i swoje emocje. Możesz też zainteresować się poezją, pisaniem, ekspresją ciała, muzyką lub sztuką performance’u. Intuicja i odblokowany potencjał twórczy wskażą ci kierunek dalszych poszukiwań.

Jeśli czujesz, że twoje rysunki opowiadają jakąś historię, spróbuj ją ująć w słowa. Jeśli podczas rysowania słyszysz muzykę, weź do ręki instrument. Jeśli twoje ciało wibruje intensywną energią, spróbuj zanurzyć się w fizycznym ruchu, aby ją uwolnić.

To doświadczenie nie ma „daty przydatności”, ale z pewnością otworzy cię na nowe pasje, zajęcia i możliwości.

Jakich zmian w sobie i w swoim życiu doświadczę dzięki rysowaniu?

W jakim stopniu rysowanie wpłynie na twoje życie będzie zależało od tego, ile jesteś w stanie mu poświęcić. Drogę tu wytyczają twoje indywidualne pragnienia i intencje. Poziomy transformacji z pewnością będą różne u każdej z tworzących osób. Mogę na własnym przykładzie zaświadczyć, że podjęcie praktyki rysowania często przynosiło zauważalne zmiany w mojej kreatywności, samoświadomości, w tym jak postrzegam siebie i otoczenie oraz we wzajemnych połączeniach wszystkich zmysłów składających się na moją osobowość.

Szczegóły mogą się różnić, ale osobista transformacja nigdy nie jest procesem linearnym. Kiedy podejmujesz kolejne kroki, doświadczasz momentów gwałtownego wzrostu i okresów małych, prawie niezauważalnych zmian. Możesz mieć pewność, że już sama chęć spróbowania czegoś nowego otwiera przed tobą możliwość niezwykłej zmiany.

A jeśli nic mi to nie da?

Podobnie jak w przypadku naturalnych różnic w wewnętrznej przemianie każdego z nas, także odpowiedź na pytanie, ile „wyniesiesz z tego doświadczenia”, jest kwestią bardzo indywidualną. Dla niektórych efekt może być fizycznie nienamacalny, a mimo to głęboki w sferze duchowej. Inni mogą odczuwać to dokładnie odwrotnie. Niezależnie od tego, na którym etapie podróży ku uzdrowieniu trafisz na ten kurs, zwykle otrzymasz to, co w tym szczególnym momencie jest ci najbardziej potrzebne.

Najważniejsze, aby bez zbytnich oczekiwań umożliwić sobie rozwój, – podobnie jak otworzysz sobie perspektywy z każdym codziennie wykonanym rysunkiem. Zabawa polega na kreatywnym wyrażaniu siebie bez przywiązywania nadmiernej wagi do efektu końcowego. Nauka tej koncentracji, ze szkicownikiem lub bez niego, jest kluczowa. Jeśli zakończysz ten kurs z uśmiechem na twarzy lub odzyskanym poczuciem spokoju – to w zupełności wystarczy.

Czy jest takie miejsce spotkań lub społeczność, do której mogę dołączyć?

Aby dołączyć do społeczności internetowej, odwiedź moją witrynę — www.sketchpoetic.com lub moją stronę na Instagramie @SketchPoetic. Możesz tam śledzić moją działalność i znaleźć wielu podobnie myślących twórców. Ta społeczność opiera się na otwartej i szczerej ekspresji, opowiadaniu historii i odkrywaniu nowych możliwości. Jak już wspomniałam, nawiązanie kontaktu ze społecznością, której członkowie biorą udział w podobnej do twojej podróży, to świetna sprawa.

W celu dołączenia do społeczności spotykającej się w realu, sugeruję założenie własnego kręgu Poezji Rysunku z członkami rodziny, przyjaciółmi, sąsiadami, współpracownikami lub kolegami ze szkoły. Wykorzystaj wspólny czas, aby rysować, w subtelny i bezpieczny sposób dzielić się swoimi doświadczeniami oraz prowadzić otwarty dialog na tematy swoich dzieł. Polecam spotkania co tydzień, co dwa tygodnie lub co miesiąc. Im więcej czasu spędzacie razem, tym silniejsza i bezpieczniejsza będzie wasza społeczność. Takie spotkania możesz odbywać również z jedną osobą – „kumpelą/kumplem od rysowania”.

