SPIS TREŚCI

W SKRÓCIE

Turcja, kraj czterech mórz

Historia w pigułce

Kulinaria

Z dziećmi

STAMBUŁ I OKOLICE

Warto zobaczyć

Szczypta historii

Od Hagii Sophii do Błękitnego Meczetu

Pałac Topkapı

Zachodnia część Starego Miasta

Dzielnice Beyoğlu i Taksim

Nad Bosforem

Poza Stambułem

Informacje praktyczne

RIWIERA ŚRÓDZIEMNOMORSKA

Warto zobaczyć

Alanya i okolice

Side i okolice

Antalya i okolice

Zachodnia Riwiera

Fethiye i okolice

Wschodnia Riwiera

Antakya (Antiochia)

Informacje praktyczne

REGION EGEJSKI

Warto zobaczyć

Bodrum i okolice

Pamukkale i Hierapolis

Selçuk i Efez

İzmir i okolice

Bergama (Pergamon)

Informacje praktyczne

CENTRALNA ANATOLIA I KAPADOCJA

Warto zobaczyć

Konya

Kapadocja

Ankara

Informacje praktyczne

INFORMATOR

Tytuł serii: Pascal Holiday

Autorzy: Agata Bromberek, Witold Korsak

Redakcja: Joanna Zaborowska

Korekta: Marcin Gałuszka

Mapy: Wydawnictwo Kartografika

Skład: Robert Kupisz

Fotoedycja: Mariusz Dyduch, Andrzej Macura

Projekt graficzny bloku: Jarosław Jabłoński

Projekt okładki: Icca Studio

Redaktor techniczny serii: Jarosław Jabłoński, Mariusz Kurkowski

Redaktor prowadząca: Agnieszka Marekwica

Zdjęcia:

Dreamstime.com

Wikimedia

Bielsko-Biała 2016

Copyright © Wydawnictwo Pascal

Autorzy i wydawcy tego przewodnika starali się, by jego tekst był rzetelny, nie mogą wziąć jednak odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikające z wykorzystania podanych w nim informacji.

Wydawnictwo Pascal Spółka z o.o.

43-382 Bielsko-Biała, ul. Zapora 25

tel. 338282828, faks 338282829

pascal@pascal.pl, www.pascal.pl

Przewodniki dla firm i agencji reklamowych

creative@pascal.pl

www.pascalcreative.pl

ISBN 978-83-8103-070-0

Przygotowanie e-Booka: Mariusz Kurkowski

W SKRÓCIE

Turcja, kraj czterech mórz

Co roku od wiosny do jesieni do południowej i zachodniej Turcji pielgrzymują spragnieni słońca Europejczycy. Jednak Turcja, kojarzona głównie z pięknymi plażami i ciepłym morzem, jest stosunkowo mało znana. A przecież ten kraj może zaskoczyć swoim bogactwem i różnorodnością.

Republika Turecka zajmuje obszar 780 580 km^2, dwuipółkrotnie większy od powierzchni Polski, a zamieszkuje ją ponad 70 mln ludzi! Od wieków stykają się tu dwa światy: europejski i azjatycki. Dawne imperium Osmanów, rozciągające się od Egiptu po kresy Rzeczypospolitej, to fascynujące dzieje wielu narodów, skupionych w rządzonym przez sułtanów kulturowym tyglu. Turcję słusznie nazywa się największym na świecie muzeum na wolnym powietrzu, ponieważ obok tureckich zabytków architektury znajdują się tu pozostałości wspaniałych budowli z czasów antycznej Grecji i Rzymu, średniowiecznej Armenii oraz Bizancjum.

Turcja współczesna to prężny ekonomicznie kraj, nowoczesne metropolie wyposażone w doskonałą infrastrukturę – na przykład świetne drogi. Mimo że w większości zamieszkują ją muzułmanie, kraj jest oficjalnie świecki. Jeśli tylko oddalimy się od zeuropeizowanych rejonów turystycznych i wielkich miast, odkryjemy też zupełnie inną Turcję, ciekawe obyczaje i kulturę, kuchnię bogatszą niż tylko oklepany kebab. Turcy zrobią na nas wrażenie nieumiarkowaną gościnnością i otwartością, a praktykowany na terenie całego kraju zwyczaj picia ze wszystkimi choć jednej malutkiej szklaneczki herbaty bardzo szybko stanie się naszym nawykiem.

