Spis treści

Karta tytułowa

Wstęp. Czy są tacy, którzy nie mają problemów ze skórą?

Rozdział 1. Holistyczne podejście do problemów skóry

Rozdział 2. Starzenie się skóry, czyli problem, który dotyczy wszystkich

Rozdział 3. Suchość, przesuszenie lub odwodnienie

Rozdział 4. Wypryski, podskórne gule i grudki

Rozdział 5. Pory skóry i zaskórniki

Rozdział 6. Nadwrażliwość, zaczerwienienie, podrażnienie

Rozdział 7. Ciąża – okres wyjątkowy również dla twojej skóry

Rozdział 8. Pielęgnować należy nie tylko twarz

Rozdział 9. Pytania i odpowiedzi

Rozdział 10. Słowniczek pojęć

Zakończenie

Literatura

Karta redakcyjna

Wstęp.
Czy są tacy, którzy nie mają problemów ze skórą?

Oczywiście, że tak, szczególnie w młodym wieku, kiedy jeszcze nie dopadł ich trądzik młodzieńczy, jednak takich szczęśliwców jest niewielu. Z czasem każdy z nas, w mniejszym lub większym stopniu, zaczyna narzekać na pewne niedoskonałości. Niektórym bruzda na czole może spędzać sen z powiek, inni uznają, że to normalna sprawa, przychodząca wraz z wiekiem. Jedni zmartwią się tym, że ich policzki robią się czerwone w sytuacji stresowej lub przy zmianie temperatury, inni powiedzą – taka moja uroda, po co się przejmować? Podejście do problemów skórnych jest bardzo indywidualne, są jednak takie mankamenty, których nie sposób pominąć i zbagatelizować. W takich sytuacjach szukamy ratunku i najczęściej zwracamy się o pomoc do kosmetologa lub dermatologa.

Analizując problemy, z jakimi możesz się spotkać, podzieliłam je na trzy grupy.

1 Sytuacja, która dotyczy wszystkich, czyli starzenie skóry, czego efektem są zmarszczki, wiotczenie i przebarwienia. Opisałam ją w moich poprzednich książkach.

2 Problemy wynikające z indywidualnych cech, takich jak wielkość porów czy rodzaj cery: przykładowo zbyt sucha, płytko unaczyniona lub z nadprodukcją łoju, czyli przetłuszczająca się. Zdarza się niestety, że nierozumiany i źle traktowany problem z tej kategorii po jakimś czasie urasta i staje się poważniejszy oraz bardziej dokuczliwy, a często można go uniknąć właściwą pielęgnacją.

3 Dolegliwości, z którymi borykają się niektórzy z nas, np. objawy nadwrażliwości skóry, alergie, AZS, łuszczyca, różnego typu wysypki, łojotokowe zapalenie skóry, odmiany trądziku. Tę grupę określiłabym jako problemy natury medycznej, a nie kosmetycznej, przy których najczęściej jest potrzebna konsultacja z lekarzem. Dlaczego więc o nich piszę, skoro sugeruję ci wizytę u dermatologa? Uważam bowiem, że najlepsze efekty w leczeniu osiągniesz przy współpracy ze swoim lekarzem.

Jak myślisz, kto lepiej zna twoją skórę: lekarz, który ogląda ją przez 5–10 minut i robi z tobą krótki wywiad czy ty – osoba, która może obserwować ją przez 356 dni w roku? Zdarza się, że na wizytę u dermatologa czekasz kilka tygodni lub dłużej, a w tym czasie wypryski, wysypka czy plamy mogą już zniknąć lub się zmienić. Warto więc przez cały czas obserwować zmiany i robić im zdjęcia, aby pokazać lekarzowi, jak to wyglądało, a przede wszystkim dowiedzieć się, co się dzieje. Zachęcam cię do bycia świadomym pacjentem.

W tej książce podpowiem ci, co możesz sam dla siebie zrobić – może uda ci się rozwiązać problem bez zabiegów medycznych, a może okaże się, że dana przypadłość to norma, która występuje u wielu osób, zgodna z biologią naszej skóry, którą niepotrzebnie się martwisz.

Przeczytaj, zanim wybierzesz się do lekarza!

Rozdział 1.
Holistyczne podejście do problemów skóry

To na szczęście już nie tylko moda, uważana kiedyś za bzdury, ale mądra i rozsądna analiza tego, co się dzieje w naszym organizmie. Nie muszę cię chyba przekonywać, że przykładowo stan wątroby czy nerek ma wpływ na inne narządy. Podobnie jest ze skórą, która również jest organem, jak serce czy trzustka, z tą różnicą, że to największy narząd ludzkiego ciała, dodatkowo położony zewnętrznie, dlatego mamy możliwość go dobrze poznać i obserwować na co dzień. Wszystkie części naszego organizmu współpracują ze sobą i na siebie oddziałują, dlatego należy traktować go jako całość.

Wiele mankamentów na skórze może być oznaką problemu wewnętrznego, przykładowo:

przebarwienia pojawiają się nie tylko w wyniku działania słońca, ale również stresu, hormonów, niewłaściwej pracy tarczycy,

zmiany trądzikowe mają związek z hormonami oraz dietą,

podrażnienia i wysypki na skórze są często objawem alergii wewnętrznej.

Dlatego w każdym rozdziale będę omawiać nie tylko pielęgnację skóry, ale krótko wspomnę także o tym, czego może brakować w twojej diecie, na co zwrócić uwagę, co przeanalizować pod kątem funkcjonowania całego organizmu.

To właśnie z tego powodu nie mogę ci podać jednej przyczyny twojego problemu skórnego. Wiem, że tak by było najprościej. Każdy oczekuje, że dostanie rozwiązanie podane na talerzu: na trądzik to, na cellulit tamto i sprawa załatwiona. Niestety tak się nie da, a wpływa na to kilka rzeczy.

Nasz organizm to złożona, skomplikowana maszyna. Jeżeli coś źle działa, to odbija się to na całym mechanizmie.

Jesteśmy indywidualni i niepowtarzalni, dlatego nie da się opracować uniwersalnych rozwiązań, które pomogą każdemu. To, że u innych dany produkt się dobrze sprawdza, wcale nie oznacza, iż tobie też pomoże.

Wpływa na nas mnóstwo czynników z zewnątrz i wewnątrz, co więcej: różnie na nie reagujemy.

Bywa i tak, że problem jest jeszcze mało znany, a naukowcy dopiero próbują ustalić, jakie mogą być jego przyczyny.

Dlatego zawsze zachęcam, aby starać się poznać swój organizm. Zapamiętywać, a nawet zapisywać, co mu pasuje, a co nie. Nie słuchaj w ciemno każdej porady, którą usłyszysz od koleżanki lub przeczytasz w Internecie. Jeżeli dowiedziałaś się, że komuś przeszedł trądzik, bo odstawił nabiał, przetestuj, czy tobie też to pomoże, ale nie przyjmuj tego za pewnik. Może akurat u ciebie przyczyna jest inna i potrzebne będzie złożone działanie.

Ponieważ tym razem moja książka wykracza nieco poza temat pielęgnacji skóry, postanowiłam skonsultować moje założenia i przesłania z lekarzem. Pani dr Iwa Jonik (driwajonik.pl) zgodziła się odpowiedzieć na kilka moich pytań. Oto, czego się dowiedziałam.

Jakie funkcje pełni w organizmie skóra i czy rzeczywiście to, co się z nią dzieje, ma związek z innymi narządami?

Każda kobieta chce mieć piękną, gładką skórę, bez pryszczy czy zaczerwienienia. Przeciętna Polka wciera w tym celu rocznie w swoje ciało 2–3 kg kremów, balsamów, olejków, fluidów, a rezultaty bywają różne, najczęściej mało zadowalające. Coraz więcej kobiet i mężczyzn ma problemy ze skórą. Czasem błahe, możliwe do ukrycia pod cienką warstwa fluidu, a czasem poważne, utrudniające codzienne funkcjonowanie. Aby je pokonać, należy przede wszystkim zrozumieć funkcje, jakie pełni w naszym organizmie skóra. Trzeba również spojrzeć na organizm jako całość, pamiętając, że to widoczna część twojego ciała, która chce ci przekazać pewne informacje.

•Skóra to ważny gracz w funkcjonowaniu naszego układu odpornościowego. Po pierwsze jej warstwa chroni sterylne wnętrze naszego ciała przed ogromną ilością bakterii, wirusów i grzybów. W warstwie podstawnej skóry gromadzą się gotowe do ataku białe ciałka krwi. Niestety, czasem my sami ingerujemy i wyzwalamy ich reakcję. Jak? Mało kto wie o zespole ASIA, czyli autoimmunologicznym zespole indukowanym przez adiuwanty. Autoimmunologiczny oznacza, że organizm sam zwalcza siebie. Adiuwanty to substancje, które naturalnie nie występują w tkankach organizmu, ale zostały tam wprowadzone z pominięciem układu trawiennego. Przykładowo barwniki używane do tatuaży. Opisywano przypadki, gdy w wyniku wytatuowania sporej powierzchni skóry osoba zachorowała na sarkoidozę. Towarzyszą tej chorobie takie objawy jak zmęczenie, bóle stawów, zaburzenia pracy jelit. Prowadzi np. do zwłóknienia organów wewnętrznych. Zwłóknieniu ulegają nerki, serce lub płuca, czyli w miejsce zdrowej tkanki płuc rozwija się jedna wielka blizna, która w wymianie gazowej już nie bierze udziału i dana osoba zaczyna odczuwać coraz większą duszność.

•Czy wiesz, że nasza skóra uczestniczy również w oddychaniu? To jej kolejna ważna funkcja. Co prawda tylko w 1–2%, ale utrzymanie zdrowej, dobrze funkcjonującej cery zapewni nam sprawne działanie również w tym zakresie.

•Głównym narządem, który przeprowadza detoksykację, jest wątroba. To ona unieszkodliwia toksyczne substancje, które dostają się do naszego organizmu. Mogą to być leki, konserwanty i barwniki. Zamienia je w substancje bezpieczne, które opuszczają organizm za pośrednictwem nerek. Kiedy żywimy się produktami wysoko przetworzonymi (chipsy, słodycze, wędliny itd.), pełnymi toksyn, organy odpowiedzialne za odtrucie nie dają rady. Następuje „desant” na skórę, czyli tworzą się pryszcze, wysypka lub zaczerwienienia. Skóra woła o pomoc! Daje ci znać, że coś złego dzieje się w twoim organizmie, więc nie zakrywaj jej kremami i fluidami, tylko sprawdź, co się dzieje.