Którykolwiek ze sposobów wybierzesz, mam nadzieję, że znajdziesz lub zbudujesz swoją własną społeczność. To jedna z najpiękniejszych części tej podróży, przypominająca bardzo potrzebną prawdę – nikt nie jest sam w tym, nad czym pracuje. Bycie świadkiem objawień, przebudzenia i walki innych buduje poczucie wspólnoty człowieczeństwa, uzdrowienia i więzi.

Jak mogę się z tobą skontaktować?

Jeśli chcesz się ze mną skontaktować, aby opowiedzieć o swojej podróży lub spytać o tę książkę, którą właśnie masz w ręku, napisz do mnie na adres sketchpoetic@gmail.com.

Możesz także subskrybować mój comiesięczny biuletyn za pośrednictwem mojej strony internetowej http://www.sketchpoetic.com, gdzie regularnie dzielę się najnowszymi wiadomościami i motywującymi historiami, piszę o ciekawych członkach naszej społeczności i przedstawiam dodatkowe, przydatne informacje.

LISTA LEKTUR

W miarę odkrywania sztuki i nauki o twórczej ekspresji często rozwijasz swoje pasje i zainteresowania. Ciekawość doprowadzi cię do własnych odkryć, dzięki czemu zyskasz przydatną w swej podróży wiedzę. Wykorzystaj poniższą listę jako wskazówkę podczas poszukiwania wiedzy i prawdy.

Barrett Feldman Lisa, How Emotions Are Made: The Secret Life of the Brain. Mariner Books, 2018 / Jak powstają emocje. Sekretne życie mózgu. CeDeWu, 2021.

Brackett Marc, Permission to Feel: Unlocking the Power of Emotions to Help Our Kids, Ourselves, and Our Society Thrive. Celadon Books, 2019 / Pozwól sobie na uczucia. Wykorzystaj moc inteligencji emocjonalnej. Helion, 2021.

Brooks David, The Second Mountain: The Quest for a Moral Life. Random House, 2019.

Brown Brené, Braving the Wilderness: The Quest for True Belonging and the Courage to Stand Alone. Random House, 2017 / Z odwagą w nieznane. Jak znaleźć poczucie przynależności bez utraty siebie. Laurum, 2018.

Brown Brené, The Gifts of Imperfection: Let Go of Who You Think You’re Supposed to Be and Embrace Who You Are. Hazelden Publishing, 2010 / Dary niedoskonałości. Jak przestać się przejmować tym, kim powinniśmy być, i zaakceptować to, kim jesteśmy. Media Rodzina, 2012.

Burnett Bill and Dave Evans, Designing Your Life: How to Build a Well-Lived, Joyful Life. Knopf Doubleday Publishing Group, 2016 / Dobrze zaprojektowane życie. Przełomowa metoda z Uniwersytetu Stanforda. Galaktyka, 2017.

Cameron Julia, The Artist’s Way: A Spiritual Path to Higher Creativity. TarcherPerigee, 1992 / Droga artysty. Jak wyzwolić w sobie twórcę. Szafa, 2021

Cameron Julia, The Listening Path: The Creative Art of Attention. St. Martin’s Essentials, 2021.

Chödrön Pema, When Things Fall Apart: Heart Advice for Difficult Times. Shambhala, 2000 / Nigdy nie jest za późno. Jak czerpać siłę z przeciwności losu. Zwierciadło, 2018

Coelho Paulo, The Alchemist. HarperOne, 1988 / Alchemik. Drzewo Babel, 2020.

Csikszentmihaly Mihaly, Flow: The Psychology of Optimal Experience. Harper Perennial Modern Classics, 2008 / Przepływ. Moderator, 2005.

Dambrot Shana Nys, Zen Psychosis. Griffith Moon Publishing, 2020.

David Susan, Emotional Agility: Get Unstuck, Embrace Change, and Thrive in Work and Life. Avery Publishing Group, 2016 / Sprawność emocjonalna. Feeria, 2017.

Devine Megan, It’s OK That You’re Not OK: Meeting Grief and Loss in a Culture That Doesn’t Understand. Sounds True, Inc., 2017 / Cierpisz? Masz do tego prawo. Doświadczenie żałoby w kulturze, która jej nie rozumie. Linia Sp. z o.o., 2021.

Doyle Glennon, Untamed. Dial Press, 2020 / Nieposkromiona. Sensus, 2021.

Dumpert Jennifer, Liminal Dreaming: Exploring Consciousness at the Edges of Sleep. North Atlantic Books, 2019.

Dweck Carol S., Mindset: The New Psychology of Success. Random House, 2006 / Nowa psychologia sukcesu. Muza, 2019.