Pogoda to zdecydowanie złożony temat. Turcja zajmuje ogromny obszar, przypominający prostokąt o długości 1500 km i szerokości 600 km. Klimat śródziemnomorski kojarzony z Turcją to tylko jeden z elementów tureckiej układanki. Nad Morzem Śródziemnym i Egejskim wieją ciepłe wiatry przesycone parą wodną, co zastępuje po części brak opadów. Zimy są ciepłe, a latem panuje nieustannie piękna pogoda. Z kolei wybrzeże Morza Czarnego ma klimat wilgotny, narażony na północne wiatry, które powodują wysoki poziom opadów w ciągu całego roku. Ich skutkiem jest różnorodność flory i fauny oraz największe w całej Turcji zalesienie. W wyżej położonych partiach gór zimą pada śnieg. Zupełnie inny klimat – kontynentalny suchy – panuje w centralnej i wschodniej Anatolii. Otaczające ten obszar wysokie góry blokują dostęp chmur opadowych. Zimy są mroźne i śnieżne, a lata suche i upalne. Na wschodzie, gdzie góry są wyższe, tendencja ta jest jeszcze bardziej widoczna. Zimą szczyty i doliny pokrywa gruba warstwa śniegu, a latem temperatura sięga nawet 40°C. Jest tu najmniej opadów w kraju. Zimy we wschodniej Anatolii bywają naprawdę mroźne – temperatura w Erzurum czy Karsie potrafi spaść niekiedy do –40°C. Region morza Marmara, czyli okolice Stambułu, to mieszanka klimatu kontynentalnego z łagodnym śródziemnomorskim. Nie ma tu zbyt wielkich wahań temperatury ani opadów atmosferycznych. Wiosna oraz jesień przypominają te znane z Polski, ale zima jest o wiele łagodniejsza, a lata cieplejsze i dłuższe.

Historia w pigułce

Pierwsze ślady człowieka znalezione na terenie Anatolii pochodzą z okresu paleolitu. Na wschodzie Turcji znajduje się świątynia Göbekli Tepe, uważana za najstarsze znane miejsce kultu stworzone przez człowieka (datowana jest na 10 tys. p.n.e.).

Zorganizowane osiedla, jak osada Çatal Höyük, pochodzą z okresu neolitu. W epoce brązu powstała i rozkwitła słynna Troja czy królewska nekropolia w Alacahöyük, dowodząca potęgi ówczesnych władców Azji Mniejszej. Potem w centralnej Anatolii osiedlili się Protohetyci, a ich następcy – Hetyci – stworzyli pierwsze potężne państwo, ze stolicą w Hattuşaş.

Około XIII w. p.n.e. do Anatolii zaczęły napływać tzw. ludy morskie. Prym wiedli Frygowie, którzy z czasem doprowadzili do upadku imperium Hetytów. Frygia rozkwitła za panowania króla Midasa. Potęgę Frygów złamały napaści wojowniczych Kimmerów, a na ich tereny wkroczyli Lidyjczycy z królem Krezusem, przejmując kolonie greckie na wybrzeżu Morza Egejskiego. Upadek Lidii zapoczątkowała przegrana bitwa z Persami pod Sardes (546 r. p.n.e.), co otworzyło Persom drogę do dalszej ekspansji. Kres podbojom Persów położył jednak Aleksander Wielki. W ciągu zaledwie kilku lat król macedoński zajął całą Azję Zachodnią, wybierając się na wielki podbój w 334 r. p.n.e. Po rozpadzie tego terytorium wyłoniły się ostatecznie dwa wielkie państwa – władcą wschodniego imperium był Seleukos, a zachodniego Lizymach. Oprócz tego powstały pomniejsze anatolijskie państewka, m.in. Pergamon (później bardzo znaczący ośrodek kulturalny). Ostatni władca Pergamonu Atallos III zapisał królestwo w testamencie Rzymowi (133 r. p.n.e.). W taki oto sposób Rzym uzyskał jeden z ważniejszych przyczółków w Azji Mniejszej, skończyła się epoka hellenizmu i rozpoczął nowy okres w dziejach tych ziem – tzw. pax romana (pokój rzymski).