Bardzo się cieszę, że zwróciła pani uwagę na odżywianie, które na różnych płaszczyznach wiąże się ze skórą. Przykładowo wyrzut na skórę: problem, który siedzi w środku i dotyczy układu pokarmowego, wątroby czy trzustki, odbija się na skórze. Wypryski, plamy czy swędzenie w tym wypadku to tylko skutki uboczne choroby. Jeżeli skupimy się na leczeniu objawów i nie dotrzemy do prawdziwych powodów tych zmian, nigdy ich nie usuniemy i nie wyleczymy.

Druga kwestia to odżywianie skóry, co ja określam jako dostarczanie jej składników aktywnych. Termin „odżywczy” w kosmetyce to nie to samo co w dietetyce. Jeśli szukamy tzw. kremów odżywczych, to mamy na myśli zwykle takie, które natłuszczą, zmiękczą, poprawią barierę lipidową, ukoją skórę suchą, szorstką i podrażnioną. Często mylnie uważamy, że stosując krem odżywczy, dostarczamy naszej cerze wszystkich składników odżywczych, tymczasem bardzo ważne, również dla skóry, jest to, co jemy. Zgadza się?

Jeśli już jesteśmy przy posiłkach, to ja dzielę to, co zjadamy, na pożywienie i jedzenie.

Pożywienie zapewnia komplet witamin i mikroelementów niezbędnych do właściwego funkcjonowania organizmu, w tym skóry. Sprawia, że nie tylko żyjemy, ale przede wszystkim jesteśmy zdrowi. Nie ma się co łudzić, że krem przeniknie tak głęboko, aby wystarczająco odżywić skórę. Można to zrobić głównie od wewnątrz.

Natomiast jedzenie to pokarm, który zapycha nam żołądek, dając krótkotrwałe uczucie nasycenia. Pamiętaj, chociaż twój żołądek jest zapełniony, to komórki ciała nadal są głodne wartościowych składników.

Bardzo trafne określenie. Rzeczywiście kosmetyki nie są w stanie odżywić komórek skóry w pełnym tego słowa znaczeniu, czyli dostarczyć im wszystkich niezbędnych składników. To jednak nie znaczy, że zupełnie nie działają. Potrafią dostarczyć skórze witamin, np. C, A, E, B, kwasów tłuszczowych lub ceramidów. Ponieważ skóra stoi na ostatnim miejscu w kolejce podczas rozdzielania przez organizm składników odżywczych z pożywienia, razem z włosami i paznokciami jest pierwszym indykatorem niedoborów. Z tego powodu najlepsze efekty w pielęgnacji osiągamy, działając zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz.

Cieszę się, że zgadzamy się co do tego, że nasz organizm należy traktować całościowo i zgodnie z holistycznym podejściem powinniśmy leczyć całego człowieka, a nie ograniczać się tylko do określonej choroby lub chorego narządu. Czy ma pani może jakieś konkretne przykłady ze swojej lekarskiej praktyki na słuszność tej tezy?

W moim gabinecie zjawiają się czasem pacjenci leczeni przez dermatologów z powodu różnych schorzeń skóry. Dobrym przykładem jest łuszczyca, która właściwie nie jest chorobą skóry, ale układu odpornościowego, taką samą jak Hashimoto czy RZS (reumatoidalne zapalenie stawów). Znam przypadki, kiedy po zmianie diety, zastosowaniu witamin, mikroelementów i roślin leczniczych, czyli czynników poprawiających działanie układu odpornościowego, zmiany wywołane łuszczycą się cofają, najczęściej w przeciągu trzech miesięcy.

Dwa razy wyleczyłam pacjentów z długotrwałych ran zakażonych gronkowcem. Nie podałam żadnego antybiotyku, bo oni już wcześniej przyjęli garść tabletek. Znowu okazało się, że wzmocnienie układu odpornościowego zdziałało cuda: organizm sam sobie poradził.

Innym przykładem jest moja serdeczna koleżanka. Całe lata leczyła się na zmiany skórne w okolicy dekoltu i pleców. Poradziłam jej, aby zamiast do dermatologa poszła do gastrologa i wykonała testy na celiakię. Była to bardzo trafna decyzja, bo w wieku 38 lat zdiagnozowano u niej to schorzenie i po wykluczeniu glutenu z diety zmiany skórne zniknęły.

Podobnie jak pani doktor Jonik radzę ci: obserwuj swoją skórę, paznokcie, włosy. Dowiedz się, co chcą ci przekazać. Naucz się słuchać swojego ciała.

Moje podejście do tematu porównam z pieczeniem chleba. Nie podam ci dokładnego przepisu, jak to zrobić, ale nakieruję na to, z jakiej mąki najlepiej go upiec przy konkretnych dolegliwościach, czego unikać, a co warto dodać, czy jeść od razu, czy poczekać, aż wystygnie; wskażę, co jest ważne, czyli wiele „SKINCARE TIPS”, ale przepis na chleb musisz wybrać sama i dopasować go do swoich potrzeb.

Nawiązując do wypowiedzi pani doktor, chciałabym, aby każdy (m.in. dzięki moim książkom) potrafił wybrać te kosmetyki, które rzeczywiście warto wcierać w skórę, i to z dobrymi rezultatami. Aby stosowane produkty nie były tylko ładnie wyglądającymi i pachnącymi wypełniaczami, ale zawierały wyłącznie wartościowe składniki, odpowiednie właśnie dla ciebie.

Rozdział 2.
Starzenie się skóry, czyli problem, który dotyczy wszystkich

Czy zmiany, jakie obserwujemy w lustrze, gdy przybywa nam lat, rzeczywiście są problemem? Przecież czasu nie oszukamy. Starzenie jest nieuniknione, nie istnieje eliksir młodości, który mógłby to zmienić. Trzeba się z tym pogodzić, i już.

Oczywiście żaden kosmetyk nie ma magicznych właściwości, ale odpowiednią pielęgnacją możesz sprawić, że proces ten będzie przebiegał wolniej, ładniej i dostojniej. Porady na temat tego, jak to zrobić, znajdziesz w moich książkach Skóra. Azjatycka pielęgnacja po polsku oraz Pielęgnacja skóry przez cztery pory roku. Tym razem osobny rozdział postanowiłam poświęcić na omówienie pielęgnacji okolic oczu. Dlaczego? Po pierwsze dlatego, że objawy upływu lat zaczynają być widoczne najszybciej tam, gdzie skóra jest cieńsza, czyli właśnie pod oczami, na powiekach czy też w miejscach, gdzie tworzą się kurze łapki. Po drugie zauważyłam, że ta kwestia nadal budzi sporo wątpliwości i pytań. Po trzecie zmiany dotyczące okolic oczu często wymagają holistycznego podejścia, mogą bowiem wskazywać na pewne problemy wewnętrzne organizmu. Warto być tego świadomym, aby móc odpowiednio zareagować.

Zmiany wokół oczu jako pierwsze zdradzają twój wiek, dlatego dbaj o nie szczególnie. Pamiętaj też, że nigdy nie jest za późno na wprowadzenie odnowy i regeneracji.

Pielęgnacja i problemy okolic oczu

Zauważyliście taką zasadę, że okolice oczu traktujemy tak, jakbyśmy tam mieli inną skórę i szukamy jakichś specjalnych produktów pod oczy, a o powiekach najczęściej w ogóle zapominamy?

Zachęcam, aby zweryfikować takie podejście. Niektórzy patrzą na mnie z niedowierzaniem, gdy pytam: „Czy nakładasz krem na powieki?” lub stwierdzam: „Nie ma potrzeby stosować osobnego kosmetyku pod oczy”. Tymczasem ja wcale nie żartuję!

Skoro nie boimy się stosować na okolice oczu tylu przeróżnych kosmetyków kolorowych, nie powinniśmy się również obawiać wypróbowywać różnych produktów pielęgnujących.

Powieki oraz skóra pod oczami potrzebują tych samych składników pielęgnujących, jakie stosujesz do twarzy.

Czym różni się skóra pod oczami od tej na twarzy?

Jest cieńsza, przez co bardziej delikatna i skłonna do podrażnień; łatwiej prześwitują przez nią drobne naczynka włosowate.

Zawiera mniej gruczołów łojowych, więc nie tworzą się tu zaskórniki, ale szybciej się wysusza.

Ma dużo położonych pod skórą mięśni, które są bardzo dynamiczne i każdego dnia wykonują wiele ruchów (np. ponad 10 tys. mrugnięć na dzień), dlatego zmarszczki mimiczne pojawiają się tutaj wcześnie.

Może być bardziej wrażliwa, podobnie jak skóra szyi, z tego względu aplikując jakikolwiek kosmetyk na okolice oczu, należy szczególnie skupić się na testowaniu i próbach, co nam pasuje, a co nie. Dotyczy to zarówno produktów pielęgnujących, jak i kosmetyków kolorowych. Przykładowo wiele osób bez problemu stosuje olejki na wysuszone okolice oczu, ale są też takie, u których to się nie sprawdza, więc używają ich tylko na twarz.

Chętniej i odważniej nakładamy na powieki cienie niż np. olej lub krem. Obciążamy okolice oczu kolorowymi kosmetykami, wierząc, że nam nie zaszkodzą, jednak łatwo zauważyć, że makijaż czasami dostaje się do oka i potem zbiera w kącikach, czyli tam, gdzie gromadzą się wszystkie „śmieci”. Może też podrażnić lub uczulić. Jeśli nie należysz do tych, którym makijaż zaszkodził, to pewno znasz takie osoby.

To dowód na to, że nawet jeżeli stosujesz kosmetyk, na którym producent napisał „pod oczy” lub tusz do rzęs czy cienie do powiek, czyli produkty przeznaczone na okolice oczu, i tak nie masz gwarancji, że cię nie podrażnią lub nie uczulą, dlatego zawsze najpierw wykonaj test.

Jakie są główne różnice między kosmetykami do twarzy i pod oczy?

Rynek kosmetyczny nauczył nas, że krem pod oczy jest konieczny i nie wolno aplikować na te okolice innych. Wydaje nam się wręcz, że mają one odmienne składy i są specjalne, tymczasem prawda jest taka, że zawierają te same składniki nawilżające, przeciwzmarszczkowe i ujędrniające co każdy inny kosmetyk do twarzy. Czym w takim razie się różnią?