Edwards Betty, Drawing on the Right Side of the Brain. Jeremy P. Tarcher, 1979 / Rysunek. Odkryj talent dzięki prawej półkuli mózgu. Aha, 2019.

Pinkola Clarissa Estes, Women Who Run with the Wolves: Myths and Stories of the Wild Woman Archetype. Ballantine Books, 1992 / Biegnąca z wilkami. Zysk i S-ka, 2012.

Fogg B.J., Tiny Habits: The Small Changes That Change Everything. Houghton Mifflin Harcourt, 2019 / Mikronawyki. Niewielkie zmiany, które wiele zmieniają. Angora, 2021.

Gibran Kahlil, The Estés Clarissa Prophet. Alfred A. Knopf, 1923 / Prorok. Wydawnictwo Centrum 2021.

Gilbert Elizabeth, Big Magic: Creative Living Beyond Fear. Bloomsbury Publishing, 2015 / Wielka magia. Rebis, 2019

Gottlieb Lori, Maybe You Should Talk to Someone: A Therapist, Her Therapist, and Our Lives Revealed. Houghton Mifflin Harcourt, 2019 / Czy chcesz o tym porozmawiać? Terapia oczami terapeutki i jej terapeuty. Prószyński Media, 2020.

Grof Christina and Grof Stanislav, The Stormy Search for the Self. TarcherPerigee, 1992.

Hull Jeffrey W., Shift: Let Go of Fear and Get Your Life in Gear. Lyons Press, 2010.

Jung C.G., Memories, Dreams, Reflections. Vintage, 1961 / Wspomnienia, sny, myśli. Jungpress, 2019.

Kanyer Laurie, Collage Care: Transforming Emotions and Life Experiences with Collage. Kanyer Publishing, 2021.

Kaufman Scott Barry, Transcend: The New Science of SelfActualization. TarcherPerigee, 2020.

Kotler Steven, The Rise of Superman: Decoding the Science of Ultimate Human Performance. New Harvest, 2014 / Być jak Superman. Teoria i praktyka osiągania niemożliwego. Helion 2014.

Lamott Anne, Bird by Bird: Some Instructions on Writing and Life. Anchor, 1995.

Malchiodi Cathy A., Expressive Arts Therapy: Brain, Body, and Imagination in the Healing Process. The Guilford Press, 2020 / Arteterapia. Podręcznik. Harmonia, 2014.

Maté Gabor, In The Realm of Hungry Ghosts: Close Encounters with Addiction. North Atlantic Books, 2010 / Bliskie spotkania z uzależnieniem. W świecie głodnych duchów. Czarna Owca, 2021.

Maté Gabor, When Your Body Says No: Understanding the Stress-Disease Connection. Wiley, 2011 / Kiedy ciało mówi nie. Koszty ukrytego stresu. Czarna Owca, 2022.

Miller Alice, The Drama of the Gifted Child. Basic Books, 1979 / Dramat udanego dziecka. W poszukiwaniu siebie. Media Rodzina, 2016.

Nagoski Emily and Nagoski Amelia, DMA. (Doctorate of Musical Arts Źródło: https://www.burnoutbook.net/about-the-authors), Burnout: The Secret to Unlocking the Stress Cycle. Ballantine Books, 2019 / Wypalenie. Jak wyrwać się z błędnego koła stresu. Czarna Owca, 2020.

Nepo Mark, The Book of Awakening: Having the Life You Want by Being Present to the Life You Have. Red Wheel/Weiser, 2000 / Księga przebudzenia. Przesłania na każdy dzień roku. Illuminatio, 2015.

Ortigo Kile, Beyond the Narrow Life: A Guide for Psychedelic Integration and Existential Exploration. Synergetic Press, 2021.

Osho, Learning to Silence the Mind: Wellness Through Meditation. St. Martin’s Griffin, 2012.

Richards William A., Sacred Knowledge: Psychedelics and Religious Experiences. Columbia University Press, 2015.

Rumi Dżalaluddin, The Essential Rumi, New Expanded Edition. HarperOne, 2004 / Wybór poezji. Miniatura, 2007.

Rutte Martin, Project Heaven on Earth: The 3 Simple Questions That Will Help You Change the World… Easily. Livelihood, 2018.

Schore Allan N., The Development of the Unconscious Mind. W. W. Norton, 2019.

Schuchman Helen, A Course in Miracles. The Foundation for Inner Peace, 1976 / Kurs cudów. Centrum, 2020.