Za panowania władcy Rzymu Konstantyna Wielkiego (306–337) założono drugą stolicę w mieście Byzantion nad Bosforem i przemianowano ją na Konstantynopol. Ostatni jedynowładca, Teodozjusz Wielki, ogłosił chrześcijaństwo religią panującą, a cesarstwo podzielił na dwie części: stolicą zachodniego, łacińskojęzycznego państwa był Rzym, a wschodniego, greckojęzycznego – Konstantynopol. Po upadku cesarstwa zachodniego cała Azja Mniejsza znalazła się w granicach nowego cesarstwa – Bizancjum. Cesarstwo bizantyjskie stało się ostoją chrześcijaństwa.

W XI w. na tereny Anatolii przybyli Seldżucy – plemię pochodzenia turkmeńskiego. Pierwsi Turcy biorą swoją nazwę od imienia Seldżuka, założyciela dynastii. Po pokonaniu armii rzymskiej w bitwie pod Manzikertem w 1071 r. zwycięzcy rozproszyli się po Anatolii, tworząc własne organizmy państwowe. W okresie największej świetności, czyli w XIII w. (w szczególności za panowania Ala ad-Dina Kajkubada I), najważniejszy sułtanat Rum miał dostęp do trzech mórz: Egejskiego, Śródziemnego i Czarnego. W Konyi (stolicy) powstało wówczas wiele wspaniałych budowli, a całe państwo przeżywało istny boom gospodarczy. Całą Anatolię przemierzały karawany, nie tylko tureckie, ale też ormiańskie i żydowskie. To Seldżucy położyli podwaliny pod szeroko pojętą kulturę turecką, którą później rozwinęli Osmanie. Sułtanat Rum przetrwał do początku XIV w., kiedy to ataki Mongołów doprowadziły do ich kresu.

Mongołowie zasiedzieli się w Anatolii do połowy XIV w., kiedy krainę podbili Turcy rządzeni przez dynastię Osmanów. Za panowania założyciela dynastii, Osmana I, powstała zarówno nazwa rodziny panującej, jak i całe państwo, które miało przetrwać aż do 1922 r. Turcy osmańscy zaczęli podbijać pozostałe niezależne emiraty i bizantyjskie posiadłości w Anatolii. Po zwycięstwie armii Murada I w wielkiej bitwie na Kosowym Polu w 1389 r. nikt już nie mógł powstrzymać tureckiego naporu na Bałkany i wkrótce cała Anatolia została wcielona do nowego imperium. Trwająca półtora wieku ekspansja osmańska doprowadziła do powstania wielonarodowego państwa rozciągającego się na trzy kontynenty. Cesarstwo bizantyjskie przestało istnieć, kiedy w 1453 r. Mehmed II Fatih, nazwany później Zdobywcą, podbił Konstantynopol, czyniąc go stolicą imperium osmańskiego i przemianowując na İstanbul (pol. Stambuł).

Apogeum świetności politycznej, ekonomicznej i kulturalnej imperium osmańskie osiągnęło za panowania Sulejmana Wspaniałego (1520–1566). Za jego czasów Turcja stała się największym światowym mocarstwem. W 1683 r. armia turecka ruszyła pod Wiedeń, a na ratunek przybył król Polski Jan III Sobieski (słynna odsiecz wiedeńska). Turcy zostali rozbici, armia osmańska zaczęła się wycofywać z Europy Środkowej. Stopniowo imperium pogrążało się w kryzysie; rozpowszechniło się wtedy określenie Turcji mianem „chorego człowieka Europy”. Nowy program reform, zwany okresem tanzimatu („reorganizacji”), w latach 1839–1876 wprowadził zmiany administracyjne, finansowe i prawne, których ukoronowaniem została konstytucja.

Ostatecznie w wyniku licznych przewrotów nastąpiła wielka rewolucja (1908), do której doprowadził ruch tzw. młodoturków. Wyróżniał się wśród nich Mustafa Kemal, późniejszy Atatürk. Zorganizowano wybory do parlamentu, na sułtanie wymuszono przywrócenie konstytucji; były to poważne kroki w kierunki demokratyzacji państwa. W 1920 r. po burzliwych następstwach I wojny światowej, kiedy to Turcja walczyła po stronie Niemiec i w efekcie imperium groził ogólny rozbiór, w Ankarze uformowało się Wielkie Zgromadzenie Narodowe, a jego przewodniczącym został Mustafa Kemal. Rozpoczęły się działania wojenne: na zachodzie walczono z Grekami, a na południu z Francuzami i Włochami. W 1922 r. podpisano zawieszenie broni i w efekcie zniesiono sułtanat. Traktat pokojowy, podpisany w lipcu 1923 r., przyznawał pełną suwerenność Turcji. Poza tym uchwalono wymianę ludności – ponad milion Greków przesiedlono do Grecji, a pół miliona Turków opuściło tereny greckie, aby na stałe osiąść w Turcji.