Zawierają niższe stężenia składników aktywnych; w ten sposób producenci zabezpieczają się przed reklamacjami i narzekaniem na działanie podrażniające lub niebezpieczeństwem, że produkt dostanie się do oka.

Są najczęściej nieperfumowane, bez koloryzantów, co tylko potwierdza fakt, że dodawanie sztucznych zapachów i barwników działa podrażniająco.

Bardzo rzadko zawierają filtry przeciwsłoneczne, co sprawia, że nie chronimy tych miejsc przed słońcem, a one przecież bardzo tego potrzebują.

Najczęściej są dość drogie w stosunku do objętości.

Paradoks kosmetyków pod oczy

Cienka i delikatna skóra wokół oczu, skłonna do przesuszenia i zmarszczek, wymaga szczególnie dobrej i treściwej pielęgnacji, tymczasem serwujemy jej specjalnie kupowane kosmetyki o słabszym działaniu. Czujemy się lepiej i bezpieczniej, jeżeli pod oczy nałożymy krem z odpowiednim napisem.

Uważam, że wszystkie surowce kosmetyczne można stosować również pod oczy i na powieki, tylko trzeba je najpierw wypróbować na małym fragmencie skóry. Jeżeli masz cienką, zwiotczałą skórę, twój problem dotyczy zmarszczek, np. kurzych łapek, nie ma potrzeby kupować specjalnych kosmetyków; efektywniej zadziałają te, których używasz do pielęgnacji twarzy.

Możesz stosować nawet produkty z łagodnymi kwasami złuszczającymi oraz retinolem, jeżeli tylko twoja skóra to akceptuje. Nie powinniśmy się bać ich działania, należy je jednak ostrożnie aplikować, cienką warstwą, sprawdzając najpierw, co odpowiada skórze. Fakt, iż dany produkt był testowany i jest określony jako odpowiedni pod oczy, również nie daje gwarancji, że nikogo nie podrażni, co pokazuje praktyka. Każdy z nas jest inny, dlatego nie istnieje kosmetyk dobry dla wszystkich.

Na podstawie mojego doświadczenia zauważyłam, że osoby, które od zawsze używały silniejszych składników aktywnych również na okolice oczu, mają w późniejszym wieku lepszy stan skóry w tych miejscach. Są też przypadki, gdy ktoś zaczyna stosować kremy pod oczy od młodych lat, a resztę twarzy traktuje bardziej po macoszemu, czyli zbyt dobrze nie nawilża lub przesusza kuracjami na trądzik. Skuteczniej nawadniana i odżywiana okolica oczu rzeczywiście po latach jest w lepszym stanie, ale osiągnęlibyśmy ten sam efekt za pomocą kosmetyków do twarzy, gdybyśmy aplikowali je wszędzie. Nie jest to więc zasługa wyjątkowych surowców w produktach pod oczy.

Kiedy potrzebujemy dodatkowego kremu pod oczy?

Specjalne kosmetyki zalecam stosować tylko wtedy, gdy twój problem jest typowy dla skóry pod oczami, czyli np. są to worki, cienie lub obrzęki, o czym przeczytasz dalej.

Jeśli masz cerę tłustą, a okolice oczu raczej suche, wtedy na te partie trzeba używać bardziej treściwego kremu niż na przetłuszczone części twarzy. Wiele osób wybiera wówczas kremy pod oczy, bo są małe i łatwiej je zużyć, ale równie dobrze możesz stosować kosmetyki do twarzy.

Opadająca powieka

Z wiekiem z powodu poluźnienia skóry i mięśni, ubytku naturalnej podściółki tłuszczowej i zmian w kościach czaszki powieki tracą jędrność i skóra zaczyna się obsuwać. Nazywamy to efektem opadającej powieki, pojawia się on zarówno u kobiet, jak i mężczyzn.

Dodatkowo niestosowanie składników aktywnych na te partie znacząco przyspiesza i pogarsza wiotczenie oraz obwisy skóry, czyli cały proces. Ze względu na niemal codzienny makijaż oka, kobiety szybciej zauważają pierwsze zmiany na powiekach, ciężko bowiem wtedy zrobić równą kreskę lub nałożyć cienie.

Przyjrzyj się osobom wokół siebie, może zauważysz, że najczęściej jedna powieka opada bardziej. Jak temu zaradzić? Nie bać się aplikować aktywnych składników do twarzy również na powieki. Najlepsza pomoc w przypadku opadających powiek to retinol, więc przetestuj, który produkt ci odpowiada i nie zapominaj o miejscach dookoła oka.

Po roku regularnego zastosowania retinoidów również na okolice oczu, efekty mogą cię pozytywnie zaskoczyć. Znam wiele przypadków kobiet po pięćdziesiątce, u których powieka się ujędrniła i częściowo podniosła po takiej kuracji.

Zauważ, że określenie „krem pod oczy” daje mylną sugestię, iż nie powinniśmy go nakładać w innych miejscach. Już lepiej brzmi angielskie określenie „eye cream”, które nie dzieli okolic oczu na nad i pod, bo przecież wszędzie mamy delikatną, cienką skórę, potrzebującą filarów pielęgnacji.

Opadająca powieka to w większości problem kosmetyczny, jednak są przypadki, gdy wałeczki opadającej skóry nachodzą na oko i utrudniają jego otwarcie oraz zmniejszają pole widzenia. W takiej sytuacji potrzebna jest pomoc lekarza i zabieg chirurgiczny wykonywany w ramach ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż chodzi tutaj o kwestie medyczne, czyli jakość życia i możliwość prawidłowego widzenia. Chirurg usuwa fragment obwisłej skóry, dzięki temu po zagojeniu i zdjęciu szwów pole widzenia wraca do normy.

Cienie pod oczami

Można powiedzieć, że spędzają nam sen z powiek, tymczasem częstym ich powodem jest właśnie brak snu. Warto zrozumieć, dlaczego się pojawiają, aby odpowiednio dobrać składniki kosmetyczne, a nie kupować wielu kremów i ciągle się zastanawiać, dlaczego nie działają. Może dlatego, że akurat nie udało się trafić w sedno problemu?

Jest kilka powodów występowania cieni pod oczami.

1 Przebarwienia pigmentacyjne – w wyniku kumulacji melaniny, brązowego barwnika skóry, mogą być:

nabyte, czyli wywołane przez ekspozycje na słońce bez zabezpieczenia, zmiany hormonalne, podrażnienia i uszkodzenia skóry,

genetyczne, kiedy naturalnie w skórze wokół oczu gromadzi się więcej ciemnego barwnika. Dotyczy to zwłaszcza osób o ciemniejszej karnacji i bywa charakterystyczne dla danej narodowości, np. hinduskiej.

2 Naczynka włosowate – najbardziej powszechna przyczyna, kiedy cienie wynikają z widoczności drobnych naczynek krwionośnych w wyniku cienkiej skóry pod oczami oraz słabego krążenia. Brak snu pogłębia ten problem.

3 Alergie – kiedy często pocieramy oczy, dochodzi do łzawienia, co prowadzi do podrażnienia i poszerzania naczynek oraz ziemistego odcienia skóry pod oczami.

4 Anatomia – specyficzne ułożenie kości czaszki oraz rozkład tkanki tłuszczowej na twarzy prowadzi do efektu głębiej osadzonych oczu; powstaje wówczas naturalny cień pod oczami, widoczny zwłaszcza wtedy, gdy światło pada na twarz z góry. Dołki zwiększają się wraz z wiekiem z powodu utraty grubości podściółki tłuszczowej i jędrności oraz opadania skóry.

5 Problemy zdrowotne – anemia, choroby wątroby, odwodnienie organizmu.

6 Pielęgnacja – wysuszona i zrogowaciała skóra z powodu braku wystarczającego nawilżenia oraz złuszczenia będzie ciemniejsza i szara.

7 Palenie – sprawia, że skóra jest niedotleniona i ziemista, co jest szczególnie widoczne wokół oczu.

8 Mieszane – czyli kilka z wymienionych czynników może wystąpić jednocześnie.

W zależności od przyczyny cieni pod oczami, mamy różne rozwiązania.

Podejście uniwersalne

Skóra dobrze nawilżona, wygładzona i wypielęgnowana zawsze będzie lepiej wyglądać. Dodatkowo z wiekiem wiele z przyczyn cieni pogłębia się, dlatego działanie przeciwzmarszczkowe oparte na czterech filarach to podstawa. Okolice oczu również potrzebują codziennej ochrony przeciwsłonecznej, retinoidów dopasowanych mocą do wrażliwości skóry, antyoksydantów i lekkiego złuszczania.

Korektory: będą zawsze pomocne i przyniosą natychmiastową poprawę. Najlepiej przy cieniach sprawdza się podwójna korekcja, czyli najpierw brzoskwiniowe lub pomarańczowe pigmenty, potem cielisty korektor dopasowany do twojej karnacji, na koniec puder oparty na drobinach, które odpowiednio odbijają światło, dając optyczny efekt wypoczętej i gładkiej skóry. Zapewniają to polimery silikonowe oraz pudry oparte na diamentach, np. INCI: Diamond Powder lub HDI/Trimethylol Hexyllactone Crosspolymer lub Polymethylsilsesquioxane/Benzimidazole Diamond Copolymer.

Gromadzenie się barwnika

Jeśli problem wynika z przebarwień wokół oczu, to można stosować setki kremów i żelów, które poprawiają stan naczynek, spać godzinami, a i tak nic to nie pomoże. W tym wypadku musisz codziennie używać filtrów anty UV oraz składników rozjaśniających i usuwających ciemny barwnik, dokładnie tych samych, które są polecane na plamy pigmentacyjne na twarzy wymienione w tabeli w rozdziale 4 (Ślady potrądzikowe), np. witamina C, niacynamid, arbutyna, hydrochinon.

Jeśli jednak są to ciemne obwódki, które praktycznie masz od dziecka, co łatwo sprawdzisz na zdjęciach i co wynika z twojej ciemniejszej karnacji lub pochodzenia, to masz bardzo małe szanse, aby zmniejszyć skumulowany naturalnie barwnik. Wtedy pozostaje ci podejście uniwersalne, opisane we wcześniejszym punkcie.

Zdrowie

Rzucenie palenia na pewno poprawi stan skóry, i to całościowo, a nie tylko pod oczami. Staraj się nie dopuszczać do odwodnienia, pij regularnie wodę oraz uważaj na kawę i alkohol.