Shojai Pedram, The Urban Monk: Eastern Wisdom and Modern Hacks to Stop Time and Find Success, Happiness, and Peace. Rodale Books, 2016 / Miejski mnich. Studio Astropsychologii, 2017.

Siegel Dan, The Whole-Brain Child: 12 Revolutionary Strategies to Nurture Your Child’s Developing Mind, Survive Everyday Parenting Struggles, and Help Your Family Thrive. Delacorte Press, 2011 / Zintegrowany mózg – zintegrowane dziecko. 12 rewolucyjnych strategii kształtujących umysł twojego dziecka. Rebis, 2013.

Singer Michael, The Surrender Experiment: My Journey into Life’s Perfection. Harmony, 2015.

Singer Michael, The Untethered Soul: The Journey Beyond Yourself. New Harbinger Publications, 2007 / Nieskrępowana dusza. Galaktyka, 2019.

Stanton Amy and Connors Catherine, The Feminine Revolution: 21 Ways to Ignite the Power of Your Femininity for a Brighter Life and a Better World. Seal Press, 2018.

Taylor Joshua C., Learning to Look: A Handbook for the Visual Arts. University of Chicago Press, 1981.

Tolle Eckhart, The Power of Now: A Guide to Spiritual Enlightenment. New World Library, 2004 / Potęga teraźniejszości. Galaktyka, 2016.

van der Kolk Bessel, The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma. Penguin Books, 2015 / Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy. Czarna Owca, 2020

Watts Alan, You’re It! Hiding, Seeking, and Being Found. Sounds True, 2009.

Williamson Marianne, A Return to Love: Reflections on the Principles of “A Course in Miracles”. HarperOne, 1992 / Powrót do miłości. Refleksje nad zasadami „Kursu Cudów”. Wydawnictwo Centrum, 2016.

Wolynn Mark, It Didn’t Start with You: How Inherited Family Trauma Shapes Who We Are and How to End the Cycle. Penguin Life, 2017 / Nie zaczęło się od ciebie. Jak dziedziczona trauma wpływa na to, kim jesteśmy i jak zakończyć ten proces. Czarna Owca, 2017.

PODZIĘKOWANIA

Dla mojego drogiego męża Micaha, miłości mojego życia i człowieka renesansu – przy tobie wszystko jest możliwe. Twoja mądrość i doświadczenie psychologa klinicznego i utalentowanego artysty są wplecione w tkaninę tej książki. Dziękuję, że jesteś moim prorokiem. Jesteś spoiwem, które łączy w całość historię mojego życia.

Dziękuję mojej córce Leili, mojej muzie i skromnej nauczycielce, za inspirowanie mnie każdego dnia. Patrzę z podziwem, jak kroczysz własną ścieżką z pewnością, odwagą i przekonaniem. Obyś zawsze była bohaterką swojej własnej opowieści.

Dla mojej matki Marilou, nasze dusze są na wieki splecione we wspólnym doświadczeniu radości i cierpienia życia. Poprzez twoją wiarę doświadczyłam Bożej łaski. Poprzez twojego ducha poznałam czystość bezwarunkowej miłości. Jesteś moją bohaterką.

Dla mojego ojczyma Geary’ego. Twój łagodny duch i hojne serce są dla mnie opoką. Dziękuję za wszystkie mądre rady. Jesteś chodzącą encyklopedią. Móc nazywać cię tatą to prawdziwe błogosławieństwo.

Dla mojej niesamowitej rodziny w Australii, na Filipinach i w Stanach Zjednoczonych, dla dwóch wyjątkowych rodzin, które zyskałam dzięki małżeństwu z Micahem (Lintonowie i Rippowie) oraz dla wszystkich moich filipińskich ciotek i wujków, z którymi łączy mnie serce, a nie krew – dziękuję za całą waszą miłość i wsparcie. „Ang pamilya ay hindi isang mahalagang bagay lamang. Ito ang lahat”. (fil. „Rodzina nie jest najważniejsza. Jest wszystkim, co się liczy”.).

Dla Rachel Smith, mojej partnerki w pisaniu i przyjaciółki od łazikowania.

Od naszych pierwszych przypadkowych kontaktów do narodzin tej natchnionej przez bogów książki, w każdym momencie przywoływałyśmy, odkrywałyśmy i pielęgnowałyśmy naszego wewnętrznego twórcę. Zdekonstruowałyśmy i zrekonstruowałyśmy nasze osobiste prawdy i utorowałyśmy drogę światłu zbiorowej mądrości. Cóż to była za przygoda – kroczyć u twego boku po tej krętej, ale prowadzącej do celu ścieżce!