Pomnik Atatürka w İzmirze

Po przeniesieniu stolicy do Ankary 23 października 1923 r. Zgromadzenie Narodowe proklamowało Republikę Turecką, której pierwszym prezydentem został Mustafa Kemal. Zniesienie kilka miesięcy później kalifatu i wygnanie z Turcji wszystkich członków dynastii osmańskiej oraz uchwalenie nowej konstytucji było w tych okolicznościach naturalną koleją rzeczy. Dyktatorski rząd, na którego czele stanął Mustafa Kemal, przeprowadził reformy zmierzające do zmniejszenia wpływu religii na życie kraju. Zamknięto szkoły religijne (medresy) i zlikwidowano wszelkie religijne bractwa, na czele z zakonem wirujących derwiszów. W 1925 r. uchwalono ustawę nakazującą noszenie stroju cywilnego – europejskiego ubioru i kapeluszy – zamiast dotychczasowych fezów (męskie nakrycie głowy). Wprowadzono kalendarz gregoriański i nowe kodeksy – cywilny, prawny i handlowy, które zastąpiły szariat – islamski system prawny. Nowością były także śluby cywilne i jednoczesna delegalizacja poligamii. W tym samym roku Atatürk rozprawił się z opozycją, likwidując powstałe partie i odtąd jedynym legalnym ugrupowaniem była jego Partia Ludowo-Republikańska. W 1928 r. właściwie z dnia na dzień zniesiono alfabet arabski, zastępując go łacińskim. Lata 20. XX w. spłynęły krwią Kurdów, których powstania były w nacjonalistycznym państwie bezwzględnie tłumione.

Po śmierci pierwszego prezydenta w 1938 r. stworzony przez niego ustrój przetrwał do 1945 r., ale już wcześniej pojawiły się oznaki liberalizacji. Mimo że charyzmatyczny przywódca ograniczał podstawowe prawa człowieka, Atatürk doprowadził Turcję do miejsca, skąd mogła podążyć w stronę pełnej demokratyzacji. W czasie II wojny światowej Turcja pozostała neutralna, jednak zdążyła wypowiedzieć wojnę III Rzeszy, co pozwoliło jej na wzięcie udziału w konferencji założycielskiej ONZ. W 1952 r. włączono Turcję w struktury NATO.

Atatürk na uniwersytecie w Stambule w 1933 r. po jego reorganizacji

Następujący okres charakteryzował się korupcją, demoralizacją i recesją gospodarczą, co zostało skutecznie ukrócone przez wojskowych poprzez zamach stanu. Kolejne dwa dziesięciolecia cechowały liczne zawirowania na scenie politycznej i interwencje armii. Ale okres ten to jednocześnie wzrost ekonomiczny oraz poprawa warunków zapomnianej do tej pory wsi. Niepokoje wewnętrzne doprowadziły w 1971 r. do kolejnego przewrotu wojskowego. Armia oddała władzę w ręce polityków, którzy tworzyli gabinety coraz bardziej akceptowalne przez wojsko. Pod koniec lat 70. nastała w Turcji epoka terroru. Codziennością stały się niekontrolowane wyczyny wzajemnie zwalczających się bojówek skrajnie lewicowych i prawicowych partii na ulicach miast. Kres anarchii ponownie położyła armia we wrześniu 1980 r. Uchwalono nową konstytucję, zaakceptowaną przez społeczeństwo w powszechnym referendum.

Demokracja z prawdziwego zdarzenia odnosi w Turcji sukcesy dopiero od połowy lat 80., kiedy wojskowi oddali cywilom ster rządów, a kraj w szybkim tempie zaczął zbliżać się do Europy. Wybitny polityk Turgut Özal, ekonomista i późniejszy premier oraz prezydent, inicjując tym samym „cud gospodarczy”, który wyprowadził państwo na prostą. W tym czasie Turcja zaczęła przeżywać boom turystyczny, na skutek czego pogłębiła się różnica pomiędzy nadmorskimi regionami kraju a centralną i wschodnią Anatolią. Wybory parlamentarne w Turcji w listopadzie 2002 r. przyniosły zwycięstwo umiarkowanie islamistycznej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP).