Jeśli cienie zaczęły się nagle pogłębiać, to często znak, że twój organizm daje ci sygnał, iż coś złego się dzieje w środku. Warto wtedy zrobić kompleksowe badania, które mogą wykryć np. anemię lub stan chorobowy wątroby. Można również sprawdzić, czy nie pojawiły się alergie pokarmowe lub uczulenie na jakieś czynniki zewnętrzne. W takim przypadku trzeba będzie unikać składników nietolerowanych i w miarę potrzeb zastosować odpowiednie leki. Staraj się także, na ile to możliwe, powstrzymać przed tarciem oczu, które przy alergiach często swędzą i łzawią. Te działania na pewno przyniosą poprawę.

Ciekawostka

Suplementy polecane do regularnego „oczyszczania” i poprawy funkcji wątroby działają również na cienie pod oczami. Amerykańska firma HUM Nutrition stworzyła nawet specjalny preparat z myślą o okolicach oczu, oparty na trzech składnikach aktywnych:

• sylimarynie z nasion ostropestu plamistego (Sylibum marianum),

• ekstrakcie z korzenia mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale),

• ekstrakcie z liści karczocha zwyczajnego (Cynara scolymus).

Anatomia

Układu kości nie zmienisz, natomiast to, co możesz zrobić, to dbać o cerę i stosować profilaktykę przeciwzmarszczkową oraz cztery filary, aby utrzymać skórę w dobrej kondycji. Pamiętaj też, że to, jak siebie widzisz, zależy od kąta padania światła, dlatego patrząc w lustro w niekorzystnym, górnym oświetleniu, będziesz gorzej odbierać swoje cienie. Pomyśl, że w świetle dziennym lub w innym pomieszczeniu wyglądasz całkiem inaczej, i tak cię widzą inni.

Pomocny może się okazać również makijaż i nowoczesne pigmenty, które optycznie dają poprawę, zmieniając kąt odbicia światła.

Jeśli masz taki układ twarzy, że dołki pod oczami są głębokie i wyraźne, wtedy pozostają jeszcze zabiegi, czyli wypełniacze lub bardziej inwazyjne operacje.

Naczynka, cienka skóra

Na ten problem nakierowane są wszelkie żele i kremy polecane na cienie pod oczami, tak więc wybór jest duży, przy czym preparaty skupiają się głównie na poprawie krążenia, a najlepsze efekty osiągniesz, gdy podejdziesz do pielęgnacji kompleksowo.

W tym wypadku potrzebujesz składników, które:

1 Poprawiają mikrocyrkulację w drobnych naczynkach, działają obkurczająco i uszczelniająco. Są to te same surowce, które polecam dla cery naczynkowej:

•ekstrakty roślinne: ze skórki cytryny, nawłoci pospolitej, ruszczyka kolczystego, kasztanowca, centelli, arniki, nagietka, miłorzębu japońskiego, zielonej herbaty, lukrecji, winogron, lipy,

•inne specjalistyczne składniki: hesperydyna (Hesperidin), trokserutyna (Troxerutin), kwercytyna (Quercetin), związki rutyny (Disodium rutinyl disulfate), peptydy (Acetyl tetrapeptide-5, Dipeptide-2), flawonoidy (Chrysin, propyl gallate, Gallyl glucoside, Epigallocatechin gallatyl glucoside), kofeina (Caffeine), witamina K (Phytonadione).

•Przydadzą się także kompresy z hydrolatów z kocanki, róży, zielonej herbaty, lipy, rumianku lub oczaru.

2 Pogrubiają skórę. To składniki używane do pielęgnacji twarzy, które wpływają na produkcję kolagenu i elastyny, czyli pogrubiające głębszą warstwę, zwaną skórą właściwą. To od jej stanu zależy jędrność, napięcie i grubość.

•Najskuteczniej w tym względzie działają retinoidy stosowane regularnie.

•Inne surowce: kwasy złuszczające, głównie AHA (mlekowy, glikolowy, migdałowy); peptydy wpływające na produkcję kolagenu i elastyny; witamina C; peptydy miedziowe; antyoksydanty i filtry przeciwsłoneczne codziennie stosowane, które zapobiegają rozkładowi białek skóry.

Na takie efekty trzeba cierpliwie poczekać: nie pojawią się w ciągu tygodnia czy dwóch, ale potrzeba na to kilka miesięcy.

Oprócz kosmetyków polecane są również zabiegi, np. laserowe i mezoterapia mikroigłowa.

3 Dotleniają. Składniki oparte na ustabilizowanym tlenie, które usprawniają krążenie i poprawiają stan ziemistej cery, również wokół oczu. Często są obecne w maseczkach, które zamieniają się w piankę po aplikacji. Stosowane z samego rana, u niektórych osób przynoszą natychmiastowo odczuwalną poprawę i rozjaśnienie okolic oczu. Jak zawsze uważaj, aby produkt nie dostał się do oka.

W składzie INCI szukaj nazw: Hypochlorous Acid, Perfluorohexane, Perfluorodecalin, Perfluoroperhydrophenanthrene, Methyl Perfluoroisobutyl Ether, Methyl Perfluorobutyl Ether.

Worki pod oczami

Zjawisko to określamy jako worki, torby, poduszki, opuchnięcia, wszystko wrzucając do jednego worka. Tymczasem te nazwy mogą oznaczać różne przypadłości, których powody musimy zrozumieć, aby w miarę możliwości odpowiednio się nimi zająć.

Wyróżniamy trzy główne przyczyny tzw. worków lub poduszek pod oczami:

Prawdziwe opuchnięcia

Najbardziej powszechny powód, kiedy dochodzi do zastoju płynów w naczyniach limfatycznych pod oczami, co daje efekt opuchnięcia. Najwięcej osób ma z tym problem rano, a po czasie objaw ten mija. Mogą się pojawiać u każdego, bez względu na wiek, w zależności od skłonności.

Aby temu zaradzić, potrzebna będzie analiza i zmiana nawyków oraz odpowiednie składniki kosmetyczne i metody. Co może temu sprzyjać?

Pozycja podczas spania, czyli spanie z głową na płasko lub na brzuchu. Sprawia to, że płyny się zbierają i rano budzimy się z workami pod oczami. Pomocna jest zmiana poduszki na profilowaną, która unosi głowę wyżej podczas snu, oraz spanie na plecach.

Podrażnienia spowodowane przez:

•alergie sezonowe, jak pylenie roślin, które uczulają – wtedy trzeba to przetrwać i wspomagać się lekami,

•kosmetyki pielęgnacyjne lub kolorowe, które akurat nam nie odpowiadają,

•spanie w makijażu – po takiej nocy często budzimy się z czarnymi obwódkami i opuchlizną; dokładny i delikatny demakijaż jest bardzo ważny i dla zdrowia samych oczu, i dla skóry,

•soczewki, które mogą podrażniać, jeśli nie są komfortowe i dobrze dobrane lub powodują suchość; sprawia to, że często pocierasz oczy, przez co stają się zapuchnięte i zaczerwienione.

Dieta: alkohol i dużo soli często powodują poranne opuchnięcia, a niektóre osoby puchną w krótkim czasie po wypiciu drinka lub zjedzeniu słonych potraw.

Choroby: opuchnięte oczy mogą być również wskaźnikiem choroby, np. cukrzycy, choroby nerek lub tarczycy. Warto to sprawdzić.

Co na to pomaga?

•Kosmetyki pod oczy przeznaczone na opuchnięcia są właśnie na takie sytuacje, czyli mają działać drenująco na obrzęki. Praktycznie wszystkie kremy lub żele na te okolice pomagają jednocześnie na cienie i worki pod oczami, gdyż wiele surowców działa na oba fronty.

W składzie szukaj nazw: kofeina (Caffeine), peptyd (Acetyl Tetrapeptide-5), peptydy z komosy (Chenopodium Quinoa Seed Extract), siarczan dekstranu (Sodium Dextran Sulfate), ekstrakty roślinne z: ruszczyka, kasztanowca, zielonej i czarnej herbaty, oczaru, kocanki, arniki.

Oprócz kosmetyków pomocne są:

•zimne okłady – dawniej polecano masaż zimną łyżeczką wyjętą z lodówki, dziś mamy do wyboru wiele gadżetów. Już same opakowania takich kosmetyków są wyposażone w specjalne metalowe lub krystaliczne końcówki, które utrzymują zimno i można nimi masować okolice oczu podczas aplikacji żelu lub kremu;

•kompresy – z hydrolatów z kocanki, zielonej herbaty, oczaru. Można też wykorzystać zaparzone i ochłodzone torebki z herbatą lub gotowe płatki pod oczy nasączone składnikami o działaniu przeciwobrzękowym;

•masaż – zawsze bardzo delikatny, aby usprawnić przepływ limfy zgromadzonej po nocy pod oczami. Już samo oklepywanie opuszkami palców jest pomocne. Do wyboru mamy też rollery lub płytki z kwarcu, jadeitu lub innych kryształów. Przykładowy masaż limfatyczny, również okolic oczu, nazywany gua sha, opisałam w rozdziale 5 mojej książki o pielęgnacji skóry przez cztery pory roku.

Poduszki tłuszczowe

Wyglądają jak opuchnięcia, jednak w tym przypadku żadne drenujące żele lub masaże nie pomogą. Ich cechą charakterystyczną jest to, że utrzymują się stale przez cały dzień i nie znikają po pewnym czasie.

Pojawiają się z wiekiem zarówno u kobiet, jak i mężczyzn, którzy mają ku temu skłonności. Pod wpływem utraty jędrności skóry pod oczami oraz osłabienia napięcia mięśni tłuszczowa podściółka w tych okolicach zaczyna się przesuwać w dół i wypełnia rozluźnione fałdy tuż pod skórą, dając efekt wybrzuszonych poduszek. Jest to objaw często związany z genetyką, czyli jeśli jeden z twoich rodziców nabył poduszki tłuszczowe z wiekiem, to u ciebie też się mogą pojawić.

Co na to pomaga?

•Kosmetyki mają niestety ograniczone działanie – typowe kremy lub żele na worki w tym wypadku nie są skuteczne, gdyż nie chodzi tutaj o zastoje limfy. Są to fizyczne skupiska komórek tłuszczowych, które naturalnie występują w skórze, tylko że z wiekiem zmieniły miejsce i znalazły się nie tam, gdzie powinny. Nie można ich też przesunąć za pomocą masażu.