Dla Coleen O’Shea, mojej agentki literackiej i nieustraszonej adwokatki. Dziękuję za wiarę we mnie i tę książkę oraz za znalezienie dla niej prawowitego domu. Wyrazy wdzięczności za dobre serce i niezachwiane wsparcie.

Dla Joela Fotinosa, mojego redaktora i kreatywnego współpracownika. Dziękuję za wykorzystanie pełnego potencjału tej książki. Podlałeś ziarno i użyźniłeś glebę, abym mogła zapuścić korzenie jako autorka. Praca z tobą to prawdziwy zaszczyt.

Dla Gwen Hawkes, mojej współredaktorki, Johna Karle, Beatrice Jason, mojego zespołu ds. marketingu i PR, dla NaNá Stoelzle, mojej adiustatorki i całego zespołu w wydawnictwie St. Martin’s Essentials. Dziękuję za ciepłe przyjęcie i wsparcie na każdym kroku.

Dla Mary Moitozo Stock, mojej nauczycielki hiszpańskiego w liceum – pielęgnowałaś moje wewnętrzne dziecko i uwierzyłaś w kobietę, którą miałam się stać. Dla ciebie nie ma rzeczy niemożliwych.

Dla Wendy McDaris, mojej profesorki sztuki w college’u – ukształtowałaś sposób, w jaki postrzegam świat. Powiedziałaś mi kiedyś: „Najwyższym powołaniem sztuki jest nawiązanie kontaktu ze swoją własną duszą”. Twoje prorocze słowa odbijają się echem na stronach tej książki.

Dla Amy Stanton, mojej ukochanej przyjaciółki, mentorki i powierniczki. To dzięki twojej niezłomnej obecności nauczyłam się poddawać procesowi tworzenia. Dziękuję za rady, intuicyjne spostrzeżenia i bezwarunkową przyjaźń. Twoja boska magia nie zna granic.

Dla Geety Novotny, mojej współtwórczyni i duchowej siostry. Dziękuję za wskazanie mi drogi uzdrawiania i spokojny głos, który prowadził mnie po tej ścieżce. Dziękuję za nasze stałe partnerstwo i twórczą ewolucję.

Dla Scarlett Lam, mojej natchnionej siostry. Dziękuję za przejrzenie projektu mojej książki. Jesteś powierniczką, do której ze wszystkim mogę się zwrócić. Twoja uspokajająca obecność przypominała mi stale, że wszystko jest takie, jak być powinno.

Dla Ayki Pogrebinsky. Jestem głęboko poruszona tym, w jaki sposób wspierałaś mnie i społeczność Poezji Rysunku. Wasz wspólny entuzjazm – twój i twojej agencji Swurl – w urzeczywistnianiu mojej wizji jest świadectwem hojności twojego ducha.

Dla Zeeny Darwish, Jeanette Ferrery, Ricka Seymoura, Susanne Longo, Margaret Reed – moich przyjaciół na całe życie. Dziękuję, że jesteście stale obecnym źródłem miłości i wsparcia w moim życiu. Rozpoznaliście we mnie artystkę na długo przede mną.

Dla Gail Batac, Erika Guzmana, Carrie Yury, Katie Concetty, Nathana Hackstocka, Douga Abela, Melanie Currie. Dziękuję za naszą twórczą współpracę. Wspólna podróż w ramach Poezji Rysunku z każdym z was była dla mnie wszystkim.

Dla mojego plemienia TNT na całe życie, Cathy Colvin, Leeny Dunn, Diany Fung, Lian Jue, Anity Manglani Mawji, Smrithi Narayan, Sunity Param-Olazabal – gdybym mogła pomalować niebo dzieloną z wami obfitością, nadzieją, miłością, współczuciem, siłą, radością i śmiechem, świeciłoby blaskiem tak jasnym, że nawet cienie kłaniałyby się w jego obecności.

Dla mojej ekipy z Westside, Arati Desai Wagabaza, Matii Wagabaza, Claudii Wiehen, Lino Wiehen, Kyo Yamashiro, Matta Hergerta, Jeanette Ferrery, Jeremy’ego Millersa, Falguni Lakhani Adams, Richarda Adamsa, Sabriny Amani, Susan Derby, Johnny’ego Parkera. Dziękuję za bycie moją kotwicą na spokojnych wodach, bezpieczną przystanią podczas sztormów i stworzenie radosnej przestrzeni dla „Sheili Tequili”. Bez was nie dałabym rady.