Reformy wprowadzane w ramach kandydowania do UE, a także zniesienie ceł między Turcją a UE doprowadziły gospodarkę znad Bosforu do kwitnącego stanu, a inwestorzy zagraniczni lokowali w tym kraju kapitał na niespotykaną dotąd skalę. Odnotowano spadek bezrobocia i inflacji, dzięki czemu minister gospodarki i mógł w końcu pomyśleć o obcięciu tureckiej lirze sześciu zer, co stało się w 2005 r. AKP w 2011 r. po raz czwarty została wybrana przez tureckie społeczeństwo. Premierem w latach 2003–2014 był Recep Tayıp Erdoğan, który w sierpniu 2014 r. zwyciężył w pierwszych bezpośrednich wyborach prezydenckich w historii Turcji. Tekę premiera -objął dotychczasowy minister spraw zagranicznych, Ahmet Davutoğlu.

Kulinaria

Potrawy tureckie nie są obce polskiej kuchni – takie nazwy, jak jogurt, chałwa pilaw czy kebab pochodzą właśnie stąd. Znawcy twierdzą, że po kuchni chińskiej i francuskiej turecka należy do światowej czołówki. Łączy tradycje sztuki kulinarnej Orientu i Greków, osiadłych przez wieki na wybrzeżach Azji Mniejszej, cechuje się różnorodnością przepisów i prostotą wykonania.

Tutejsze dania składają się przede wszystkim z mięsa i warzyw. Ponieważ Koran zabrania spożywania wieprzowiny (a oprócz tego krwi zwierzęcej, padliny i napojów alkoholowych), jako pochodzącej ze zwierzęcia nieczystego, dania mięsne w Turcji składają się głównie z baraniny, jagnięciny i wołowiny. Mięso pieczone, czyli słynny kebab, najczęściej przygotowywane jest na pionowym obrotowym ruszcie (döner kebab) lub tradycyjnym (ızgara) w postaci szaszłyka (şiş kebab). Z baraniny robi się również köfte, czyli pulpeciki. Poczesne miejsce w tureckiej kuchni zajmuje zapiekany w glinianym naczyniu güveç, czyli rodzaj gulaszu z jagnięciny, drobiu lub wołowiny, oraz saç kavurma, ta sama potrawa z dodatkiem pomidorów i papryki. Do tego dochodzi jeszcze pieczony kurczak, a na wybrzeżu ryby i owoce morza itp.

Wśród przypraw królują mielona papryka, mięta i kumin, a wśród tłuszczów oliwa. Ważne miejsce zajmują przystawki (meze) i zupy. Niekiedy te pierwsze wystarczyć mogą za pełne danie, natomiast zupę – çorba – można zrobić niemal ze wszystkiego. Wegetarianie mają do wyboru kuru fasulye oraz różnego rodzaju potrawki warzywne.

Kawiarnia w Stambule

Warto spróbować

Na pomysł zbudowania pionowego rusztu wpadł pewien XIX-wieczny kucharz z Bursy o imieniu Iskender. Zaczął opiekać na nim nadzianą na miecz jagnięcinę, a po przypieczeniu odkrawał cieniutkie paseczki mięsa. Obecnie döner kebab podają i w małej budce na rogu, i w najlepszych restauracjach, w nieskończonej ilości odmian. Najpopularniejszą jest iskender kebab, czyli paseczki mięsa położone na drożdżowym placku z sosem pomidorowym w towarzystwie jogurtu i warzywnej sałatki.

Danie zwane pide, „turecka pizza”, to drożdżowy placek przypiekany w piecu. Na wierzchu kładzie się ser, mielone mięso i warzywa. Cieńszą, okrągłą odmianą pide jest lahmacun z mielonym mięsem, przyprawiony na ostro. Gözleme to cieniutki placek nieco większy od lahmacuna, na który kładzie się szczypiorek, ser, szpinak czy ziemniaki i zawija w formę koperty lub rulonik.

Mantı, nazywane również „tureckim ravioli”, to miniaturowe pierożki nadziewane mięsem, polane masłem i zimnym sosem jogurtowo-czosnkowym, niekiedy wyjątkowo ostre. Najważniejszym warzywem jest bakłażan. Największą popularnością cieszy się imam bayıldı („omdlały imam”), czyli pieczone bakłażany nadziewane masą z pomidorów, cebuli i czosnku, podawane z jogurtem.