Jak na razie mamy jeden składnik kosmetyczny, który pomaga w niektórych przypadkach, jednak pod warunkiem cierpliwego stosowania przez kilka miesięcy. Jest to L-karnityna (INCI: Carnitine), związek, który pomaga rozbijać skupiska tłuszczu. Znajdziesz go głównie w produktach do twarzy.

•Nowy lek do stosowania zewnętrznego pojawił się na horyzoncie. Przypadkowo zauważono, że krople do oczu na jaskrę, czyli schorzenie oczu, zmniejszały u pacjentów poduszki tłuszczowe na dolnej powiece. Było to szczególnie widoczne, gdy musiały być stosowane tylko na jednym oku. Pod wpływem tego odkrycia zaczęto prowadzić testy maści na receptę na bazie specjalnego analogu prostaglandyn, którego nazwy producent na razie nie ujawnia. Być może kiedyś lek zostanie zatwierdzony i będzie stanowił mniej inwazyjną opcję dla tego problemu.

•Blefaroplastyka, czyli zabieg chirurgiczny powiek. Najbardziej efektywna metoda, aby poduszki przesunąć lub usunąć, to operacja dolnych powiek. Zapewnia trwałe efekty, ale jest to poważny i kosztowny zabieg inwazyjny.

Czy można im przeciwdziałać?

Nie istnieje stuprocentowo potwierdzona metoda prewencji, natomiast dbanie o skórę wokół oczu, czyli ochrona przeciwsłoneczna, regularne wprowadzenie retinoidów i innych składników wzmacniających jędrność i elastyczność skóry, na pewno może zapobiec przesuwaniu się poduszek tłuszczowych wraz z wiekiem.

Luźna skóra

Worki będące wynikiem obwisającej, poluzowanej z wiekiem skóry. Duży wpływ na ten stan mają jej wieloletnie uszkodzenia przez słońce.

Profilaktycznie warto stosować podane w tym rozdziale składniki przeciwzmarszczkowe oraz codziennie chronić delikatne okolice oczu przed słońcem za pomocą kremów z filtrami anty UV. Latem należy dodatkowo nosić okulary z potwierdzoną ochroną. Skuteczną pielęgnację opartą na czterech filarach wprowadź jak najwcześniej, nie czekając, aż zmarszczki się pojawią.

Nawet jeśli już zauważasz utratę jędrności, dobra wiadomość jest taka, że na rozpoczęcie efektywnego programu nigdy nie jest za późno. Działa on nie tylko profilaktycznie, ale poprawia stan już zniszczonej skóry.

Bardziej inwazyjna opcja, która również jest praktykowana, to blefaroplastyka, czyli chirurgiczne usunięcie nadmiaru skóry na dolnej powiece.

Skincare tips

Jeżeli twój problem dotyczy zmarszczek mimicznych typu kurze łapki, masz pod oczami cienką, pomarszczoną i zwiotczałą skórę, nie ma potrzeby wybierać specjalnych kremów z napisem „pod oczy”. Stosuj te same co na twarz. Oczywiście aplikuj je ostrożnie i sprawdzaj, czy nie podrażniają. W tym wypadku decyzja, czy ich używać, czy nie, zależy tylko od wrażliwości twojej skóry wokół oczu.

Najlepszym sposobem, aby pogrubić cienką skórę pod oczami i uchronić się przed efektem opadającej powieki, są kosmetyki z retinoidami. Jeśli masz tego typu problemy, stosuj je regularnie.

Specjalne produkty pod oczy wybieraj wówczas, gdy masz problem np. z workami, cieniami lub obrzękami.

Możesz stosować wokół oczu metodę warstwowej pielęgnacji, czyli najpierw aplikować lekki żel na cienie i worki, a potem treściwy nawilżający krem lub olejek.

Nakładaj filtry ochronne anty UV również na okolice oczu, najlepiej mineralne.

Noś okulary przeciwsłoneczne z potwierdzonymi filtrami anty UV.

Zwróć uwagę, czy nie potrzebujesz okularów korekcyjnych. Zdarza się, że mrużymy oczy w specyficzny sposób, aby pomóc sobie coś odczytać, gdy słabiej widzimy. Lepiej wtedy zainwestować w okulary, niż pogłębiać zmarszczki mimiczne.

Jeśli nosisz soczewki, to zakładaj je delikatnie, starając się nie naciągać skóry.

Zwróć uwagę na sposób, w jaki śpisz, i na rodzaj poduszki lub poszewki; jeśli śpisz na boku, to zgniatasz okolice oczu, przyczyniając się do zmarszczek. Wybieraj poduszki profilowane oraz jedwabne poszewki.

Podczas demakijażu bądź delikatna dla oczu, nie pocieraj i nie ciągnij skóry.

Walcz z nawykiem tarcia oczu w ciągu dnia. Jest to niekorzystne zarówno dla samych oczu, jak i dla skóry wokół nich.

Jeśli twój problem to tzw. zmarszczki śmiechu, naucz się nimi nie martwić – to akurat twoje najładniejsze zmarszczki. Można co prawda wypracować nawyk, aby uśmiechać się tylko częściowo, wtedy nie będą się tak mocno pogłębiać, ale trzeba sobie zadać pytanie, czy rzeczywiście warto.

Zimą ochraniaj okolice oczu bardziej treściwym, gęstszym kremem. Jeżeli stosujesz lekkie, drenujące formuły typowo pod oczy, nałóż potem na nie krem na zimę.

Rozdział 3.
Suchość, przesuszenie lub odwodnienie

Ten rodzaj dolegliwości zauważamy najczęściej dopiero wtedy, gdy stan jest poważny, czyli skóra jest ściągnięta, swędząca, występują złuszczone, suche skórki lub szorstkość i chropowatość. Bywa, że nie myślimy o codziennym nawilżaniu, jeśli skóra się tego nie domaga, trochę w myśl zasady „dopóki ząb nie boli, dopóty nie ma po co go leczyć”.

Wyjątek stanowią osoby, które od zawsze mają suchą cerę i nauczyły się z nią współpracować. W tym rozdziale chcę ci pokazać, że przesuszenie i odwodnienie to problem nie tylko tych, którzy od dziecka muszą się bardziej nawilżać. Okazuje się, że może się on pojawić przy każdym typie cery, nawet tłustej czy trądzikowej. Wytłumaczę ci, czym różni się sucha skóra od okresowego odwodnienia, dlaczego się pojawia i jaki wpływ ma na to pora roku.

A co najważniejsze, podpowiem ci, jak sobie z tym radzić.

Bariera ochronna skóry

Aby zrozumieć problem suchości i odwodnienia, najpierw przybliżę podstawowe informacje na temat budowy naskórka, czyli zewnętrznej części skóry. Stanowi ona barierę chroniącą przed niekorzystnym wpływem środowiska oraz utratą wilgoci.

Naskórek składa się z kilku warstw przylegających do siebie, z których najbardziej powierzchniowa to rogowa, czyli stratum corneum. Komórki tej warstwy to korneocyty, które mają postać wydłużonych, spłaszczonych płatków ułożonych warstwowo, otoczonych substancjami tłuszczowymi.

Zewnętrzną warstwę rogową naskórka można porównać do muru zbudowanego z cegieł. „Cegiełkami” są komórki skóry – korneocyty zawierające białka i humektanty, a „zaprawa murarska” to tłuszcze, czyli lipidy międzykomórkowe. Dodatkowo powierzchnię „muru” przykrywa sebum – ochronna warstewka lipidowa, produkowana przez gruczoły łojowe.

Jeśli nasz „mur” nie jest uszkodzony, to stanowi doskonałą barierę chroniącą skórę przed niekorzystnym działaniem czynników zewnętrznych oraz zapewnia jej odpowiednie nawilżenie i zdrowy wygląd.

Z czego zbudowany jest ochronny „mur”?

Z trzech elementów:

„Cegły” – komórki warstwy rogowej naskórka nazywane korneocytami, które zawierają we wnętrzu białko – keratynę, i humektanty, czyli substancje wiążące wilgoć w skórze. Tworzą one kompleks o nazwie NMF (Natural Moisturizing Factor) – naturalny czynnik nawilżający, w skład którego wchodzą:

•aminokwasy (ponad 40%), głównie seryna oraz treonina, alanina, cytrulina, glicyna, walina, leucyna i pozostałe,

•PCA (Pyrrolidone Carboxylic Acid 12%) – kwas piroglutaminowy,

•kwas mlekowy (12%),

•mocznik (7%),

•pozostałe główne składniki to: kwas hialuronowy, minerały (w tym sód, potas, magnez, wapń, fosfor), związki cukrowe (glukoza i inne), glukozamina.

„Zaprawa” – lipidy międzykomórkowe, które otaczają komórki i utrzymują je w dobrym ułożeniu oraz zapewniają szczelność „muru”. W ich skład wchodzą:

•ceramidy – stanowią aż 50% „zaprawy”, są więc bardzo ważnymi składnikami; istnieje kilka rodzajów ceramidów, wśród których wersje EOS i NP odgrywają szczególnie istotną rolę w budowie bariery,

•cholesterol – 25%,

•kwasy tłuszczowe – linolowy, linolenowy, palmitynowy i inne.

„Tynk” – sebum, czyli warstewka tłuszczowa na powierzchni skóry wydzielana przez gruczoły łojowe. Skład łoju jest całkowicie inny niż tłuszczów wewnątrz naskórka. Brak tutaj ceramidów, a występują głównie trójglicerydy, kwasy tłuszczowe (linolowy), skwalen i małe ilości cholesterolu.

Gdy dochodzi do zaburzenia i niedoboru tych składników, „zaprawa murarska” przestaje funkcjonować jak należy i następuje przerwanie ciągłości „muru”, czyli uszkodzenie płaszcza ochronnego, co prowadzi do utraty wody. Skóra staje się przesuszona, szorstka, łuszcząca się, pojawiają się powierzchniowe zmarszczki, zaburzona zostaje odnowa naskórka oraz zwiększa się nadwrażliwość, skłonności do dermatoz, uczuleń i podrażnień.

Co powoduje uszkodzenia „muru”?

•Zbyt długie kąpiele, zwłaszcza w gorącej lub chlorowanej wodzie w basenach albo w słonej w morzach i oceanach.

•Opalanie i zniszczenia posłoneczne.

•Zimowe warunki, czyli wiatr, mróz, niska temperatura, suche powietrze – bez jednoczesnego zabezpieczenia skóry.