Dla moich sióstr z Wild Sage, Deborah Anderson, Julie Jordan, Kerith Creo, Patricii Pinto, Rosanne Grace, Trine Bietz. Wspieram każdą z was w realizacji naszego wspólnego celu: zmiany świata.

Dla moich koleżanek praktykujących sztukę uzdrawiania: Geety Novotny, twórczyni Revolution Voice®, dr S. Amy Wray, twórczyni Embodiology®, Lauren Sheehey, twórczyni Lovegrown and Hungry for More oraz Michelle Fiordaliso, twórczyni The When Is Now – dzięki waszym programom terapii głosem, ruchem i słowem pisanym doświadczyłam mocy twórczej ekspresji w jej wielu formach. Dziękuję za zainspirowanie mnie do podążania waszymi śladami.

Dziękuję organizacjom, które uwierzyły w sens Poezji Rysunku — Langely McNeal, Jessie Duke, Alex Menache z Summit Series, Fritzi Horstman z Compassion Prison Project, Jane Chung z JoyTude, Tommy Sobel z Brick, Jerold Limongelli z MVN Movement, Sarah Hernholm z Camp WIT, Aashna Patel z INI Foundation, Asha Banks z CheerNotes, David Angelo, Lindsay Stein z Today, I’m Brave.

Dziękuję prowadzącym podcasty, dzięki którym mogłam podzielić się moją historią — JoJami Tyler, Lana Helda — Lady Roadmap, Joseph i Lauren Sheehey — JoeLo Show, Nikki Barua, Monica Marquez — Beyond Barriers, Moussa Mikhail — Conqueror Approach, Andy Grant — Real Men Feel, dr Hisla Bates — Creativity and Psychiatry, Matt Vogl – Crazed, Robyn Goldberg — The Eating Disorder Trap.

Dziękuję moim przyjaciołom z kawiarni Verve za stworzenie magicznej przestrzeni, w której mogłam rysować każdego ranka – znaczna część mojej uzdrawiającej podróży odbyła się właśnie tam. Na zawsze zapamiętam każde z was.

I wreszcie, podziękowania dla mojej ukochanej społeczności Poezji Rysunku, która zostawiła niezatarty ślad w moim sercu. Ta książka to mój list miłosny do was wszystkich.

O AUTORKACH

SHEILA DARCEY ma ponaddwudziestoletnie doświadczenie jako moderatorka i konsultantka w obszarze technologii i usług informatycznych. Dzięki pracy z firmami z listy Fortune 500 wie, co napędza transformację i rozwój jednostek oraz zespołów ludzkich. Uzyskała tytuł licencjata sztuk pięknych na Uniwersytecie w Memphis oraz certyfikat w zakresie nauk społeczno-emocjonalnych (social emotional arts – SEA) na UCLA. Certyfikat SEA jest nadawany nauczycielom, specjalistom zajmujących się sztuką społeczną, lekarzom zajmujących się zdrowiem psychicznym i wszystkim zainteresowanym maksymalizacją społeczno-emocjonalnych korzyści płynących z doświadczeń artystycznych oraz minimalizowaniem niskiej samooceny i niepokoju, które mogą utrudniać naukę i rozwój.

Jako pisarka, profesorka i projektantka procesów szkoleniowych DR RACHEL SMITH wykorzystuje zasady projektowania oraz metafory, aby wspierać zarządzanie zmianą i rozwój nauki wśród szerokiego grona uczniów i klientów biznesowych. Dr Smith uzyskała na UCLA doktorat z polityki edukacyjnej; jej rozprawa koncentrowała się na projektowaniu technologii aplikacji edukacyjnych. Uzyskała licencjat z anglistyki na California State University w Fullerton, z drugim fakultetem z zakresu rozwoju dziecka i lingwistyki, oraz stopień magistra w dziedzinie administracji na California State University w Northridge, gdzie zajmowała się przede wszystkim zarządzaniem zmianą. Jej zdobyte w ciągu ostatnich dwudziestu lat bogate doświadczenie w zakresie edukacji, przywództwa i programów pomocy społecznych skutecznie uzupełnia cel i misję Sheili oraz wzmacnia instruktażowy charakter niniejszej książki.

Aby uzyskać najświeższe informacje i dostęp do aktualizacji, odwiedź stronę www.sketchpoetic.com.