Pide

Oryginalnym specjałem jest dolma – ta nazwa obejmuje wszelkiego rodzaju faszerowane ryżem lub mięsem warzywa, np. paprykę, pomidory. Podobna jest sarma, przyrządzana z ryżu, przeróżnych warzyw i przypraw oraz liści winogron, w które owija się zmielone składniki. Börek to ciasto przypominające francuskie, przekładane nadzieniem z białego sera, mięsa czy szpinaku, zawijane w rulonik (sigara) albo w formie kwadratu. Na śniadanie bardzo często jada się jego odmianę – su böreği.

Do posiłków najlepiej wypić ayran – rozcieńczony słony jogurt, bardzo smaczny i orzeźwiający. Schłodzony, pasuje do niemalże każdej potrawy.

Turcja jest światowym potentatem w dziedzinie orzeszków i wszelkiego rodzaju bakalii, zwanych kuru yemiş (dosłownie: suche przekąski). Orzechy zajmują ważne miejsce w tureckiej kuchni. Są dodatkiem do słodyczy, ale często wchodzą również w skład dań obiadowych. Można je kupić na straganach i w sklepach, najczęściej w łupinach. Dużą popularnością cieszą się orzechy włoskie zalane gęstym syropem winogronowym, sprzedawane w formie długich lasek. Najbardziej cenione są pistacje z Gaziantep, gdzie przyrządza się z ich udziałem wyśmienite baklawy. Turcja to także kraj rodzynek, zwanych tutaj sultaniye (sułtanki), warto też skosztować przepysznych moreli czy fig.

Herbata, czyli çay, wyparła w drugiej połowie XIX w. z Azji Mniejszej słynną kawę „po turecku”. Jest przede wszystkim czarna, pochodzi z wybrzeża Morza Czarnego. W herbaciarniach przygotowuje się ją przeważnie w samowarze, a w warunkach domowych w dwuczęściowym czajniczku. W jego dolnej części przetrzymuje się wrzątek, a w górnej parzy herbatę, której temperatura podtrzymywana jest przez gorącą parę.

Przed ekspansją herbaty narodowym napojem Turków była kawa – kahve. Już w XVI w. raczenie się tym naparem było w imperium osmańskim na porządku dziennym. Z tego kraju zwyczaj picia kawy przeniósł się do Europy (pośród łupów zdobytych pod Wiedniem w 1683 r. znajdowały się worki wypełnione ziarnami kawy). Turecka kawa bywa bardzo słodka (çok şekerli), półsłodka (orta şekerli) lub bez cukru (sade).

Najlepsze marki win czerwonych (kırmızı şarap) i białych (beyaz şarap) to Kavaklıdere, Doluca i Kocabağ, produkowane ze szczepów porastających w szczególności region İzmiru oraz Kapadocję.

Z napojów wyskokowych spróbować można rakı. Ta słynna wódka anyżowa z 40–45% zawartością alkoholu przypomina w smaku greckie ouzo. Turcy mieszają rakı z wodą, popijając ją do posiłków i przekąsek. Rakı bywa nazywana mlekiem lwa (aslan sütü), ponieważ po zmieszaniu z wodą nieco mętnieje. A dlaczego lwa? Pewnie dlatego, że mimo zmieszania z wodą, powali nawet drapieżnika.

Tureckie łakocie są przede wszystkim bardzo słodkie. Najbardziej popularnym przysmakiem jest pyszna baklava, czyli cienkie płaty ciasta yufka przekładane warstwami miodu, migdałów, orzechów włoskich, pistacji, oblane i nasączone płynnym lukrem. Sporą popularnością cieszą się słodycze przyrządzane z mleka i ryżu (sütlaç), czyli różnego rodzaju kremy i budynie. Poczesne miejsce wśród deserów zajmuje sławetna chałwa (helva), pochodząca właśnie z Turcji. Odmian chałwy jest nieskończenie wiele, jedna smaczniejsza od drugiej, może być nawet zapiekana! Przepyszne są też lokum, znane w Polsce jako rachatłukum (od arab. rahat halkum – „ukojenie gardła”), wyrabiane z mąki ryżowej, a podawane w postaci kostki-galaretki ze stężałego soku owocowego, posypanej cukrem pudrem lub wiórkami kokosowymi. Do smaku dodaje się orzechy, pistacje i migdały.