•Silne detergenty, czyli środki myjące stosowane zbyt często.

•Niska wilgotność powietrza (poniżej 40%) na zewnątrz lub w klimatyzowanych bądź mocno ogrzewanych pomieszczeniach.

•Kuracje złuszczające lub przeciwtrądzikowe przeprowadzane zbyt agresywnie i bez odpowiedniego nawilżania, nieprawidłowa pielęgnacja, podrażniające kosmetyki.

•Proces starzenia skóry, kiedy wraz z wiekiem spada produkcja ceramidów, NMF i innych składników bariery.

•Stosowane leki, na przykład steroidy.

•Choroby skóry (atopowe zapalenie skóry, alergie, egzemy, łuszczyca).

•Niedobory pokarmowe, czyli braki witaminy A, niezbędnych kwasów tłuszczowych.

Woda w skórze

Zdrowa i jędrna skóra jest zawsze dobrze nawilżona, posiada bowiem szczelną barierę, która m.in. chroni ją przed utratą wilgoci. Co to jednak oznacza w praktyce na poziomie komórek?

Ilość wody w skórze zwiększa się wraz z głębokością: im dalej od powierzchni, tym wyższa zawartość wody w tkankach. Tak więc skóra właściwa, czyli głębsza warstwa, zawiera aż 80% wody, a w rogowej, najbardziej zewnętrznej, jest tylko 10–13%. To właśnie od stopnia wilgoci w wierzchnich partiach skóry zależy to, jak odczuwamy poziom nawilżenia. Ponieważ ilość wody jest tutaj tak niska, utrata już 2–3% wystarcza, aby niekorzystnie odbiło się to na wyglądzie i właściwościach naszej cery.

Zawartość wody w naskórku zależy od dwóch zjawisk.

Naturalnego przepływu wody z bogatego w nią wnętrza skóry w kierunku naskórka, a więc jego nawodnienia.

Szybkości odparowywania wody z powierzchni warstwy rogowej. Proces ten jest określany mianem przeznaskórkowej utraty wody (TEWL – Transepidermal Water Loss).

Oba te zjawiska są ze sobą ściśle powiązane. W zdrowej skórze stosunek pomiędzy TEWL a nawodnieniem jest wprost proporcjonalny, czyli jest zachowany stan równowagi.

W niesprzyjających warunkach, np. przy suchym powietrzu, gdy ilość wilgoci spada w naskórku, woda przepływa z głębiej położonych partii skóry właściwej do powierzchni, by uzupełnić niedobory.

Aby utrzymać wodę, rogowa warstwa ma do dyspozycji dwa mechanizmy:

NMF (Natural Moisturizing Factor) – naturalny czynnik nawilżający, który wiąże wilgoć,

Barierę lipidową – składniki łoju pokrywające naskórek od zewnątrz oraz lipidy substancji międzykomórkowej znajdujące się na poziomie warstwy rogowej, czyli we wnętrzu naskórka.

Całość nazywamy barierą ochronną lub hydrolipidową.

Jeśli jednak płaszcz ochronny nie jest szczelny i dodatkowo mamy za mało NMF w komórkach, wtedy cała wilgoć ucieka, stąd poczucie suchości i ściągnięcia. Gdy więc czujemy, że skóra nie jest nawilżona, to nie znaczy, że w ogóle brak w niej wody, tylko że nie ma jej wystarczająco na powierzchni.

Dobrze nawodniony naskórek zapewnia również prawidłową odnowę i comiesięczne złuszczanie, niewidoczne dla oka. Dlatego jeden z objawów skóry suchej jest szorstkość oraz niezłuszczone, widoczne skórki.

Skóra sucha czy odwodniona?

Skóra sucha

Sucha skóra to typ cery.

Możesz już od dzieciństwa mieć genetyczne skłonności do przesuszenia, odczuwanego zwłaszcza po umyciu lub gorących kąpielach.

Druga możliwość to przejście w kierunku suchej kondycji pod wpływem zmian hormonalnych lub chorób. Przykładowo skóra staje się bardziej sucha w okresie menopauzy, gdy spada produkcja żeńskich hormonów, podobnie jest w przypadku niedoczynności tarczycy lub przewlekłej niewydolności nerek.

Objaw suchości wynika z zaburzeń metabolicznych w skórze, które wpływają na tworzenie bariery ochronnej. Może to być związane z niską produkcją ceramidów i kwasów tłuszczowych, problemami w tworzeniu NMF, nieprawidłowym procesem złuszczania. Prowadzi to do tego, że nasz „mur” ma pęknięcia i nie jest idealnie szczelny.

W bardzo zaawansowanych przypadkach dochodzi do stanów chorobowych, takich jak łuszczyca lub atopowe zapalenie skóry (AZS – opisane dokładniej w rozdziale 5).

Gdy naskórek jest pokryty łuszczącymi się płatkami, pęka, jest tak suchy, że aż boli, oraz występuje duża nadwrażliwość, wtedy potrzebna jest pomoc lekarza.

W tym rozdziale skupię się na typowej cerze suchej, którą wystarczy prawidłowo pielęgnować w warunkach domowych, aby ładnie wyglądała i dobrze funkcjonowała.

Co charakteryzuje suchy typ skóry?

•W przeciwieństwie do tłustej, w tym wypadku mamy niedobór sebum i składników tłuszczowych, czyli brak świecenia i poczucia tłustości. Występuje matowość i ściągnięcie, co odczuwamy zwłaszcza po umyciu.

•Pory zwykle nie są duże i rzadziej występują zaskórniki lub wypryski, co nie znaczy, że nie są możliwe. Zaskórniki mogą się pojawiać zwłaszcza latem, a wypryski, w tym „bolące gule”, w okresie zmian hormonalnych.

•Zdarza się łuszczenie oraz „suche skórki”, poczucie napięcia; czasem ma się wrażenie, jakby skóra była za mała w stosunku do twarzy.

•Makijaż, zwłaszcza w postaci pudrów, dodatkowo podkreśla wszelkie łuszczące się, suche miejsca.

•Suchość zwykle jest związana ze zwiększoną wrażliwością. Skóra jest cieńsza i delikatna, dlatego przy tym typie trzeba bardziej uważać na wszelkie silne składniki aktywne o działaniu złuszczającym, czyli kwasy i retinoidy.

•Mocno reaguje na zmiany wilgotności powietrza i jej stan wyraźnie się pogarsza w czasie zimnych miesięcy. Wymaga wtedy szczególnej troski i ochrony.

•Produkty nawilżające i olejki dobrze się w nią wchłaniają; czasem można mieć wrażenie, że niemal wsiąkają jak w gąbkę i już po chwili potrzebujemy kolejnej warstwy. Ten typ dobrze reaguje na warstwową pielęgnację.

•Zaniedbana i źle pielęgnowana wygląda szaro, ziemiście, ma skłonności do zmarszczek powierzchniowych i ogólnie wydaje się, że szybciej się starzeje. Tymczasem te objawy są tylko na powierzchni. Podobnie jak ziemia: sucha pęka i powstałe szczeliny wyglądają jak zmarszczki, natomiast gdy spadnie deszcz, znów staje się pulchna i gładka. Dobrze nawilżana i pielęgnowana cera sucha nabierze blasku, zdrowego kolorytu, stanie się gładsza, a pomarszczenia spowodowane przez odwodnienie i suchość spłycą się.

Ciekawostka

Możesz mieć na twarzy i plecach skórę tłustą, a na reszcie ciała suchą. To całkowicie normalne, gruczoły łojowe oraz produkcja sebum i składników tłuszczowych jest bowiem różna w zależności od partii ciała. Największa liczba gruczołów jest właśnie na twarzy.

Skóra odwodniona

To przejściowa kondycja skóry, a nie jej typ. Termin „odwodniona” (ang. dehydrated) pojawił się dość niedawno w kosmetyce, co nie znaczy, że to jakieś nowe zjawisko, którego wcześniej nie doświadczaliśmy. W praktyce w języku polskim już mieliśmy na nie określenie – przesuszenie. Ponieważ jednak nazwy skóra sucha lub przesuszona były stosowane wymiennie, wprowadzało to zamieszanie.

Odwodnienie = tymczasowe przesuszenie

Osoby o cerze tłustej lub mieszanej mogą mieć czasem wrażenie, że skóra jest jednocześnie przetłuszczona i sucha oraz napięta, co wydaje się paradoksem, a jednak jest możliwe. Nie oznacza to jednak, że mamy naraz dwa rodzaje cery – tłustą i suchą, więc potrzebne było nowe słowo określające taki stan.

Jest to właśnie najbardziej popularny rodzaj efektu odwodnienia: ma się wrażenie, że warstwa łoju pokrywa powierzchnię gąbki, która pod spodem jest sucha jak wiór. Cera jest nadal tłusta, tylko chwilowo brakuje jej wilgoci w powierzchniowych warstwach, gdyż doszło do zaburzenia bariery lipidowej.

Odwodniona skóra to nie jest typ cery mieszanej.

Jeśli masz problemy z przetłuszczaniem, ale czasami też uczucie suchości, to nie znaczy, że masz cerę mieszaną. Taki rodzaj to połączenie partii tłustych (łojotokowych) w linii T (czoło, nos, broda) z partiami suchymi (policzki, okolice oczu). Cera mieszana może być również okresowo przesuszona.

Odwodnienie może również dotyczyć cery suchej; występuje wtedy większa utrata wilgoci niż zwykle, co sprawia, że mimo stałej pielęgnacji czujemy nieustanne ściągnięcie i łuszczenie skóry. To typowy problem w okresie zimowym w naszym klimacie.

Taki stan wynika z uszkodzenia płaszcza ochronnego skóry. Wyobraź sobie, że powstały w nim dziury i wilgoć zbyt szybko ucieka z naskórka.

Skóra odwodniona, podobnie jak sucha, jest również bardziej wrażliwa i nadreaktywna.

Co powoduje nieszczelność „muru”, wiesz już ze wstępnej części tego rozdziału. Najczęstsze przyczyny można podzielić na dwie grupy.

1 Zależne od nas

•Nieprawidłowa pielęgnacja cery.

•Zbyt agresywne złuszczanie i mycie.

•Stosowanie za dużej ilości składników aktywnych jednocześnie.

•Za mocne działanie odtłuszczające i przeciwtrądzikowe bez jednoczesnego nawilżania.

•Długie i gorące kąpiele w domu lub częste kąpiele w słonej albo chlorowanej wodzie.

• Opalanie.

2 Niezależne od nas

•Zimowe i mroźne warunki pogodowe.

•Niska wilgotność powietrza na zewnątrz lub w klimatyzowanych albo mocno ogrzewanych pomieszczeniach bądź samolotach.

W przypadku przesuszenia uszkodzony „mur” możemy naprawić i uregulować proces nawilżenia. To odróżnia ten stan od typowej cery suchej, gdzie problemy mają głębsze podłoże, a „mur” nie jest idealny, dlatego możemy go podreperować, ale nigdy całkowicie odnowić. Będzie wymagał stałej, codziennej pomocy.

Czym różni się cera sucha od skóry odwodnionej?

Cera sucha

Skóra odwodniona

To rodzaj cery.

To tymczasowa kondycja skóry, która może dotyczyć każdego typu cery.

Potrzebuje stałego wspomagania.

Stan ten można naprawić odpowiednią pielęgnacją.

Obniżona produkcja sebum i składników tłuszczowych.

Przy cerze tłustej ilość sebum jest nadal duża.

Bariera ochronna nie jest idealna.

Bariera ochronna jest tylko chwilowo uszkodzona, ale można ją w pełni naprawić.

Może występować na całym ciele.

Dotyczy głównie twarzy.

Kwasowe kuracje złuszczające a bariera ochronna skóry

Spotkałam się kiedyś z pytaniem: „Skoro zabiegi złuszczające powodują zaburzenie warstwy ochronnej i trzeba w ich trakcie dobrze nawilżać skórę, to czy nie jest to błędne koło?”.

Nie jest. Warto zwrócić uwagę, że jako powód naruszenia bariery podaje się złuszczanie, ale tylko wtedy, gdy przeprowadzone jest w sposób zbyt agresywny dla skóry.

Samo złuszczanie, czyli usuwanie zrogowaciałych warstw naskórka, to naturalny proces, przez który skóra przechodzi każdego miesiąca i nie powoduje on uszkodzenia, a wręcz przeciwnie: zapewnia jej prawidłowe funkcjonowanie i wygląd.

Czy zauważyłaś, aby zdrowa skóra dziecka łuszczyła się i schodziła co miesiąc płatami? Na pewno nie, a mimo to proces odnowy zachodzi w niej regularnie, tylko jest niewidoczny.

Właśnie o taki efekt nam chodzi, czyli o zachowanie balansu pomiędzy złuszczaniem a regeneracją i odnową naskórka.

Prawidłowo dobrane i przeprowadzane kuracje kwasowe połączone z jednoczesnym zastosowaniem składników nawilżających i regenerujących zapewniają stopniowe, nieagresywne usuwanie martwych warstw naskórka bez zaburzenia bariery lipidowej skóry.

Problem polega na błędnym założeniu, które mówi, że aby kwas zadziałał, skóra musi się mocno łuszczyć, a jeśli brak takiego efektu, to od razu uważamy, że produkt nie działa i trzeba sięgnąć po mocniejszy. Tymczasem mocne schodzenie naskórka, wysuszenie, podrażnienie i zaczerwienienie to objawy niepożądane, które nie są potrzebne, aby kuracja była efektywna. To tak, jakbyśmy się martwili, że nie wystąpiły skutki uboczne podczas stosowania leku, a to przecież powód do zadowolenia. Proces kontrolowanej odnowy dokładnie opisałam w moich poprzednich książkach.

Moje rady

W czasie stosowania produktów z kwasami złuszczającymi bardzo ważne jest osiągnięcie równowagi, czyli:

• dobranie odpowiedniej dla naszej skóry formuły kosmetyku oraz rodzaju i stężenia kwasu,

• dopasowanie częstotliwości aplikacji,

• jednoczesne nawilżanie oraz zastosowanie składników łagodzących i regenerujących.

Dzięki temu osiągniemy najlepsze efekty bez niepotrzebnych skutków ubocznych, czyli podrażnienia i naruszenia bariery ochronnej skóry.

Nawilżanie czy natłuszczanie?

Uproszczenia i obrazowe przykłady to bardzo dobre narzędzia, aby zrozumieć dany problem, sama je stosuję, jednak w przypadku opisu skóry suchej lub odwodnionej prowadzą do zamieszania i błędów w pielęgnacji.

Wydawałoby się, że program działania jest prosty:

•skóra sucha potrzebuje tłuszczów,

•skóra odwodniona, jak sama nazwa wskazuje, wody. I gotowe.

Kierując się tymi poradami, osoby o suchej cerze wklepują w nią przeróżne oleje i masła, niestety bez efektu. Wręcz mają wrażenie, że robi się ona bardziej ściągnięta, a olej tylko leży na powierzchni. Sfrustrowane często sięgają po kolejne rodzaje olejów, myśląc, że może ten w końcu zadziała.

Natomiast te z tłustą, ale odwodnioną skórą, unikają olejów i wszelkich tłustych składników jak ognia, wybierając tylko beztłuszczowe żele oraz wodniste mgiełki bądź wody termalne w sprayu, bo przecież chodzi o dodanie wody. Skóra jest jednak nadal ściągnięta i ma się wrażenie, że natychmiast „wypija” lekki żel. Możesz zaaplikować kilka takich warstw, a to nadal za mało.

Dlaczego tak się dzieje? Otóż w praktyce to nie jest takie proste. Właśnie dlatego na wstępie zwróciłam uwagę na podstawy budowy naskórka, aby teraz można to było lepiej zrozumieć. Jeśli tę część pominąłeś, bo była nudna i zbyt naukowa, to mimo wszystko polecam ci się cofnąć i ją przeczytać.

„Mur”, czyli bariera ochronna skóry, składa się z wielu elementów, dlatego (potwierdzi to każdy budowlaniec) nie zbudujesz go wyłącznie z „cegieł”, więc same nawilżacze nie pomogą. Potrzebna jest „zaprawa”, czyli składniki tłuszczowe, aby szczelnie połączyć „cegły”. Z kolei sama „zaprawa” (olej) bez „cegieł”, też „muru” nie stworzy.

W przypadku tłustej, odwodnionej skóry dostarczanie wyłącznie składników nawilżających to za mało: to tak, jakbyśmy nalewali wodę do dziurawego wiadra. Dopóki nie zakleisz dziury, woda będzie uciekać. Może ci się wydawać, że skóra jest tłusta, więc więcej składników tłuszczowych nie potrzebuje, jednak jak już wiesz, skład sebum na powierzchni jest inny niż skład „zaprawy”, czyli lipidów tworzących barierę ochronną skóry, dlatego tobie również przyda się odpowiednio dobrany olej.

Zarówno skóra sucha, jak i odwodniona potrzebują składników tłuszczowych i humektantów, czyli substancji wiążących wilgoć w naskórku.

Czy woda nawilża skórę?

Drugim nieporozumieniem, które wynika z uproszczeń, jest kwestia wody. Polskie tłumaczenie skóra „odwodniona” sugeruje, że przy takim problemie wystarczy dostarczyć wody, tymczasem jest to zbyt dosłowne podejście. Określenie „przesuszona” lepiej pokazuje, że przesuszenie i suchą skórę powinno się traktować podobnie. Różnica polega na tym, że to pierwsze jest problemem przejściowym, więc działamy do czasu naprawienia uszkodzonej bariery, a potem wracamy do stałej pielęgnacji.

Warto sobie uświadomić, że to nie woda zawarta w kosmetykach czy pochodząca z zewnątrz jest głównym składnikiem nawilżającym.

Skóra jest nieprzepuszczalną barierą dla wody z zewnątrz. Nie ma możliwości, aby przenikała w jej głąb, bo gdyby tak było, to – jak obrazowo określiła dr Maria Noszczyk w książce Medycyna piękności – po dłuższej kąpieli w wannie bylibyśmy obrzęknięci i nabrzmiali od wchłoniętej wody. Na szczęście nie jest to możliwe: nie nasiąkamy jak gąbka, wręcz przeciwnie, po zbyt długim moczeniu się skóra staje się bardziej sucha i potrzebuje balsamu nawilżającego, a nie ponownej kąpieli. Dzieje się tak dlatego, że woda zmywa część łojowej warstwy ochronnej naskórka i zabiera z niego wilgoć.

Dlatego spryskując twarz samą wodą termalną, nie nawilżymy jej. Jak już wiesz, wody mamy pod dostatkiem w głębszych warstwach skóry, aby jednak wilgoć utrzymała się na powierzchni naskórka, potrzebujemy szczelnej bariery, czyli składników wiążących wilgoć oraz substancji tłuszczowych, które będą uszczelniać „mur” i zapobiegać „przeciekom”.

Nawilżanie, wbrew pozorom, nie polega tylko na dostarczaniu skórze wilgoci. Potrzebne jest również natłuszczanie, dzięki któremu woda nie będzie uciekać z naskórka.

Zarówno w przypadku suchości, jak i odwodnienia bardzo dobrze sprawdza się…

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Literatura

Akamatsu H., Komura J., Miyachi Y., Asada Y., Niwa Y. Suppressive effects of linoleic acid on neutrophil oxygen metabolism and phagocytosis, J Invest Dermatol 1990 Sep, 95(3):271–4

Ando H., Ryu A., Hashimoto A., Oka M., Ichihashi M. Linoleic acid and alpha-linolenic acid lightens ultraviolet-induced hyperpigmentation of the skin, Arch Dermatol Res. 1998, 290:375–381

Baumann L. Cosmetic Dermatology, The McGraw-Hill 2002

Baumann L. Sunflower oil, Skin&Allergy News, June 2005

Begoun P. The best skin of your life starts here, 2015

Begoun P. The best skin of your life starts here, 3rd edition, 2020

Berardesca E. et al. Evaluation of efficacy of a skin lipid mixture in patients with irritant contact dermatitis, allergic contact dermatitis or atopic dermatitis: a multicenter study, Contact Dermatitis. 5 (2001)

Biro K., Thaci D., Ochsendorf F.R., Kaufmann R., Boehncke W.H. Efficacy of dexpanthenol in skin protection against irritation: a double-blind, placebo-controlled study, Contact Dermatitis. 2003 Aug, 49(2)

Brogden R., Goa K. Adapalene, Drugs 53, 511–519 (1997)

Brown, Alcorn, Fraser Absorption of hyaluronan applied to the surface of intact skin, J Invest Dermatol, Nov 1999

Coderch L., Lopez O., de la Maza A., Parra J.L. Ceramides and skin function, Am J Clin Dermatol. 2003, 4(2):107–29

Cunliffe W.J., Holland D.B., Jeremy A. Comedone formation: Etiology, clinical presentation, and treatment, Clin Dermatol 22, 367–374 (2004)

Darmstadt G.L., Mao-Qiang M., Chi E., Saha S.K., Ziboh V.A., Black R.E., Santosham M., Elias P.M. Impact of topical oils on the skin barrier: possible implications for neonatal health in developing countries, Acta Paediatr. 2002, 91(5):546–54

Darmstadt G.L., Saha S.K. et al. Effect of topical treatment with skin barrier-enhancing emollients on nosocomial infections in preterm infants in Bangladesh: a randomised controlled trial, Lancet 2005, 365

Draelos Z.D., Dinardo J.C. A re-evaluation of the comedogenicity concept, J Am Acad Dermatol. 2006 Mar, 54(3):507–512

Draelos Z.D. Cosmetics in Dermatology, Churchill-Livingstone, Inc., New York, 1990

Draelos Z.D. Kosmeceutyki, Urban&Partner 2006

Draelos Z.D. Skin lightening preparations and the hydroquinone controversy, Dermatol Ther. 2007; 20(5):308–13

Dréno B., Poll F. Epidemiology of acne, Dermatology 206, 7–10 (2003)

Dréno B. What is new in the pathophysiology of acne, an overview, J Eur Acad Dermatol Venereol 31, 8–12 (2017)

Dweck A.C., Meadowsy T., Tamanu (Calophyllum inophyllum) – the African, Asian, Polynesian and Pacific Panacea, International Journal of Cosmetic Science 2002

Elias P.M. et al. Ceramide-dominant barrier repair lipids alleviate childhood atopic dermatitis: changes in barrier function provide a sensitive indicator of disease activity, J Am Acad Dermatol. 2002 Aug, 47

Farris P.K. Are skincare products with probiotics worth the hype? Dermatology Times, August 08, 2016

Frank S.B., Is the rabbit ear model, in its present state, prophetic of acnegenicity? J Am Acad Dermatol 1982 Mar, 6(3):373–7

Gehring W., Gloor M. Effect of topically applied dexpanthenol on epidermal barrier function and stratum corneum hydration. Results of a human in vivo study, Arzneimittelforschung. 2000 Jul, 50(7)

Hakozaki T., Minwalla L., Zhuang J., Choa M., Matsubara A., Miyamoto K., Greatens A., Hillebrand G.G., Bissett D.L., Boissy R.E. The effect of niacinamide on reducing cutaneous pigmentation and suppression of melanosome transfer, Br J Dermatol. Jul 2002

Kakita L.S., Lowe N.J. Azelaic acid and glycolic acid combination therapy for facial hyperpigmentation in darker-skinned patients: a clinical comparison with hydroquinone, Clin Ther. 1998, 20(5):960–70

Kligman A.M., Mills O.H. Jr. Acne cosmetica, Arch Dermatol. 1972 Dec, 106(6):843–50, PMID: 4264346

Kligman A.M. Postadolescent acne in women, Cutis 48, 75–77 (1991)

Kozdroń-Sikorska M., Emulgatory silikonowe Rynek Chemii kosmetycznej i gospodarczej 2002/3

Kucharekova M. et al. Effect of a lipid-rich emollient containing ceramide 3 in experimentally induced skin barrier dysfunction, Contact Dermatitis. 6 (2002)

Lawless J. The illustrated encyclopedia of Essential Oils, 1995

Letawe C., Boone M., Pierard G.E., Digital image analysis of the effect of topically applied linoleic acid on acne microcomedones, Clin Exp Dermatol 1998 Mar, 23(2):56–8

Merinville E. et al. Exfoliation for sensitive skin with neutralized salicylic acid, International Journal of Cosmetic Science, June 2009

Mojsiewicz-Pieńkowska K., Łukasiak J., Czy powinniśmy obawiać się silikonów obecnych w kosmetykach? Polish J. of Cosmetology, 2003/3

Myeong J., Maibach H. Role of Ceramides in Barrier Function of Healthy and Diseased Skin, American Journal of Clinical Dermatology 6 (2005)

Nakatsuji T., Kao M.C., Fang J.Y., Zouboulis C.C., Zhang L., Gallo R.L., Huang C.M., Antimicrobial Property of Lauric Acid Against Propionibacterium acnes: Its Therapeutic Potential for Inflammatory Acne Vulgaris, Invest Dermatol Oct 2009

Newton J. et al. Silicone Elastomer Delivery Systems, C&T, December 2004

Noszczyk M., Noszczyk B. Medycyna piękności, PZWL 1999

Oberemok S., Shalita A. Acne vulgaris, I: Pathogenesis and diagnosis, Cutis 70, 101–105 (2002)

Orentreich N., Durr N. The natural evolution of comedones into inflammatory papules and pustules, J Investig Dermatol 62, 316–320 (1974)

Rigano L., Cucchiara M. Azeloyl Diglycinate, a new active in skin disequilibrium, J.Appl.Cosmetol. 21 (2003), 177–188

Sakai, Yasuda, Sayo, Ishikawa Hyaluronan exists in the normal stratum corneum, J Invest Dermatol, June 2000

Saxena R.C., Nath R., Palit G., Nigam S.K., Bhargava K.P. Effect of Calophyllolide, a non-steroidal anti-inflammatory agent, on capillary permeability, Journal of Medicinal Plant Research 1982

Sikora M. Ceramidy w kosmetykach, Polish J. of Cosmetology, 1998/4

Seki T. Yajima I., Nakayama Y. Examining an exfoliation-promoting enzyme for cosmetic applications, Cosmetics&Toiletries, June 2005

Simmons B.J., Griffith R.D., Falto-Aizpurua L.A., Bray F.N., Nouri K., International League of Dermatological Societies, European Dermatology Forum Light and laser therapies for the treatment of sebaceous gland hyperplasia a review of the literature, J Eur Acad Dermatol Venereol. 2015 Nov, 29(11)

Solano F., Briganti S., Picardo M., Ghanem G. Hypopigmenting agents: an updated review on biological, chemical and clinical aspects, Pigment Cel Res. 2006, 19(6):550–71

Stern R., Maibach H. Innovation in hyaluronic acid, C&T, vol. 128, no. 3, March 2013

Tanghetti E. The role of inflammation in the pathology of acne, J Clin Aesthet Dermatol 6, 27–35 (2013)

Tanojo H., Junginger H.E., Bodde H.E. In vivo human skin permeability enhancement by oleic acid: transepidermal water loss and Fourier-transform infrared spectroscopy studies, Journal of controlled release 1997, vol. 47, no. 1

Yimdjo M.C. et al. Antimicrobial and cytotoxic agents from Calophyllum inophyllum, Phytochemistry. 2004 Oct

Źródła internetowe:

Advancements in the maintenance of skin barrier/skin lipid composition and the involvement of metabolic enzymes, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jocd.12245

Allergens in Cosmetics, https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetic-ingredients/allergens-cosmetics

A study of epidemiological, etiological, and clinicopathological factors in periocular hyperpigmentation, https://www.researchgate.net/publication/326375009_A_study_of_epidemiological_etiological_and_clinicopathological_factors_in_periocular_hyperpigmentation

Ceramides and the stratum corneum: structure, function, and new methods to promote repair, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1046/j.1365-4362.2003.01507.x

Changes in the depth profile of water in the stratum corneum treated with water, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1600-0846.2009.00362.x

Comparison of the depth profiles of water and water‐binding substances in the stratum corneum determined in vivo by Raman spectroscopy between the cheek and volar forearm skin: effects of age, seasonal changes and artificial forced hydration, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2133.2007.08311.x

Dry skin, barrier function, and irritant contact dermatitis in the elderly, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21146729/

Effects of petrolatum on stratum corneum structure and function, https://www.medline.com/media/mkt/pdf/research/Wound-Skin-Care/effects-petrolatum-on-stratum-corneum-structure-and-function.pdf

Infraorbital Dark Circles: A Review of the Pathogenesis, Evaluation and Treatment, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27398005/

Knowledge, attitude and practice towards acne vulgaris among acne patients, https://www.researchgate.net/profile/Asha-Bullappa/publication/313948792_Knowledge_attitude_and_practice_towards_acne_vulgaris_among_acne_patients/links/58c90d3f92851c2b9d56b0cc/Knowledge-attitude-and-practice-towards-acne-vulgaris-among-acne-patients.pdf

Microorganisms inhabiting follicular contents of facial acne are not only Propionibacterium but also Malassezia spp., https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1346-8138.13245

Opinion on salicylic acid (CAS 69-72-7) - Submission I, https://ec.europa.eu/health/system/files/2021-08/sccs_o_223_0.pdf

Post inflammatory Hyperpigmentation, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2921758/

Safety and efficacy of tazarotene foam for the treatment of acne vulgaris, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3658431/

Safety of skin care products during pregnancy, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3114665

Sebaceous gland lipids, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2835893/

Sebaceous Hyperplasia, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562148/

The influence of sleep quality on the development of periocular hyperchromia: a case-control study, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31663247/

The Prevalence of Malassezia Folliculitis in Patients with Papulopustular/Comedonal Acne, and Their Response to Antifungal Treatment, https://www.researchgate.net/publication/325855283_The_Prevalence_of_Malassezia_Folliculitis_in_Patients_with_PapulopustularComedonal_Acne_and_Their_Response_to_Antifungal_Treatment

Treatment of acne vulgaris in pregnant patients, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/dth.12077

Autorka: Barbara Kwiatkowska

Redakcja: Magdalena Binkowska

Korekta: Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt graficzny okładki: Emilia Pryśko

Projekt graficzny makiety: Monika Krzyżanowska

eBook: Atelier Du Châteaux

Ilustracje: Shutterstock (s. 74), pozostałe ilustracje: Emilia Pryśko

Zdjęcia: Barbara Kwiatkowska (s. 125, 128, 192), pozostałe zdjęcia: Shutterstock

Redaktor prowadząca: Natalia Ostapkowicz

Kierownik redakcji: Agnieszka Górecka

© Copyright by Barbara Kwiatkowska

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, z wyjątkiem recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2022

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

tel. 338282828, fax 338282829

pascal@pascal.pl, www.pascal.pl

ISBN 978-83-8103-929-1