Z dziećmi

W każdym regionie Turcji można znaleźć ciekawe atrakcje dla najmłodszych. Wybrzeże to oczywiście najbardziej oczywisty wybór, z hotelami przystosowanymi dla rodzin z dziećmi, z animatorami prowadzącymi zajęcia, fantazyjnymi parkami wodnymi i wieczornymi pokazami minidisco. Wiele kurortów dysponuje delfinariami czy aquaparkami, gdzie atrakcjami są występy delfinów i fok, a chętni mogą nawet popływać z delfinem czy w tropikalnym parku morskim oglądać egzotyczne ryby, płaszczki oraz rekiny.

Do wyboru są także muzea zabawek i parki miniatur z atrakcjami z całej Turcji. Nie można też zapominać o bajkowej krainie – Kapadocji, której podziemne miasta i tunele, domki wykute w skałach i malownicze loty balonem pobudzają wyobraźnię dzieci w każdym wieku.

Sealanya (Türkler – Alanya, 242 5341139–49, www.sealanya.com; 9.00–16.00; dzieci do 3 lat bezpł., 4–9 lat 15 €, powyżej 9 lat i dorośli 20 €, pływanie z delfinami 100 €, cena pakietu z parkiem morskim: 4–9 lat 55 €, powyżej 9 lat i dorośli 65 €).

Adaland (Kuşadası, 256 6181252, www.adaland.com; V–IX 10.00–18.00; aquapark: do 3 lat bezpł., 4–9 lat 17 €, powyżej 9 lat 24 €, park morski: do 3 lat bezpł., 4–9 lat 30 €, powyżej 9 lat 40 €, delfinarium: do 3 lat bezpł., 4–9 lat 12 €, powyżej 9 lat 15 €, pływanie z delfinami 90 €.

Akwarium w Antalyi (242 2456565, www.antalyaaquarium.com; codz. 9.30–23.00; do 2 lat bezpł., 3–12 lat 27 TRY, dorośli 33 TRY). Znajduje się tu jeden z najdłuższych tuneli na świecie (131 m), z którego można podglądać podwodne życie; miejsce to oferuje także inne atrakcje, m.in. śnieżną grotę.

Akwarium w Stambule (Florya/İstanbul, 212 4449744, www.istanbulakvaryum.com; pn.–pt. 10.00–19.00, sb. i nd. 10.00–20.00; do 2 lat bezpł., dorośli 35 TRY, rodzina 3-os. 82 TRY, rodzina 4-os. 100 TRY). Jedno z największych tematycznych akwariów na świecie, z dodatkowymi atrakcjami typu kino 5D czy strefy gier.

Park miniatur Minicity (Konyaaltı/Antalya, 242 2294545, www.minicity.antalyanet.de; 8.00–19.00; do 6 lat bezpł., 7–12 lat 2 TRY, od 13 lat 5 TRY). Park z miniaturami zabytków z całej Turcji.

Park miniatur Miniatürk (Stambuł/Beyoğlu; 212 2222882, www.miniaturk.com.tr; 9.00–18.00; 10 TRY). Jeden z największych na świecie.

Muzeum Zabawek w Stambule (İstanbul Oyuncak Muzesi; Goztepe/İstanbul, 216 3594550–51, www.istanbuloyuncakmuzesi.com; wt.–pt. 9.30–18.00, sb. i nd. 9.30–19.00; dzieci 7 TRY, dorośli 10 TRY).

Muzeum Zabawek w Antalyi (Antalya Oyuncak Müzesi; Kaleici/Antalya, 2422484933–34, www.oyuncakmuzesi.antalya.bel.tr; wt.–nd. 9.30–12.30 i 13.30–18.30; dzieci i uczniowie 3,50 TRY, dorośli 6 TRY, pakiet rodzinny 2+1 – 6 TRY).

Young Istanbul Modern (Karaköy/İstanbul, 212 3347300, www.istanbulmodern.org; wt.–nd. 10.00–18.00, czw. 10.00–20.00 do 12 lat bezpł., powyżej 12 lat 17 TRY). Sekcja dla dzieci w ramach stambulskiego muzeum İstanbul Modern. Warsztaty, zajęcia o różnej tematyce dla dzieci w wieku 6–12 lat.

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej